Dames en heren, van harte welkom...
op deze informatiebijeenkomst over de Wet zorg en dwang.
Ik begin met een vraag: Vindt u het normaal als u, als iemand...
zeven dagen in de week feestviert?
Elke dag pizza laat aanrukken, kratten bier, het met het internetgebruik niet al te nauw neemt.
Vindt u dat normaal?
Ik zie hier... Sorry?
U komt vast uit het zuiden.
Nou, het is voor deze mensen heel normaal.
En misschien heeft u ooit vroeger ook weleens gestudeerd.
Dan herkent u dat plaatje. Of misschien ook niet.
In ieder geval, voor deze mensen is het heel normaal.
Maar vindt u het normaal als je zelf mag bepalen wat je op je brood doet?
Hoe je je dag indeelt, hoe laat je naar bed gaat of hoe laat je weer opstaat?
Vindt u dat normaal? Ik denk dat niemand zal zeggen: dat is abnormaal.
Toch is het in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking...
of mensen met dementie, niet altijd normaal.
Het gebeurt gelukkig steeds en steeds minder dat mensen in hun vrijheid beperkt worden.
Elke keer gaat het over het dilemma: vrijheid versus veiligheid. Want stel je voor:
Je zou maar een bewoner hebben met diabetes en hij is verzot op snoep.
Op een gegeven moment ga je zeggen: 'Daar moet je mee minderen'.
Of ga je misschien zelfs spullen voor hem verstoppen, want het is ongezond.
Of iemand die dolgraag wil wandelen, maar steeds de weg kwijtraakt.
Daar ga je iets voor doen om hem of haar te beschermen.
En daar gaat eigenlijk de huidige Wet Bopz over.
De Wet Bopz heeft te maken met de opname...
en met het opleggen van vrijheidsbeperkende maatregelen...
aan mensen die zelf niet over hun veiligheid kunnen beslissen.
En dat geldt voor mensen met een Bopz-indicatie...
die verblijven in een zogenaamde Bopz-locatie.
Misschien mag ik vragen: wie van u werkt momenteel met de Bopz?
Ongeveer de helft van deze zaal. Dus voor u is dit waarschijnlijk allemaal niet nieuw.
En u weet dat het uitgangspunt van de Bopz is: Ja, mits.
Ik mag onvrijwillige zorg toepassen, dat mag ik doen...
maar dan gaat het alleen over het afzonderen, iemand separeren, vastbinden, fixeren...
gedwongen medicatie, of vocht en voeding geven. Daar gaat de Wet Bopz over.
De andere helft werkt nog niet onder de Bopz.
Maar die werken ook aan iets anders.
We werken allemaal in de zorg, gelukkig, aan een cultuuromslag.
We willen af van die ziekenhuisachtige situatie...
af van dat strakke, dat instellingsgerichte. We willen meer naar het huiselijke.
Naar het gezellige, naar het geven van waardevolle zorg.
Die cultuuromslag is gelukkig gaande. En daar zijn we ontzettend blij mee.
Maar nu komt de nieuwe wet. Die wet wordt hier heel goed uitgelegd.
Zelf beslissen hoe je je dag doorbrengt en waar je woont.
Dat geldt ook voor mensen met een verstandelijke beperking...
of met een psychogeriatrische aandoening, zoals dementie.
Soms is het voor deze groep mensen moeilijk om in te schatten wat ze precies nodig hebben.
Zij kunnen dan een gevaar vormen voor zichzelf of voor anderen.
De Wet zorg en dwang regelt vanaf 1 januari 2020 de onvrijwillige opname in een zorginstelling.
Deze wet gaat over de rechten van deze mensen...
en geeft zorgverleners regels voor het toepassen van onvrijwillige zorg.
Het verlenen van zorg aan iemand die echt niet wil, is altijd een laatste redmiddel.
Onvrijwillige zorg wordt alleen toegepast als er geen andere opties zijn.
Bijvoorbeeld als mensen zorg weigeren...
of als ze niet zelf kunnen beslissen of ze zorg nodig hebben.
De wet geldt niet alleen in instellingen, maar ook thuis of op de dagbesteding...
waar zorg wordt verleend door professionals.
Onvrijwillige zorg moet zo kort mogelijk en op de minst ingrijpende manier plaatsvinden.
Alle zorg, dus ook de onvrijwillige zorg...
wordt in een zorgplan vastgelegd, en besproken met betrokkenen.
Dat zijn degenen voor wie de zorg bedoeld is, naasten of mensen die dichtbij de cliënt staan...
en de zorgverleners.
Samen kijken ze naar de inzet van onvrijwillige zorg.
En beoordelen ze steeds opnieuw of dit echt nodig is...
en hoe dit zo snel mogelijk kan worden afgebouwd.
De Wet zorg en dwang:
Vrij waar het kan, zorg waar het moet, en altijd persoonsgericht.
De Wet zorg en dwang. Net sprak ik over de Wet Bopz.
Die voldeed niet aan de zorg in instellingen voor mensen met een verstandelijke beperking...
of mensen met dementie. De Bopz was te veel gericht op een ziekenhuisachtige setting.
Dat willen we niet binnen onze zorg. Daarom is de Bopz opgeknipt in twee wetten:
De Wet Verplichte GGZ en de Wet zorg en dwang.
Die geldt voor alle cliënten met een verstandelijke beperking of psychogeriatrische aandoening.
En voor vergelijkbare ziektes of aandoeningen. En hij geldt ook, en dat is heel interessant...
De helft gaf net aan: wij werken onder de Bopz. Maar straks gaat u daar allemaal mee werken.
Hij gaat ook gelden, wat ook in het filmpje aan de orde kwam, buiten de accommodatie.
Op de dagbesteding, ja, zelfs in het park als dat nodig is.
Deze wet regelt de rechten van cliënten bij onvrijwillige opname...
en bij zorg waar hij zich tegen verzet.
Hij regelt ook het recht op advies en bijstand door de cliëntvertrouwenspersoon.
Ik kom er straks op terug.
Het uitgangspunt van de wet is: Nee, tenzij.
U mag geen onvrijwillige zorg toepassen, tenzij... Tenzij heeft te maken met...
Als er sprake is van ernstig nadeel, bijvoorbeeld. De cliënt loopt gevaar.
Dat gaat over deze negen, we noemen dat in de wet: zorgvormen.
Toedienen van vocht, voeding. Bewegingsvrijheid inperken, insluiten, toezicht, onderzoek.
U krijgt de sheets beschikbaar. Lees het allemaal na.
Waarschijnlijk heeft u het al gelezen. Ik ga ze niet allemaal opnoemen.
Maar hij is, wat dat aangaat, best fundamenteel.
Het gaat over de dagelijkse dingen waar de bewoner mee te maken heeft.
En het gaat vooral om het voorkomen van gedwongen zorg. Geen gedwongen zorg.
Zelfs als er sprake is van noodzaak of ernstig nadeel.
Zelfs dan: probeer dat met vrijwillige zorg, waar de cliënt mee instemt...
waar hij zich niet tegen verzet, op te lossen.
Pas als het echt, echt niet anders kan, dan mag die zorg worden toegepast, onvrijwillig...
maar moet er een stappenplan worden gevolgd. Stappenplan, daar is een workshop over vandaag.
Ik neem aan dat u zich daarvoor ingeschreven heeft.
Zo niet, in de goodiebag die u aan het eind van de dag krijgt, zit ook een stappenplan.
Heel handig en overzichtelijk, waarin u alles kunt nalezen.
Dat stappenplan is eigenlijk het hart van de Wet zorg en dwang.
Het moet gevolgd worden bij onvrijwillige zorg, maar ook als een wilsonbekwame cliënt...
zich niet verzet bij medicatie die zijn gedrag of bewegingsvrijheid beïnvloedt.
Ook als de cliënt zich niet verzet tegen het inperken van bewegingsvrijheid of insluiting.
En waarom doen we dat?
Dat doen we omdat dit eigenlijk vormen zijn die zeer ingrijpend zijn...
Die indruisen tegen heel fundamentele rechten en vrijheden van cliënten.
Het gaat over vrijheidsontneming.
Zoals u weet, is dat eigenlijk formeel strafbaar, iemands vrijheid ontnemen.
En daarom willen we, ook als de cliënt zegt: 'Prima, geen bezwaar. Ik verzet me niet.'
Misschien is hij wel helemaal gehospitaliseerd, dat kan.
Maar toch, dat stappenplan gaat u als het ware helpen...
om steeds na te denken: kan het toch niet een slagje anders? Kan het niet beter?
Is er niet een alternatief te bedenken, waardoor we toch die zorg weer vrijwillig kunnen maken?
De Wet zorg en dwang, het stappenplan...
regelt ook dat er mensen verantwoordelijk zijn voor het stappenplan, voor het zorgplan...
die ook meekijken, die ook meedenken.
Ik noem er vier: de zorgverantwoordelijke.
Die dus vooral het zorgplan vaststelt, opschrijft, coördineert, evalueert.
Die vaak als eerste contactpersoon voor familieleden...
de vertegenwoordigers, de naasten van de zorgvrager, fungeren.
Dat zijn ook heel vaak de mensen met niveau drie of vier.
Daarnaast de Wzd-functionaris.
De Wzd-functionaris komt in de plaats van de geneesheer-directeur...
zoals het onder de Wet Bopz gold.
Dat is de persoon, de functie, die vooral ook toetst.
Gaat het goed? Zijn de juiste stappen gezet? Worden de juiste deskundige ingeschakeld?
Die voor elke stap zorgvuldig checkt of inderdaad wordt voldaan aan de uitgangspunten van de Wzd.
Daarnaast vraagt het stappenplan een deskundigenoverleg.
En eigenlijk... Wij horen natuurlijk ook heel veel als we in het land zijn.
Het stappenplan is eigenlijk niet meer en niet minder dan professioneel handelen.
Als professional hou je ruggespraak.
Als je tegen een bepaald dilemma aanloopt, dan ga je naar je collega, hoe kijk jij ertegen aan?
Kijk eens over m'n schouder mee. Denk eens met me mee.
Dat is wat het stappenplan ook vraagt.
Vervolgens, naarmate de onvrijwillige zorg steeds langer duurt...
gaan er steeds meer mensen, meer ogen bij betrokken worden om mee te kijken.
Tot, na zes maanden, de externe deskundige.
Iemand van buitenaf, los van de instellingscultuur...
die met een frisse blik nog een keer tegen de maatregel aankijkt.
En ook in dat geval zegt: 'Bij ons doen we het anders. Dit zou je ook kunnen proberen.'
De Wet zorg en dwang regelt ook de registratie, de gegevensuitwisseling.
We willen graag weten: op welke locaties, welke plekken, wordt onvrijwillige zorg verleend.
Dat kan intramuraal zijn, dat kan ook op een zorgboerderij zijn, het kan ook thuis zijn.
In de thuissituatie vragen we niet om de thuissituatie van de cliënt te registreren...
dan wordt het wel erg vol, dat register.
Maar dan vooral de locatie van waaruit de zorg gaat worden verleend.
We vragen ook om de zorg te registreren in het zorgplan, dat doet u waarschijnlijk nu ook al.
Dat moet digitaal beschikbaar zijn voor inspectie en elk halfjaar wordt de zorgaanbieder gevraagd...
om een overzicht aan te leveren en daar een analyse aan te hangen.
Vooral om ook echt na te denken:
Waarom hebben we bepaalde vormen van zorg dit afgelopen half jaar toegepast?
Kunnen we dat anders doen in de toekomst, kunnen we ervan leren? Enzovoort.
Ik zei net al, de Wzd... Sorry, ik praat over de Wzd.
In Den Haag zijn we gek op afko's, dus vandaar dat ik praat over de Wzd.
In de Wzd hebben we ook de CVP geregeld.
De CVP biedt desgevraagd, als de cliënt dit wil, er behoefte aan heeft dat zij ze vertegenwoordigen...
advies en bijstand aan alle cliënten die in een instelling wonen of verblijven.
Bij onvrijwillige zorg, en ook bij aangelegenheden zeggen we dan heel plechtig in Den Haag.
Heel Haags, maar bij allerlei situaties die te maken hebben met het leven in een instelling.
Bijvoorbeeld over het eten of over de bejegening.
De CVP helpt ook bij de klachtenprocedure en deze persoon is onafhankelijk.
Hoeft aan niemand verantwoording af te leggen, alleen aan de cliënt. Hij is namelijk partijdig.
Hij gaat echt voor de belangen van de cliënt.
Dat is het mooie van deze wet, deze wet dient vooral om de rechten van cliënten te beschermen.
Hou dat vast.
Dan zie je ook dat die CVP daar een prachtig mooie plek in heeft, in krijgt en ook in verdient.
De CVP heeft ook een signaleringsfunctie.
Dat betekent dat, ook als het met de rechten in een instelling niet helemaal lekker loopt...
bepaalde dingen worden gemakshalve over het hoofd gezien, dat hij dat ook signaleert.
Niet dat hij gelijk naar de inspectie moet stappen, maar het gesprek aangaat met de medewerkers:
'Ik zie dat gebeuren, kunnen we daar een gesprek over voeren?'
'Dit gaat volgens mij niet goed, kunnen we daar een gesprek over voeren?'
Uiteindelijk, als er niet geluisterd wordt...
en cliënten worden onnodig vastgezet of bepaalde rechten onthouden...
zal dat gesprek gevoerd worden met de leidinggevende, de manager.
Als die niet luistert, zal op een gegeven moment de inspectie in zicht komen.
Maar de bedoeling is vooral om dat heel laagdrempelig uit te voeren.
De CVP mag niet in dienst zijn van de zorgaanbieder.
Dan is hij namelijk niet onafhankelijk meer.
Hij moet altijd toegang hebben tot de cliënt en de omgeving waar die woont.
Dat is belangrijk in de functie, hij moet gewoon rond kunnen lopen.
Het contact kunnen maken met de bewoners, dat ze aan hem of haar kunnen wennen.
Dat hij echt een vertrouwd persoon wordt.
En waarschijnlijk, in ieder geval in veel instellingen, vooral in de gehandicaptenzorg...
lopen er momenteel vertrouwenspersonen rond.
Die mogen straks, tenzij ze voldoen aan het Kwaliteitskader Cliëntenvertrouwenspersoon...
tenzij ze daaraan voldoen, mogen ze geen CVP meer zijn.
De wet is daar heel duidelijk over.
Alle CVP's worden ingekocht door de zorgkantoren.
Er is ook een landelijke faciliteit...
die zich vooral gaat inzetten voor de onafhankelijkheid en de kwaliteit van de CVP.
Die is momenteel ook aanwezig.
Straks, op de informatiemarkt in de pauze, kunt u ook met hen kennismaken en informatie krijgen.
Ook regelt de Wzd het klachtrecht. Ik ga hier gauw aan voorbij.
U zult zeggen: 'Wel veel.' Het is ook veel.
We horen dat ook heel vaak om ons heen, er moet heel veel gebeuren.
Aan de andere kant is deze wet al tien jaar in de maak.
Er zijn zorgaanbieders die onder de Bopz al proberen aan de Wzd te voldoen...
maar er zijn er ook veel... Er zijn er ook, ik zeg niet heel veel. Misschien wel, misschien niet.
Die hebben afgewacht. 'Ja, deze wet is al zoveel keer heen en weer gegaan...
we zullen afwachten tot de wet is aangenomen.' De wet is aangenomen.
Dus 2020 wordt het jaar waarin de Wet zorg en dwang gaat gelden.
Maar om juist de zorgaanbieders en zorgverleners te helpen om aan de wet te wennen...
hebben we voorgesteld om een overgangsjaar in te stellen. 2020 wordt een overgangsjaar.
Dat hebben we ook geschreven in de brief van de minister aan de Tweede Kamer van 5 juli.
Het overgangsjaar is heel belangrijk, want de helft van de zaal werkt nog niet volgens de Bopz...
moet wennen aan de nieuwe wetgeving, mag bepaalde onvrijwillige zorg niet toepassen.
In de thuissituatie mag je officieel geen onvrijwillige zorg toepassen.
Dus dat kun je ook niet oefenen.
Je gaat ook niet oefenen om iemand thuis vast te zetten, dat kan niet.
Daar heb je een wettelijk kader voor nodig en daarom hebben we gezegd: 2020...
wordt ook in dat kader het overgangsjaar, zodat u ervaring op kunt doen, kunt leren...
hoe met de wet om te gaan in bijvoorbeeld de zorgboerderij...
of de kleinschalige woonvorm of de thuissituatie.
Ook is het overgangsjaar bedoeld om bijvoorbeeld nog te kunnen helpen met een stukje registratie.
Er moet nog veel gebeuren. We zijn bezig met een regeling...
om precies op te schrijven wat er geregistreerd moet worden.
Het moet ook allemaal in de systemen worden verwerkt. Duurt allemaal lang.
Dus daar kan 2020 ook voor worden gebruikt.
Ik noemde het al: dit zijn allemaal acties die zijn opgenomen in de roadmap.
Die hebben we vooral samen met het veld gemaakt.
Met alle koepelorganisaties die actief zijn in onze tak van sport.
Het overgangsjaar. De roadmap bevat een aantal onderwerpen.
Helderheid vooraf. U wilt weten waar u aan toe bent, voordat u met de wet gaat starten.
Hoe gaan we om met gelijkgestelde aandoeningen? Niet-aangeboren hersenletsel?
Met Korsakov, Huntington? Dat wilt u weten.
Wat is een accommodatie? Wat moeten we daaronder verstaan?
Die helderheid die geven wij.
We willen een dezer dagen de documenten die daarover gaan, publiceren.
We willen een nieuwe regeling maken waarin we die gelijkgestelde aandoeningen gaan regelen...
zodat ze per 1 januari in kunnen gaan.
Overigens is dat waar u zich vanaf dat moment op kunt voorbereiden.
Informatie en communicatie. Dat doen we vandaag bijvoorbeeld, hier in Hilversum.
Dat hebben we ook gedaan in Assen, Zwolle. We gaan het doen in andere delen van het land.
Niet alleen nu, in het kader van deze roadshow, maar ook later.
Er komen bijeenkomsten voor cliënten en de vertegenwoordigers.
Er komen bijeenkomsten op verzoek. We gaan allerlei informatiemateriaal beschikbaar stellen.
www.dwangindezorg.nl is een belangrijke bron waar u alle informatie vandaan kunt halen.
We gaan ook werken aan infrastructuur. U zult zeggen: 'Dat is weer zo'n Haags woord.'
Maar eigenlijk bedoelen we daar gewoon mee... We merken en horen ook: Leuk, die Wzd...
maar dat vraagt iets van onze crisisdiensten, het vraagt iets...
in de ambulante situatie, hebben we voldoende Wzd-functionarissen?
Hoe kunnen we deze mensen, deze functies bij ons krijgen, betrekken?
Daar gaan we aan werken met het veld. Wij hebben er ideeën over, het veld heeft ideeën.
En we hopen, en daar gaan we ook in investeren, om dat keurig netjes te realiseren, samen met u.
Leren en doen. U kent allemaal het programma Waardigheid en trots: Thuis in het Verpleeghuis.
Een belangrijke module in dat programma is ook: Hoe de Wzd te implementeren?
Maar ook voor de gehandicaptensector en voor de thuiszorg, de ambulante sector, is het nodig.
Daar gaan we ook gesprekken over voeren om het daar ook op te zetten.
Bekostiging. We zijn echte Hollanders, we vragen toch regelmatig: wat kost dat?
Laten we dat nou niet weten.
We weten van instellingen die zeggen: 'We werken al met het stappenplan...
we moeten veel deskundigen inschakelen, kost veel geld.'
'Maar anderzijds, we leveren veel minder onvrijwillige zorg, dat bespaart heel veel.'
En waar zit nou het evenwicht? Wat zijn nou de werkelijke kosten van de Wzd?
We weten het niet, omdat het nog niet draait.
Dus wij gaan ook de NZa vragen om dat te onderzoeken...
zodat we de beleidsregels en de bekostiging aan kunnen passen.
Bijvoorbeeld de kosten voor de medische verklaring...
voor de Wzd-functionaris, of voor de externe deskundige. Dat soort zaken.
Toezicht. Kom ik zo op terug. En monitoring.
De minister heeft aangegeven dat hij 't belangrijk vindt om te volgen hoe de wet gaat vliegen.
We hebben het allemaal opgeschreven, we hebben er beelden bij.
Gesprekken met het veld hebben die beelden versterkt of veranderd.
We willen dat gaan volgen. Vanaf 1 januari gaan we nauwlettend kijken...
hoe we, met elkaar, straks vorm gaan geven aan de Wet zorg en dwang.
We gaan ook Wzd-tafels beleggen, waarin we gesprekken gaan voeren:
Waar lopen we tegenaan in de praktijk? Wat gaat goed? Wat gaat niet goed?
Wat kunnen we eventueel nog regelen? Vooral ook informeel.
Want, na twee jaar gaan we evalueren. In 2022.
En dan zou het kunnen zijn dat de wet wordt herzien, wordt aangepast.
Nogmaals, dat doen we samen met het veld. En we willen daar twee jaar voor uittrekken.
Een jaar als overgangsjaar, maar twee jaar voor alle acties die we in dat kader willen ondernemen.
Toezicht van de inspectie. In gesprekken met het veld voel ik best vaak ook de angst...
dat de IGJ na de oliebollen en de champagne al met het bonnenboekje klaarstaat op 2 januari...
om te kijken hoe instellingen het doen. Dat is niet de bedoeling.
Ook de inspectie wil leren. En wil vooral ook observeren, signaleren...
hoe gaat de wet binnen organisaties vorm krijgen?
En willen vooral ook kijken: is er sprake van bewustwording?
Is er een bepaald bewustzijn over wat de rechten van cliënten zijn? Hoe daarmee wordt omgegaan.
Wordt bijvoorbeeld het stappenplan al gevolgd? Dat soort zaken.
Een tweede is of alles goed geregeld is. Maar is die gedachtegang al aanwezig?
Naar dat soort zaken wil de inspectie gaan kijken.
In dat kader willen ze ook zelf mee-monitoren met ons.
En ook zullen ze bij ons aankloppen: dit loopt niet, let daar nog eens op, probeer dat te verbeteren.
Dat betekent niet dat iedereen de vrije hand krijgt. Uiteraard zal de inspectie ook handhaven...
als de kwaliteit en veiligheid van zorg in het geding is. Daar is het voor in het leven geroepen.
Ik ga afsluiten. Zojuist had ik het over informatieproducten, hier ziet u een lijstje.
U kunt het niet lezen waarschijnlijk, maar als u op www.dwangindezorg.nl kijkt...
zult u zien dat deze informatieproducten er al zijn of binnenkort beschikbaar komen.
Het gaat over handreikingen. Hoe je bepaalde zaken moet uitrollen binnen je organisatie.
Een profiel voor de zorgverantwoordelijke, bijvoorbeeld. Hoe moet die eruit zien?
Brochures, ook voor cliënten. Zelfs...
een soort spelachtige vorm om met elkaar na te denken over: wat is eigenlijk vrijheidsbeperking?
Dat soort zaken is beschikbaar of komt binnenkort beschikbaar.
Ik dank u voor uw aandacht. Ik geef nu graag het woord aan Tommie.
Tommie in de Zorg, die u nog het een en ander mee wil geven.