Mijn naam is Jeroen Schumacher. Ik werk bij Vilans, kenniscentrum langdurige zorg.
Vilans verzorgt drie van de zeven workshops bij de roadshow, dus we doen er drie op een middag.
Jullie zijn de tweede in een rij van 24 die we gaan geven.
We hebben al kunnen oefenen. We hadden net ontzettend leuke gesprekken over verzet...
wat dat is en hoe je dat herkent, onder leiding van Annemarieke Versteeg van Noorderbreedte.
Die gaat de workshop vooral leiden.
En jullie gaan hopelijk hard meedoen.
Het gaat vooral over het herkennen van verzet.
De eerste vraag die we jullie willen stellen die daarbij hoort, is:
Kan je een eigen situatie een-op-een met de buurman of buurvrouw bespreken...
waar jij verzet in tegen bent gekomen?
Welke situaties hebben jullie benoemd net, in jullie gesprekken?
Moeten. -Moeten.
Wat nog meer?
Een vergadering waarin je een taak krijgt toebedeeld die je niet wil hebben.
Een opdracht.
Ik heb pas een bekeuring gekregen. -O, jee.
En dat wilde je niet?
Bekeuring, straf, ja. Een mooi voorbeeld.
Wat nog meer? -Ik ben stiekem in een andere workshop gegaan.
Regels. Ja, ja, ja.
Wat nog meer?
Roep maar. Het hoeft niet moeilijk en ingewikkeld te zijn.
Gewoon geen zin in. -Geen zin.
Ik kom laat thuis en ik moet de keuken opruimen en ik heb er geen zin in.
Ja. Je partner zei dat?
Nee, die zei daarna: Waarom heb je de keuken niet opgeruimd?
Maar dat was 'm.
Partner.
Ex-partner.
Als je het haar vraagt, zijn er nog meer voorbeelden.
Voetbal kijken.
Ja, dat hoort allemaal onder partner, hè.
Vuilnis buitenzetten, koken, opruimen, lief zijn, ja.
De wet onderscheidt negen situaties waarin verzet kan optreden.
Als je daar nog verder op inzoomt, dan zie je dat je nog een onderscheid kan maken...
tussen situaties waarin je fysiek wordt beperkt.
Die staan hier niet echt tussen, maar je kan ook denken aan dat rode stoplicht...
wat jou tegenhoudt, terwijl je toch wel graag hier op tijd had willen zijn.
Je kan ook kijken naar situaties waarin je het gevoel hebt dat je privacy geschonden wordt.
Die video is echt een heel mooi voorbeeld daarvan.
Maar ik krijg ook altijd van die cookiemeldingen als ik op internet iets doe, daar krijg ik echt jeuk van.
Dat is ook zo'n situatie waarin je het gevoel hebt dat er controle op je wordt uitgeoefend.
Er zijn nog allerlei psychosociale omstandigheden die een gevoel van verzet kunnen oproepen.
Nou, het dingen moeten. Dat is heel veel in relatie met andere mensen, dat mensen iets van je willen.
Je moet iets doen, je moet iets laten.
Die keuken mag je niet laten, dat moet je weer, die taak moet je doen.
Dus dat zijn... Moeten is al zo'n woord wat dan al heel veel kan oproepen.
Maar beperkingen dat je iets moet of juist moet laten.
Nou is het zo, dat zijn gewoon natuurkundige wetten: onder druk wordt alles vloeibaar.
Ik heb mooie plaatjes gevonden op internet...
dat je met lage en hoge luchtdruk een airconditioning werkend kon krijgen.
Dat begreep ik niet. Toen heb ik dit plaatje maar gekozen.
Dit komt uit een instructieboekje voor zweefvliegen.
Het blauwe is lucht en dat grijze is de vleugel.
En je ziet als de lucht wordt geconfronteerd met een beperking dat er iets verandert.
En dat er iets verandert, dat gebeurt ook bij onszelf.
Op het moment dat wij te maken krijgen met een beperking of met dwang of drang...
dan gebeurt er iets.
Nou wil ik graag dat jullie naar dezelfde situatie kijken als die je net hebt besproken...
en ook weer in één minuut gaat bespreken:
Wat gebeurde er met jezelf? Wat deed je of wat dacht je of wat voelde je?
Dus wat riep die situatie van verzet bij jezelf op?
Wat gebeurde er?
Gewoon in kernwoorden.
Irritatie. -Irritatie.
Dat is wel heel toevallig hetzelfde kernwoord als in de vorige workshop als eerste werd genoemd.
Wat nog meer? -Boos.
Boos.
Dwars. -Dwars.
Maar wat ik eigenlijk hiermee wil zeggen, is: verzet heeft dus ook allemaal gevoelens...
en bijbehorend gedrag wat niet zo heel duidelijk zichtbaar hoeft te zijn.
Ik ben wel benieuwd of je die partner nog geslagen hebt.
Of zij mij slaat.
Ja. Kijk, met onze doelgroep is het wel vaak zo dat de rem kapot is.
Mensen hebben schade in de hersenen, waardoor ze hun impulsen niet goed kunnen onderdrukken.
Dan zie je vaak heel openlijk verzet, omdat er een stuk ontremming bij komt kijken.
Maar waar het om gaat, is dat verzet dus ook best wel heel moeilijk waarneembaar zou kunnen zijn.
Waar het om gaat, daarom vraag ik ook eerst om bij jezelf te blijven...
is dat verzet iets is wat ontstaat in allerlei alledaagse situaties...
dat het een normale reactie is op situaties waarin je het gevoel hebt dat je beperkt wordt...
of dat iemand je probeert te dwingen en dat dus ook een heel legitieme reactie is.
Verzet biedt ons ook kansen, want eigenlijk is het ook een manier van communiceren.
Daardoor kun je ook gewoon in gesprek gaan met je cliënt.
En ik wilde ook nog opmerken: in de Wet zorg en dwang staat geen definitie van verzet.
Die wet gaat voor een groot deel over verzet, maar nergens wordt gedefinieerd wat dat nu precies is.
Jullie hebben nu een beetje zelf kunnen ervaren wat voor gedrag je zelf hebt, laat zien, ervaart...
als je wordt geconfronteerd met verzet, maar het leukste is natuurlijk om te praten over casuïstiek.
Ik moet daarbij aantekenen dat de casussen die ik heb meegenomen uit m'n eigen praktijk komen.
Ik werk bij Noorderbreedte, in Nieuw Toutenburg.
Ik werk met mensen met Korsakov, met gerontopsychiatrie.
Ik weet iets van de situatie in thuiszorg...
weinig van verstandelijk gehandicapten, dus dat is mijn beperking.
Maar dan weet je dat alvast.
De eerste casus is een meneer van 90 jaar.
Z'n vrouw was terminaal en hij had bedacht dat hij samen met z'n vrouw uit het leven wilde stappen.
Daar had hij wel zo'n bizarre oplossing voor bedacht dat hij werd opgenomen in de psychiatrie.
Na het overlijden van z'n vrouw kwam hij bij ons wonen en het is echt een heel leuke meneer.
Hij heeft ontzettend veel meegemaakt, overal in de wereld gewoond, boeken geschreven.
Heel intellectueel. Daar kun je echt heel leuke gesprekken mee voeren...
als hij in de realiteit is, want een groot deel van de tijd is hij psychotisch.
Dan kun je ook niet goed met hem in contact komen.
Maar hij zegt heel duidelijk: Ik wil weg, ik wil naar huis. Jullie hebben me hier opgesloten.
In Nederland mag je niet zomaar mensen opsluiten.
Hij weigert medicatie.
Als er drinken komt, dan vraagt hij of we er niet stiekem iets in hebben gedaan.
Hij heeft bij de receptie gezeten en zitten timen hoe dat gaat met die deuren open en dicht...
en wierp zich ook gewoon in de luchtsluis.
Nou, wat denken jullie: is er sprake van verzet?
Ja. -Ja.
Zijn er redenen om eraan te twijfelen of er sprake is van verzet?
En wat voor vorm van verzet hebben we het dan over?
Vrijheidsbeperking. -Insluiting.
Ik heb geprobeerd om het te vertalen naar de wet.
Als je daarnaar kijkt, dan is er sprake van verzet tegen opname...
dus wij moeten voor hem een RM, een rechterlijke machtiging aanvragen.
Als de situatie uit de hand zou lopen, zouden we ook een IBS moeten aanvragen...
want dan krijgt het een urgentie mee. Daarnaast is er verzet tegen medicatie.
Dus als we medicaties geven, dan is er ook sprake van dwangbehandeling.
Dus in deze casus zijn er twee vormen van verzet denkbaar...
waar we allebei ook wat mee moeten doen.
De volgende casus is een meneer van 60 met heel ernstige cognitieve schade.
De voorgeschiedenis doet denken aan de ziekte van Korsakov...
maar het gedrag doet denken aan iemand met een dementieel beeld.
Bij de ADL was er sprake van behoorlijke agressie.
Dagelijks gebruikte hij dus veel geweld in de zorgrelatie.
Toen hebben we dat nader bekeken en toen was onze hypothese dat deze man heel angstig was...
dat hij gewoon niet begreep wat er gebeurde en dat hij daarom geweld gebruikte.
Daarom hebben we lorazepam gegeven.
Als we op angst moeten behandelen, geven we lorazepam.
Daarmee werd de agressie echt minder.
In ieder geval was de fysieke agressie veel minder aanwezig.
Hij vroeg ook zelf om de lorazepam.
Dat heeft waarschijnlijk ook wel met een stukje verslaving te maken.
Op de achtergrond was er een hele communicatie...
tussen onze eerstverantwoordelijke verzorgende en de familie.
De familie ageerde tegen van alles en nog wat...
waaronder het aantal lege kledinghangertjes in de kast.
Maar ook vonden zij dat z'n kamerdeur op slot moest, zodat hij vaker van het bed af was...
en ze waren tegen die lorazepam, omdat ze vonden dat hij suf was.
Is er sprake van verzet?
Wie denkt wel? Ik zie een paar mensen knikken. Drie stemmers voor 'ja'.
Is er geen sprake van verzet? Wie denkt dat er geen sprake is van verzet?
Het is me niet duidelijk wat je bedoelt. Krijgt meneer nog lorazepam en is de deur op slot?
Dat is mij niet helemaal duidelijk. -De deur is niet op slot en hij krijgt lorazepam.
Wat zijn de argumenten hier om te zeggen: er is wel of geen sprake van verzet?
Er staat 'wettelijk vertegenwoordiger', maar is er gekeken in hoeverre meneer zelf kan beslissen?
Meneer is niet wilsbekwaam ter zake.
De wettelijk vertegenwoordiger verzet. Daardoor is er naar mijn mening sprake van verzet.
Ja, want wij denken: meneer is akkoord met de zorg.
Hij vraagt er ook zelf om, hij vindt het prettig.
Maar als je dan weer kijkt naar de wet:
In eerste instantie was er duidelijk sprake van verzet tegen ADL.
En door hem medicamenteus te behandelen...
ook door een andere manier van benadering, hebben we heel wat kunnen opheffen daarvan.
Maar in artikel 2 van de wet staat ook...
dat onvrijwillige zorg de zorg is waar de cliënt óf de vertegenwoordiger zich tegen verzet.
Omdat die communicatie eerst plaatsvond tussen de EVV'er en de wettelijk vertegenwoordiger...
hadden we dat helemaal niet zo in de gaten...
maar eigenlijk waren we al die tijd al bezig met dwangbehandeling, formeel gezien.
En wat doe ik dan als ze tegen elkaar in van mening verschillen?
Gaat dan altijd die vertegenwoordiger voor?
Je hebt te maken met dwangbehandeling, dus je moet dat stappenplan doorlopen.
Je moet dus kunnen aantonen dat er sprake is van ernstig nadeel...
en dan mag je iemand tegen de zin behandelen.
En dan moet je wel zoeken naar het minst ingrijpende alternatief.
Dan kom je in het stappenplan, dan moet je aan de overkant van deze gang zijn, maar het...
Ik ben nou even de vraag kwijt.
Wat doe je als de cliënt zelf en de wettelijk vertegenwoordiger verschillen van mening?
In dit geval hebben we wel besloten dat er sprake is van ernstig nadeel...
dus dat we de lorazepam blijven geven...
en dat we dus een melding gemaakt hebben bij de Inspectie hierover.
Want het is dwangmedicatie, dus dat moet je melden.
Het andere is een beetje gek, het tweede punt. Wij hebben de deur open.
Wij beperken de cliënt niet in z'n vrijheid om op bed te gaan liggen of om er vanaf te zijn.
Dat is een situatie die ook beschreven staat in die negen situaties.
Nu wil de vertegenwoordiger precies het omgekeerde...
dus we zitten al met een situatie die niet eens in de wet beschreven staat.
En toch moet je het wel gaan labelen als verzet, omdat er verzet is tegen de zorgafspraken.
De derde casus gaat over een mevrouw van 60 jaar met een verstandelijke beperking...
die in heel veel instellingen al opgenomen is geweest. Zij is niet hanteerbaar.
Ze wordt eigenlijk overal weer overgeplaatst, omdat zij extreem aandachtvragend gedrag heeft.
Ook bij ons in huis is er al een zorgteam aan onderdoor gegaan...
dus dat is echt heel erg belastend.
Mevrouw zegt: Ik wil naar huis.
Ik wil naar de stad waar ik vandaan kom, ik wil bij m'n kinderen wonen.
En dat zegt ze meerdere keren per dag en dat zegt ze al maandenlang.
Maar mevrouw is bij ons verder niet beperkt, ze mag overal in huis komen waar ze wil.
Ze mag buitenshuis komen, ze wandelt ook buitenshuis, gaat fietsen.
Ze gaat af en toe met de zorg shoppen.
Dus zij zegt het wel, maar ze heeft een telefoon.
Ze kan gewoon een taxi bellen, ze weet ook hoe het moet en dat doet ze niet.
Is er sprake van verzet? Wie denkt dat er sprake is van verzet?
Wie denkt dat er geen sprake is van verzet?
En waarom is er geen sprake van verzet?
Ik weet niet wat dat strikte bejegeningsplan inhoudt.
Dat heeft heel erg te maken met het doseren van aandacht.
Dus wij onthouden haar soms ook van aandacht, heel bewust.
Maar ook bijvoorbeeld inzetten op dagstructuur, activiteiten, dagbesteding.
Het was toch hierbij dat zij verbaal wel verzet uit, maar er niet naar handelt?
Ja. -Dus is het dan verzet of niet?
Volgens mij niet. -Ze wordt niet belemmerd.
Maar ze voelt zelf dat verzet wel. -Ja.
Er is geen definitie van verzet, dus je kan in dat opzicht zeggen: er is wel sprake van verzet.
Alleen wat kun je ermee? -Dit is precies waar het om gaat.
Dit is de discussie die wij ook een aantal maanden al in huis gevoerd hebben.
We hebben op een gegeven moment... Dat is lastig hè, is er nu verzet of niet?
Maar omdat zij het eigenlijk consequent zegt...
is er dus sprake van aanhoudend, continu...
verbaal verweer tegen opname.
We hebben uiteindelijk besloten om een RM aan te vragen.
En verder is hier natuurlijk ook vooral voor ons de vraag:
Zijn al die uitspraken over 'ik wil naar huis'...
niet juist een uiting ook van dat extreem aandachtvragend gedrag?
Het begon makkelijk hè, maar het wordt toch... -Hoe gingen jullie hier als team mee om?
Wat zeg je? -Hoe gingen jullie hier als team mee om?
Ik kan me voorstellen als zij echt van dat theatrale aandachtsprobleem last heeft...
dat ze dan misschien de collega's tegen elkaar uit gaat spelen.
Ja, maar goed, dat is een van de oorzaken waarom ze al zo veel instellingen heeft bewoond.
Ik ga naar de laatste casus. Die gaat over een meneer van 60 met de ziekte van Korsakov.
Hij rookte verschrikkelijk veel. Hij vraagt letterlijk elke 30 seconden om een sigaret.
Hij rookte gewoon twee volle pakjes per dag.
Nou, toen ik nog shag rookte, draaide ik er zo'n 50 uit, dus die 100 is een schatting.
Maar de bewindvoerder zei: Hij heeft het geld er niet meer voor.
Dus nu mag hij elk uur een sjekkie draaien.
En dat vindt hij niet zo heel erg leuk, dus hij is het er niet mee eens.
Soms is er ook wel wat agressie.
Niet zo heel ernstig, maar wel op tafel slaan, schelden, dat soort dingen.
Is er hier sprake van verzet? -Ja.
Ja. Daar zijn jullie het wel redelijk met elkaar over eens, volgens mij. Ja.
Uiteindelijk gaat het hier toch ook om verzet tegen zorgafspraken die er gemaakt zijn.
Hij moet dingen nalaten, dus je kan het wel weer verbinden...
aan een van die situaties die in de wet terug te vinden zijn.
Nou, wat kun je dan hieruit concluderen?
In ieder geval... Eigenlijk heb je twee verschillende vormen van verzet ook, hè.
Je kan verzet hebben tegen überhaupt de zorgverlening op zichzelf, verzet tegen opname.
De wet voorziet daarin door ook RM of IBS te bespreken.
En je kan ook verzet hebben tegen de manier van zorgverlening.
In dat laatste kun je vaak wat makkelijker bewegen, zodat je toch kan kijken...
of je dat verzet op een of andere manier lichter kan maken of misschien wel kan opheffen.
Verzet is eigenlijk altijd een signaal dat we kritischer moeten kijken naar onze cliënt.
Maar het geeft ons ook kansen om de zorgverlening te verbeteren...
en om te kijken of we het welzijn kunnen optimaliseren.
Als jullie nu kijken naar het gedrag wat jullie hier hebben benoemd...
zou je dat dan labelen als probleemgedrag?
Nee. Waarom niet?
Omdat je het passend vindt bij de situatie. -Omdat je het passend vindt bij de situatie.
Je kunt ook zeggen dat probleemgedrag altijd gedrag is wat passend is bij iets wat er gebeurt.
Wie kent de definitie van probleemgedrag? Wat is probleemgedrag eigenlijk?
Gedrag waarmee iemand zichzelf of een ander schade toebrengt?
Ja, in de definitie wordt dat uitgelegd als ernstig nadeel voor zichzelf of de omgeving.
Er hoort nog een klein stukje bij.
Het gaat gepaard met lijdensdruk voor de persoon zelf of de omgeving...
of er is sprake van ernstig nadeel voor zichzelf of de omgeving.
Maar als je geïrriteerd bent, heb je dan lijdensdruk?
Nee. -Even.
Even. Daar wordt nee geknikt, jij zegt: Even.
Dat is lastig, hè. Dat is niet zomaar een-op-een over te brengen en toch zit er wel een relatie.
Of je het echt een-op-een zo kan benoemen, verzet is probleemgedrag, weet ik eigenlijk niet.
Maar het helpt wel om te kijken naar: wat is de werkwijze bij probleemgedrag?
Dat kan je wel helpen om stappen te maken om dat verzet op te heffen.
De richtlijn Probleemgedrag kent allemaal hoofdstukken.
Er is geen hoofdstuk verzet, dus daar heb je op zich niet zo veel aan...
maar wel aan wat uitgangspunten die benoemd worden in de richtlijn Probleemgedrag.
Ten eerste wordt er gezegd: gedrag is multifactorieel bepaald.
Dus als je gedrag gaat onderzoeken of behandelen...
vraagt dat erom dat je multidisciplinair werkt en dat je ook methodisch werkt.
Dat is ook een criterium van de Inspectie.
Die factoren bestaan uit lichamelijke factoren.
Je kan je voorstellen dat pijn van invloed is op gedrag.
Persoonlijkheidsfactoren. Daar kunnen we ook allemaal wel een voorstelling van maken.
Gewoonten. Ik hoop altijd dat m'n moeder niet wordt opgenomen in het verpleeghuis...
want die houdt ervan om tot diep in de nacht films te kijken en een borreltje erbij te drinken.
Ik denk dat ze dat heel lastig gaan vinden.
Maar ook cognitieve factoren. Begrijpt iemand nog wel wat je zegt?
Dus hoe is het met het begrip, hoe is het met het taalvermogen?
Kan iemand de uitleg nog wel tot zich nemen?
Dus er zijn allemaal factoren die je in kaart moet brengen...
of waar je moet proberen zicht op te krijgen, zodat je ook iets kan doen...
om dat verzet uiteindelijk te behandelen of een andere aanpak te kiezen.
Dat wordt eigenlijk allemaal genoemd onder de noemer persoonsgerichte zorg.
Persoonsgerichte zorg wordt in de richtlijn Probleemgedrag wel aangehaald...
maar niet zo heel erg uitgewerkt.
Als je grip hebt op het gedrag, als je snapt waardoor het gedrag ontstaat...
kun je vaak ook kijken: wat is nu de zorgbehoefte van iemand...
en hoe kunnen we het welbevinden van onze cliënt optimaliseren?
Dus het is eigenlijk gewoon een pleidooi om je cliënt zo goed mogelijk te leren kennen.
Daar begint het mee. Daar begint het mee als je wilt signaleren: is er mogelijk sprake van verzet?
Maar het geeft ook richting aan een mogelijke oplossing.
Wat zijn de kernpunten uit dit verhaal?
Het uitgangspunt van de wet is dat zorg vrijwillig plaatsvindt...
en dat de cliënt recht heeft op een positieve beleving van de zorg...
dat onvrijwillige zorg, dus als er verzet is, alleen maar plaatsvindt als het echt niet anders kan.
Dat mag je dan ook alleen maar doen als je dat stappenplan doorloopt.
De cliënt of de vertegenwoordiger mag zich verzetten tegen de zorgverlening...
ook als er eerder wel instemming was.
Dus als iemand instemming heeft gegeven, wil dat echt niet zeggen dat dat voor altijd is.
Moet je in dat soort situaties...
niet kijken onder welke omstandigheden iemand akkoord gaat en onder welke niet?
Het is wat zwart-wit wat je naar binnen brengt, terwijl ik denk dat het heel goed is...
om eens bij mensen te kijken waarom een bepaalde reactie er ligt...
en welke context er op dat moment is waardoor die reactie ontstaat.
Verzet is een manier van communiceren.
Sommige mensen kunnen verbaal niet zo sterk communiceren als wij allemaal...
en hebben dan alleen nog maar een fysieke beperking of een sigaret.
Moet je niet meer naar de context van mensen gaan kijken...
om te leren of jij misschien de oorzaak bent van hun verzet?
Ja. -Ik werk alleen in de thuiszorg. Dat is lastig...
omdat je vaak korte momenten binnen bent en lang niet altijd weet wat er vooraf gespeeld heeft.
Dus ik snap zeker wat u bedoelt, dat is me helder, alleen is dat wel een heel lastige.
Dan zou je moeten kijken hoe je die wet daar weer aan hangt, denk ik. Ik snap wel wat u bedoelt.
Ik had 'm niet gekoppeld aan de thuiszorg.
Ik vind dat jullie meer tijd moeten hebben, juist ook in dit soort gevallen.
Maar een tweede is dat je bij instellingen vaak merkt...
dat het instellingsbeleid waar iedereen het over eens is, wat besloten is...
waar zelfs de medezeggenschapsraad het mee eens is...
voor iemand heel beklemmend kan zijn. -Absoluut.
Dan ontstaat verzet.
En hoe is het mogelijk dat hij zich verzet terwijl we allemaal weten dat we de deur dicht hebben?
Mijn pleidooi is ook: ga echt de diepte in.
Zorg echt dat je de cliënt kent en zoek dan, het liefst in overeenstemming met de cliënt...
naar manieren waarop de zorg wél prettig is. -Ja, maar zoek ook bij jezelf.
Daar wil ik het over hebben, dat deze wet ook uitgaat van:
Wie was jij toen je begon met deze instelling en met al het beleid wat je deed en wie ben je nu...
nu je dit recht geeft aan de cliënt om dit beleid ter discussie te stellen?
Daar moet je het met elkaar, denk ik, over hebben. Die cliënt is helemaal niet relevant.
Het gaat om: wie ben je zelf en wat voor middelen sta je toe om die hulp te verlenen?
Ja. Maar ik denk dat de wet juist als doel heeft om die cliënt meer centraal te zetten.
En dat recht op een positieve zorgbeleving...
als je dat in een beleidsstuk centraal gaat stellen, dan ga je vaak ook dingen anders invullen.
Dan kom je ook op die interactie-aspecten uit...
dat je zelf meer aanpassingen daar ook in moet doen.
Meer alternatieven moet je zoeken. -Of normen en waarden zoeken, alternatieven.
En alternatieven zijn niet alleen de fysieke, maar ook inderdaad afspreken...
dat mijn moeder wel 's nachts om half drie nog naar de tv mag kijken.
Dat is een prachtig voorbeeld. -Ja.
Ik zei net: Er zijn twee verschillende vormen van verzet:
De manier van aanbieden waar het nu heel erg over gaat...
maar ook het verzet tegen de zorgverlening in het algemeen.
En verzet is vaak moeilijk waarneembaar, dat hebben we net zelf ook geconcludeerd.
Dit is nogmaals het pleidooi: zorg vooral ervoor dat je de cliënt goed leert kennen...
zodat je ook veranderingen kan waarnemen en daarmee iets kan doen.
Jeroen.
U geeft al een mooie aanvulling eigenlijk.
Ik heb samen met collega's drie jaar lang geopereerd...
in het programma terugdringen psychofarmaca, 'Het kan beter met minder'.
Daar had je heel vaak de discussie over probleemgedrag en hoe we daarmee omgaan.
En je kwam er altijd op dat het meeste probleemgedrag wat ontstaat...
eigenlijk door onszelf veroorzaakt wordt.
Dus die discussie terugbrengen naar 'Hoe zit jij er nou in?', dat is echt een cruciale.
Daarin hebben we in Nederland een lijn al lopen van een tijd terug.
Ik moest een paar weken terug voor Japanners, die waren op bezoek bij Vilans...
een verhaaltje vertellen over de Wet zorg en dwang en dan een beetje uitzoomen:
We hebben de Krankzinnigenwet, dat is 1884.
En dan de Bopz, dat is 1994. En nu hebben we de Wzd.
Dan zie je een soort verloop.
De Bopz is echt gericht op professionals en het omgaan met middelen en maatregelen.
Dat is een volstrekt ander uitgangspunt dan te zeggen: Wacht even, dit is een cliëntenwet.
En daar gaat het over. Dit is niet een wet voor professionals.
Nee, dit is een cliëntenwet. Dat is echt een heel ander uitgangspunt.
Het is wel mooi om te zien dat we hier zo'n lijn in hebben...
en dat we eigenlijk ook wel van ver komen, sinds Jolanda Venema, zeg ik dan altijd maar.
Dat was natuurlijk de grote casus waar mensen collectief van schrokken.
Ja, en dan zijn er nog meer workshops.