Ik wil even starten met... Een paar van jullie hebben een opdrachtje gekregen bij binnenkomst.
Wie had 'Ik moet m'n telefoon inleveren' daarop staan?
Twee. Ik heb van u inderdaad een telefoon gekregen.
Dat is m'n werktelefoon. -O, dat is een werktelefoon.
Die kan ik missen. Die andere wordt lastiger. -Oké.
U dacht: ik geef 'm. U dacht: ik geef 'm gewoon. -Ja.
Ja, ja. Andere mensen die een opdracht hadden waarvan ze dachten:
Oké, dat ga ik doen? -Nee, ik ging het niet doen.
U ging het niet doen? -Nee.
Wat voor opdracht was het? -Ga naast een mevrouw zitten met lang haar.
En zag u niemand met lang haar? -Ja, hoor. Hiervoor en daar en daar nog.
Maar ik denk: nee, ik zit hier prima, ik blijf hier zitten.
Ja, dat is uw keuze. Ja, ja. Andere mensen die...
Ik denk: ik wacht op het teken dat er actie moet komen.
Oké. U was nog even afwachtend. -Ja, ja.
En u wist nog niet of u het wel of niet ging doen?
Nee, ik denk afhankelijk van het verhaal wat er komt.
Eens kijken wat de opdracht teweeg gaat brengen. -Ja, oké.
Dit is natuurlijk even een manier om met elkaar te starten over het thema onvrijwillige zorg.
Termen die daarbij horen, zijn vrijwilligheid, onvrijwilligheid en verzet.
Wanneer doe je iets wel of niet als een opdracht daartoe gegeven wordt?
We hadden net in de eerste ronde ook een mevrouw, die stond achter in de zaal...
want op het opdrachtje stond: Ga achter in de zaal staan.
Die vertelde ook: Het deed wel wat met me.
Ik voelde wel wat verzet en ik vroeg me af waarom ik hier moest staan...
en de rest kon gaan zitten, dus ik was het er niet helemaal mee eens.
Nou goed, het is even een manier om met elkaar te starten en je krijgt je telefoon weer terug.
Voordat we verdergaan, ben ik ook even benieuwd wie ik hier tegenover me heb.
Dus de vraag aan u: werkt u in de ouderenzorg? Steek dan uw hand op.
Oké, meer dan de helft. De gehandicaptensector?
Ja, oké. En mensen die in het dagelijks werk...
met cliënten een behandelrelatie of een begeleidende rol hebben? Ja.
En beleids- of kwaliteitsfunctionarissen? Ja.
Andere functies? Ja, kunt u vertellen?
Manager Zorg. -Manager Zorg.
Welzijnsmedewerker bij de ouderenzorg. -Welzijnsmedewerker, ja.
Oké, dan hebben we denk ik een mooi gemengde groep, ja.
Oké. Wat gaan we doen?
We hebben drie kwartier de tijd en we gaan het hebben over onvrijwillige zorg.
Wat verstaan we daar nou onder? De negen vormen van onvrijwillige zorg...
en de plaats van onvrijwillige zorg in de Wet zorg en dwang.
Daarnaast is het grootste gedeelte van de workshop...
dat jullie ook de vertaalslag naar de praktijk maken...
als jullie met casuïstiek aan de slag gaan met elkaar.
We hebben helaas niet echt groepjes, maar zoek elkaar zo meteen even op.
Want bij Vilans krijgen we regelmatig vragen uit het veld van:
De Wet zorg en dwang gaat er komen...
maar hoe kunnen we die nou toepassen op deze casus en op deze cliënt?
Dus we krijgen veel vragen uit de praktijk en we hebben met die vragen en ervaring...
een casuschecker gemaakt voor de Wet zorg en dwang.
Dit is ook een eerste versie, hij is verder nog niet online...
maar die vinden jullie dadelijk onder jullie stoel en ook in jullie goodiebag.
Hij ligt niet onder alle stoelen, dus even om te delen zo meteen.
Dus dadelijk kunnen jullie aan de hand van een casus kijken:
Is de Wet zorg en dwang bij deze cliënt van toepassing en op welke manier dan?
Dus dat gaan jullie dadelijk oefenen.
En ook fijn om van jullie te horen: helpt het en is het een nuttig format?
Jullie mogen vragen stellen tussendoor.
Het kan zijn dat ik het antwoord weet of iemand uit de zaal. Mogelijk weten we het antwoord ook niet.
We hebben ook een ideeënbox staan voor vragen die misschien niet beantwoord zijn...
of die je sowieso in de ideeënbox wil doen.
Die worden over de grotere groep verder later beantwoord.
Oké, om even te beginnen met een stelling, of eigenlijk een vraag:
Vrijheidsbeperkende maatregelen, is dat wel of niet gelijk aan onvrijwillige zorg?
Wat denkt u? -Dat hangt af van de houding van de cliënt.
Het hangt af van de houding van de cliënt.
Als iemand het aanvaardt en het geen enkel probleem vindt, dan is het geen onvrijwillige zorg.
Ja. -Maar wel een vrijheidsbeperkende maatregel.
Maar wel een vrijheidsbeperkende maatregel. -Dat kan.
Noem eens een voorbeeld.
Keukenkastjes die op slot zijn. -Ja.
Als de cliënt dat prima vindt, is het een vrijheids- beperkende maatregel, maar niet onvrijwillig.
Ja, dat kan. Ja. Dat is gelijk inderdaad ook wat er verandert van de Bopz naar de Wzd:
De Bopz is meer gericht op vrijheidsbeperkende maatregelen in algemenere zin...
en de Wet zorg en dwang kijkt echt meer naar de individuele cliënt.
Dus inderdaad: is er bij deze cliënt sprake van wel of niet verzet, wel of niet onvrijwillige zorg?
Dus wat voor de een een vrijheidsbeperkende maatregel kan zijn...
hoeft dat voor de ander niet te zijn.
Het inleveren van een telefoon kan voor een jongere veel meer vrijheidsbeperkend zijn...
dan dat het voor een oudere zo wordt gezien. Ik noem maar een voorbeeld.
Of inderdaad: het wel of niet gebruiken van bedhekken of andere maatregelen.
Dus er wordt echt meer gekeken naar het individu.
Wat verstaan we onder onvrijwillige zorg? Zoals het in de Wet zorg en dwang beschreven wordt...
is het zorg waar de cliënt en/of cliëntvertegenwoordiger...
niet mee instemt en/of de cliënt zich tegen verzet.
Dus stemt de cliënt of diens vertegenwoordiger ermee in?
En belangrijk dat je kijkt: wel of geen instemming, maar verzet de cliënt zich er ook tegen?
Is dat voor mensen duidelijk?
Onduidelijk? -Dus het kan zijn dat een cliënt eerst instemt...
maar later zich verzet? -Dat kan, ja. Dat kan, ja.
Dat zou inderdaad kunnen, ja. Dan kijk je dus met name: hoe reageert ook iemand erop?
Dan kijk je: wat voor verzet toont iemand?
Dan kan je het alsnog hebben over onvrijwillige zorg, ja.
En belangrijk om te onthouden, is dat de Wet zorg en dwang gaat...
over mensen met een verstandelijke beperking of mensen met een psychogeriatrische aandoening.
Dat was ik net vergeten te zeggen.
Goed. Wat zijn dan de belangrijkste regels voor onvrijwillige zorg?
Eigenlijk gaat de wet uit van een eenvoudig uitgangspunt...
namelijk het grondrecht op vrijheid voor iedere persoon en voor iedere cliënt.
In die zin kan je zeggen dat onvrijwillige zorg niet mag...
tenzij er ernstig nadeel is of dreigt...
en er geen andere oplossingen of alternatieven zijn om dat te bestrijden.
Dat zijn de voorwaarden dat je wel onvrijwillige zorg in zou kunnen zetten.
En ga je dat inzetten, dan moet er gekozen worden voor een oplossing...
die in de praktijk werkt voor de cliënt en dan de lichtste vorm van onvrijwillige zorg...
die in verhouding staat tot het ernstige nadeel en zo kort mogelijk wordt ingezet...
en dat er ook gekeken wordt naar afbouw van de onvrijwillige zorg.
In het stappenplan wat bij de Wet zorg en dwang hoort...
wordt dat ook meegenomen, dat je één keer in de zoveel tijd met elkaar kijkt:
Kunnen we de onvrijwillige zorg doorzetten? Zijn er geen alternatieven en kunnen we het afbouwen?
Is dat ook helder? Ja.
Oké.
Nou, over welke onvrijwillige zorg hebben we het dan?
De Wet zorg en dwang beschrijft het best wel uitgebreid.
Het zijn negen categorieën die worden genoemd die onder onvrijwillige zorg kunnen vallen.
Die zie je hier. Ik weet niet of het voor iedereen goed te lezen is, achterin ook?
Hier zie je een aantal vrijheidsbeperkende maatregelen die we kennen die worden ingezet...
en waar die dan ook passen in die negen categorieën van de Wet zorg en dwang.
Ik zal het even kort voorlezen ook.
Een categorie is het toedienen van vocht, voeding, medicatie, medische behandelingen...
bij mensen met een verstandelijke beperking of dementie...
voor behandeling van een lichamelijke aandoening.
Het beperken van bewegingsvrijheid.
Daar kan dus ook een rolstoel op rem of een gordel in de rolstoel onder vallen.
Of een voordeur die niet zonder tussenkomst van een begeleider open kan?
Een voordeur die niet...
Onze bewoners moeten aanbellen als ze naar binnen of buiten willen.
Dat mag altijd, want we zijn een open afdeling. -Ja.
Maar er moet altijd een begeleider komen om die deur open te doen.
Ja, dat is een vorm van bewegingsbeperking. Ja, klopt.
Insluiten. Daar zit in sommige gevallen een overlap in, maar dit is wel bewegingsvrijheid.
Ze mogen wel naar buiten. -Precies, dus dat is wat anders.
Toezicht op de cliënt. Daar kan bijvoorbeeld een belmat of bewegingsmelder onder vallen.
Onderzoek van kleding of lichaam.
Onderzoek van woonruimte op drugs en gevaarlijke voorwerpen.
Controle op drugs.
Beperking in het inrichten van het eigen leven, waardoor de cliënt iets moet doen of laten.
Beperking in het ontvangen van bezoek.
Dat zijn de negen categorieën.
Sorry, mag ik een opmerking maken? -Ja.
Dan zou je toch haast denken dat...
Die controle van die woonruimte op drugs en gevaarlijke voorwerpen...
dat verwacht je dan veel meer bijvoorbeeld in de verslavingszorg...
en daar geldt die Wet zorg en dwang dan niet.
Wel. Sorry. -Sorry, wel?
Ik werk op een afdeling Wlz-gefinancierde zorg met alleen maar drugsverslaafden.
Oké. -Dat is wel een lastige combinatie.
Ik zou heel graag kamercontroles doen op drugs of wapens, want we hebben ook wel wapens.
Maar als iemand het niet wil, dan mag ik dat vanaf 1 januari niet meer.
Ja, is dat zo? Want ik hoor net zeggen...
dat het bij verstandelijk beperkte mensen en mensen met een PG...
Ze zijn allemaal verstandelijk beperkt, en verslaafd. -Oké, dat is een combinatie dan.
Ja, het is een cliëntvolgende wet...
dus waar de cliënt zich begeeft, daar geldt de Wet zorg en dwang. Ja.
Lastig. -Ja, ja.
Heel lastig. -Ja.
We hebben het net gehad over die negen categorieën.
En dan heeft de Wet zorg en dwang nog een onderscheid gemaakt in drie categorieën...
waarbij je extra zorgvuldig met elkaar moet kijken:
Kunnen we deze onvrijwillige zorg toepassen, ja of nee?
Bij deze drie categorieën ga je altijd het stappenplan in.
Het gaat over het toedienen van gedragsmedicatie buiten de richtlijn...
een maatregel die tot gevolg heeft dat de cliënt wordt beperkt in bewegingsvrijheid, en insluiting.
Dus insluiting, bewegingsvrijheid en gedragsmedicatie buiten de richtlijn.
Dat zijn drie vormen waarbij je extra zorgvuldig moet zijn.
En met name bij wilsonbekwame cliënten die geen verzet tonen...
dus dat is een heel kwetsbare groep die dan geen verzet toont tegen deze maatregelen...
dan wordt gezegd: deze maatregel is zo vrijheidsbeperkend...
dat je dan toch met elkaar het stappenplan ingaat.
Dus dat is heel belangrijk om te weten.
Dat wilsonbekwaam moet dan vastgesteld zijn? -Ja.
Dus dan heb je het over een wilsonbekwame cliënt ter zake, voor die zorg die je wil gaan verlenen.
Wat bedoel je met dat toedienen van gedragsmedicatie buiten de richtlijn?
Wat is dan medicatie buiten de richtlijn? -Dan heb je het over de richtlijn Probleemgedrag.
Er zijn allerlei richtlijnen wanneer je wel of niet gedragsmedicatie toepast bij een cliënt.
Als je die buiten die richtlijnen gebruikt, dan moet je daar extra zorgvuldig bij zijn.
Dit is nog even een overzicht van welke personen betrokken zijn...
als je het hebt over wie bepaalt of iets onvrijwillige zorg is, ja of nee.
Een aantal van deze functies komen ook meer in de workshop Stappenplan aan de orde...
dus daar ga ik niet al te diep op in.
Maar je hebt het met name over de cliënt die wel of niet instemt met een vorm van zorg...
en die bepaalt of iets onvrijwillig is, ja of nee, of er sprake is van verzet.
En deze mensen daaromheen hebben een functie in de zorg die wel of niet geleverd wordt.
De zorgverantwoordelijke kijkt: Kunnen we deze onvrijwillige zorg gaan leveren?
Wie moeten we daarbij gaan betrekken? Onder anderen de Wzd-functionaris.
En bij verlenging van de onvrijwillige zorg na een aantal maanden...
komt er dan een externe deskundige bij kijken.
Zijn daar vragen over?
Nee?
Dan wil ik jullie vragen om te gaan oefenen met de Wzd-casuschecker die we ontworpen hebben.
Onder alle stoelen aan de zijkant ligt die checker...
en ook een blaadje met twee casussen erop en wat uitleg.
Dus probeer even met elkaar samen te doen. Excuus dat ik niet voor iedereen heb.
En kijk of je met elkaar uit die twee casussen kan komen met behulp van die Wzd-checker.
Ik ben Janna Stout.
Ik werk voor Vilans als adviseur Kwaliteit en ik zit in het projectteam Wet zorg en dwang.
En vandaag zijn er een aantal workshops die we ook vanuit Vilans geven.
Een daarvan is onvrijwillige zorg.
We hebben het gehad over onvrijwillige zorg en de negen categorieën die daarbij horen...
en de verandering van de Bopz naar de Wzd, de Wet zorg en dwang
Ze hebben twee casussen gekregen van een cliënt waarbij wel of niet sprake is van onvrijwillige zorg.
Met behulp van een casuschecker die we ontwikkeld hebben, kunnen ze dan kijken:
Is de Wet zorg en dwang bij deze cliënt van toepassing...
en is hier inderdaad sprake van onvrijwillige zorg...
en moet er wel of niet aan het stappenplan gedacht worden bij deze cliënt?
Deze wet zorgt ervoor dat je gaat bedenken of onvrijwillige zorg nodig is...
of dat er toch alternatieven mogelijk zijn...
en als er dan toch onvrijwillige zorg nodig is, dat daar zorgvuldig naar wordt gekeken met elkaar.
Een van de belangrijkste dingen om te onthouden, is...
in plaats van dat je spreekt over vrijheidsbeperkende maatregelen...
dat je kijkt naar de individuele cliënt en is een maatregel die je bij die cliënt wil toepassen...
voor diegene onvrijwillige zorg, ja of nee?
Dus je kijkt meer naar de individuele cliënt zelf.