♪ LICHT OPZWEPENDE MUZIEK ♪
Mijn naam is Marcella van Room.
Ik werk als adviseur Maatschappelijk Verantwoord Inkopen...
en Opdrachtgeven zit er tegenwoordig in...
bij PIANOo Expertisecentrum Aanbesteden.
We gaan vandaag bieden: een centraal overzicht.
We gaan het hebben over samenwerken.
En we gaan het hebben over het aanbrengen van meer transparantie.
HOST: Ik ben heel blij dat jullie er zijn.
Froukje, zou jij je als eerste even kort willen introduceren?
Mijn naam is Froukje Poelmann en ik ben coördinator Social Return...
bij de provincie Gelderland.
HOST: Leuk. Met jou ga ik dus de praktijk induiken.
Ik ben benieuwd hoe jullie dat in Gelderland doen en welke tools jullie gebruiken.
Edwin, wil jij jezelf even toelichten? -Mijn naam is Edwin Teljeur...
de projectleider van de City Deal Impact Ondernemen.
En ook daarover straks meer.
HOST: Voor de meeste overheden geldt dat er voor hen vier doelstellingen zijn...
als zij willen inkopen met sociale impact. De eerste is participatie.
Eigenlijk stimuleren dat iedereen kan deelnemen aan de maatschappij.
Werkgelegenheid, iedereen heeft recht op werk.
Diversiteit en inclusie is erbij gekomen. Dat gaat over gelijke behandeling...
ongeacht je culturele achtergrond, leeftijd, gender, arbeidsbeperking.
Maar ook een belangrijke doelstelling is het stimuleren van sociaal ondernemerschap...
of bijvoorbeeld een bijdrage leveren aan een sociale economie.
Vooral voor gemeenten geldt dit.
Zij willen vaak regionaal sociale ondernemers stimuleren.
Grofweg zijn er twee manieren om die sociale impact mee te nemen.
Ik heb ze hier op een slide gezet.
Eén is inkopen met sociale criteria.
De meeste mensen zullen deze wel herkennen als Social Return on Investment.
En de tweede is: direct inkopen bij sociale werkplaatsen of sociale ondernemers.
Maar waarom is het meten en monitoren van sociale impact nou zo belangrijk?
Daarvoor hebben we een aantal vragen in een proces beschreven.
Dus ik heb eigenlijk per proces even gekeken wanneer...
het meten en monitoren belangrijk is.
Eerst: als je weet welke mogelijkheden er zijn in de markt rondom sociale impact...
kun je beter eisen en criteria formuleren.
Vervolgens: hoe ga je die sociale impact, die ondernemers kenbaar maken...
hoe ga je die beoordelen en toetsen in een aanbestedingsproces?
Welke bewijsmiddelen zijn er voor sociale ondernemers?
En gedurende de uitvoering van het contract na gunning:
hoe kun je controleren dat die contractuele afspraken gerealiseerd worden?
Tot slot, vanuit de andere kant bezien:
hoe kun je als ondernemer je impact inzichtelijk maken...
en hiervoor beloond worden?
En als we nog iets verder uitzoomen:
welke impact maak je met je aanbestedingsbeleid...
als publieke organisatie?
Mocht je er nog vragen bij hebben, kun je altijd het rapport erop naslaan.
De handreiking, zei ik net al, is lekker kort en bondig: twee pagina's.
En daarin nemen we je dus mee om een keuze te maken tussen al deze tools.
En dat doen we aan de hand van een aantal vragen.
Die kun je jezelf stellen als je meer grip wil krijgen op die sociale impact...
en wil weten welk instrument voor jou op dat moment het nuttigst is.
Dus de vraag waarover je kunt nadenken, is:
welk thema is eigenlijk belangrijk voor mij en wat wil ik nu hier precies meten?
Is dat bijvoorbeeld arbeidsparticipatie, de klassieke social return-invulling...
of zijn dat bijvoorbeeld de Sustainable Development Goals.
Of misschien andere MVI-thema's, zoals diversiteit en inclusie.
Wat is het doel van jouw meet- en monitorwens?
Dan is er de vraag over het meetniveau.
Dan de vraag: wie meet de impact en waar ligt de verantwoordelijkheid?
Is dat bij de opdrachtnemer, de opdrachtgever...
of misschien wel bij een derde partij?
Wat zijn de kosten van het gebruik van het instrument?
Wat is de volwassenheid van het instrument? Hoe vaak wordt het gebruikt?
Hoe ver is het in ontwikkeling, bestaat het al langer?
En in welke fase kun je dit instrument nu inzetten?
En daarvoor heb ik iemand uitgenodigd: Froukje Poelmann-Witteveen.
Froukje, kun je nog iets toelichten over jouw functie?
Je zei: Ik werk bij provincie Gelderland. Wat houdt precies jouw functie in daar?
FROUKJE: Ik werk bij de provincie Gelderland, provinciehuis in Arnhem ook.
En coördinator Social Return houdt in dat ik meekijk met de gunningen...
op wat voor manier zij de sociale impact kunnen maken.
Je kijkt alleen bij de gunning mee of ook al voorafgaand bij inkoop?
Soms ook bij de aanbesteding al.
De provincie Gelderland heeft in hun inkoopbeleid aangegeven...
'We willen dat opdrachtnemers sociale impact maken...'
'op overeenkomsten die hen gegund zijn.'
Dat is een gemiddelde altijd van die 5 procent social return.
Maar soms kijk je wel van tevoren: oké...
In de infra is het soms wel meer een uitdaging...
en kijk je: wat is haalbaar, wat kan, zodat het je een reëel beeld geeft.
Het gemiddelde is altijd 5 procent, maar soms kijk je mee: wat is logisch?
Dus eigenlijk het grootste deel pas na de gunning.
Voorheen werkte ik zo'n 15 jaar bij de sociale werkvoorziening in Deventer.
En toen eigenlijk begon het al dat een aantal collega's inderdaad...
in deze regio met elkaar zeiden: 'We moeten daar iets voor opzetten...'
'zodat opdrachtnemers ook een meer uniforme werkwijze kunnen zien.'
Dat het inzichtelijker wordt, duidelijker wordt.
Toen zijn we gaan kijken en hebben een aantal collega's...
het Convenant Uniformering Social Return opgezet.
En dat was ook wel een vraag...
uit de kant van opdrachtnemers, en ook werkgeversorganisaties.
Die zeiden: Kan er nou niet iets meer uniform georganiseerd worden?
Dat hebben we gedaan.
Het heet eigenlijk Convenant Uniformering Social Return Oost-Nederland.
Dat is in 2019 toentertijd ondertekend door 44 ondertekenaars.
Dat waren dus echt gemeenten en dus de twee provincies die zeiden:
'We gaan op deze manier werken...'
'zodat het voor opdrachtnemers ook makkelijker wordt.'
En ook een beetje voor onszelf natuurlijk, want wij vinden het ook fijn...
om op één eenduidige wijze aan het werk te zijn.
Je hebt dan heel veel collega's, sparringpartners met wie je kan overleggen.
Wij zien elkaar ook één keer in de zes tot acht weken.
Je noemt nu alvast één instrument: de bouwblokken.
Kan jij toelichten wat dat is?
FROUKJE: Ja, bouwblokken is eigenlijk een model waarin staat aangegeven...
wat de waarderingen zijn van wat je doet.
Dat kan zijn op het gebied van arbeid.
Dat je mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt aanneemt.
En dat kan vanuit de Participatiewet zijn: BBL-leerlingen, stagiaires, noem maar op.
Die hebben een bepaalde waarde. En dat is niet de waarde in salaris.
Het is echt een waarde dat ze zeggen:
Zo lang is die afstand tot de arbeidsmarkt. We waarderen dat met dit bedrag.
Dat is een deel van het bouwblokkenmodel. Je kan ook sociaal inkopen.
Als je sociaal inkoopt bij een PSO-gecertificeerde onderneming...
een social enterprise, een bedrijf met de Code Sociale Onderneming...
dan krijg je niet een korting, maar dan is er al een waarde...
een percentage van jouw social return- verplichting bij een PSO...
mag je daarvan waarderen.
Koop je in bij sociale bedrijven? Dan mag je de facturen opvoeren.
Wel afhankelijk: is de PSO 1, 2, 3 of 30+?
Of is het de Code Sociaal Ondernemen of is het een social enterprise?
In dat bouwblokkenmodel staat aangegeven wat welke waarde heeft.
HOST: Dus bouwblokken geven jullie een mogelijkheid een waarde te geven...
aan alles wat er binnen social return in een contract uitgevoerd wordt?
En bij veel gemeenten wordt bouwblokken al uitgevoerd.
Bij veel andere aanbestedingsdiensten nog niet zo, maar bij gemeenten welbekend.
Maar elke gemeente geeft een andere invulling aan z'n bouwblokken.
Jullie hebben dat dus regionaal? -FROUKJE: Ja, het is echt uniform.
Bij ons is het uniform in Oost-Nederland en voor die 100 ondertekenaars.
Dus de bouwblokken hebben we gehad.
De PSO, Prestatieladder Socialer Ondernemen, zetten jullie in.
Zou je die ook kort kunnen toelichten? -FROUKJE: Ja, bij de PSO...
kijkt TNO Nederland van: wat doe jij als organisatie al?
Het is vooral gericht op arbeid.
Welke mensen bied jij al een plek in jouw organisatie?
En afhankelijk daarvan krijg je een trede.
Het begint bij, het is nu net veranderd, Aspirant-status. Er is een opstap.
En dan heb je trede 1, 2 en 3 en dat geeft eigenlijk aan in hoeverre...
jij dus sociale impact maakt met je personeel.
In een WIZZR kan je dus al je acties opvoeren.
Al je maatschappelijke, sociale acties kun je daarin opvoeren.
De WIZZR is zo gebouwd dat hij daar die waarderingen aan geet.
Je kan daar je nieuwe medewerker in opvoeren.
Je kan een sociale inkoopfactuur erin opvoeren.
En dan berekent hij alles door...
waardoor je heel mooi in beeld hebt en kan monitoren als opdrachtnemer...
maar ook wij als SROI-medewerkers kunnen heel goed zien: waar staan ze nou?
kunnen heel goed zien: waar staan ze nou?
Die basis is er gewoon dat je kunt inzien:
wat heb ik nu gedraaid? Wat heb ik omgezet?
Goed om te melden is dat strict binnen de aanbestedingsregels...
is er natuurlijk wel het verband met de vorm van de opdracht.
Maar jij zegt ook: 'De manier waarop wij ermee omgaan...'
'is juist een manier om juist ondernemers, onze opdrachtnemers, te helpen...'
'door meer perspectief te geven.'
Als je zegt: Alleen op de opdracht...
Als jij je koffie inkoopt, dan mag je die factuur opvoeren...
als het bij een sociale onderneming is, bedoel ik, of bij een PSO.
Dat zit ook niet gelijk op die opdracht. Mensen op werk drinken die koffie.
Snap je wat ik bedoel? Soms kijk je al verder.
En ik vind heel duidelijk dat je reëel moet zijn naar je opdracht, je overeenkomst...
maar soms is daar ook best nog wel een ruimte...
om verder te kijken naar andere invullingen en mogelijkheden.
Ik zeg even dat dit 2023 is. Dan heb je een stukje.
Er zijn opdrachten die beginnen daarvoor, die eindigen in 2023.
Er beginnen opdrachten in 2023 die in 2023 ook eindigen.
En ze beginnen in 2023 en eindigen ergens in 2028.
Dit is vooral ook jouw antwoord op: wat is nou interessant aan cijfers...
om eruit te halen voor die specifieke opdracht die gerealiseerd is...
of voor dat bredere plaatje: hoe doen wij het als aanbestedingsdienst?
Hoe is het in de regio?
In je inkoopbeleid moet je al opnemen:
Ik wil graag dat mijn opdrachtnemers sociale impact maken.
HOST: De contractuele afspraken monitoren is natuurlijk ook iets wat...
meer transparantie, maar ook meer een gelijk speelveld creëert.
Want als we het allemaal vooraf uitvragen...
en er achteraf nooit meer op terugkomen, wat zijn we dan aan het doen?
FROUKJE: Dat heb je in het verleden gezien.
Natuurlijk waren er ook aanbestedingen en werd er uitgevraagd op social return...
en dan was er bijvoorbeeld niet echt gelijk een monitoringssysteem.
Als de partij die het niet gegund heeft gekregen...
ook een hele mooie social return-invulling...
Die wil ook zien dat de gegunde partij daar wel zijn deel in doet.
Dat is niet vervelend bedoeld, maar heel reëel, zuiver en eerlijk.
Heel goed duidelijk gemaakt, het belang van meten en monitoren.
Ook voor de ondernemers. Dat is ook een beetje jouw straatje, Edwin.
Ik ben heel benieuwd naar het perspectief van de andere kant ook.
Jij hangt er een beetje boven als project- leider City Deal Impact Ondernemen.
Kan je toelichten wat precies jouw werk is?
EDWIN: Ja. Allereerst: de City Deal Impact Ondernemen...
voor de mensen die dat niet kennen, het is best specifiek...
is een netwerkorganisatie waarbij overheden en allerlei netwerkpartners...
zoals ondernemers, maar bijvoorbeeld ook uitvoerende instanties...
zoals de Kamer van Koophandel...
hogescholen, universiteiten met elkaar op pad gaan...
om in een periode van drie jaar te kijken:
waar liggen nu de obstakels en op welke manier kunnen we die wegnemen?
EDWIN: Ik ben blij dat je impact ondernemen zegt...
omdat we per se niet willen spreken over impactondernemingen.
Het is prettig dat die er zijn.
Dat zijn in wielrenmetaforen de geletruidragers.
Maar we denken dat het peloton veel meer invloed zou kunnen hebben...
op uiteindelijk de beweging.
Inkoop is een ongelooflijk belangrijke component.
En daarmee zeg ik niet dat je standaard een opdracht moet gaan gunnen...
bij een impactondernemer...
maar dat je wel moet kijken hoe jouw inkoop meer impact kan maken.
Er zijn al heel veel ondernemingen die opgeschaald zijn.
Ik denk dat vooral de inkoop voor de opschaling van deze sector kan zorgen.
EDWIN: Waarbij bijvoorbeeld er onderscheid gemaakt kan worden...
door een Code Sociaal Ondernemen.
Die meet eigenlijk integraal het ondernemen.
Die kijken: hoe zit je governance in elkaar? Hoe zit de winst in elkaar?
Wat is de loonkloof? Dus die gaan daar echt heel ver in.
Als je kijkt naar PSO is dat een heel prettig instrument...
omdat het heel snel en heel diep vooral de social return 1.0...
de arbeidsparticipatie heel duidelijk meet.
Maar je ziet ook wel dat de ondernemingen ongelooflijk worstelen...
want bij de ene regio moeten ze door dit hoepeltje heenspringen...
en bij de andere regio door dat hoepeltje.
Waar lopen zij nou nu allemaal tegenaan als het gaat om inkopen?
Voor de social return zie je dat ze onvoldoende goed in beeld komen.
En daar wordt ook aan gewerkt, maar daar lopen ze wel tegenaan.
Daar wordt aan gewerkt door inkoop- platformen op te richten als Impact Noord.
FROUKJE: Impact Oost. Bij ons zijn we daar erg druk mee.
EDWIN: En dan zie je dus dat daar de inkopers samenkomen met ondernemers.
Daar zie je inspiratie en uitwisseling gebeuren.
HOST: Kan je heel kort inkoopplatform toelichten?
EDWIN: Ja, dat zijn vaak vanuit de social return coördinatoren...
geïnitieerde inkoopplatformen waarbij dus de ondernemers...
waar je je social return-spend kan uitgeven, op dat platform komen.
Ik heb een voorbeeld van de regio Haarlem...
waar op dat inkoopplatform ook ondernemers kunnen staan...
waar je niet je social return mag afboeken.
Maar die ondernemers komen daarop te staan, omdat ze zeggen:
Hé, maar ik wil dat wel graag.
Dus in plaats van alleen feitelijk kijken 'pas jij door dit deurtje?'...
zeggen ze ook: 'Nee, wij zijn ook een platform waarbij we willen inspireren...'
'om socialer en impactvoller te ondernemen.'
HOST: Een soort marktplaats? -EDWIN: Ja.
Maar we willen graag dat de reguliere loketten...
ook de informatie kunnen gaan geven over impact ondernemen.
Dus met name die beweging zien we.
Vanuit de City Deal hebben jullie ook de tools...
voor impactondernemingen in kaart gebracht.
Kan je daar iets over vertellen?
De exercitie die wij hebben gedaan voor aanbestedende diensten...
hebben jullie daar omgekeerd gedaan.
Ja, we zitten met de City Deal aan de ene kant behoorlijk hoog over...
om te kijken waar we kunnen beïnvloeden en het gesprek kunnen voeren.
En tegelijkertijd zien we ook dat er behoefte is aan instrumenten.
Als er een regio, een bestuur is die zegt: Ik wil impactvoller gaan inkopen.
Dan komt vervolgens de vraag: Hoe doe ik dat dan en wat moet ik dan?
En op al die vragen kun je op citydealimpactondernemen.nl...
dan ga ik ook maar meteen reclame maken, antwoord vinden. (GELACH)
De toolbox is gereed.
Hij ligt nu bij de vormgever en we gaan hem binnenkort lanceren.
Dus hou hem in de gaten.
HOST: Die gaat ondernemers helpen bij aanbesteden?
EDWIN: Het gaat gemeenten helpen.
En ook ondernemers, maar de toolbox is vooral gemaakt...
voor: hoe bouw ik een ecosysteem?
In jullie toolbox worden de meeste wel genoemd, op jullie website.
EDWIN: Ja, maar ook dat verandert. Want als de...
Soms zit er een financiering van de gemeente achter...
en soms zijn het gewoon enthousiaste, bevlogen initiatiefnemers.
En als het budget stopt, dan stopt zo'n platform vaak ook.
FROUKJE: Je moet er tijd voor maken om dat bij te houden.
EDWIN: Dat is misschien ook wel een oproep aan de bestuurders.
Zo'n ecosysteem in stand houden, levert je straks een waarde op.
Dat zie je bij jullie natuurlijk gebeuren.
Daar is heel goed voor gekozen en dan komt het tot bloei.
EDWIN: Daarin verbinden we bij de City Deal...
al die netwerken zo goed mogelijk aan elkaar.
En dat doen we op allerlei vlakken.
Bouw een ecosysteem. Dat is echt mijn oproep.
HOST: Dat is een mooie uitsmijter, want we gaan naar de afronding toe.
Bouw een ecosysteem. Je zei het al.
Een ecosysteem van impact ondernemen levert een waarde op...
aan overheid, maar ook eigenlijk aan bv Nederland.
Inkoop is daarvoor een middel en daarvoor zijn verschillende tools beschikbaar.
♪ LICHT OPZWEPENDE MUZIEK ♪