♪ LICHT OPZWEPENDE MUZIEK ♪
Mijn naam is Renée van Tuyll.
Ik werk bij PIANOo bij het team Maatschappelijk Verantwoord Inkopen.
In de praktijk zien wij dat er vaak een focus is op één thema, bijvoorbeeld klimaat.
En door die focus verliezen we dan eigenlijk het zicht op de impact...
van andere thema's, bijvoorbeeld mensenrechten.
Dat is eigenlijk zonde en daarom willen we deze sessie ook ingaan...
op twee goede voorbeelden waarin er juist sprake is...
van niet alleen twee thema's die daar terugkomen...
maar ook die elkaar versterken.
Allereerst: naast mij zit Casper Verboord.
Misschien kan je kort vertellen wat jouw functie is en wat je gaat vertellen zo.
Ja, dankjewel. Inderdaad, Casper Verboord.
Binnen NS verantwoordelijk als senior inkoper en deels contractmanager.
Ik heb een case binnen een bestaand contract...
waarbinnen wij de verbandtrommels die we altijd nieuw inkochten...
omgezet hebben naar een circulair product...
en dat via de sociale werkplaats geleverd krijgen.
RENÉE: Heel mooi. Leuk. Gaan we zo meer over horen.
Naast jou zit Martijn van der Rijt.
Yes, ik ben categoriemanager, werkzaam bij Rijkswaterstaat...
maar vanuit de categorie Werkplekomgeving verantwoordelijk...
voor de inkoop van onder andere kantoormeubilair...
maar ook papier en kantoorbenodigdheden.
Nogmaals voor het hele Rijk.
En nu gaan we specifiek wat vertellen over een hele mooie aanbesteding...
die circulair ingericht is voor de Belastingdienst.
Dankjewel. Welkom ook. Hairo.
Ja, Hairo van den Berg.
Ik ben aspectmanager Duurzaamheid voor de Belastingdienst...
bij het facilitaire bedrijf.
En ik hou me bezig met de verduurzaming van de bedrijfsvoering.
Dan gaan we over naar jouw casus, Casper.
Waarom zijn verbandtrommels nou relevant voor de NS?
CASPER: Ja, dit gaat om de verbandtrommels op de trein.
En het is zo dat de stelregel is...
dat er eigenlijk geen trein mag vertrekken op het onderhoudsbedrijf...
als er geen verbandtrommels aanwezig zijn.
RENÉE: Welke aanleiding is er geweest om dit contract anders te gaan insteken?
We hebben begin vorig jaar te maken gehad met een leveringsprobleem...
bij onze leverancier.
Dat had te maken met én covid én daarna nog de oorlog in Oekraïne...
waardoor er een enorme run op dit soort producten is komen ontstaan...
wat in zo'n verbandtrommel zit.
Dus de directe aanleiding was dat wij geen levering meer konden krijgen...
en dat liep zo hoog op dat we bijna stilstand van treinen hebben.
Dus dan kunnen wij geen treinen meer leveren voor de dienstregeling.
Een van de opties was de circulaire optie, dus dat NS...
de verbandtrommels allemaal verzamelt en toelevert aan deze leverancier.
Terwijl binnen NS er wel angst was, of 'angst', er werd wel gezegd:
Dat wordt geheid duurder als jullie dat op die manier willen doen.
Dus die argwaan bestond wel.
Maar die konden we eigenlijk vrij snel pareren...
omdat de leverancier onze businesscase heeft gepresenteerd...
waaruit bleek dat het juist kostenvoordeel op zou leveren.
RENÉE: Waar worden die dozen opnieuw gecheckt en hervuld?
CASPER: Dat gebeurt nu bij een sociale werkplaats.
Die doen al vergelijkbare werkzaamheden voor andere klanten van hen.
Ook verbandtrommels dus hervullen.
Maar NS heeft wel een mooi volume daarbovenop.
Dus voor hen hebben ze eigenlijk meer van hetzelde soort werkzaamheden.
En de winst: we gooien veel minder materialen weg.
En, ja, ik denk dat met name daar de winst zit.
En je hebt extra werk voor deze sociale werkplaats.
Ben je het dan ook eens met de stelling, neem ik aan...
dat duurzaamheid niet duur hoeft te zijn of heb je daar een ander idee over?
Nee. Kijk, ik snap vaak wel de gedachte die er heerst.
Wat we nu binnen NS doen, is dat we sowieso elke case...
met feiten proberen te onderbouwen.
Niet alleen financieel, maar tegenwoordig hebben we ook CO2-berekeningen...
die we daarnaast kunnen leggen om op een objectieve manier dit te meten.
En we hebben denk ik legio voorbeelden waarin het goedkoper is.
Niet alleen deze, maar laatst ook bijvoorbeeld bij bedrijfskleding.
Ik denk dat we hem ook eerder in hadden kunnen zetten.
Wat wel zo is, is dat we dit voorbeeld wel gebruikt hebben als vliegwiel...
binnen onze organisatie...
waardoor we nu andere artikelen ook op eenzelfde manier om kunnen zetten...
of kijken of daar ook circulaire mogelijkheden zijn.
Omdat het een product is dat door heel de organisatie heengaat.
Een juridische vraag: is er bij wijziging van de uitvoering...
geen sprake van een wezenlijke wijziging binnen het contract?
Dat is een vraag gesteld door Johan. Casper? (GELACH)
Goede vraag.
Wij hebben beoordeeld voor deze case dat er geen wezenlijke wijziging is geweest.
De reden daartoe is dat het kostenverlagend is geweest.
De aard van het product is nog identiek. De verbandtrommel is nog steeds...
als je hem visueel ziet en ook hoe die geleverd wordt, hetzelfde.
En wij hebben geacht dat het niet aannemelijk is...
dat het had geleid tot andere aanbieders tijdens de aanbesteding.
We hebben de circulaire winst inzichtelijk.
We weten wat we voorheen deden en we krijgen elke keer teruggekoppeld...
welke materialen er zijn vervangen, welke aantallen.
Dus dat krijgen we teruggekoppeld.
Wat het heeft...
Ik weet hoeveel extra werk het bij de sociale werkplaats heeft gerealiseerd.
Maar omdat wij, hoe zal ik het zeggen, periodiek een zending sturen...
is dat niet altijd gelijk.
Wordt circulariteit en sociale inkoop nu ook echt als uitgangspunt genomen?
Of is de economische haalbaarheid nog steeds het grootste belang?
Dus als het niet zou leiden tot een prijsdaling, zouden jullie het ook doen?
We hebben ook als doel 100 procent circulair.
In aanbestedingen nemen we het ook altijd mee.
Wij zitten wel in een onderhoudsdomein dat we zien dat leveranciers...
die moeten wij beïnvloeden.
En vanuit de retourlogistiek...
die eigenlijk steeds belangrijk wordt in een circulaire economie...
verwacht ik dat wij wel de leveranciers aanmoedigen...
om dit soort activiteiten bij sociale werkplaatsen onder te brengen.
Nog één opmerking: wat we nu doen bij andere productartikelen die wij inkopen...
is dat we echt leveranciers vragen om data te genereren...
dat wij zien: oké, wat verbruiken we veel...
waar zitten veel kilogrammen in wat veel impact heeft?
En dat wij die data ook gebruiken om het gesprek aan te gaan...
met de leveranciers van wat er op circulair niveau mogelijk is.
Waar de volgende casus over gaat...
is over kantoormeubilair bij de Belastingdienst.
MARTIJN: Vanuit onze categorie is de aanbesteding in de markt gezet.
Dus vanuit de categorie hebben we ook een bepaalde visie ontwikkeld...
op het gebied van onder andere circulariteit...
en hoe we social return in de aanbesteding opnemen.
Dus de categorie heeft dit begeleid.
Uiteraard wel in samenwerking met onder andere de Belastingdienst...
als een van de grootste afnemers, als de grootste afnemer voor dit contract.
Vanuit mijn rol als duurzaamheidsadviseur, dus echt kijken op welke aspecten...
We zagen ze net al voorbijkomen, die zes. Waar kunnen we echt het verschil maken...
en hoe kunnen we stappen maken in dit contract.
Sowieso een contract voor een periode van zeven jaar.
In ieder geval vier jaar met een mogelijke verlenging van drie jaar.
Het zijn twee percelen.
De hele insteek is dat er zo weinig mogelijk nieuw kantoormeubilair aangeschaft wordt...
dat we met name focussen op het gebruik van wat er al staat.
Dus de circulaire insteek heeft echt de boventoon gevoerd.
En als je het hebt over circulariteit...
dan is social return daar ook een belangrijk onderdeel van om dat...
Je zag het in het filmpje.
Er zijn veel menselijke krachten bij nodig...
en dat is uitermate geschikt voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.
Hoe zie jij dat, Hairo?
Zijn social return en circulariteit altijd... Versterken die thema's elkaar?
HAIRO: In dit geval vind ik dit een perfect voorbeeld van hoe dat ultiem kan.
Dus we geven mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt echt kansen...
op leuk werk, afwisselend, met reparatie, met refurbish.
Dat hebben we ook weer nodig om die circulaire doelen te halen.
Dus wat mij betreft is dit... Beter kan niet.
En gelukkig delen we beiden de overtuiging...
dat met name dat circulaire gedachtegoed een heel belangrijk aspect is.
En dat we ook als doel hebben om richting 2030...
volledig circulair te werken in deze categorie.
En door onze volumes...
of door de volumes van de Rijksoverheid en de Belastingdienst...
kun je ook echt een stempel drukken op die markt...
en met die markt samen doorontwikkelen.
Dat is natuurlijk het grote voordeel als je 30, 40 duizend mensen bedient.
Wat meer in detail, zijn die thema's meegenomen?
Zou je daar iets over kunnen zeggen? Is het een minimumeis in de gunning?
MARTIJN: Dat verschilt. Het circulaire gedachtegoed...
of eigenlijk de circulaire dienstverlening is als een gunningcriterium opgenomen.
Dat is wel een hele belangrijke.
Maak als potentiële leverancier een plan van aanpak hoe jij ons helpt.
Want het is ook wel echt een partnership. Zo is die ook ingestoken.
Hoe ga je ons helpen richting dat doel van 2030?
De social return is meer als een eis ingestoken.
Dus daar moet je aan voldoen.
En wat we geëist hebben, is dat als het een partij gegund wordt...
dat ze dan binnen een periode van volgens mij zes maanden...
met een plan van aanpak komen hoe ze...
In ieder geval: er is een minimum van 5 procent van de opdrachtwaarde...
moeten ze in sociale activiteiten omzetten.
Daar moeten ze met een plan van aanpak voor komen.
Dus op die manier hebben we dat ingezet.
Maar er worden verschillende aspecten meegenomen...
die aan het sociale karakter bijdragen.
Dus niet alleen mensen uit een bepaalde doelgroep...
maar het geldt ook voor studenten die uitvallen op school...
die een leerwerktraject krijgen bijvoorbeeld bij onze leverancier.
En dat wordt ook als een aspect van social return meegenomen.
Ook aan de leveranciers gevraagd of zij zich willen commiteren...
aan de CO2-prestatieladder.
Dus alle leveranciers die zich hebben ingeschreven, moeten ook...
voldoen aan die CO2-reductie-eisen.
...
We kijken natuurlijk continu: hoe kunnen we slimme routes inregelen?
We verzamelen ook bureaustoelen in een pand totdat er een bulk ontstaat.
Dus het is zeker een aspect dat we hebben meegenomen...
maar de hoofdmoot was circulariteit.
Hoe hebben jullie eigenlijk zicht op de milieuwinst en het aantal banen?
De sociale... Daar heb je in ieder geval die 5 procent als eis...
maar misschien heb je ook wel zicht op wat het opgeleverd heeft.
Als we kijken, en daarom is dit ook gewoon echt een heel mooi voorbeeld...
als we kijken naar het contract...
Ik heb vooral de cijfers over 2022 specifiek bekeken.
Daar zien we dat 70 procent van de meubels...
die geleverd is via deze leverancier, dat dat meubels zijn die hergebruikt zijn.
70 procent, dus dat is echt wel een enorme hoeveelheid.
Vooral ook omdat dit ook een ingroeimodel is.
...
Circulariteit kost ook wat tijd om helemaal in te richten.
Dus 70 procent, en de milieu-impact van die 70 procent is een stuk minder...
dan de milieu-impact van die 30 procent die we dan wel aangeschaft hebben.
Zoals de percelen nu zijn ingericht, levert de leverancier...
zowel een stukje circulaire dienstverlening als ook nog steeds het nieuwe meubilair.
Dat nieuwe meubilair voldoet natuurlijk wel aan een aantal eisen.
Dus het moet makkelijk demontabel zijn, et cetera.
Maar dat ligt wel in één hand.
En we zijn inmiddels ook bezig met nieuwe aanbestedingen...
en daar zijn we aan het kijken of we dat los kunnen trekken.
Dus echt één perceel voor een circulaire dienstverlener.
Dat is altijd de eerste ingang als je een vraag hebt rondom meubels.
En pas als die niet kunnen leveren, ga je meer naar een leverancier toe.
Dat zijn twee hele verschillende relaties die je met een leverancier hebt.
Een dienstverlener versus iemand die... Ik vraag en zij zorgen voor een meubel.
Dus dat is wel een van de leerpunten.
RENÉE: Om het uit elkaar te trekken dus.
De partij met wie je samenwerkt voor hergebruik en de nieuw te leveren...
Het kan zijn dat het voor een leverancier ook meer oplevert...
om nieuwe spullen te leveren dan om spullen te refurbishen.
Dus kwaliteit, daar tornen we niet aan. We zetten altijd een premium product neer.
En daarbij is duurzaamheid, hebben we ook gezegd, een belangrijk aspect...
dus duurzaamheid prevaleert boven prijs.
En vervolgens: hoe krijg je mensen mee? Dat is onder andere door zo'n filmpje...
waar we trots laten zien wat we hebben bereikt.
En in de praktijk laten zien wat we doen.
Dus mensen meenemen, erover vertellen...
en laten zien dat je daar echt een goed product neerzet.
Dus als je dat doet, krijg je mensen mee en krijg je mensen ook wel overtuigd.
Ben ik ook wel benieuwd, als jullie elkaars casussen hebben gehoord, wat je opvalt.
Wat is er verschillend in het geval van, als ik het even eerst aan Casper vraag...
aan het voorbeeld wat je hoort bij de Belastingdienst met jouw voorbeeld?
Het is natuurlijk vanuit een aanbesteding.
Mijn voorbeeld is van een bestaand contract.
Ik vind het wel mooi om te horen, die circulaire flow die erin aangebracht wordt.
Maar ook als het niet meer 100 procent circulair kan worden...
dat het nog een ander doeleinde kan hebben.
Want binnen NS gebruiken we veel de R-ladder.
Dat zijn acht stappen en de onderste is 'recycling'.
En wat we merken als we het over circulair hebben...
dat heel veel mensen denken:
als ik recycle, dan ben ik toch heel goed bezig?
Maar dat is eigenlijk pas de laagste stap in dat model.
Je kan van 'repair'... En de bovenste is 'refuse', dus helemaal niet gebruiken.
En dit model, die R-ladder, gebruiken we nu ook in aanbestedingen...
om daarop te waarderen of te gunnen.
Hoe hoger je op die ladder komt, hoe hoger je kunt scoren.
En ook om die markt te beïnvloeden om meer circulair te gaan werken.
Wij bestellen aan de vooravond van de aanbesteding catering...
waarin we koffieautomaten ook meenemen.
En wij willen vooral minder koffieautomaten. Dus we gaan...
RENÉE: Refuse, de hoogste 'R' eigenlijk. -HAIRO: Precies.
En dan moeten mensen misschien een keer een verdieping lopen, vitaliteit...
(GELACH)
...
Heel vaak staan die dingen werkeloos erbij.
En die zijn vooral om de piepkmomenten op te vangen.
Dus misschien is dat de eerste stap om even goed naar te kijken.
Hoeveel heb je er eigenlijk nodig? -RENÉE: Heb je het wel eigenlijk nodig?
En we doen, dat is misschien ook wel interessant om te vertellen...
Wat we dan doen, is zorgen ook voor goede alternatieven.
Dus we plaatsen wel watertaps of we maken een mooie theebar...
of we houden koffierondes, zodat je niet alleen iets afneemt...
maar ook iets kwalitatief hoogwaardigs daarvoor teruggeeft.
RENÉE: Dat wat je doet, doe dat dan met een hoge kwaliteit en beter.
En dan rest mij nog om jullie...
met name de sprekers ook: Casper, Martijn en Hairo...
ontzettend te bedanken voor jullie tijd en energie...
en het delen van jullie kennis en ervaringen.
♪ OPZWEPENDE MUZIEK ♪