Dag, welkom bij dit webinar over het inkopen van duurzame energie.
Duurzame energie door de overheden. En dat is ook wel belangrijk...
want de overheid is een grootverbruiker van energie.
Denk aan de sportvelden, de straatlantarens, het Paleis op de Dam.
Daar wordt heel veel energie verbruikt. En we staan tegelijkertijd...
voor een grote uitdaging: 49% minder CO2-uitstoot voor 2030.
Dat is nodig om de doelstellingen van het klimaatakkoord te halen.
En als je dan ziet hoever we nu zijn dan moet er nog behoorlijk wat gebeuren.
En ook omdat wij als overheden het goede voorbeeld moeten geven.
Of gewoon laten zien hoe het werkt. Eerst de kastanjes uit het vuur halen.
De moeilijke processen doorlopen om het later over te kunnen dragen...
aan andere partijen. Dat is de manier om er te komen.
PIANOo, het Expertisecentrum Aanbesteden organiseert leernetwerken.
En webinars. Om de aankopende en aanbestedende diensten...
daarop voor te bereiden. De leernetwerken zijn vorig jaar gestart.
Het was een groot succes. En in dit webinar krijg je 'n soort samenvatting...
van dat leernetwerk van 2018 waardoor je makkelijker in kan stappen in 2019.
Of het is een opfriscursus.
En dat op een klimaatneutrale manier aanbesteden is echt wel andere koek.
Interessant, uitdagend, maar ook niet makkelijk.
En zeker een proces waar je elkaar bij nodig hebt.
Binnen je overheid maar ook daarbuiten om met en van elkaar te leren.
En daar zijn die leernetwerken uitstekend geschikt voor.
Als je dit webinar hebt gezien, drie kwartier, dan heb je een eerste idee...
van waar je mee moet starten. Hopelijk ben je enthousiast geworden.
Heb je nieuwe mogelijkheden ontdekt. En je weet ook waar je door kan lezen.
En als je echt mee wilt doen aan het leernetwerk die starten 4 april.
En ook in dit webinar krijg je informatie over wat je dan te wachten staat.
Ik ga zo de gasten in de studio aan je voorstellen die hierover gaan praten.
Maar ik heb eerst een vraag aan jullie. Dit is een live webinar.
Het is interactief. En het is een meerkeuzevraag.
We zijn namelijk benieuwd wat het aandeel van duurzame energie...
op dit moment is in de totale Nederlandse energieproductie.
Wat denk je? Vijf, zeven, veertien of maar liefst 20 procent?
Wij gaan die antwoorden verzamelen en ondertussen stel ik je voor...
aan de gasten in de studio. Allereerst aan de rechterkant:
Christiaan van Dijk van Hellemans Consultancy.
En Machiel van Daalen, adviseur bij PIANOo.
Christiaan, je hebt al heel veel overheden geholpen...
om over te stappen naar duurzame energie.
Wat komt daar allemaal bij kijken? -Dag Judith, leuk om hier te zijn.
Dank je wel. Nou, er komt enorm veel bij kijken.
Ik ben zelf consultant bij Hellemans Consultancy.
En ik begeleid met name overheden bij hun Europese aanbestedingen...
voor de inkoop van duurzame energie. zo hebben we de afgelopen jaren...
de gemeente Den Haag, Collectief Leiden maar ook de Rijksoverheid...
daarbij geholpen en begeleid. Maar ook het afgelopen jaar...
PIANOo ondersteund bij het leernetwerk voor duurzame energie.
En terug naar die overheden. We begeleiden ze in het hele traject.
Van voorbereiding tot aanbesteding tot uitvoering van de overeenkomst.
Van begin tot het eind, kan je je voorstellen...
word je geconfronteerd met heel veel verschillende vraagstukken.
En daar gaan we vandaag proberen er een paar van te belichten.
Ja, dus het is ook een beetje samen. Die hebben dan een adviseur...
een trainer naast ze meelopen die je er helemaal bij helpt.
Die rol heb jij als begeleider in het leernetwerk.
Je bent bij PIANOo werkzaam als adviseur maatschappelijk...
verantwoord inkopen. En je hebt vroeger zelf ook...
een energiecoöperatie opgezet. -Ja, sinds kort ben ik werkzaam.
In Utrecht. We hebben zonnecentrales neergelegd, energie opgewekt.
Samen met bewoners en bedrijven. Dus dat moet nu gaan werken.
Nou, gave ervaring. En hoe helpt PIANOo Overheden...
bij het inkopen van duurzame energie? -Ik denk vooral veel samen...
aan de slag gaan. En goeie ervaringen uit te gaan wisselen.
En vooral ook benoemen waar het nog beter kan.
Ja, en alle wetjes en regelgeving die erbij komt kijken. -Precies.
Ja, op de energiemarkt gaat een hoop veranderen.
Ja, goed. Ik ben benieuwd wat jullie antwoord is op de pollvraag.
We gaan eens even naar de resultaten kijken.
Een kwart van de mensen zegt dat het vijf procent is.
De meerderheid zeven procent. En een derde, 29% zegt veertien procent.
20% zou iets te positief zijn ingeschat.
Maar Christiaan, wat is het goede antwoord?
Ik denk dat de inschatting van de deelnemers best heel aardig is.
Oké. -Zeven procent is inderdaad het juiste antwoord.
Eigenopwekken.nl heeft begin dit jaar gepubliceerd dat 7,3%...
van de totale energieopwek in Nederland duurzaam is gerealiseerd.
Als je bedenkt dat de doelstelling vanuit de energieagenda in 2016...
is dat in 2020 veertien procent duurzaam opgewekt moet worden...
dan besef je ook direct dat we er nog lang niet zijn.
En dat het belang van duurzame inkoop door overheden...
heel erg belangrijk is om dat percentage omhoog te krijgen.
Ja, er moet gewoon wat gebeuren.
Ja, anders komen we er nooit natuurlijk. Dat is simpel zat.
En daarom zitten we hier. -Je kunt in dit webinar ook vragen stellen.
Aan Machiel over het leernetwerk of aan Christiaan over de inhoud.
Daar kan je het chatvenster voor gebruiken wat je ziet in je scherm.
Dan komt het hier bij mij binnen en dan pass ik 'm door naar de heren.
Je kunt het webinar ook terugkijken. Het staat op de PIANOo-website...
na afloop. Misschien leuk om ook met je collega's te bekijken...
zodat iedereen een beetje weet waar die aan toe is.
Op het gebied van aanbesteden van duurzame energie.
Jullie vertelden bij de voorbespreking... We waren bezig met dit onderwerp.
En toen zei Christiaan: In het vorige leernetwerk heb ik negen uur...
college gegeven. Zo veel is er te vertellen en aan informatie...
over te dragen. Het komende netwerk wordt veel interactiever.
Echt met elkaar sparren. Maar het geeft wel een beetje aan...
hoeveel er eigenlijk te vertellen is. Voor dit webinar is een keuze gemaakt...
voor bepaalde topics. Welke keuze heb je gemaakt Christiaan?
Mag ik eerst toevoegen dat de negen uur college heel erg was toegespitst...
op de informatiebehoefte die er bleek bij de deelnemers.
En het is ook zeer goed gewaardeerd. Blijkbaar bestaan die vragen...
daadwerkelijk bij de aanbestedende diensten.
Wat was jouw vraag? -Welke selectie je gemaakt hebt...
uit die negen uur om nu te vertellen in dit webinar.
We willen kort stilstaan bij de marktmogelijkheden.
Hoe koop je nou daadwerkelijk duurzame energie in?
En hoe maak je de vertaling naar het ambitieniveau...
wat je als overheid wil behalen bij je inkoop.
En vervolgens lichten we een aantal praktische vraagstukken...
vanuit de aanbesteding toe. Blok 2, zo koop je duurzame energie in.
Wat is de aanbestedingspraktijk. -Precies.
En we sluiten natuurlijk af met praktische informatie over...
waar je meer informatie vindt en hoe je kan meedoen aan het leernetwerk.
We hebben een hoop te doen he? Laten we maar snel gaan beginnen.
Blok 1, zo bepaal je het ambitieniveau voor de inkoop van duurzame energie.
Christiaan? -Yes.
De vraag waar we het vandaag precies over hebben...
We hebben het net al even kort geïntroduceerd.
Feitelijk hebben we het over de verduurzaming van je energiebehoefte.
In dit figuur zie je in de rode lijn de energiebehoefte...
van een willekeurige afnemer. Laten we zeggen een gemeente.
Waar de energiebehoefte de komende jaren hoogstwaarschijnlijk zal toenemen.
Als je geen maatregelen neemt.
Je kan als afnemer op drie niveaus, op basis van trias energetica...
invloed uitoefenen op die energiebehoefte...
en de verduurzaming daarvan. Het begint met besparen...
waardoor je behoefte afneemt. De volgende stap is zelf opwekken.
Dan neemt de energiebehoefte die je moet inkopen af.
En dan blijft de derde stap over. En dat is duurzaam inkopen van...
het restant van je energiebehoefte.
Door middel van GvO's, Garanties van Oorsprong...
die we dadelijk verder toelichten en gascertificaten.
Bij de laatste punt, punt 3, staan we vandaag in principe stil.
Niet in principe, we staan er gewoon bij stil.
We staan er bij stil. -Dat is het hoofdthema van deze dag.
Of van dit webinar. -Ja, maar die Garantie Van Oorsprong...
daar ben ik ook wel nieuwsgierig naar. Dat heeft er ook mee te maken...
dat 'ik betaal groen... Ik koop groen gas of groene elektriciteit...
maar dat wil helemaal niet zeggen dat dat uit mijn stopcontact komt.
Daar is zo veel onduidelijkheid over.
Hoe zit dat? -Hoe zit dat? Nou, dat is een hele goede vraag.
Daar bestaat inderdaad veel onduidelijkheid over.
Het is daarbij belangrijk te weten dat je als overheid...
voor die duurzame inkoop afhankelijk bent van het GvO-systeem.
Dat is een Europees systeem wat de oorsprong...
van de opwek garandeert. Vandaar de naam Garantie Van Oorsprong.
Het is zo dat in Nederland duurzame elektriciteit vooral door windmolens...
zonnepanelen en biomassa wordt opgewekt. Voor iedere megawattuur...
duurzame elektriciteit wordt door CertiQ, onderdeel van Tennet...
onze landelijke netbeheerder één Garantie Van Oorsprong afgegeven.
Die Garantie Van Oorsprong die is vrij verhandelbaar.
Als eindgebruiker betekent dit dat je om duurzaam te kunnen inkopen...
feitelijk twee zaken moet inkopen. Allereerst je elektriciteit zelf.
En daarbij een Garantie Van Oorsprong als bewijs van de verduurzaming.
Pas als je beide koopt, koop je duurzaam in.
Ja... Nou, dat snap ik. -Mooi.
Maar je hebt ook nog verschillende soorten GvO's, he?
Klopt. Het eerste onderscheid daarin is de herkomst van de bron.
Dus waar wordt het opgewekt? Ik noemde nu de Nederlandse opwek.
Maar binnen Europa, ik zei al, het is een Europees systeem...
Binnen Europa vindt in alle landen feitelijk duurzame opwek plaats.
Waarbij in Scandinavië bijvoorbeeld veel waterkracht plaatsvindt.
Ook daar worden GvO's op afgegeven. En ook die zijn op dezelfde manier...
verhandelbaar.
Met name die Scandinavische waterkracht-GvO's zijn lange tijd...
slecht in het nieuws geweest. Onder de noemer 'sjoemelstroom'...
stonden die niet goed bekend.
En dat heeft de vraag naar Nederlandse GvO's onder andere doen toenemen.
Naast die eis bij de aanbesteding voor Nederlandse GvO's...
is er vanuit de overheden steeds meer vraag ook naar...
de levering door leveranciers van nieuwe opwek.
Het realiseren van nieuwe opwek middels je inkoop van energie...
Dus een leverancier stimuleren om nieuwe opwek voor je te realiseren...
noemen we additionaliteit. Dat is 'n eis die je in je aanbesteding kan meenemen.
Om die energietransitie te stimuleren en zo nieuwe opwek te laten realiseren.
Een andere aanvullende eis of een wens eigenlijk vanuit veel overheden...
is dat die nieuwe opwek binnen hun eigen regio wordt gerealiseerd.
Aan de ene kant hebben we additionaliteit, nieuwe opwek.
En aan de andere kant hebben we regionaliteit, dus nieuwe opwek...
in je eigen regio. -Waarom zou je dat willen?
Omdat je op die manier vanuit je eigen regio bijdraagt aan...
de Nederlandse doelstellingen maar vooral aan je regionale doelstellingen.
En vanuit het klimaatakkoord dienen 27 verschillende regio's...
in Nederland een regionale energiestrategie te ontwikkelen.
Die hebben allemaal hun eigen targets. -Om binnen hun eigen regio...
duurzame opwek te realiseren.
Maar hoe zit het dan met die windparken op zee?
Als dat er komt dan zijn we ineens in een klap van, waar zaten we?
Van zeven procent naar? Is daarmee niet meteen alles opgelost?
Het is niet voldoende. -Het is niet voldoende.
Als het zo makkelijk zou zijn, Judith, dan was dat het plan...
wat nu uitgerold zou worden. De realiteit is denk ik weerbarstiger.
En we weten ondertussen dat iedereen zal moeten gaan bijdragen...
aan de energietransitie om die te laten slagen.
Regionaliteit betekent ook allemaal je steentje bijdragen.
Dat 'not in my backyard' dat gaat dan niet meer op.
Iedereen moet iets bedenken waardoor je je eigen energiesysteem voedt.
Not in my backyard is 'n idee wat men wellicht moet gaan loslaten.
Dat zeg je heel mooi diplomatiek. Even kort, maar hoe zit het met gas?
We hebben het nu alleen maar over elektriciteit.
Ja, gas koop je in de basis in door... gas in te kopen.
Maar je verduurzaamt het middels CO2-compensatiecertificaten.
Die komen niet voort uit de opwek van duurzaam gas.
Maar vanuit klimaatprojecten vanuit derdewereldlanden.
Waar 1 ton CO2-reductie middels dat project...
één CO2-compensatiecertificaat vertegenwoordigt.
Ook die zijn weer verhandelbaar. En die kun je dus kopen...
om je CO2-uitstoot te reduceren.
Als je echt duurzaam gas wilt inkopen zul je groen-gas-GvO's moeten inkopen.
En dat GvO-systeem is voor gas in principe hetzelfde als voor elektriciteit.
Waarbij voor iedere megawattuur duurzaam geproduceerd groen gas...
wat wordt vergist... de biomassa wordt vergist...
en opgewaardeerd tot aardgaskwaliteit en op 't Nederlandse aardgasnet gezet.
En op dat moment wordt er een GvO voor afgegeven...
die opnieuw vrij verhandelbaar is en ook door overheden in te kopen.
Om op die manier hun aardgasverbruik te verduurzamen.
Het is nog best taaie kost. Jullie begrijpen het heel goed.
Bij mij begint het een beetje te dagen. Maar het lijkt me voor de inkopers...
Je moet het ook in je eigen organisatie verkopen.
De gemeente moet het aan haar burgers verkopen.
En ga het dan maar eens uitleggen. Als iemand het niet snapt...
dat ie dan zegt: Nah, sjoemelstroom. Maar dat is wat kort door de bocht.
We gaan naar de poll, jongens. We hebben een volgende vraag voor jullie.
Wij zijn benieuwd wat voor elektriciteit jouw organisatie gebruikt...
op dit moment? Zit dat op grijze energie?
Op Europese GvO's? Of op de Nederlandse GvO's?
Laat ons alsjeblieft weten hoever jullie al zijn.
En dan komen we zo op de uitslag terug. -Ik ben heel benieuwd.
Ja, ik ook. De markt verkennen betekent ook de prijzen verkennen.
Kun je daar wat meer over vertellen? Die prijsstructuur van groene energie.
Daar is een heleboel over te zeggen. Ik noemde al even de Europese GvO's.
Die pollvraag hebben we net gehad. Hier zien we een overzicht...
van indicatieve prijzen. Op Europees niveau zou je kunnen zeggen...
dat er een overschot aan GvO's is. De vraag vanuit landen als Scandinavië...
of als Noorwegen naar hun eigen GvO's vanuit die waterkrachtcentrales...
is niet groot. Tegelijkertijd worden er wel heel veel GvO's geproduceerd.
In Nederland is dat eigenlijk andersom. Waar veel meer vraag is.
Maar veel minder GvO's beschikbaar.
En dat zie je heel duidelijk terug nu ook in dit prijsoverzicht.
Waar de eerste stap, de Scandinavische waterkracht...
een indicatieve prijs op dit moment vertegenwoordigt van 1 à 1,2 euro.
En je ziet die prijs oplopen tot aan de Nederlandse Wind/Zon GvO's...
die indicatief ongeveer 7 à 8 euro kosten op dit moment.
Mocht je daar nou nog een additionaliteitseis aan koppelen...
zijn ze afhankelijk van de aanbesteding en allerlei andere factoren...
ongeveer een euro duurder nog dan de reguliere GvO's.
Ja, dat kan bijna een factor 10 schelen.
Ten opzichte van de Scandinavische waterkracht. -Ja.
Ja, dat klopt. Tegelijkertijd is het, denk ik, belangrijk...
om de kosten van je GvO's te duiden.
Ten opzichte van je totale elektriciteitskosten.
Hier zien we een staafdiagram waarbij het linker diagram...
eigenlijk de totale energiekosten van 'n fictieve gemeente vertegenwoordigt.
Deze gemeente gebruikt 22 gigawattuur per jaar.
Het linker staafdiagram geeft de totale kosten weer...
ongeveer 3,8 miljoen euro.
Waarbij je duidelijk ziet dat ruim de helft eigenlijk bestaat...
uit belastingen, transportkosten en BTW.
Het zijn kostenelementen die je niet kan beïnvloeden.
Als we nu gaan naar het onderste deel van het linker diagram...
het oranje deel, dan is dat rechts uitvergroot, en daar zien we...
drie elementen die betrekking hebben op je leveringsprijs.
Die bestaat uit drie delen. Allereerst het oranje deel.
De prijs voor de kilowatturen zelf, je elektriciteit.
Die prijs bepaal je na gunning. Als het contract definitief is ga je...
delen van je volume inkopen om tot een uiteindelijke leveringsprijs te komen.
Ja, ik snap het.
Het tweede deel is een opslag van de leverancier.
Het derde de opslag van de GvO. Dat is de GvO-prijs de we eerder noemden.
Die laatste twee, en dat is belangrijk om hier te zien...
dat zijn de twee elementen die je uiteindelijk in je aanbesteding uitvraagt.
En dat is eigenlijk een soort kostenpost die helpt...
om duurzame energieopwekking in Nederland te stimuleren.
Als je het over het groene deel hebt, klopt dat.
De opslag voor de leverancier zijn puur de kosten die de leverancier maakt...
om het contract te kunnen servicen. -Ja.
Dus die heb je sowieso. Dit zijn de elementen die je aanbesteedt.
Ja, het is maar een kleine prijsverhoging in het geheel...
als je dat zo ziet. Die duurdere GvO's van Nederland.
Als we kijken naar de uitslag van onze poll is het netjes...
20% grijs. 50% Europese GvO's maar toch ook 30% Nederlandse GvO's.
Ik vind dat best wel veel. -Ik vind dat behoorlijk veel.
Dat betekent dat 70% van de deelnemers, nou ja...
niet of beperkt duurzaam inkoopt. Dat verbaast me.
Ja? Oké, perfect. Dat moeten we hebben.
We gaan even door met het volgende onderwerp.
Want als je die markt geconsulteerd hebt en je weet...
wat je wil en wat de prijsopbouw is dan begin je met het bepalen...
van je ambitie. Welke opties zijn er dan Christiaan?
Ik noemde net al even naar aanleiding van de poll...
de Europese GvO's als beperkt duurzaam.
In principe is op dit moment... Nee, ik zeg het weer.
Maar de consensus is dat Europese GvO's niet voldoen...
omdat deze niet aansluiten bij de Nederlandse doelstellingen.
De inkoop van Europese GvO's dragen niet bij...
aan het verder verduurzamen van de Nederlandse energievoorziening.
En daarom gaan we er vanuit bij het bepalen van die ambitieniveaus...
dat de inkoop van Nederlandse GvO's als basisniveau geldt.
Dus de Europese GvO's voldoen daarbij niet.
Mocht je daar nou aanvullende eisen op willen stellen...
ik noemde al de additionaliteit, wil je met je uitvraag bijdragen...
aan de creatie van nieuwe opwek dan definiëren we...
het tweede ambitieniveau als de additionele uitvraag.
Daarvan is de gemeente Den Haag een mooi voorbeeld.
We hebben de afgelopen jaren meerdere grote gemeenten...
dergelijke uitvragen zien doen.
Wat is er gebeurd, Machiel, in Den Haag?
Daar hebben ze de aanbesteding in twee percelen gedaan.
Met een nieuwe partij. En die nieuwe partij is vooral ook...
De komende jaren gaan die meer duurzame energie opwekken.
Als ik het goed heb begrepen. -Waarom was dat splitsen dan nodig?
Ook om, zeg maar, een nieuwkomer in de markt ruimte te geven.
Ja, want er was nog niet genoeg capaciteit in Den Haag...
beschikbaar dus toen hebben ze het zo gedaan in twee percelen.
Dat is een aanbestedingsslimmigheidje.
Ja, correct. -Exact.
De gemeente Den Haag gebruikt ongeveer 57 gigawattuur.
En binnen die stadsgrenzen is het onmogelijk...
om daar die volledige capaciteit te gaan realiseren.
Het ligt wel aan zee. -Het ligt aan zee maar...
Ja, getijdenenergie hadden ze nog aan kunnen denken.
Dat is aanbestedingstechnisch dan weer wat lastig.
Die techniek is nog nieuw. Maar om toch een extra stimulans te geven...
is inderdaad dat tweede perceel bedacht.
Goed, het kan nog een stapje ambitieuzer.
Ja, en dan ga je daadwerkelijk regionaal je nieuwe opwek...
laten realiseren.
Een bekend voorbeeld daarvan is het collectief Arnhem/Nijmegen...
wat een aantal jaar geleden een zeer ambitieuze aanbesteding...
in de markt heeft gezet. En met een mooi resultaat.
Waar nu inderdaad regionaal nieuwe opwek wordt gerealiseerd.
Wat was dat voor soort project, Machiel?
Zeventien gemeenten in de regio, waarvan twee grote...
Arnhem en Nijmegen en andere. Die hebben het gebundeld.
Hun inkoopkracht. En vervolgens zijn ze gaan kijken...
hoe ze met nieuwe bronnen die nieuw neergezet worden...
waterkracht, zon, wind... Hoe kan de energie geleverd worden?
Dus dat was een gecombineerde uitvraag op dat hoogste niveau.
En daar zijn dus ook daadwerkelijk in de regio...
nieuwe opwekkingsinstallaties voor... -Of worden de komende tijd aangelegd.
Die komen eraan. Voor hoelang is zo'n contract dan, Christiaan?
Vijftien jaar. -Vijftien jaar.
Ik doe altijd maar één jaar. En dan word ik weer gebeld.
Of twee. Waarom vijftien? -De consumentenmarkt...
voor de energie is toch wat anders dan grootschalige inkoop...
vanuit de overheden. Ik persoonlijk koop ook thuis maar voor één jaar in.
Zodat ik elk jaar opnieuw m'n keuze kan maken en kan switchen.
Maar als je een leverancier triggert of uitdaagt om extra dingen...
voor jou te gaan ontwikkelen dan moet daar iets tegenover staan.
En bovendien moet je ze tijd geven om die capaciteit te ontwikkelen.
Dat gaat dan in één contract. Zowel de afname van gewone energie...
uit het net als het opwekken. Dat is een gecombineerd pakket.
Dat maakt het ook wel interessant voor een energieleverancier.
Eens even kijken. Nog een laatste vraag.
Over de kleine spelers. In hoeverre zijn er al kleine...
vernieuwende spelers op de markt op het gebied van energie...
en wat kunnen wij daarmee?
Passend bij de ontwikkeling van decentralisatie zien we steeds meer...
andere partijen zoals coöperaties opstaan.
Die, zoals Machiel zelf heeft gedaan in Utrecht, projecten optuigen.
Al dan niet met bewoners of andere partijen.
Om lokaal dit soort projecten van de grond te krijgen.
Tegelijkertijd zien we dat in aanbestedingsland...
we toch nog afhankelijk zijn voor de elektriciteit...
van de vijf grote energieleveranciers. En voor gas zijn het er zes.
Simpelweg omdat het grote, complexe contracten zijn...
en waar je een partij voor nodig hebt die dat kan leveren...
en ook contractueel op het gebied van facturatie en dergelijke...
kan uitvoeren. -In het leernetwerk is ook een marktconsultatie.
Ja, klopt. Dat is de laatste bijeenkomst in november.
7 november uit m'n hoofd.
Je ziet dat het energielandschap echt aan het veranderen is.
En ja, we zijn heel benieuwd wat voor vragen er straks...
in dat leernetwerk naar boven komen. En hoe we dan die slotdag...
met partijen en met de markt... -Nodig je daar dan ook...
alleen die grote partijen uit? Of ook die kleine?
Ik denk juist die kleine ook. -Die kan je eigenlijk niet...
Welke rol spelen die daar dan in? Als je die niet daadwerkelijk...
kan laten inschrijven. -Ik denk dat ze ook mee kunnen denken...
naar nieuwe oplossingen. Er schiet me nu even niks te binnen.
Machiel noemde net terecht al het voorbeeld van Den Haag.
Waar een tweede perceel is ingezet om toch zo'n partij mee te nemen.
We noemden al de wens om regionaal dingen te ontwikkelen.
Dit zijn allemaal nieuwe ontwikkelingen die wellicht nog vorm moeten krijgen.
Maar waarbij dat soort partijen wel zullen gaan bijdragen.
Ja, die hebben we ook wel nodig, denk ik.
Dat kan gecombineerd met zo'n grote uitvraag bij een grotere leverancier.
Maar het gaat erom dat je in die aanbesteding slimmigheden vindt...
om dat op de juiste manier vorm te geven.
All right. Goed, dat was blok 1. Wij gaan door naar het volgende blok.
Namelijk het inkoopproces van de duurzame energie.
We hebben het al een beetje gehad net over een onderwerp...
wat in dit blok zit, de... O, wacht.
Ja, daar waren we. De marktconsultatie.
Maar goed, misschien kun je daar even kort doorheen gaan.
Ik denk dat het belangrijk is als je een hoog ambitieniveau definieert...
als gemeente, of als overheid.
Als je additioneel regionaal wilt gaan inkopen...
dan is een marktconsultatie simpelweg noodzakelijk.
Omdat je in je aanbesteding geen ambities en doelstellingen...
wilt formuleren die de markt simpelweg niet kan leveren.
Dan mislukt je aanbesteding. -Ja.
We noemden al het beperkte aantal leveranciers.
Daarmee is dat risico wel wat groter dan wellicht in andere markten.
En het tweede aandachtspunt wat ik daarbij zou willen noemen...
is dat het het overwegen waard is om bij een hele ambitieuze aanbesteding...
of een hele ambitieuze uitvraag andere aanbestedingsvormen...
dan een reguliere Europese aanbesteding te overwegen.
Zoals een concurrentiegerichte dialoog of een BVP-procedure.
Waarbij je in de voorbereiding van je aanbesteding eigenlijk al...
mogelijke leveranciers betrekt. En op die manier optimaal...
de marktmogelijkheden kan koppelen aan jouw wensen.
Ik heb een vraag binnengekregen.
Misschien haalt het een beetje de flow uit het verhaal...
maar het is toch wel erg leuk om 'm even te stellen.
Ad van Gasunie, dat is een leuke achternaam, wil weten:
Is er een plek waar ik eenvoudig de GvO-prijs van dit moment...
kan terugvinden? -Dat is een hele goeie vraag, Ad.
Blijkbaar niet he?
Als Ad daadwerkelijk van Gasunie is dan weet ie het antwoord.
Maar dat is niet zo makkelijk dus. -Dat bestaat er niet.
De GvO-markt is niet een transparante markt...
zoals elektriciteit of aardgas dat zijn.
Waar op ENDEX elke dag prijzen worden weergegeven.
De prijzen die we hebben laten zien zijn puur indicatief.
En op basis van de ervaring die we hebben met recente aanbestedingen.
Er is niet een openbaar handelsplatform of iets dergelijks.
Ze staan niet op de beurs. Nog een vraag:
Erik vraagt of biogas hetzelfde is als groen gas.
Goeie vraag. Nee. Biogas is eigenlijk...
het voorstadium van groen gas. Biogas is het resultaat van...
de vergisting van biomassa in een vergistingsinstallatie.
Daar komt biogas uit. Dat is al brandbaar.
Maar nog niet op hetzelfde niveau als het aardgas...
De calorische waarde. -Ja, er zit nog wat vervuiling in.
Er moeten wat zaken aan toegevoegd worden en wat uitgehaald worden.
En als dat gedaan is dan gaat het het net op.
En op dat moment noemen we het gewoon gas.
Heel goed. -Afgelopen jaar zijn we...
ook een hele dag op gas ingegaan. -We gaan er nu wat korter doorheen.
Maar het is minstens zo belangrijk en er zijn ook keuzes te maken...
over de eigen opwekking. En over besparing et cetera.
Exact. -Goed punt.
We realiseren ons dat we het onderwerp tekortdoen.
Maar dan moet je maar naar het leernetwerk komen.
Zullen we verdergaan met de aanbestedingstechnische keuzes?
Ook daarvoor geldt natuurlijk dat er zo veel verschillende facetten zijn...
die je kan bespreken. En dat de negen uur bij het vorige leernetwerk...
maar net voldoende was om die te behandelen.
De tien minuten die ons nu nog resten niet.
Daarom zal ik een aantal punten even aanstippen.
De eerste vraag die je als aanbesteder jezelf kan stellen is:
Wil ik elektriciteit of gas en de GvO's gezamenlijk of gescheiden inkopen.
Ook dat hangt weer samen met je ambitieniveau.
Als je aanvullende eisen wilt stellen aan je GvO's...
dan is die gecombineerde inkoop feitelijk noodzakelijk.
We noemden het al eerder. Voor de leveranciers is dat...
bijna een must om die gecombineerd aan te bieden.
Stel je die eisen niet, dan heb je de mogelijkheid om ze los in te kopen.
En dat kan mogelijk meer flexibiliteit geven...
bij de inkoop van je GvO's.
Daar is de markt om die in te kopen toch wat breder.
En daar kan je bijvoorbeeld van jaar op jaar bepalen...
welke hoeveelheid GvO's je wilt of welke soort GvO's je wilt inkopen.
Dus dat biedt meer flexibiliteit. Dat was de eerste overweging.
Een aantal meer praktische aandachtspunten die ik wil meegeven...
is vroegtijdig in je voorbereiding te beginnen met de inventarisatie...
van je aansluitbestand. Met het aansluitbestand bedoel ik...
de totale lijst met aansluitingen, adressen, EAN-codes...
facturatiegegevens die daarbij horen. De ervaring leert...
dat dat veel tijd kost. Tegelijkertijd is het een heel belangrijk bestand...
omdat het eigenlijk de basis van je aanbesteding is.
Het tweede punt om in je voorbereiding goed over na te denken...
is de mate van flexibiliteit die je in je overeenkomst wilt vastleggen.
En dan hebben we het over volume- en GvO-bandbreedtes.
Wat betekent dat door de jaren heen je afname zal variëren.
En je wil daar natuurlijk je contract zo op aangepast hebben...
dat daar geen negatieve consequenties aanhangen.
Tegelijkertijd wil je dat je GvO-inkoop afgestemd is...
op je daadwerkelijke hoeveelheid afgenomen elektriciteit.
Je had het net over dat je contracten sluit voor tien, vijftien jaar vaak.
Tegelijkertijd kan er in die tijd heel veel gebeuren.
Demografisch heb je je gemeente waarschijnlijk wel in beeld.
Maar wij hadden ook een webinar over duurzame voertuigparken.
En dan gaan ineens alle gemeentewagens elektriciteit tanken...
bij jou. Dat lijkt mij een flinke toename geven.
Hoe moet je daar een inschatting van maken?
Hoe meer je van tevoren kan inschatten hoe beter.
Alle informatie die je voor de komende jaren beschikbaar hebt...
zou mijn advies zijn om die mee te nemen in je aanbesteding.
En je toekomstige leverancier daarover te informeren.
Maar tegelijkertijd over een periode van tien jaar heb je dat niet allemaal...
inzichtelijk. En dat onderstreept nog meer die noodzaak...
naar voldoende flexibiliteit in je overeenkomst.
Daar komen we later ook nog heel even op terug als het goed is.
Het derde punt in je voorbereiding is het opstellen van de juiste facturatie-eisen.
En eisen ten aanzien van andere dienstverlening.
Veel van de kijkers zullen vanuit het verleden de uitdagingen hiervan...
hebben ervaren.
Waar contracten voor gemeenten vaak om veel aansluitingen gaan.
Leveranciers vanuit het verleden niet per se de beste naam hebben...
over de juiste facturatie. Regel dat van tevoren goed in.
De vervolgstap is wat wij noemen het contractmanagement.
Zoals ik al zei: Na de definitieve gunning ga je pas echt...
je elektriciteits- of gasprijs vastleggen.
Door op de termijnmarkten delen van je volume in te kopen.
En dat doe je aan de hand van een fixatiestrategie.
Het fixeren van je volumes. Om zodoende, voor start levering...
je leveringsprijs vast te leggen.
Mijn advies zou zijn om daar een goede adviseur voor in te huren.
Die je daarbij kan ondersteunen. En op die manier...
op een passende wijze die prijsvorming tot stand laten komen.
Dan een vraagje ook aan jou Machiel. Dit is best wel gespecialiseerd werk.
De termen die voorbij komen. Stel je bent van een kleinere gemeente.
En je hebt gewoon niet een hele afdeling die over die expertise beschikt.
Komen die ook naar het leernetwerk? Hoe kunnen die daarmee omgaan?
Juist, denk ik, dat tijdens dat leernetwerk er andere mensen zijn...
die ook heel veel willen leren en samen optrekken.
Daar heb je als kleine gemeente ook heel veel aan.
Ook bijvoorbeeld een waterschap die ook deelneemt.
En die dan misschien heel ver is. Maar die dan juist misschien wel...
met een kleine gemeente om de hoek... -Dus dat soort combinaties...
worden ook weleens... Je had het over eigen opwek in Den Haag.
Den Haag heeft wel volume maar weinig ruimte.
Maar als die samen zouden werken met Wateringen of Noordwijk...
of ik noem maar wat dan hebben die weinig expertise maar wel areaal.
Zo kan je... -Arnhem/Nijmegen is een heel bekend voorbeeld.
Dat collectief noemden we net al. Maar we zien er steeds meer ontstaan.
Precies vanuit de noodzaak die jij eigenlijk benoemt.
Een kleine gemeente heeft zelf misschien niet de expertise in huis.
Ook niet de koopkracht of de volumes om zo'n leverancier...
in beweging te krijgen. En dus ontstaan er inderdaad collectieven...
die gezamenlijk gaan inkopen. -Ja.
Kan ik nog even een vraag stellen over de contractmogelijkheden?
Ik heb een vraag hier. De overheid verplicht om Europees aan te besteden.
Maar mag je dan wel uitsluitend Nederlandse certificaten uitvragen?
Een hele goeie vraag die bij elke aanbesteding terugkomt.
Ja, toch eigen land eerst nu.
Wij zeggen dat het kan. Het gebeurt ook.
Met grote regelmaat. En de argumentatie daarvoor is...
dat vanuit de aanbestedingswet partijen uit heel Europa...
op de opdracht moeten kunnen inschrijven.
Daarom mag je ze niet uitsluiten. Maar ook die Europese partijen...
zoals een Franse leverancier, die kan in Nederland...
de energie op gaan wekken. En die GvO's aanbieden...
aan de aanbestedende dienst. Daarmee wordt het een producteis.
En niet een eis die je stelt aan een leverancier wat niet mag.
Ik snap het. Dank je wel, goeie vraag.
Nog eentje. Is het slim om collectief in te kopen...
bijvoorbeeld met andere gemeenten... Die hebben we al beantwoord.
Dank je wel voor je vraag. Ik had je onderbroken.
Ik heb twee korte punten die ik even wil toelichten.
De volgende stap waar je aan wil denken is het contractbeheer.
De voorbereiding van de aanbesteding is heel belangrijk.
Het aanbestedingsproces is belangrijk.
Maar de uiteindelijke uitvoering van een overeenkomst...
maar vooral hoe de leverancier omgaat met de in de overeenkomst...
vastgestelde doelstellingen. Dat is natuurlijk net zo relevant.
Misschien wel relevanter. En dat zijn zaken die je...
gedurende de contractduur kunt controleren.
Dus denk na over hoe je gedurende de contractperiode...
feitelijk de doelstellingen en de realisatie daarvan blijft monitoren.
Daarvoor kan je ook artikelen in je overeenkomst opnemen.
Door een leverancier bijvoorbeeld een informatieplicht op te leggen.
Het laatste punt is puur ter informatie en we hebben 'm al benoemd.
Met aanvullende eisen je vaak toch te maken hebt...
met een langere contractduur. En we zien nu contractduren...
van tien tot vijftien jaar.
Waar dat vroeger drie tot vijf jaar gemiddeld was.
En voor ons thuis één jaar. -Precies.
Ik heb hier nog een vraag. Wij overwegen als gemeente...
om ook zelf energie op te gaan wekken. Hoe moet ik daar nou mee omgaan...
in het aanbestedingscontract?
Opnieuw een hele goede en relevante vraag.
Ik noemde al de mate van flexibiliteit die je in je overeenkomst nodig hebt.
Die heeft ook betrekking op de hoeveelheid eigen opwek...
die een gemeente realiseert. Zorg dat je in de overeenkomst...
voldoende ruimte hebt om die eigen opwek te kunnen opvangen.
En dat daar bijvoorbeeld een vergoeding tegenover staat.
Die of marktconform is of conform de prijzen die je voor de levering betaalt.
Ja, als je zelf terug gaat leveren. Als je zelf dus ook producent wordt.
In de praktijk zal je niet alles zelf consumeren.
Er wordt ook teruggeleverd. Dat wil je niet voor niets doen.
Het is makkelijk om dat in je leveringsovereenkomst vast te leggen.
Om te zorgen dat je daarvoor vergoed wordt.
Ja, spannende puzzel. -Zo zijn er nog andere aspecten.
Maar het is zeker een belangrijk punt. -Heel goed.
Oké. Waren dit de inhoudelijke punten? -Ongeveer de helft.
Ongeveer de helft. -De helft van wat ik had voorbereid.
En ongeveer een tiende van wat we zouden moeten vertellen.
Nou, laat het je niet demotiveren.
En doe vooral mee aan het leernetwerk.
We houden het hier even bij voor wat betreft de GvO's...
en het ambitieniveau en het aanbestedingsproces.
Als je er meer over wilt weten moet je mee gaan doen met dat leernetwerk.
En daar kan Machiel je meer over vertellen.
Om te beginnen willen we je eventjes wijzen op...
als je verder wilt lezen. Er is al veel opgeleverd ook uit het vorige jaar.
Waar kunnen we terecht? -Sinds begin van het jaar...
hebben we op de PIANOo-website het energiedossier opgenomen.
Volgens mij moet dat in beeld komen.
Ja, even terug. Het Kennisdossier Duurzame Energie.
Daar zijn alle punten van vorig jaar naar voren gekomen.
Praktijkvoorbeelden zijn opgenomen.
Dus ja, ik zou zeggen, wil je er nog meer over weten...
verdiep je daar gewoon in dat dossier.
Ja, precies. -Wie heeft dat geschreven?
Volgens mij heb jij daar ook veel aan meegeschreven.
Heb jij dat zelf helemaal geschreven Christiaan?
En daar wou je nu nog even aandacht voor?
Dan gaan wij nu voor je klappen. Ik was een puntje vergeten...
beste kijkers. Excuses. Je zag het al even voorbij flitsen.
Maar het was de samenvatting. Nog even een overzichtje, Christiaan.
Kun je dat nog doorlopen voor we verder gaan?
Om even terug te pakken wat we hebben benoemd...
De inkoop begint over het algemeen met de doelstellingen...
zoals ze binnen de overheden al bestaan.
Die worden geconcretiseerd in de voorbereiding door een ambitieniveau...
te bepalen. Afhankelijk van de marktmogelijkheden die er bestaan.
Die dien je te onderzoeken. En daarbij adviseren we...
om een goede marktconsultatie uit te voeren ter voorbereiding...
op de aanbesteding.
En dan gedurende dat proces maar ook in de uitvoering van de overeenkomst...
om te blijven onderzoeken wat de mogelijkheden zijn voor eigen opwek.
En dus voldoende flexibiliteit in je contract op te nemen.
Om dat te kunnen faciliteren. -Heel goed.
Dan weer terug naar het leernetwerk wat 4 april start.
Machiel, voor wie is het bedoeld precies?
Het is voor mensen bij de aanbestedende diensten...
De productgroep energie is gewoon een hele belangrijke...
bij je inkoop om je CO2-footprint naar beneden te brengen.
Dat maakt een belangrijk deel daarvan uit.
Het zijn vier bijeenkomsten. We gaan in ieder geval in...
op het verdieping brengen van dit jaar. Hoe ga je om...
met je inkoopcapaciteit en je opwekcapaciteit.
De inkoop van warmte komt aan bod. We gaan ook een uitstapje maken...
naar Energie Prestatie Contracten. Dus er is voor ieder wat wils.
Ik zou zeggen: Vooral kom meedoen.
Zeker. En het is niet alleen voor de inkopers.
Want zo'n proces raakt ook duidelijk andere afdelingen...
van je gemeente. Veel meer dan de gewone inkoop van energie.
Ik zeg gemeente maar dat kan net zo goed een andere... -Waterschap.
aanbestedingsplichtige dienst zijn. Maar welke andere afdelingen...
in je organisatie raakt dit? -Je hebt natuurlijk te maken...
met gebouwbeheer. Met facilitaire mensen.
Misschien zelfs ruimtelijke ordening als je gaat kijken naar opwek.
Communicatie met je servers. -Elektrisch rijden kwam al om de hoek.
Energie is een heel breed onderwerp geworden...
wat inderdaad binnen allerlei facetten van overheden...
ook relevant is. -Kortom als je intern misschien...
met een stuurgroepje werkt of wat dan ook dan is het ook mogelijk...
om mee te doen aan het leernetwerk. Alleen het is ongeveer voor 50 mensen.
Zodat er genoeg interessante partijen voor je zijn.
En niet alleen om nu van te leren maar ook om een netwerk te bouwen...
waar je ook in de komende jaren wat aan hebt.
En er zijn nog hoeveel plekken beschikbaar?
Tien hoorde ik vanmiddag. -Tien.
Dus kom meedoen. -Ja, dus kom erbij.
Het moet snel. De marktwerking doet z'n werk.
En het begint al op vier april. We laten je nog even zien...
deze URL. Daar moet je naartoe als je je op wilt geven.
Hier vind je alle informatie. Hier kan je ook het webinar terugkijken.
En vind je de rapporten waar je verder in kan lezen.
Ik wil jullie hartelijk bedanken voor het kijken.
Ik wil jullie ook nog vragen om ons evaluatieformulier in te vullen.
Want ook wij zijn lerende met dit medium.
Hoe we dat allemaal doen. Dus je zou ons erg helpen...
door feedback te geven waar we mee verder kunnen.
Ik sluit af met een laatste tip van onze sprekers. Christiaan?
Als we teruggaan naar dat aanbestedingsproces...
en de voorbereiding daarvan vooral zou mijn advies zijn...
om te zorgen voor een breed gedragen strategie.
Creëer draagvlak binnen je organisatie bij alle stakeholders.
Maar ook op bestuurlijk niveau. Om verrassingen achteraf te voorkomen.
En mocht je daar hulp bij zoeken, zoek een goede adviseur.
Die zijn beschikbaar. Het is een uitdagend proces.
Dat heb ik ondertussen meerdere keren mogen ervaren.
Maar met een hele mooie pay-off. -Dank je wel.
Jij nog een laatste? -Breng vooral focus aan.
En ga hiermee aan de slag.
Je kan met duurzame energie je CO2-footprint echt verlagen.
Ja, en daar was het natuurlijk allemaal om te doen.
Daar begonnen we mee. Overheid, geef het goede voorbeeld.
Steek je nek uit. Wees een pionier of een early adopter.
Zodat we ervaring op kunnen doen en resultaten kunnen bereiken.
En ook de mensen om ons heen op een positieve manier kunnen beïnvloeden.
Dank je wel voor het kijken. En heel veel succes met je duurzame aanbesteding.
Dank je wel.