Goeiedag en heel hartelijk welkom bij het webinar...
over het klimaatneutraal inkopen van doelgroepenvervoer.
Fijn dat je kijkt. Het is belangrijk dat klimaatneutraal...
inkopen van doelgroepenvervoer want kijk maar eens...
naar dit plaatje. Hier zie je op dat vervoer...
een heel belangrijk aandeel inneemt van de CO2-uitstoot.
Dertig procent en de helft daarvan komt voor rekening...
van het wegverkeer. Dus daar zit een flink aandeel.
Dan is het ook nog zo dat dat wegverkeer...
veel fijnstof en stikstof uitstoot.
En dat is weer bijzonder slecht voor onze gezondheid.
Dus dat laat wel zien dat het belangrijk is...
om aan de slag te gaan met klimaatneutraal vervoer.
Er is ook niet voor niets een bestuursakkoord afgesproken.
Het bestuursakkoord zero emissie doelgroepenvervoer.
En de ambitie is dat het in 2025 klimaatneutraal is.
Doelgroepenvervoer loopt achter. Daar is ook alle reden voor.
Begrijpelijk. Maar wel belangrijk om die inhaalslag te gaan maken.
En dit webinar en de leernetwerken van PIANOo...
geven daar een voorzet voor.
PIANOo kennen jullie waarschijnlijk wel:
Het Expertisecentrum Aanbesteden van de overheid.
Dat allerlei kennis en expertise deelt over inkopen...
En in deze leernetwerken die georganiseerd worden...
in het komende voorjaar gaat het dan met name...
over het leren hoe je dat klimaatneutraal doet.
Zodat je die doelstelling ook bereikt.
De webinars geven een voorzetje. De leernetwerken zijn vorig jaar...
begonnen. En de kennis die we daar hebben opgedaan...
en verspreid die brengen we nu in het kort over...
aan je in dit webinar.
Zodat je goed voorbereid bent om met klimaatneutraal inkopen...
aan de slag te gaan.
Ze zijn gefinancierd met klimaatgeld uit het regeerakkoord.
Want we snappen ook wel dat er een extra zetje nodig is...
om daartoe te komen.
In dit webinar weet je welke stappen je moet zetten...
om aan de slag te gaan. Hoe je je eigen organisatie...
voorbereidt. En wat er nou zo anders is...
aan het inkoopproces van klimaatneutraal inkopen.
Een hoop dingen zijn hetzelfde. Maar er zijn ook hele specifieke...
dingen anders. En daar helpen we je natuurlijk graag mee.
Goed, ik ben Judith de Bruijn. Ik ben de webinarhost vandaag.
En aan tafel zitten Ruud Scheerder die betrokken is...
bij de leernetwerken vanuit PIANOo. En Emma van Bree...
inhoudelijk deskundige op het gebied van elektrisch vervoer.
Ik zal ze even aan jullie voorstellen.
Emma, jij bent adviseur duurzame mobiliteit bij EVConsult.
Waaruit bestaat jouw werk normaal gesproken?
Ons werk bestaat eigenlijk uit opdrachten voor overheden...
en bedrijven die bezig zijn met die transitie.
Om hun wagenpark zero emissie te krijgen.
En wij helpen ze van a tot z. Dat begint met strategisch advies...
en dat kan helemaal richting de realisatie...
van de laadinfrastructuur die er ook bij komt kijken.
Als je overgaat naar een duurzaam wagenpark.
Ik vind het zo leuk. Elektrisch vervoer lijkt een vak apart.
Maar Emma is van oorsprong antropologe. -Ja.
Dus het is wel te leren dan. -Het is te leren.
Vanuit de antropologie heb ik heel erg gekeken...
hoe mensen nou omgaan met hun omgeving.
En vervolgens een Master gedaan in Environment-...
en Resource Management. Dus dat is meer de klimaatkant.
De klimaatproblematiek. En daarom vanuit meer de gedragskant...
kijk ik vaak naar de opdrachten die wij tegenkomen.
Ja, want het is ook een mensenbusiness.
En je zult ook zien in dit webinar dat het deels over techniek gaat...
het gaat deels over centen maar het gaat ook heel erg...
over hoe houd je iedereen betrokken. Het is ook een soort veranderproces.
Zeker. -Ja.
Ruud, jij bent Mister leernetwerk van PIANOo.
Ja, klopt. Ik ben de organisator van het leernetwerk.
Ik ben verantwoordelijk voor het programma.
En ik ben bij alle bijeenkomsten aanwezig.
Om iedereen te begeleiden en de dag voor te zitten.
Je was vorig jaar ook van de partij. Hoe kijk je daarop terug?
Het was een leerzaam netwerk vorig jaar.
Maar we gaan lekker doorbouwen dit jaar op wat we vorig jaar...
hebben besproken.
En zit jij ook zelf goed in de materie?
Ik ben van origine inkoper. Ik heb veel ervaring...
met klimaatneutraal inkopen. En ook met doelgroepenvervoer.
Dus ja, ik zit in de materie.
Het is ook bewust een leernetwerk en niet een kant-en-klare cursus.
Want laten we eerlijk zijn, jullie zijn pioniers.
Er zijn wat mensen vooraf gegaan. Maar iedereen die nu gaat starten...
is nog steeds de voorhoede van de veranderaars.
En dat betekent dat er al een heleboel kennis ligt.
Maar je moet ook nog een heleboel met elkaar uitvinden.
En wat is er dan leuker dan met elkaar daarover kunnen praten...
de ervaringen te delen. Samen op pad te gaan.
Soms zelfs samen te werken en daarom zijn het met recht...
leernetwerken.
Goed... Ga je starten met een aanbesteding...
of ben je daarvoor verantwoordelijk dan is dit de kans...
om te gaan starten.
Haalbaar of niet, op dit moment in 2019, Emma?
We zien dat de aanschaf best wel kostbaar is...
van doelgroepenvervoer. Voor personenwagens...
en voor kleine bestelbussen ligt de business case...
eigenlijk al positief. Dus daarvoor is het meer dan haalbaar.
En je ziet dat de aanschafkosten ook steeds gaan dalen.
Omdat je ook... wat dit plaatje ook weergeeft...
Het aandeel van volledig elektrische auto's groeit enorm.
En dat zal in de komende jaren alleen maar doorzetten.
En daardoor groeit ook die vraag.
En dus zal de prijs ook naar alle waarschijnlijkheid...
nog meer gaan dalen. En dat zit vooral...
in de daling van de prijs van de accu's...
die in de auto's en de voertuigen zitten.
Trouwens als jij... Het leuke van zo'n live webinar...
is dat het interactief is. Mocht je een vraag willen stellen...
aan Ruud over de leernetwerken of aan Emma...
over het elektrisch vervoer dan kan je dat chatvenster...
linksonder in beeld daarvoor gebruiken.
Als je daar je vraag intypt dan komt die bij ons in de studio terecht.
En dan kan ik 'm weer doorspelen aan de gasten.
En wat ook nog belangrijk is om te weten is dat je dit webinar...
ook achteraf nog een keer terug kan kijken.
Of je kan het delen met collega's met wie je gaat samenwerken...
of mensen in andere organisaties. Het staat op de website...
van PIANOo en daar is het webinar gewoon beschikbaar achteraf.
Goed, de agenda.
Wij hebben het opgedeeld in twee blokken.
Het eerste blok gaat over de randvoorwaarden.
Wat moet je in je eigen organisatie allemaal gaan doen...
intern voordat je het inkoopproces kan gaan starten.
En het tweede is het inkoopproces zelf.
En wat daar nou anders is. We gaan ook een aantal...
mooie tools met je delen waardoor je de business case kan berekenen.
Het ingroeimodel. Allemaal hele handige dingen.
En daar gaan we het zo meteen over hebben.
Ik heb alleen eerst nog een vraag voor jullie.
Nou ja, als startend... O! Wacht.
De vraag... ik liep een klein beetje vooruit.
Een vraag aan jullie.
Binnen welk domein binnen jullie organisatie...
De eerste pollvraag. Is men verantwoordelijk...
voor die transitie naar elektrisch vervoer?
Ligt dat nou primair bij inkoop? Bij duurzaamheid?
Bij het sociale domein? Of bij een andere afdeling?
En als dat bij een andere afdeling belegd is...
dan kun je dat ook onderin dat chatvakje invullen.
We gaan zo naar de resultaten kijken.
We zijn heel benieuwd hoe dat ligt.
Laten we eerst kijken naar de eerste stap.
Dan gaan we daarna kijken naar het pollresultaat.
Het loopt eigenlijk al een beetje vooruit die eerste stap...
op jouw antwoord. -Ja. -Ik ga even kijken...
of er al wat resultaten binnen zijn. De meesten mensen hebben...
hebben toch wel geantwoord. Dus we kunnen even kijken.
Ik draai het scherm even door. -Ja.
Je ziet dat het best wel verdeeld is toch.
En ik ben benieuwd of die overige nog binnenkomen.
Daar gaan we dan zo even naar kijken.
Daar ben ik ook wel benieuwd naar. -Veel ook bij het sociaal domein.
Ja, bij doelgroepvervoer is dat heel logisch.
En het leuke is dat je hier toch inkopers vanuit duurzaamheid ziet.
En dat het komt omdat het echt wel een samenspel is.
Bij inkoop ligt niet altijd de inhoudelijke expertise ook.
En bij het sociale domein liggen weer hele andere wensen.
Dus het is heel belangrijk om vanuit al de verschillende perspectieven...
te kijken naar dit hele aanbestedingsproces.
Omdat het echt een samenspel is van die financiën...
de menselijke kant. Het logistieke proces.
En natuurlijk die duurzaamheid.
Was het dat niet daarvoor ook al? -Ja, natuurlijk.
Maar dan was misschien bij de reguliere diesel-...
en benzinevoertuigen de duurzaamheidskant minder relevant.
Ja, en het liep allemaal gewoon. En nu moet je jezelf...
allemaal weer andere vragen gaan stellen.
Ja, men moet zichzelf echt gaan heruitvinden.
Goed, en wat die vragen dan zijn die je jezelf moet afvragen...
hier is de klikker. Vertel het ons maar Emma.
Ja, eigenlijk kunnen weg gaan kijken...
naar wat zijn een aantal stappen die je al kan nemen...
ter voorbereiding op zo'n aanbesteding.
Als je doelgroepvervoer klimaatneutraal wil gaan inkopen.
En we hebben er vijf op een rijtje gezet.
En de eerste is om samen met een team of een stuurgroep...
te gaan kijken naar het hele proces.
En die sluit heel mooi aan op de poll die we net al hebben gezien.
We hebben even naar de uitslag gekeken.
Kijk vanuit al die verschillende afdelingen...
naar wat het vraagstuk nou is wat hier ligt.
En of je met een stuurgroep samen dat hele proces in kan gaan.
Vervolgens is het ook heel belangrijk om inzicht te scheppen...
in je organisatie. Wat zijn nou alle data die je kan achterhalen?
Dat gaat bijvoorbeeld over kilometrages maar ook over...
ambities die er al liggen binnen je organisatie.
Van verschillende afdelingen. Waar willen we naartoe met z'n allen?
Probeer dat allemaal samen te leggen zodat je inzicht hebt...
in wat er speelt.
Om vervolgens ook een ambitie te kunnen gaan formuleren.
Voor die aanbesteding. Waar wil je naartoe?
Waarschijnlijk is dat 2025 zero emissie doelgroepenvervoer.
Maar misschien ligt dat voor sommige organisaties al veel eerder.
Er zijn bepaalde gemeenten die echt al heel ambitieus zijn.
Die willen in 2022 alleen nog maar zero emissie voertuigen...
aankopen bijvoorbeeld. Dan heb je er al een extra vraagstuk bij.
Als je dan heel duidelijk weet wat nou die ambities zijn...
voor je aanbesteding ga dan samen met die stuurgroep...
misschien nog met andere mensen uit je organisatie...
op onderzoek uit. En zie het echt als een avontuur...
wat je samen aangaat om jezelf te heruitvinden.
Om te kijken hoe gaan we nu zo'n aanbesteding...
met die hele duurzaamheid zero emissiecomponent erin...
hoe gaan we dat nou in?
Wat speelt er al op de markt? Ga in gesprek met vervoerders.
Kijk wat er al technisch haalbaar is.
En welke ontwikkelingen er aankomen.
En misschien zijn er wel andere gemeenten...
bij jou in de buurt of helemaal aan de andere kant van het land...
die al hele mooie voorbeelden hebben hoe zij dat hebben gedaan.
En niet te vergeten die doelgroep. En doelgroepenvervoer gaat over...
echt kwetsbare groepen die geholpen zijn met dit vervoer.
Kijk wat hun wensen zijn. Of daar misschien andere dingen zijn...
die met zo'n zero emissie voertuig misschien wel anders...
opgevangen moeten worden.
En is dat ook zo? Maakt het uit of je...
opgehaald wordt met een elektrisch busje...
of met een dieselbusje? -In theorie niet.
Alleen dat er aan het zero emissie voertuig...
soms wat beperkingen zitten.
En dat zit nu vooral nog in de kilometerrange.
Het ligt er natuurlijk heel erg aan per voertuig...
hoe ver je wilt rijden. Of je tussenstops hebt.
Maar stel dat je een heel ander ritpatroon moet gaan nemen.
Een hele andere weg moet gaan rijden omdat je tussendoor...
moet laden. Dat kan voor sommige kwetsbare groepen...
best wel een impact hebben.
Ja, gewoon omdat het een andere routine is.
Ja. Een andere routine. Of een andere tijd, ander schema.
Ja, er moet goed over nagedacht worden.
Speelde dat in het leernetwerk vorig jaar?
Nee, eigenlijk is dat nog niet aangehaald.
De doelgroep zelf, zeg maar.
Wij hebben vorig jaar heel erg op de haalbaarheid gezeten.
De financiële haalbaarheid en de technische haalbaarheid.
En hoe gaan we dan naar een positieve business case toewerken?
Maar eigenlijk de doelgroep zelf is niet behandeld vorig jaar.
Maar het moet wel meegenomen worden. -Het is wel van invloed.
Of omwille van de informatie. Of omwille gewoon van...
de betrokkenheid en het draagvlak voor je beslissingen.
Eventueel hick-ups in het proces. Daar heb je dan ook...
begrip voor. -Ja.
Oké, waar waren we? Stap vier.
Ja, echt dat onderzoek. En bij die laatste kan je gaan kijken...
met al die informatie naar een vervangingsplan...
of een ingroeimodel. Daar zullen we zo iets meer op inzoomen.
Wat betekent het dan voor jouw organisatie...
en wanneer kun je gaan vervangen?
Welke voertuigen? In welk jaar? Ook gelet op je huidige wagenpark.
Met de afschrijvingstermijnen. En aan de andere kant...
wat er elektrisch al mogelijk is. -Ja, dat is een hele puzzel.
Die fase 'op onderzoek uit' is dat niet ook een beetje...
wat je in de leerkringen gaat doen?
Ja, en eigenlijk ook wat we vorig jaar al gedaan hebben.
Wat ik net al aanhaalde is dat we de financiële...
en de technische haalbaarheid behandeld hebben.
En daar gaan we dit leernetwerk op verder borduren.
Nu de komende bijeenkomsten.
Ja, hartstikke goed..
Er zijn nog een paar belangrijke aandachtstips.
Wat aanvullingen bij deze stappen. Emma, welke zijn dat?
Als eerste, kijk goed naar je stakeholdermanagement.
En dat draagvlak komt al redelijk terug in stap 1.
Als we het hebben over die doel- groepen en die kwetsbare groepen.
Dan ben ik ook wel benieuwd hoe dat in het leernetwerk voor dit jaar...
terugkomt. Dat draagvlak is niet alleen binnen je eigen organisatie.
Maar misschien ook wel met de gebruikers van het doelgroepvervoer.
Kijk hoe je daar goed mee kan communiceren.
En wat zij nodig hebben.
Je hoort ook vaak dat het best wel een verschil is voor chauffeurs.
Dat dat ook een belangrijke groep is om mee te nemen.
Wat zijn daar de tips bij?
Een goeie vraag inderdaad. Misschien is die in het Leernetwerk...
al voorbij gekomen? -Nee, hij is nog niet voorbij gekomen.
Dan ben ik ook benieuwd of hier specifieke vragen over komen.
Van de mensen die kijken. Wat komen zij tegen op dit gebied?
En natuurlijk, elektrisch rijden betekent gewoon...
een andere manier van rijden. Wat zuiniger.
Misschien dat daar wat opleiding voor nodig is.
En het ligt ook nog aan de voertuigen.
Of die wat groter en zwaarder zijn. Wanneer je een ander rijbewijs...
misschien wel nodig hebt. Of als ze wat lichter zijn.
Maar ook dan is het anders rijden elektrisch.
De ervaring is ook dat sommige chauffeurs 's avonds...
een bus mee naar huis nemen. En met elektrisch vervoer...
zal dat misschien toch anders zijn. Omdat ze moeten laden...
op het bedrijf. En niet meer zomaar thuis voor de deur kunnen laden.
Ik heb hier nog een vraag: Wat verstaan jullie precies...
onder doelgroepen?
Het is doelgroepenvervoer. -Wat verstaan we er onder?
Het leerlingenvervoer, WMO-vervoer...
mensen die naar een dagbesteding moeten.
Dat is het doelgroepenvervoer.
Iedereen die eigenlijk niet met het gewone openbaar vervoer kan.
Maar niet het regionale... taxi-alternatief...
van de... Het doelgroepenvervoer. -Ja, echt speciaal vervoer.
Best wel bekende termen eigenlijk. Maar dank je wel.
Wij doen maar net of je dat allemaal moet weten.
Goed, we hebben vijf stappen gezien die je kan nemen...
ter voorbereiding. Het leuke van zo'n leernetwerk is...
dat er ook mooie voorbeelden aan de orde komen.
Maar kun je wat vertellen over een voorbeeld van vorig jaar?
Vorig jaar hadden wij Omnibus ook in het leernetwerk.
En Omnibus heeft een hele mooie aanbesteding gelopen.
Zij hebben een contract van acht jaar afgesloten.
En dat geeft de vervoerders de mogelijkheid...
om te gaan investeren in zero emission voertuigen.
En dat is een fantastisch voorbeeld om dat zo te doen.
Ja, op die manier geef je de markt echt een impuls...
om die ruimte en die tijd te nemen om die transitie te maken.
Want je kan natuurlijk niet van de ene op de andere dag...
als vervoerder ineens een zero emissie wagenpark hebben.
Daar is echt een tijd voor nodig en daarvoor hebben ze...
dat zetje nodig. En ook echt die zekerheid...
dat die zero emissie voertuigen dat dat de wens is...
van gemeenten en provincies.
Ja, en dat is ook het mooie van je rol als inkoper.
Dat je op zo'n manier door het creëren van massa...
zekerheid, lange termijn de markt ook echt de ruimte kan geven...
om te gaan investeren. Een bedrijf gaat niet investeren...
Als ze het niet terugverdienen dan gaan ze niet investeren.
Nee, dat is nou eenmaal zo.
Leuk dat dat allemaal besproken is in dat leernetwerk vorig jaar...
wat we dus gemist hebben. Maar wat staat er dan...
dit jaar op het programma? -Voor dit jaar gaan wij...
In de eerste bijeenkomst gaan wij naar de interne organisatie.
Welke stakeholders heb je nodig. We halen even terug naar de TCO-tool.
De tweede bijeenkomst zullen wij de aanbestedingsfase behandelen.
En een van de dingen die behandeld worden zijn valkuilen.
Zijn er valkuilen die al bekend zijn?
Zodat we die kunnen delen en van elkaar kunnen leren.
Het ingroeiplan zullen we bij die bijeenkomst ook behandelen.
Erg belangrijk. De derde bijeenkomst staat in het teken...
van de contractfase. Hoe ga je nou je contract uitnutten...
en kun je al innoveren binnen een bestaande overeenkomst?
Bijvoorbeeld. -Nou, kan dat?
Ja, dat kan. Dat is mogelijk.
Ja, het is wel mogelijk. Als jij in gesprek gaat met jouw leverancier...
dan zou dat moeten kunnen om gefaseerd over te gaan.
Je kan niet vast gaan investeren en voor de volgende aanbesteding...
al een mooie stap zetten. Dan heb je niet meer een...
objectieve nieuwe aanbesteding. -Nee, maar als jouw contract...
nog lang genoeg loopt en jij zegt: Ik heb de ambitie...
en je gaat in gesprek met jouw leverancier...
dan zijn daar wellicht best mogelijkheden voor.
Want dat maakt natuurlijk wel dat die leverancier...
in principe klaar is om mee te doen met die competitie.
Dus dan bereid je ook die leverancier in zekere zin voor...
op een nieuwe wedstrijd om het maar zo te zeggen.
Het uiteindelijke doel is dat iedereen naar zero emissie toe gaat.
Dat is het belangrijkste.
Dat signaal moet je allemaal met elkaar afgeven.
De laatste bijeenkomst is de marktontmoeting.
En daarin zullen wij in gesprek gaan met importeurs...
met leveranciers, van bijvoorbeeld laadinfrastructuur.
En eigenlijk alle vragen die we dan hebben op dat moment...
die kunnen we gewoon stellen en dan gaan we het gesprek aan...
met die partijen. Dat wordt een hele interessante bijeenkomst.
Ja, want je gaat nu niet alleen investeren in nieuw vervoer.
Je zult ook voor een deel je eigen laadinfrastructuur...
gaan laten bouwen. -Ja.
Dat is nog wel een goeie. Die wordt af en toe een beetje vergeten.
Want elektrische voertuigen kunnen eigenlijk hetzelfde...
als benzine- en dieselvoertuigen. Nu zit er nog wat beperking op...
op de kilometerrange. Die gaat de komende jaren heel erg groeien.
Maar die laadinfrastructuur is wel iets...
waar je goed over moet nadenken bij zo'n aanbesteding.
Waar ga je die plaatsen? Past dat bij jou op eigen terrein?
Wat Ruud net ook al zei: Die bussen gaan soms mee...
met de chauffeurs naar hun eigen huis 's nachts.
Maar kan dat ook? Moet je dan daar een laadpaal realiseren?
Of stel dat je heel veel naar een bepaalde instelling rijdt.
Om daar even kort bij te laden. Dat zou ook kunnen.
En dat is allemaal afhankelijk van je logistieke proces.
Hoeveel kilometer je in totaal moet rijden.
En natuurlijk van je voertuigen zelf.
Maar we zien wel dat op eigen terrein laden...
vaak de goedkoopste optie is.
Dus om je business case positief te krijgen...
zou ik vooral aanraden om te kijken naar de mogelijkheden daar.
Maar wat ik niet zo goed snap... Stel je bent een gemeente.
En dat is je eigen terrein. Maar die bus hoeft nooit...
naar het gemeentehuis. -Nee, maar die kan er wel...
's nachts bijvoorbeeld staan. -O ja.
Want dan zijn alle werknemers die met hun auto komen...
Die zijn er alleen maar overdag. En dan kan je ook...
je parkeerterrein dubbel gebruiken. En misschien ook wel...
je laadinfra dubbel gebruiken. -Het vraagt gewoon heel slim denken.
En nog een tip: Zet naast het laadpaaltje een koffiezetapparaat.
Dat werkt altijd. -Ja, bijvoorbeeld.
Dat is een onofficiële tip.
Ik heb ook nog een vraag hier, Emma.
We krijgen signalen dat er nog vrijwel geen...
elektrische rolstoelbussen beschikbaar zijn.
En dat elektrische personenbusjes die op de markt zijn...
slechts plaats bieden aan acht personen.
Dat vraagt Lilian. Een belangrijk punt natuurlijk, hè?
Wij worden aangespoord tot zero emissie vervoer...
maar die bussen zijn er nog helemaal niet. Vertel.
Helemaal waar. Personenauto's en kleine bussen...
die zijn nu best wel beschikbaar. En de grotere bussen...
dus de rolstoelbussen en de 8-plus-1-bussen...
die zijn een stuk moeilijker verkrijgbaar.
Of eigenlijk nog niet. Je ziet wel dat in dit jaar, 2019...
en komend jaar 2020 een hoop nieuwe modellen...
op de markt beloven te gaan komen.
Maar die zijn ook nog wel vrij kostbaar.
Dus het duurt misschien nog iets langer voor je die kan vervangen.
Misschien is dat wel een mooie bij de volgende.
Ruud had het net al bij een van de bijeenkomsten...
over een ingroeiplan. En op deze slide zie je een voorbeeld...
van zo'n ingroeiplan. En je ziet dat bij personenwagens...
en bij die kleinere taxibussen dat je nu al met dat elektrische...
kan beginnen. Dus stel je bent in 2018 al begonnen...
met het elektrificeren van je wagenpark...
dan kan je al in 2025 voor die eerste twee categorieën...
al volledig elektrisch zijn.
Je ziet dat bij de bestelbussen en bij de rolstoelbussen...
waar de vraag ook net over ging dat het daar moeilijker is.
Dat er minder varianten nu beschikbaar zijn.
En je ziet daar ook staan dat met innovatie of omscholing...
er nog wel wat mogelijk is. Als je ze al gaat opbouwen...
ook dat kan, dan is dat ook een kostbare exercitie nu nog.
Dan vraagt het ook wat omscholing. Omdat het een zwaardere bus is.
En dus is er een ander rijbewijs ook nodig.
Dus nu vraagt dat nog wat schipperen maar we hopen heel erg...
dat in de komende jaren die modellen echt goed beschikbaar komen.
Zodat je in 2025 ook die rechter categorie helemaal...
kan elektrificeren.
Hier kunnen we dus ook met de markt in de laatste sessie...
over in gesprek gaan. Wanneer verwachten jullie dit?
Je hebt het over hopen. Maar je kan toch met elkaar...
ook invloed uitoefenen. Een ondernemer die zegt...
Of is het technisch nog niet mogelijk?
Zeker, technisch kan het ook.
Maar precies wat je zegt. In zo'n marktbijeenkomst...
de laatste bijeenkomst van het leernetwerk...
dan zou ik juist dit soort vragen willen stellen.
Precies. -Wanneer verwacht je dat nou?
En waarom is het er nog niet? -Laat maar zien dat die vraag er is.
Ik zou het eigenlijk al wel eerder willen weten.
Op het moment dat je je ingroeimodel gaat maken...
dan moet je ook al weten wat er beschikbaar is.
Maar goed, je kan altijd pressie uitoefenen met elkaar...
als inkopers. Zo werkt het gewoon. -Als collectief zeker.
Ik heb nog een vraagje voor jou. Een vraag van Mark.
Die zegt: Een contract voor acht jaar afsluiten, mag dat wel?
Dat mag. Jazeker. -Dat mag.
Dat mag. En zeker als je het kunt motiveren...
dat jij investeringen vraagt van jouw leveranciers.
Dan is het zelfs proportioneel om gewoon naar acht jaar te gaan.
Leuk dat jullie vragen stellen. En blijf ons vragen stellen.
Want dat maakt het webinar interessant.
Eens even kijken. Volgens mij hebben we de belangrijkste dingen...
gehad van dit blok. We gaan over naar het volgende blok.
Het inkoopproces. We gaan aan de hand...
van de bekende stappen van het inkoopproces laten zien...
waar je bij dat zero emissie vervoer met name op moet letten.
En de TCO-tool gaan we jullie live illustreren.
Zodat je weet hoe je daar meteen na dit webinar...
al mee aan de slag kan.
Ondertussen ook nog wel een vraag: Als er belemmeringen zijn...
waar je in de praktijk tegenaan loopt... Je noemde net al...
de beschikbaarheid van rolstoelvervoer.
Misschien zijn er ook hele andere dingen.
Zet ze ook in die chatbox. Dan gaan we ze niet nu...
allemaal behandelen. Maar dat is wel voor jou hè, Ruud?
Voor de voorbereiding van je leernetwerk is dat interessant.
Ja, eigenlijk alle input die jullie geven...
die kunnen we gewoon verwerken en meenemen in het leernetwerk...
van 2019. Dus kom vooral met input.
Ja, heel graag. Ondertussen geef ik die klikker weer aan jou Emma.
Het inkoopproces en wat daar nou zo anders aan is...
bij klimaatneutraal inkopen.
Hier zien we een processchema van verduurzaming...
van doelgroepenvervoer. Het is in die zin...
niet een heel ander aanbestedingsproces dan regulier.
Al zijn er een paar stappen waar je echt die impact kan hebben...
om je duurzaamheidseisen erin te verweven.
En die zitten in de eerste twee stappen.
In de vierde en in de laatste stap van de elf.
En daar zal ik even op inzoomen.
Allereerst die ambitiefase. Wat we net ook al zeiden:
Het is echt heel belangrijk om hier die stakeholders al te betrekken.
Om vervolgens dat draagvlak te gaan organiseren...
voor die ambitie. Wat betekent dit nou precies?
Waar wil je naartoe? Zorg ook dat die ambitie...
goed gecommuniceerd wordt binnen je organisatie.
En misschien kan je wel een aantal ambassadeurs opstellen.
Zodat er duidelijk is waar je nou precies mee bezig bent.
Waarom moeten we naar dat duurzaam doelgroepenvervoer?
Waarom moet het nou zero emissie zijn?
En wanneer moet dat precies? En wat voor impact heeft het dan?
Dus zorg dat dat goed gecommuniceerd wordt.
En kijk ook of je daar wellicht wat hulpmiddelen bij kan gebruiken.
Zoals een TCO-tool, rit- en voertuigenanalyse...
maar ook laadinfrastructuur.
En wellicht zijn er al subsidies beschikbaar...
die jou ook een stapje verder kunnen helpen...
in het stellen van je ambitie. En ook wat er mogelijk is...
binnen je financiële kaders.
Als je vervolgens met de markt in gesprek gaat...
dan sluit zo'n leernetwerk heel mooi aan.
Maar kijk of je in zo'n marktconsultatie...
al met wat partijen kan gaan spreken.
Een aantal vervoerders aan de tand kan voelen.
Wat zijn nou oplossingsrichtingen waar jullie in denken?
Als je zelf goed weet wat je wil en waar die knelpunten zitten...
dan kan je ook heel goed de markt uitvragen...
of zij met oplossingen kunnen komen voor die vragen.
Dus zorg ook dat je goed weet wat je wil vragen...
aan zo'n vervoerder.
Ik merk dat dat soms nog wel een gespannen proces is.
Wat mag ik zeggen? Wat mag ik vragen?
Om te zorgen dat die aanbesteding eerlijk is.
Je merkt dat mensen toch wel het gevoel hebben...
Jullie stellen voor om gewoon te gaan praten met iedereen.
Het is onterecht om heel krampachtig te zijn.
Je kunt gewoon open met de markt praten.
Wees vooral transparant. Het gesprek aangaan...
dat levert alleen maar voordelen op.
Maar zorg wel dat je een gelijk speelveld houdt.
Dus deel de opgedane informatie ook met aanbieders...
die in een nieuwe aanbesteding mee gaan doen.
Is het dan niet handiger om ze tegelijkertijd uit te nodigen...
om zeker te weten dat je in dat speelveld zit?
Ja, dat zeker. Maar je weet niet of iedereen ook komt.
Voor hetzelfde geld zijn er partijen die niet....
tijdens jouw marktconsultatie of marktontmoeting komen.
En die hebben wel recht op dezelfde informatie.
Het kan ook interessant zijn om naar zo'n bedrijf toe te gaan juist.
Om eens te kijken van... -Zeker ja.
In zo'n een-op-eengesprek kom je vaak net iets meer tot de kern.
En ga je net wat dieper op de materie in.
Je zei dat het ook heel prettig is al je elkaar herkent...
in het soort ambitie. De reden waarom je dingen doet.
Waarom is dat belangrijk? Dat is toch meer achter de schermen.
Nee, ik denk dat het heel belangrijk is dat iedereen begrijpt...
waarom je hiermee aan de slag gaat.
Zodat er ook draagvlak is om vervolgens...
de volgende stappen in het proces te kunnen zetten.
Aanvullend merk ik ook weleens dat als mensen allebei...
die ambitie hebben van zero emissie vervoer...
dat dat een hoger doel is waar je allebei voor staat.
Maar wat je soms helpt om onderlinge geschillen...
ietsje soepeler op te lossen. Dat het iets minder...
hard tegen hard gaat omdat je een ideaal hebt...
wat je ook verbindt. -Ja.
Ik ben een beetje een idealist. Dat is vast in de harde praktijk...
heel anders. -Zolang je maar transparant bent.
En de verwachtingen duidelijk maakt richting de partijen...
die je spreekt daarover. We kunnen over ambities praten...
en mooie plannen neerzetten. Maar als de aanbesteding...
nog niet is begonnen dan moet er ook duidelijk zijn...
dat dat de verwachting is. Dat dat de stap is...
waar je in het proces zit. -Heel goed.
Als je die verwachting schept wel naar de markt toe...
dan moet je dat wel uit gaan voeren.
Dat is dan wel weer heel belangrijk.
Goed. We gaan door.
Ja. Die antwoorden die je krijgt op alle vragen...
die je hebt gesteld in zo'n marktconsultatie...
die kan je ook weer meenemen in de volgende stappen in je proces.
Bijvoorbeeld ook dus in het opstellen van je documenten.
Benut al die kennis die je hebt gekregen...
uit de marktconsultatie en ook uit al die tools...
of hulpmiddelen die je misschien wel hebt gebruikt...
om die ambities duidelijk te maken. Om die kennis...
te benutten voor een haalbaar ingroeiplan.
Dus weet dan ook wat je zelf vraagt aan de markt...
en of dat dus haalbaar is. Daarmee kan je heel erg sturen...
op die duurzaamheid. Dus misschien kan je wel...
een duurzaamheidsparagraaf opnemen in je documenten.
Of bepaalde eisen, gunningscriteria voor het zero emissie vervoer...
duidelijk in je documentatie zetten.
En besteed daarbij ook aandacht aan die randvoorwaarden.
Misschien zeg je wel: Ik wil voor acht jaar aanbesteden.
We hebben gehoord, het mag allemaal.
Misschien is dat wel een van je randvoorwaarden.
Om ook op die manier die markt een zetje te geven...
richting wat er kan.
Ik krijg een heleboel leuke vragen binnen.
Vertel. -Ik wacht even tot jij...
je stappen hebt afgemaakt. En dan ook even voor de kijkers...
dan gaan we ze daarna voorleggen.
Het is er nog eentje. Deze zit in de laatste stap...
van je aanbestedingsproces. Dat gaat echt over die realisatie...
En de exploitatie van je laadinfrastructuur.
Zorg dat je goed weet waar je die neer wilt zetten.
Weet dus dat op eigen terrein laden vaak goedkoper is.
Dat dat ook je positieve business case vooruit helpt.
Kijk of je misschien wat dubbel kan gebruiken.
Wat ik net al even noemde. Overdag door je werknemers...
en 's nachts door die voertuigen voor het doelgroepenvervoer.
En je kan die behoefte goed in kaart brengen...
op basis van die ritprofielen en het type voertuigen...
die je in gaat zetten. En wees daarbij ook voorbereid...
op misschien wel een toename van elektrisch vervoer.
Wat we helemaal aan het begin zagen, die groeicurve...
nou dat gaat echt heel hard in de komende jaren.
Dus zorg dat je ook daarop ingericht bent...
met je laadinfrastructuur.
Heel helder. Dank je wel.
Er wordt toch vanuit gegaan door de kijkers...
dat het een stuk duurder gaat worden.
Jullie hebben het over een positieve business case.
Maar stel dat het nog niet zo is. of dat er investeringen zijn...
Ja, wie gaat dat dan gebruiken, wil Ton weten.
Wie gaat dat dan betalen? De extra kosten?
De opdrachtgever? De taxionderneming?
Of de gebruiker? Je moet lachen Ruud.
Ja, dat is een lastige.
De opdrachtgever zal het betalen. Maar ja...
Uiteindelijk... Ja, ik weet het niet.
Het ligt er heel erg aan hoe je je aanbesteding natuurlijk inricht.
Als jij zegt dat je bereid bent om meer te betalen...
als gemeente of als provincie voor zero emissie vervoer.
Als we echt naar elektrisch over willen stappen...
dan betekent dat misschien ook een investering.
En wat je ook vaak ziet is dat de investering...
aan het begin heel hoog is. Of in elk geval hoger ligt...
dan een benzine of een diesel wagenpark.
Maar dat dat geleidelijk afneemt. Omdat ook de gebruikskosten...
van elektrisch vervoer heel anders liggen.
En wat we hier ook zeggen in de stap over je laadinfrastructuur...
daar kan je ook weer een business case op bouwen.
Als je het op meerdere manieren gaat gebruiken.
Dus dat gebruik is in die zin weer goedkoper...
dan diesel of benzine. Daarmee kan je ook weer een deel langzaam...
terugverdienen. -Ja.
Dat zullen we straks ook zien bij die Total Costs of Ownership-Tool.
Daar krijg je dat soort dingen wat beter in beeld.
En als het dan duurder is dan is dat inderdaad een aandachtspunt...
van hoe je die kosten gaat verdelen.
Even kijken. Weer een vraag over geld.
Van Chris. Is duurzaam doelgroepvervoer veel duurder...
dan ouderwets vervoer. Dat wil je graag weten.
Maar dat is niet zo eenduidig te beantwoorden.
Nee, het is niet eenduidig te beantwoorden.
Er zijn heel veel elektrische varianten.
Verschillende voertuigen. Je ziet het dus ook in de verschillende...
typen voertuigen. De wat kleinere daar is het nu al goedkoper.
Maar de grotere, daar is het nog wat duurder.
Vooral omdat die modellen van die rolstoelbussen...
en de 8-plus-1 nog niet beschikbaar zijn.
En dat je dan moet kijken naar ombouw.
En dat is gewoon een grote investering.
Nou ja, vandaar ook, ik weet niet of je je dat plaatje herinnert...
van dat ingroeimodel? Dat je start met de business cases...
die positief zijn. De auto's die al in de tweede, derde generatie...
zitten waar veel ervaring mee is. En dat je de dingen...
die nog moeten komen wat verder opschuift.
En ja, voor een deel moet je dan maar weer kijken hoe het gaat.
Gefaseerd overgaan. -Gefaseerd overgaan.
En het is natuurlijk nieuw. En we zijn bezig...
met een grote maatschappelijke verandering. -Ja.
Dank je wel voor je vraag.
En nog een inkoopspecifieke vraag tot slot:
Niet echt een vraag, staat hier. Van M. van der Spek.
Maar zou je de laadinfra, de inkoop van doelgroepenvervoer...
niet uit elkaar moeten trekken qua inkoopprocedures.
Aanbieders van vervoer zijn heel anders dan van infra.
Wel een leuke vraag. -Jazeker.
Ja, je kan het op twee aparte aanbestedingen inrichten.
En dat lijkt me ook vaak heel logisch.
Maar het is wel belangrijk dat je bij de ene aanbesteding...
echt rekening houdt wel met die laadinfrastructuur.
En bij de andere aanbesteding voor je laadinfrastructuur...
weer kijkt naar welke voertuigen je hebt rondrijden...
die hier op moeten laden. Het is een heel mooi samenspel.
Soms gaan ze samen. -In een soort consortium of zo?
Bijvoorbeeld. Dat kan. Ja. En soms gaan ze apart.
Ja, oké. Alles is mogelijk.
Ga meedoen met het leernetwerk. Dan kan je daar...
lekker over puzzelen wat de beste optie is in jouw geval.
Daar zijn ze voor bedoeld. -Wij gaan naar die TCO-tool.
Total Costs of Ownership. Wij gaan dat live demonstreren.
Op hoop van zegen.
Ik ben aan het kijken of het werkt.
Deze TCO-tool is te vinden op de PIANOo-website.
Als je 'm opent... Het is een los bestand wat je...
op je computer kan downloaden.
En je ziet onderaan in beeld een zestal tabbladen.
Te beginnen bij tabblad 0. Daar staat een introductie op de tool.
Wat is het doel? Wat kan je hiermee?
En lees dat vooral even rustig door.
Als we nu even een korte demonstratie geven..
dan gaan we naar het tweede tabblad, de invoer van je wagenpark.
Als je goed weet wat je nou precies hebt rijden...
hoeveel voertuigen, dan kan je hier al mee aan de slag.
En ik zal als voorbeeld een klein aantal voertuigen invullen.
Zo kunnen we goed gaan vergelijken.
Bijvoorbeeld... Ah, kijk. Daar gaat ie helaas al mis.
Het toetsenbord werkt niet. Als je hier een aantal bussen invult...
bijvoorbeeld 2 die tussen de tien tot twintigduizend km...
per jaar rijden. Hier je kleine bestelbussen.
Een paar die twintig tot dertigduizend kilometer rijden.
Of je middelgrote bestelbussen die je hier invult.
En dan zie je hierachter als je niet goed weet wat er valt...
onder klein, middel of groot, de voorbeelden.
De voertuigen die in die categorieën vallen.
Een Ford Transit is wat kleiner dan de Volkswagen Transporter.
Of de Mercedes Benz Vito. Die vallen dan weer in midden.
Vul op die manier die tabel in.
Vervolgens kan je naar je parameters gaan kijken.
Boven ook weer een uitleg welke keuzes je hebt.
En hier is een hele mooie. Hier kan je de looptijd...
van je contract bekijken. Hier staat ie bijvoorbeeld op vijf.
Dat is relatief kort. Maar je kan ook naar zeven.
Of naar acht jaar. Als je die ook aanpast...
dan wordt het ook meegenomen in deze tool.
En misschien wil je hier nog wat zaken aanpassen.
Bijvoorbeeld op wat voor soort stroom wil je gaan laden?
En hier krijg je dan de resultaten op het vierde tabblad.
Als je ietsje naar beneden scrolt in de tool die je hebt gedownload...
Hier komt dan een hele mooie grafiek te staan...
van je huidige wagenpark wat daar de kosten van zijn.
En je elektrische wagenpark als je het zou vervangen...
voor een volledig elektrisch wagenpark.
Links voor het volledige wagenpark. En rechts gemiddeld per voertuig.
Dan zijn er nog een aantal tabbladen waar je gewoon lekker...
naar moet gaan kijken. En rustig door moet gaan lezen.
Er staan nog dingen waar je over kan nadenken bij de vervolgstappen.
En een wat diepere analyse op de getallen...
waarmee we de TCO hebben berekend.
Ja, dus ga er vooral lekker mee spelen.
En ook wat de CO2-reductie is. -Goed dat je die nog even noemt.
Een hele belangrijke. -Hij staat hier net half in beeld.
Want daar gaat het om. -Daar gaat het natuurlijk om.
Eigenlijk is die voor elektrisch altijd heel simpel.
Die staan allemaal op nul. -Maar voor je huidige wagenpark...
is het ook goed om te weten waar je vandaan komt.
Hoeveel ga je dan reduceren. Dat komt hier in de grafiek te staan.
Onder de TCO. De TCO zelf gaat over de kosten.
En de CO2 die staat eronder.
We laten in dit webinar zien wat er vorig jaar...
ongeveer besproken is zodat je voorbereid bent...
als je opnieuw instapt op dit tweede jaar.
Betekent dat dat je geacht wordt om zo'n TCO-tool...
al thuis of op je werk helemaal door te akkeren...
en de uitkomsten mee te nemen? Hoe sluit dat aan?
PIANOo heeft deze tools op de website staan.
Dat is voor iedereen gewoon gratis te downloaden.
Ik zou ook zeggen: Download ze. Ga ermee aan de gang.
Speel daar allemaal mee. Dan weet je een beetje...
hoe die tool werkt.
Maar dan meer in het werk zelf. Komt het dan nog aan de orde?
In de eerste bijeenkomst komt dit ook nog aan de orde.
Dan gaan we ook toch nog even terug naar de tool.
Maar het is natuurlijk handig als je al wat kennis ervan hebt.
Misschien sowieso interessant.
Jij noemde in dit webinar een aantal stappen die je nu ook kan nemen.
In de bestaande organisatie. Het inkoopproces.
Maar als je instapt op de leernetwerken doe je dat...
als je al bezig bent of helemaal aan het begin?
Hoe passen die leernetwerken in die stappen...
die Emma genoemd heeft?
Eigenlijk iedereen kan instappen.
Ook al ben je al bezig. Je kunt toch dingen van mekaar leren.
Misschien kun je zelfs dingen delen. Dat is natuurlijk ook al...
mooi als je al bezig bent. Positieve of negatieve dingen.
Maar iedereen is welkom. -Iedereen is welkom.
Iedereen die met doelgroepenvervoer aan de gang is. Of gaat.
Ik had net een vraag volgens mij over het lopende contract.
Ik moet even kijken waar die stond. Nee, ik kan 'm niet meer vinden.
Maakt niet uit. Als jullie nog vragen hebben...
het webinar is bijna afgelopen. Dus vul ze nu nog in...
dan kunnen we ze nog net meenemen.
Want wij gaan al naar de samenvatting van dit webinar.
Ruud? De belangrijkste leerpunten? -Ja, het belangrijkste is...
en dat is algemeen maar in 2025 moeten we...
naar zero emissie doelgroepenvervoer.
Dat lijkt ver weg maar het is echt nog maar zes jaar.
Dus ga ermee aan de slag.
In Blok 1 hebben wij al gezegd dat er heel veel mogelijk is.
Ga met een stuurgroep aan de gang.
Breng je haalbaarheid in kaart en vooral, heel belangrijk...
ga in gesprek met je markt.
In Blok 2 hebben we gezegd:
Houd rekening met je randvoorwaarden.
Ga of voor een lange contractduur zodat bedrijven kunnen investeren.
En houd rekening met je laadinfrastructuur.
Een van de belangrijkste dingen is voor mij ook...
ga met je bestuurder ook in gesprek om dat bestuursakkoord...
te laten tekenen.
In 2025 willen we met z'n allen naar zero emission toe.
Zorg ook dat er van bovenaf, vanuit je bestuurder, draagvlak is.
Laat 'm dat bestuursakkoord ondertekenen.
En als laatste wil ik jullie uitnodigen om natuurlijk...
naar het leernetwerk te komen voor 2019.
En het Webdossier Doelgroepenvervoer is te vinden...
op de site van PIANOo.
Met het processchema en de TCO-tool.
Wat voor mensen komen er over het algemeen naar zo'n leernetwerk?
Wat is je ervaring van vorig jaar? Zit je alleen maar met inkopers?
Het merendeel was inkoper. En ik hoop eigenlijk...
dat er nu een bredere doelgroep komt.
Het past natuurlijk heel mooi in het thema.
Maar beleidsmedewerkers, mensen uit het sociaal domein...
dat ze met z'n allen dat gesprek aangaan.
Het is geen feest van inkoop. Het is iets wat door heel je...
organisatie speelt.
Als je zo'n stuurgroep hebt ingericht kan je misschien wel...
met je stuurgroep deelnemen aan zo'n leernetwerk.
Dat zou fantastisch zijn.
Ja toch? Je mag gerust met z'n drieën of vieren komen...
en dan bereid je je met elkaar voor. Leer je elkaar beter kennen.
Goed voor je samenwerking. -Dat zou heel mooi zijn...
als dat zou gebeuren. Ja, zeker weten.
Heel goed. We hopen dat we jullie enthousiast hebben gemaakt...
om deel te nemen aan zo'n leernetwerk.
En zo niet dan heb je vast wel heel veel geleerd...
alleen in dit webinar.
Nog een laatste tip misschien van jullie?
Ik zou zeggen, ga gewoon aan de slag.
Dat kan al. De eerste dingen kun je al gaan ondernemen...
om echt richting een zero emissie wagenpark te gaan...
voor je doelgroepenvervoer.
En kijk hoe je het avontuur samen aan kan gaan.
Ruud nog wat? -Kom naar het leernetwerk.
De eerste bijeenkomst is op 4 april aanstaande.
Ja, en word een expert. Realiseer je dat je...
een pionier bent. Wees er trots op. Want met jullie hulp...
maken wij Nederland klimaatneutraal. Dat is hartstikke belangrijk.
En wat ook belangrijk is, is dat je ons evaluatieformulier invult.
Voor PIANOo is dit een nieuwe vorm van de doelgroep bereiken.
En mensen informeren. Dus ook wij zijn een leernetwerk.
We willen graag horen wat je ervan vindt en of je tips hebt.
Dus je zou ons een groot plezier doen om dat evaluatieformulier...
in te vullen. Ik wens jullie een heel goed leernetwerk.
En veel succes met je transitie naar zero emissie doelgroepenvervoer.
Bedankt voor het kijken. Bedankt Ruud en bedankt Emma.