Inspirerend opdrachtgeverschap, daar gaat het om bij Rijksprijs de Gouden Piramide.
Wie toont durf, vasthoudendheid en bezieling?
Welke opdrachtgever geeft op de meest creatieve en bezielende wijze vorm
aan een gebouw of gebied in Nederland?
Elke editie kent vijf nominaties die beoordeeld worden door een vakjury
onder leiding van de Rijksbouwmeester.
In deze aflevering mogen we binnenkijken bij het Zuider Gymnasium in Rotterdam.
Op deze plek, de Groene Hilledijk, werd in 1939 het Zuider Ziekenhuis geopend.
In 2011 verhuisde het ziekenhuis naar een nieuwbouwlocatie en kwamen
de gebouwen leeg te staan.
Sloop dreigde, maar herbestemming specialist BOEi ontwikkelde het voormalig
poortgebouw tot het eerste gymnasium op Zuid.
Samen met de gemeente en de schoolleiding is er een belangrijke bijdrage aan de
toekomst van jonge mensen op Rotterdam-Zuid geleverd.
BOEi is een organisatie die opkomt voor behoud van erfgoed in de breedste zin.
En dat doen we uiteraard heel vaak door het gebouw te restaureren.
Maar zeker zo belangrijk is een mooie functie daarin.
Wij zijn betrokken geraakt in 2014.
Het voormalige Maasstad Ziekenhuis was uit het gebouw getrokken.
Die hadden nieuw gebouwd.
Het was verkocht aan een ontwikkelaar die plannen had om het hele gebied te
ontwikkelen voor nieuwbouwwoningen en die zou oorspronkelijk het grootste
gedeelte van het ziekenhuis slopen.
Nou, daar kwam maatschappelijk behoorlijk wat protest tegen van een aantal
organisaties, vooral ook uit de buurt.
Toen heeft de gemeente toch het plan in heroverweging genomen en toen heeft de
gemeente onder meer Stadsherstel Rotterdam gevraagd,
maar ook BOEi om samen te kijken van: zou het toch nog mogelijk zijn om
het gebouw te behouden?
In dat hele proces van haalbaarheid kwam heel snel ook het gymnasium om de hoek.
Hier achter in de wijk zit het Vreewijk Lyceum en die hadden de wens om een
zelfstandig gymnasium te gaan oprichten.
en dat is wel een versneller geweest in dit hele proces.
Want de gemeente heeft uiteindelijk gezegd: 'Dat zou wel een hele mooie functie kunnen
zijn voor in ieder geval dit poortgebouw', waarmee het ook een hele belangrijke
drager werd onder de kansrijke herbestemming.
Ja, zo'n bestemming die zorgt voor leven en die zorgt dat het goed gebruikt wordt.
En die genereert uiteraard ook middelen om weer onderhoud te kunnen plegen en
te zorgen dat het in stand blijft.
In 2013 stond het gebouw nog helemaal ingebouwd en kon je
eigenlijk nauwelijks ervaren wat voor een parel het was in Vreewijk.
De bedoeling om dit gebouw weer een ziel en een betekenis te geven voor
Rotterdam-Zuid was een zoektocht naar wat je dan eigenlijk wil behouden.
Het is meer dan een pand, het is meer dan een verzameling stenen.
Het is ook een pand waar verhalen zijn gebeurd.
Dus in het ziekenhuis zijn mensen geboren, ziek geweest en beter geworden,
zijn mensen ook dierbaren verloren.
Dus al die verhalen zijn we ook gaan ophalen.
Dat is de menselijke kant en daarnaast de technische kant
is een is een waardestelling maken van hoe heeft dat gebouw zich ontwikkeld?
En dat bij elkaar begon voor iedereen wel te dagen.
Ja, dit is echt iets wat we voor Rotterdam niet verloren moeten laten gaan.
En ook dat het als een soort motor voor de rest van de wijk
kon gaan functioneren.
Wat ik zag aan mogelijkheden is dat hier een gebouw voor alle mensen op Zuid
zou kunnen zijn, wat een magneet is voor de jeugd om zich aan op te trekken.
Eigenlijk ligt het gebouw van oorsprong als een soort ark midden in een woonwijk.
Dus wij hadden ook echt het idee van dat je op je fiets naar die ark toe rijdt en
gewoon daar je toekomst tegemoet gaat.
In 2019 zijn we met de restauratie begonnen.
Toen stond het al jaren leeg. En zeker in het begin om dat toen
nog het plan was om te slopen,
toen is er ook eigenlijk geen onderhoud meer gepleegd, dus het was
ook best wel achteruit gegaan.
Dus we hebben ook gezegd: we gaan in twee stappen aanpakken.
We gaan snel restaureren, want dat kan eigenlijk niet langer wachten.
Dus dat hebben we voorgetrokken en daarnaast zijn we
tijdens de restauratie zijn we parallel met het team van ontwerpers en
adviseurs zijn we de plannen voor de school eigenlijk gaan inpassen.
Dat heeft ook de hele opgave eigenlijk versneld.
Een belangrijke ingreep die we moesten doen was dat de structuur
Een corridorstructuur was die niet direct de klaslokalen het meest
efficiënt kon huisvesten.
Dus we hebben van die dubbele structuur hebben we een drager in staal vervangen,
waardoor we de gang in het midden bij de lokalen konden trekken.
En dan aan de gevel kant een hele brede studiehal eigenlijk overhielden.
Dus dan kregen we en goede lokalen en een studiehal en dat was eigenlijk de sleutel
waarop we dit gebouw konden geschikt maken voor onderwijs.
Dus we hebben het meeste ook de puzzels gehad:
hoe kun je een programma laten matchen met hele specifieke dingen die je aantreft?
En daarin is de samenwerking met BOEi, met de aannemer, maar zeker ook met het
team van de school heel belangrijk geweest.
- Gedurende het proces werd veel gevraagd van de creativiteit van alle betrokkenen
en bracht iedereen kennis in.
Zo werd de collegezaal op aanraden van de bouwer verplaatst naar een andere vleugel
en dacht het schoolbestuur mee hoe de ketelruimte als aula gebruikt kon worden.
De architect verwerkte dit alles in een plan voor een gebouw waar de
leerlingen zich thuis voelen.
- Maar dat is denk ik wel een van de cruciale succesfactoren dat we de
gebruiker vanaf het prilste begin ook aan tafel hebben gehad.
Het enthousiasme bij alle betrokkenen was zo groot.
Dat heeft zoveel drive gegeven om ook als het moeilijk werd,
elkaar gewoon te vinden.
- Ik vind in afwijken van standaard normen zoals dat nu in het onderwijs plaatsvindt,
dat zie je eigenlijk op elke meter in het gebouw terugkomen.
Dus er moet voortdurend gepuzzeld zijn.
Wat is goed, wat is mogelijk en hoe zorg je dat je goed onderwijs geeft?
En ik geloof dat de verbinding telkens naar de leerling toe en de
ouders voortdurend gemaakt is.
- Wat ik ook mooi vond is toch ook de maatschappelijke
taakopvatting van de school.
De verantwoordelijkheid ook voor de wijk.
Dat thuis voor die kinderen, dat vond ik echt heel mooi.
hoe ze dat beschreef.