Inspirerend opdrachtgeverschap.
Dat is waar het bij de tweejaarlijkse rijksprijs de Gouden Piramide om gaat.
Welke opdrachtgever weet op de meest creatieve, deskundige...
...en bezielende wijze vorm te geven...
...aan een bouw- of landschapsproject in Nederland.
Elke editie zijn er vijf nominaties.
Die allemaal beoordeeld worden door een vakjury.
In deze aflevering gaan we langs bij Ecodorp Boekel.
Het buurtje van 36 woningen is een burgerinitiatief, waarbij de bewoners allemaal het streven hebben…
om zo duurzaam mogelijk te leven.
Het ecodorp draagt oplossingen aan voor alle Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties.
We hebben geprobeerd om de ambitie zo hoog mogelijk te leggen en zoveel mogelijk wereldproblemen in het klein hier op te lossen.
Verlies aan biodiversiteit, dat er te weinig grondstoffen zijn en natuurlijk het allergrootste probleem: klimaatverandering.
De woningen zijn klimaatbestendig, de omgeving natuurinclusief en het project klimaatpositief,
wat betekent dat er meer CO2 wordt opgeslagen dan uitgestoten.
Het idee is ooit begonnen toen ik bij een natuurbeschermingsorganisatie werkte.
En in 2003 kregen wij een mailtje van de VN dat er in Chili een rivier droog was komen te liggen…
omdat de gletsjer gesmolten was.
Toen zijn er een halfmiljoen mensen verhuisd.
Vijf jaar later werd ik vader. Toen werd er net een rapport uitgebracht waaruit bleek…
dat alle gletsjers wereldwijd aan het smelten waren.
Dus ik zei tegen mijn vrouw: ‘Ik denk dat we duurzaam moeten gaan leven en het zo doen dat anderen zo ook willen leven.’
Het eerste ontwerp was in de vorm van een zonnebloem.
Ik zoek naar een verbinding met de natuur.
De natuur heeft zo mooie vormen in zich.
Wat we eigenlijk gedaan hebben, is van die zonnebloem de blaadjes afgehaald.
Er zijn drie cirkels overgebleven en waarom? Omdat het kavel een stuk kleiner werd,
dus we hebben toch heel wat moeten doen in het ontwerp om die ruimtelijkheid en die binding met de natuur te kunnen handhaven en realiseren.
Het mooie van een cirkel is dat je de sociale binding van de bewoners met elkaar realiseert…
op die binnenplaats.
En daarnaast heb je de totale ontmoeting buiten de cirkel op dit terrein.
Die binding met de natuur probeer ik uit te dragen.
Heel de aarde wordt leeggeroofd, Dus we moeten terug naar die zelfvoorzienendheid.
We hebben een voedselbos achter die bomenrij en daar verbouwen wij 60 procent van ons eigen voedsel.
Degene die het leuk vinden om in de tuin te werken, die werken daar mee en anderen…
doen andere dingen. De boekhouding of PR, of in de bouw. Dus iedereen doet wat hij leuk vindt om te doen.
Tijdens de bouw hebben de ecodorpers alleen maar duurzame materialen gebruikt.
Cementhoudend beton, een product waar veel CO2 bij vrijkomt, is volledig vermeden.
De materialen die we hebben toegepast en dan beginnen we bij de fundering,
is glasschuim. Een restproduct van de glasindustrie.
Er zijn prefab-wanden opgebouwd uit hennep, kalkhennep.
En kalkhennep is het stalstrooisel uit de dierenindustrie.
De kozijnen zijn gemaakt van lariks, een inlandse houtsoort.
De verdiepingsvloer is van kruislings verlijmd vurenhout.
Doordat dat kruislings verlijmd is, wordt het heel sterk en kan het een overspanning halen van ongeveer acht meter.
Hetgeen wat we achteraf nog moeten isoleren, dat hebben we gedaan met Metisse.
Dat is gemaakt van in feite oude spijkerbroeken.
Het mooie is, dat door gebruik van deze materialen, eet het gebouw in feite CO2 op.
In tegenstelling tot een traditionele bouwwijze.
De belangrijkste innovatie die we hebben is een verwarmingssysteem dat helemaal afgekoppeld is van het net.
Zeshonderd zonnepanelen liggen op onze daken. Die worden gestuurd naar een hele grote bak.
Die is gevuld met staalslak, vermengd met beton Om er één grote bonk van te maken.
Daar liggen buizen in, in de vorm van een spiraal.
Die hele bak wordt 450 graden in de zomer.
Als wij voor de eerste keer verwarming nodig hebben, dan wordt er lucht geblazen door die buizen.
Die lucht gaat door een boiler heen van zesduizend liter.
Drie keer per dag pompt die boiler warm water naar decentrale boilers in elke cirkel.
Het fijne van een innovatief project als het onze, is dat het andere innovatieve mensen aantrekt.
Maar ook overheden. Wij zitten in de Crisis- en herstelwet als enige burgerinitiatief.
Wij mogen afwijken van de bouwbesluiten en als het bij ons goed gaat, dan wordt het bouwbesluit aangepast.
En dat is al gebeurd.
Maar toen wij eenmaal merkten dat wij zo veel medewerking van overheden kregen…
toen hebben we gezegd: ‘Laten we dan op alle gebieden de ambitie heel hoog leggen.’
Er zijn veel meer mensen die beseffen dat het anders moet en die trekken naar dit project toe.
Hier leer ik natuurlijk ook heel veel van en dat maakt het project voor mij ook heel interessant.
De drive die Ad heeft met het zoeken naar nieuwe mogelijkheden voor de bouw, dat neem ik mee in m’n volgende project.
Wat het belangrijkste is in een samenwerking met een architect is een gedeelde visie.
En onze visie overlapt zo veel.
We zijn een proeftuin en een showroom.
Want wij kunnen hier laten zien hoe mensen klimaatpositief kunnen wonen.
Een belangrijk uitgangspunt vanaf de start, was het realiseren van woningen onder de sociale huurgrens.
Ieder mens moet volgens de vereniging duurzaam kunnen leven, ongeacht de dikte van je portemonnee.
Om die betaalbaarheid te realiseren is er niet alleen gekeken naar de kosten van materialen en subsidies, maar ook naar een gunstige financiering.
Dat bleek een uitdaging. Nederlandse banken verstrekten op dat moment geen leningen aan woongemeenschappen…
en vonden de opeenstapeling van innovaties veel te risicovol.
Toen zijn we naar Duitsland gegaan en er was een Duitse bank, de GLS Bank en…
dat is een gemeenschapsbank.
En na 2,5 uur zei hij: ‘Ja, ik kan jullie wel een lening verstrekken.’
Dat komt omdat er in Duitsland veel meer woongemeenschappen zijn.
Wij hebben een structuur gemaakt waarbij we een vastgoedvereniging hebben en die heeft als lid de bewonersvereniging.
Iedereen stort zijn huur bij de bewonersvereniging en de bewonersvereniging stort het totale huur elke maand bij de vastgoedvereniging.
Die betaalt daarmee de bank af.
Als tweede lid hebben we VrijCoop en VrijCoop is een verenging van woongemeenschappen…
en die zorgt er voor dat de woningen nooit verkocht kunnen worden en dat al het geld, de huurinkomsten,
dat overblijft nadat de bank is afgelost en er een potje is voor beheer, wordt gebruikt om startende woongemeenschappen te financieren.
Wij hebben ook wekelijks gesprekken met andere woongemeenschappen die aan het starten zijn.
We proberen hen alle tips mee te geven die ze nodig hebben om er een succes van te maken.
De gevel van kalkhennep, wat je hier ziet, die wordt nog bekleed met houten delen en dan is het klaar.
Wij zijn niet alleen opdrachtgever geweest in dit bouwproject, we zijn ook onderaannemer geweest.
Wij hebben bijvoorbeeld de isolatie in de binnenmuren aangebracht en de gevelbekleding is een taak waarvan we hebben gezegd…
die doen wij ook wel.
Dat is om kosten te besparen en te zorgen dat wij de woningen door en door kennen.
En dat is dan het mooie vanuit die zelfwerkzaamheid. Dat mensen ook die binding met hun woning optimaliseren.
Zolang als ik dit werk doe zeg ik eigenlijk van: ‘Een bouwproject bestaat bij de gratie van…
dat we met z’n allen gaan voor de kwaliteit van het wonen.’
Daar gaat het uiteindelijk om. Dat je een woonomgeving maakt waar mensen blij van worden.
En als je om je heen kijkt wat er op dit moment gebouwd wordt, vaak gestuurd door de economie…
is dit toch een heel mooi project om te laten zien dat je ook low budget hele mooie dingen kan bouwen.
De mensen die hier wonen hebben allemaal een gezamenlijke visie.
Ze willen allemaal duurzamer leven en dat uitdragen.
Dus onze woningen zijn eigenlijk een middel en het doel is om te zorgen dat iedereen zo gaat leven.
De Vereniging Ecodorp Boekel heeft werkelijk alles uit de kast getrokken om een woonbuurt te realiseren die in ieder opzicht duurzaam is.
Ze liet zich daarbij niet tegenhouden door juridische, financiële of institutionele belemmeringen.
Dan blijkt eigenlijk dat ieder duurzaamheidsprobleem goed oplosbaar is.
Het is op dit moment misschien wel het aller duurzaamste project in Nederland…
en daardoor een heel goed voorbeeld voor andere opdrachtgevers.
De jury heeft veel waardering voor de unieke opeenstapeling van Duurzaamheidsoplossingen en de standvastigheid van het opdrachtgeverschap.