Inspirerend opdrachtgeverschap.
Dat is waar het bij de tweejaarlijkse rijksprijs de Gouden Piramide om gaat.
Welke opdrachtgever weet op de meest creatieve, deskundige...
...en bezielende wijze vorm te geven...
...aan een bouw- of landschapsproject in Nederland.
Elke editie zijn er vijf nominaties.
Die allemaal beoordeeld worden door een vakjury.
In deze aflevering kijken we bij de Terp fan de Takomst.
Blije ligt in het noorden van Friesland...
...en is een zogenaamd terpdorp.
Terpdorpen lagen op een kunstmatige ophoging...
...waar inwoners naartoe konden vluchten op het moment...
...dat het water van de Waddenzee het omliggende land overspoelde.
Met de aanleg van de zeedijk in de dertiende eeuw was dat verleden tijd...
...en kwam Blije door de landaanwinning steeds verder van de Waddenzee te liggen.
Al in 2011 formuleerde de Vereniging Dorpsbelang Blije...
...dat er in het buitendijkse gebied een belevingsplek moest komen.
-Het idee is eigenlijk dat het verhaal van ons als kustbewoners hier...
Als je dan met mensen staat en je zegt: ‘Hier was vroeger allemaal zee.’...
...dan zie je ze kijken van: ‘Het zal wel.’
-En dat verhaal kun je niet zo goed vertellen.
Dat moet je eigenlijk vertellen op de plek waar je het nog kunt zien.
Nu hebben wij dus een terp weer buitendijks gemaakt.
Dan kun je het verhaal vertellen dat de mensen hier op terpen woonden.
Dat ze dijken gingen bouwen.
Met landaanwinning bezig waren en hoe ze dat allemaal gedaan hebben...
...en wat je daar nog van terugziet.
En dat is een heel bijzonder verhaal wat je alleen in dit gebied hebt.
Het verhaal van het landschap, maar ook het verhaal van de mensen die hier wonen.
-Ja, het is natuurlijk landschapskunst, noemen ze dat hè.
Maar het is eigenlijk zoals het vroeger was.
We staan eigenlijk in de geschiedenis van dit landschap.
-Kijk, het is natuurlijk een bijzondere plek. Het heet Natura 2000 omgeving.
Het is natuurlijk niet zo gewoon om hier een...
...landschappelijk kunstwerk neer te zetten, om iets te bouwen.
Dan moet je veel hobbels nemen, zal ik maar zeggen.
Waar we eigenlijk zijn begonnen, is dat Harry Joop Mulder ontmoette.
Joop Mulder is de oorspronkelijke oprichter van Oerol.
En Joop was eigenlijk klaar op Terschelling en wilde iets nieuws gaan doen.
Hij ontmoette natuurlijk Harry. Die nam hem mee. Die maakte hem enthousiast.
En dan kom je hier en dan ontvouwt zich een landschap wat eigenlijk niemand kent.
Maar waar Joop altijd van zei...
‘Hier ligt de oorsprong van de waterkunst van de Nederlanders.’
Dus Joop had het idee dat je langs de kust als het ware een snoer van...
...kunstwerken, objecten, zou kunnen maken waarbij je...
...het verhaal van dit gebied zou kunnen vertellen.
En Joop heeft dat idee van de terp meteen omarmt.
Hij had zoiets van: ‘Nou, dat is er eentje. Dat gaan we doen.’
Toen hebben wij als Vereniging Dorpsbelang de projectgroep ‘Terp fan de Takomst’ opgericht.
En we zijn begonnen te werken, zeg maar.
Maar de eerste tekeningen die ik gemaakt heb, waren gewoon een bult grond.
Met een huisje erop. Dat was dan de terp.
Toen hebben wij samen met Joop vier kunstenaars benaderd.
En samen hebben we deze kunstenaar uitgekozen.
En vooral was dat, denk ik, omdat hij zei:
‘Wij gaan jullie terp maken. Wij willen het met het dorp doen.’
-De klik tussen ons en de bewoners van Blije ontstond in een gezamenlijke droom.
Bewoners en kunstenaars die samen de potentie zagen van dit project...
...en daarbij al heel snel aan elkaar beloofden...
...dit non-hiërarchisch met elkaar aan te gaan.
Op deze tekening zie je het geheel als het af is.
Want nu zie je alleen de palen nog maar staan.
-De ringen die hier nog op komen liggen zijn eigenlijk twee huwelijksringen.
Die symboliseren het huwelijk tussen de zee en het land.
Kunstenaars, bewoners.
-In de beginperiode zijn wij er als dorp vooral mee bezig geweest.
De selectie van de kunstenaars en de natuurtoets.
En daarna dachten we eigenlijk: ‘En dan is het dan.'
'Dan gaan wij als dorp bewaken...
...dat de terp wordt gebouwd zoals wij willen dat hij wordt gebouwd.’
‘En dat houden we goed in de gaten. En de rest gaan anderen doen.’
Dat was eigenlijk het idee.
Maar het bleek gewoon al heel snel dat het zo niet werkte.
Er waren geen mensen die het goed konden organiseren.
Er kwam niet voldoende geld op tafel. Er werden beloftes gedaan.
Die werden niet nagekomen.
Dat heeft bij mekaar zo’n vier jaar geduurd. En toen waren we het zat.
Zo gaat de terp er nooit komen. We gaan het zelf doen.
En we zijn ervoor gaan zitten. We dachten...
‘We kunnen dat. We geloven in de terp.’
Wij geloven ook in onze gemeenschap en in het dorp.
En toen hebben wij de Waddenfondsaanvraag, die in eerste instantie was afgewezen...
...hebben wij herschreven.
Hoe wij dachten dat wij dat zouden gaan doen.
En toen hadden we dat geld in no time binnen.
Daar kwam het eigenlijk op neer.
Mijn eigen inschatting is altijd een beetje geweest...
...dat ze gewoon niet geloofden dat we dat echt konden.
Maar alle deuren gingen wel open toen we binnenkwamen.
Het was ook meteen onze kracht dat we dat als kleine gemeenschap gewoon gingen doen.
Dat is ook charmant natuurlijk. Mensen vielen daar ook wel voor.
Wij dachten dat we alles rond hadden. En we hadden de vergunning van de Provincie.
En we hadden anderhalf jaar daarvoor een keer met Rijkswaterstaat gesproken...
...en die zagen daar helemaal geen problemen in.
Maar er waren mensen vertrokken en er waren nieuwe mensen binnengekomen.
En die dachten daar gewoon heel anders over.
En die trokken bijna de stekker uit het hele project, omdat ze…
Nou ja, ze hadden allemaal vraagtekens bij die natuurvergunning en zo.
Wij hadden zoiets: ‘Is het nou toch verloren nu?’
Maar dan komt het er natuurlijk op aan als opdrachtgever...
...dat je al die partijen toch weer aan tafel weet te krijgen met mekaar.
En uiteindelijk kwam daar dus een beter plan uit.
-Rijkswaterstaat wilde een ecologisch proefveld aanleggen…
…waarbij de door de mens aangelegde structuren werden verwijderd.
Op deze manier...
…wordt de ontwikkeling van de biodiversiteit in de kwelder onderzocht.
En dat hebben ze dus gekregen en toen waren ze om.
-De grond van deze afgraving is vervolgens weer gebruikt voor de bouw van de terp.
-We hebben het de Terp van de Toekomst ook genoemd...
... want wij hebben die terp nu gemaakt zodat hij...
...een meter hoger is dan het hoogst bekende peil.
Maar is dat over tien jaar nog steeds hoog genoeg bijvoorbeeld.
Het beheer van die terp dat willen wij ook weer met elkaar gaan doen.
De kunstenaars zitten erin bijvoorbeeld. Het dorp zit erin.
Dus eigenlijk alle mensen die op een of andere manier...
...wat te maken hebben met het gebied...
...of met de terp, die hebben we daarbij betrokken...
...zodat we samen de goede dingen kunnen doen daar.
Het dorp komt steeds verder van de zee te liggen.
En nu hebben wij weer een verbinding gelegd.
In het gebied van zee. Dat je het kunt beleven.
En vroeger rende ik achter Harry aan. En die sprong over greppels heen en zo.
En ik vond het maar een moeizame bedoening om tot hier te komen.
En nu kan ik gewoon onbevangen, ook in mijn eentje, hier gewoon naartoe lopen...
...en genieten van wat ik echt het mooiste gebied van Nederland vind.
De Vereniging Dorpsbelang Blije wilde weer wonen, werken en leven...
...met het gezicht naar de Waddenzee toe.
En het gaf hier op een hele unieke wijze een concrete invulling aan.
Het buitendijkse gebied moest een belevingsplek worden in de vorm van een terp.
En die staat er nu.
De jury vond het inspirerend om te zien...
...wat juist een gezelschap vrijwilligers in een bescheiden dorp...
...voor elkaar kan krijgen als het de krachten bundelt...
...en veel energie steekt in het verwezenlijken van zo’n droom.