Om de doelstellingen van het klimaatakkoord van Parijs te realiseren...
moet er in heel Nederland nog heel wat gebeuren.
Hoe pakken ze dat hier in Den Haag eigenlijk aan?
EnergieRijk Den Haag heeft mij uitgenodigd om een paar van hun projecten te bekijken.
Wat ik van ze weet?
EnergieRijk Den Haag is een zogenaamde 'Green Citydeal'.
Een samenwerking tussen overheidspartijen en private partijen...
voor de verduurzaming van de bebouwde omgeving in Den Haag.
Ze hebben als uitgangspunt...
dat in 2040 de overheidsgebouwen in het centrumgebied van Den Haag...
klimaatneutraal zijn.
Dat willen ze bereiken met een slimme, gebiedsgerichte aanpak...
waarbij ze gebouwen gezamenlijk vergroenen.
Ik ben benieuwd hoe ze dat voor elkaar krijgen.
Ik sta hier voor de twee gebouwen met de inspirerende namen B20 en B30.
Ik heb begrepen...
dat deze gebouwen als een Siamese tweeling met elkaar verbonden zijn.
Goeiendag.
Jij bent vast Don? En jij Rik, van EnergieRijk Den Haag.
EnergieRijk Den Haag is initiatiefnemer van dit project?
Dat klopt. -Kun je er wat over vertellen?
EnergieRijk Den Haag is een samenwerking tussen gemeente, provincie en het Rijk.
Samen gaan zij, in het centrum van Den Haag, gebouwen energiezuinig maken.
Waarom juist dit gebouw?
Dit gebouw, B30, heeft een WKO, een warmte- en koudeopslag, in de bodem.
Ze hebben hier een onbalans.
Elke winter willen ze meer warmte uit de grond halen dan erin zit.
Die warmte wordt elke zomer aangevuld door het gebouw te koelen.
Je haalt de warmte uit het gebouw en stopt die in de bodem...
maar dat is niet genoeg. Er moet meer warmte in de bodem worden gestopt...
om de hele winter te kunnen verwarmen. -Klinkt logisch.
Waar komt die warmte vandaan?
Die gaan we onttrekken aan het gebouw hiernaast, B20.
We geven koude aan de buren. Die koelen daarmee hun gebouw.
Daardoor komt er warmte terug die ze hier in de WKO stoppen.
Dat allemaal in jouw gebouw. Jij bent de beheerder.
Wij beheren dit pand, waaronder de klimaatinstallatie.
Wat is er nou zo speciaal aan dit gebouw?
Het is een Rijksmonument gebouwd in 1917.
Met de techniek van 2015, toen hebben we het gerenoveerd.
Daarom hebben we ook een warmte- en koudeopslag gerealiseerd.
Vandaar die samenwerking met EnergieRijk Den Haag...
om daar nog meer profijt uit te halen.
Ik zou het wel eens in de praktijk willen zien.
Laten we gaan kijken. We gaan die kant op.
Prachtig, hè? -Zeker.
Ik hou van oude gebouwen.
Hier zie je heel mooi de overgang tussen B30 en B20.
Waarom hebben jullie gekozen voor deze gebouwen?
Het was ooit bedacht om in B30 veel meer computerservers te plaatsen...
dan uiteindelijk is gebeurd. Die genereren warmte.
Omdat er minder warmte wordt gegenereerd, hebben we minder koude nodig om te koelen.
Daardoor houden we koude over...
en dat gaan we nu voor een deel aan B20 leveren.
Dat was een mooie testcase voor EnergieRijk Den Haag...
hoe je twee gebouwen kunt verbinden...
en goede afspraken kunt maken over de warmte- en koude-uitwisseling.
Alles is beveiligd.
Hier staan we bij het hart van de koppeling.
Dit zijn de nieuwste onderdelen van jullie installatie.
Kun je uitleggen wat deze onderdelen zijn?
Dit is het leidingwerk dat vanaf de warmte- en koudeopslag komt...
en hier het water naartoe brengt om uiteindelijk via het trappenhuis...
omhoog te brengen naar het naastgelegen pand, B20.
We hadden al een warmte- en koudeopslag en warmtepompen.
Dit gedeelte is nieuw aangelegd...
om dat koude water, waar B20 behoefte aan heeft en wat B30 over heeft...
naar de buren te brengen.
Ik kan me goed voorstellen dat je ontzettend trots bent.
Dat je er helemaal blij van wordt.
Je ziet het nu in het echt. Je hebt de tekeningen en de plannen gezien...
maar nu is het er echt. Dat is voor het hele team dat eraan gewerkt heeft...
echt een heel goed gevoel.
Kunnen we ook de daadwerkelijke warmtepomp bekijken?
Dat kunnen we zeker. We gaan die kant op. -Jij hebt de sleutel. Ik ga achter je aan.
Hier lopen ze? -Ja, hier lopen ze.
Deze leidingen zijn afgetakt van de WKO en lopen die kant op.
Ze worden nog geïsoleerd. -Zoals hier?
Hier zijn ze al zwart, met isolatie erom.
Klopt.
Dit zijn de warmtewisselaars.
Aan de ene kant zijn ze aangesloten op de WKO die diep in de grond gaat...
en de andere kant van de warmtewisselaar is aangesloten op de warmtepomp...
of om koude te leveren aan B20.
Voor de warmtepomp wees je daarheen. -Precies. Zullen we even kijken?
De warmtepomp? -Klopt.
Je ziet hier twee warmtepompen...
waarvan de ene kant is aangesloten op de warmtewisselaar van de WKO.
Hij zet die warmte om in een hogere temperatuur om de radiatoren te verwarmen.
Zullen we nu gaan kijken waar we oversteken naar het andere gebouw?
Die kant op? -Deze kant op.
Hier is het trappenhuis, toch? -Klopt.
Hier komen de leidingen waar we net waren uit de gevel...
en die zijn daar aangesloten op de installatie van B20.
Wat zijn tot nu toe de dingen die jullie al hebben geleerd uit dit project?
Persoonlijk dat je geen mogelijkheid onbenut moet laten...
als je bezig bent met nadenken over energie-efficiency.
Denk 'out of the box' en denk ook aan de buren in dit soort projecten.
Wie niet waagt, wie niet wint. -En wat kun je aan elkaar hebben?
In dit geval zijn beide partijen enorm geholpen.
Een beetje 'out of the box' denken. Een brutaal mens heeft de halve wereld.
Durven vragen. -Durven vragen en durven voorstellen.
Wat hebben jullie tot nu toe echt hiervan geleerd?
Dat het interessant is als twee gebouwen gaan samenwerken.
B30 kan z'n warmtepomp meer inzetten. Dat is duurzamer en goedkoper.
B20 wordt beter van hetgeen wat ze weggeven.
Die heeft een duurzaamheids- en financieel voordeel.
Die bespaart op energie. -Precies.
We zijn weer terug in B30.
Wel gaaf, dit moderne stuk. -Fantastisch.
Ik heb een hoop gehoord en gezien.
Maar 'what's next'? -'What's next'?
Monitoring en meten van het effect van deze koppeling.
Daarvoor rapporteren we aan het RVB.
Met elkaar kunnen we dan zien hoe we anders moeten inregelen...
om uiteindelijk hiervan heel veel te leren.
Dat kun je ergens anders toepassen. Wat is voor jullie 'next'?
Voor EnergieRijk Den Haag is dit de eerste testcase.
We gaan nog meer gebouwen bij elkaar zoeken...
met verschillende gebruikersprofielen. Een schouwburg, bioscoop of kantoor.
Ook gebouwen met verschillende warmte- en koudevraag...
die elkaar kunnen helpen om de WKO's zo maximaal mogelijk te gebruiken.
Ik hoop dat het heel succesvol wordt en overal toegepast kan worden.
Bedankt voor je tijd en alle informatie. -Graag gedaan.