RUSTIGE MUZIEK
JEROEN TRIMBOS: We staan hier voor een van de meest bijzondere bunkers...
...uit de Tweede Wereldoorlog...
...gebruikt van 1942, toen is begonnen met de bouw, tot 1945.
En het doel van deze bunker was dat het een veilig onderkomen zou zijn...
...in het geval van een luchtaanval voor de bevelhebber in Nederland.
Dat was rijkscommissaris Seyss-Inquart, vandaar de naam: de Seyss-Inquart bunker.
Hijzelf resideerde hier verderop in landgoed Clingendael.
En hij vertegenwoordigde eigenlijk het civiele bestuur van Nederland...
...in de Tweede Wereldoorlog.
De meeste bunkers bij de Atlantikwall...
...werden volgens een bepaald systeem gerealiseerd, Regelbau.
Deze bunker is dus een grote uitzondering, zogenaamde 'Sonderbau'.
Dat is een hele bijzondere bouw, want wat we hier zien...
...is eigenlijk een soort boerderijachtige uitstraling...
...en het is eigenlijk een gebouw in een gebouw.
Dus we zien hier een huls, camouflage-architectuur...
...en in die huls staat dus gewoon een bunker die onzichtbaar gemaakt is...
...door die huid die eromheen ligt.
DE RUSTIGE MUZIEK SPEELT VERDER
De bunker is uniek omdat het een van de grootste bunkers is in zijn soort.
Hij is zestig meter lang, dertig meter breed en vijftien meter hoog.
Dus hij is echt heel erg groot.
En van deze bunker is geen tweede exemplaar te vinden.
Het is een uniek exemplaar.
DE RUSTIGE MUZIEK SPEELT VERDER
Wat er verder nog interessant is aan de buitenkant...
...is dat dus de betonconstructie onder de kap...
...die is dus beschilderd met een soort baksteenmotief.
MANNENSTEM: Dat zie je daar. Daar zie je dat het plamuur van de muur is afgegaan.
Als je kijkt, zie je recht op dat grijze beton...
...dat hier, zeg maar, in het werk is gestort.
Daar zie je dat het plamuur weg is...
...en dat plamuur, daar heeft men dus bakstenen op geschilderd.
Als een stuk camouflage, om het maar zo veel mogelijk...
...op een boerenschuur te laten lijken.
Na de oorlog is deze bunker bijna helemaal gestript, er zat weinig meer in.
En vanaf 1948 tot 1989, bij de val van de Muur...
...is deze bunker gebruikt voor een aantal hele belangrijke operaties...
...tijdens de Koude Oorlog.
Dus het zijn eigenlijk twee periodes...
...die een significante betekenis hebben bij dit gebouw.
STUWENDE MUZIEK
PETER KOSTERS: Welkom in de gassluis.
Zoals je ziet, is dit een sluisachtige constructie.
Het zijn stalen deuren. Stalen deuren met een rubberen afsluitring.
Dat zou dus de zaak hermetisch af moeten dichten als er een gasaanval is.
Wat je hier ziet, is een overdrukventiel.
Wat is de functie van het ventiel? Overdruk veroorzaken in de bunker zelf...
...op het moment dat er een gasaanval plaatsvindt.
Daar houd je het gas mee buiten de deur.
Er zit hier ook een kijkgaatje, dan kon je zien wie er in de gassluis stond.
Als je dan eenmaal binnen was...
...dan gingen die deuren dicht en dan kwam je in deze ruimte.
In deze ruimte werd je geacht jezelf uit te kleden.
Je mogelijk besmette kleding ging dan hier het gat in...
...en ging dan naar de vernietiging toe.
Hier kon je dan douchen.
En zodra je dan gedoucht had, ging je die kant weer door een gasdeur heen.
Dan kon je hier weer de bunker in en weer door een stalen gasdeur...
...en dan was je dus midden in het hart van de bunker...
...en je kon je verder dan hier verplaatsen.
DE STUWENDE MUZIEK SPEELT VERDER
TRIMBOS: We staan hier in de kamer van Seyss-Inquart...
...had hier verschillende ruimtes voor z'n staf.
We zien Seyss-Inquart tijdens zijn installatie in de meidagen van 1940.
Het interieur zoals je het hier aantreft, is vooral Koude Oorlog.
Overal zit die akoestische beplating.
Je ziet hier een van de andere boeven.
Dit is Mussert, hoofd van de NSB, en volgens mij is dit Rauter.
Dit is Seyss-Inquart.
En je ziet ze hier door het poortje van het Binnenhof lopen.
Wat je hier ziet, is het landgoed Clingendael, het huis Clingendael.
Vervolgens zie je hier een weg lopen naar een bruggetje toe.
Dat bruggetje komt dan op dit bunkercomplex uit...
...die zogenaamde grote boerenschuur met z'n twee torens.
Dit is dan de bunker. Dat is dan wat, die Polizeikaserne...
...wat dus een landgoed zou moeten zijn, althans vanuit de lucht.
Hier kun je ook goed zien dat er een loopgraaf...
Het zigzaglijntje is een loopgraaf die langs die twee Tobruks loopt, Ringstände,...
...en vervolgens hier dat witte bruggetje overgaat.
DE STUWENDE MUZIEK SPEELT LANGZAAM VERDER
TRIMBOS: We bevinden ons hier in het epicentrum van de Seyss-Inquart bunker.
Dit is de machinekamer, met alles op het gebied...
...van de luchtbehandeling, de luchtfilters...
...en tegen de muur de elektra, allemaal ook natuurlijk naoorlogs, de schakelkasten.
KOSTERS: Dit zijn de twee dieselgeneratoren...
...die dus hier voor de energie zorgden.
Het merk MAN. Duits materiaal.
Volgens de plaatjes die erop staan, zijn de dingen gefabriceerd in 1956.
Er zijn ook verhalen dat dit de originele dieselgeneratoren zijn...
...dat ze na de oorlog uit elkaar zijn gehaald en in 1956 zijn gereviseerd.
DE STUWENDE MUZIEK SPEELT LANGZAAM VERDER
Dit is, zeg maar, eigenlijk een hele bijzondere ruimte in de bunker...
...die volledig het Tweede Wereldoorlog-tijdperk heeft verlaten.
Vooral vanaf 1948 tot 1989, ja, 2000...
...is de bunker voor allerlei verschillende doeleinden gebruikt.
Met name een periode als communicatiecentrum.
We zien nog een aantal kleine elementen daarvan terug...
...in de vorm van de kasten, waar nog codes op staan, zoals NAFIN.
Het hele spul is ondergebracht in een ijzeren stalen kooi...
...de zogenaamde 'kooi van Faraday'.
En wat was de bedoeling?
Dat er van buitenaf geen elektromagnetische invloed kon plaatsvinden...
...op het berichtenverkeer.
Dus het is dus duidelijk echt bedoeld ter beveiliging van het berichtenverkeer.
MYSTIEKE MUZIEK
Dit is een pantserdeur.
TRIMBOS: Dit is echt origineel Tweede Wereldoorlog.
Het is origineel Tweede Wereldoorlog, onderdeel van de keukenbunker, een St 635.
Dat is de aanduiding van het type.
Dit was een pantserdeur, twee gedeeltes.
Als de boel toch in zou storten...
...zou je mogelijk nog een gedeelte kunnen verwijderen.
We bevinden ons hier in, zonder enige twijfel...
...de meest veilige keuken van Nederland.
We zien hier nog een aantal kookeenheden.
Die zijn overigens van na de oorlog.
Het eten werd hiernaast, in de kazerne bereid.
Mensen die hier werkten, die konden hier wel eten in ploegen...
...in al die kamertjes hieromheen.
Je ziet dat, het werkt allemaal nog wel, zij het een beetje provisorisch.
Het zijn eigenlijk twee bunkers aan elkaar.
Vanbuiten kan je die ook goed zien.
En die zitten dus tegen de Seyss-Inquart bunker aan gebouwd.
DE STUWENDE MUZIEK SPEELT LANGZAAM VERDER
Dit is dus de operatiekamer. Deze kamer is vooral gebruikt geweest in de Koude Oorlog.
Deze kamer werd gebruikt door de bevelhebber der landstrijdkrachten...
...met zijn staf.
En hier werden dus grote NATO-oefeningen begeleid...
...en oefeningen gehouden, stafoefeningen.
Kun je ook zien aan de kaarten aan de wand, aan de muur.
In de Koude Oorlog-tijd had je hier op het verbindingscentrum...
...een permanente bezetting van ongeveer dertig mensen, 24/7...
...om de verbindingen met alle troepen...
...Nederlandse troepen in het buitenland te onderhouden.
DE STUWENDE MUZIEK SPEELT VERDER
DE STUWENDE MUZIEK SPEELT LANGZAAM VERDER
We staan hier op het dak van de bunker inmiddels.
In dit deel is het dak ongeveer 2,5 meter dik...
...en daar verder is het 4 meter massief beton.
KOSTERS: 4 meter dik was natuurlijk ter bescherming.
Als je gaat kijken naar het dak, dat noemen we een zogenaamd 'plofdak'.
De bedoeling was dus bij een bomaanval of granaatinslag...
...dat het dak de eerste impact zou pakken...
...vervolgens zou zorgen dat de blast, dus de luchtdruk, weg kon...
...waardoor het oppervlak tussen dit dak, waar we nu op staan...
...min of meer niet beschadigd zou worden.
Kun je heel goed zien op de foto hier.
Dat is dus na, zeg maar, een bomaanslag...
...of tenminste een granaatinslag is dat geweest, een bom.
Dan zie je dat dit gedeelte van het dak, is gewoon weggeblazen...
...terwijl de dakconstructie voor de rest nog helemaal in orde is.
DE STUWENDE MUZIEK SPEELT LANGZAAM VERDER
Oké. Via deze ladder zijn we gekomen op de observatietoren, oftewel Flaktoren.
De Flaktoren betekent: Flugzeugabwehrkanone.
En hier stonden, naar overlevering...
...waarschijnlijk twee centimeter éénpijps-Flak-afweergeschut.
DE STUWENDE MUZIEK SPEELT VERDER
TRIMBOS: Wat uniek is...
...is dat het Rijksvastgoedbedrijf de gelegenheid heeft genomen...
...vanwege 75 jaar bevrijding om mensen te laten zien...
...wat het interieur eigenlijk vertelt.
Het vertelt eigenlijk twee delen.
Enerzijds een stuk uit de Tweede Wereldoorlog.
En anderzijds eigenlijk het deel na de Tweede Wereldoorlog...
...waarbij deze bunker nog veel intensiever is gebruikt...
...dan die paar jaar in de oorlog, denk ik. -Klopt.
Vrijheid is belangrijk omdat de meeste mensen niet beseffen wat vrijheid is.
We leven allemaal in vrijheid in gebondenheid...
...maar vrijheid is het ultieme dat een mens kan hebben.
Die vrijheid, die is bevochten...
...en daar zullen we altijd voor moeten blijven vechten.
DE STUWENDE MUZIEK STOPT