RITMISCHE MUZIEK
DIEDERIK JEKEL: In heel veel takken van de wetenschap...
gebruikt men modellen.
Als bijvoorbeeld een wetenschapper...
een nieuwe vliegtuigvleugel bedenkt...
kan hij die niet zomaar gaan bouwen...
en uitproberen in de lucht.
Nee, wat je eerst doet...
is de vleugel nabouwen in de computer.
En omdat natuurkundigen...
heel precies weten...
hoe lucht zich gedraagt...
kun je de computer laten uitrekenen...
hoe goed zo'n vliegtuigvleugel werkt.
En precies dit principe...
kun je ook gebruiken bij corona.
Als je wilt weten wat het effect is...
van een maatregel op de verspreiding van het virus...
of als je bijvoorbeeld wilt weten...
hoeveel mensen in een ziekenhuis terechtkomen...
dan kun je een land nabouwen in de computer en daar corona laten rondgaan.
En dan kun je kijken, met of zonder maatregelen...
wat er precies gebeurt.
En dit soort modellen voor besmettelijke ziektes worden al jarenlang gebruikt.
Eén van de allereerste van dit soort modellen...
is gemaakt door de in Groningen geboren Daniel Bernoulli.
Al in de achttiende eeuw gebruikte hij zo'n model om te laten zien...
dat als je voor de pokken zou vaccineren...
de gemiddelde levensverwachting van 26 jaar naar 29 jaar zou gaan.
De modellen zijn inmiddels een stuk ingewikkelder...
en de levensverwachting is gelukkig ook een heel stuk hoger...
maar laten we samen eens kijken hoe je zo'n model kunt maken.
Elke besmettelijke ziekte verspreidt een beetje anders.
Maar corona verspreidt in ieder geval op het moment...
dat mensen bij elkaar in de buurt komen.
Dan kan het ene persoon het andere persoon besmetten.
Dus het meest simpele model dat je kant bouwen...
begint met een bak vol met mensen, die vatbaar zijn voor een ziekte.
In de computer kun je dit natuurlijk uitbreiden tot 17 miljoen mensen.
Dan heb je gewoon een grotere bak nodig.
En de volgende stap is dat je één iemand introduceert, die de ziekte heeft.
Je kunt in zo'n model meteen zien waarom ziektes zo snel uit de hand kunnen lopen.
Want elk nieuw geïnfecteerd persoon...
gaat nu ook meedoen met het besmetten van andere personen.
En dit is waarom ziektes altijd in het begin exponentieel uit de hand kunnen lopen.
Dit model slaat natuurlijk nog eigenlijk nergens op.
Want je hebt alleen gezonde personen en zieke personen.
Maar na verloop van tijd...
worden de meeste personen natuurlijk gewoon weer beter...
en worden ze immuun.
Een besmet persoon...
kan dat niet een immuun geworden persoon opnieuw aansteken.
Corona is een lastige ziekte...
omdat heel veel mensen de ziekte kunnen krijgen.
En een deel daarvan komt in het ziekenhuis terecht.
En dan kan de toestroom naar het ziekenhuis zó groot worden...
ja, dat er gewoon simpelweg geen bedden meer vrij zijn...
voor andere zieke mensen.
Het ziekenhuis is vol.
Ons speelgoedmodelletje is op dit moment nog zinloos, eigenlijk.
Het slaat nog nergens op.
En het verschil tussen een onzinmodel...
en een nuttig model, waar je echt wat aan hebt...
dat zit hem in de details en de informatie die je daar eigenlijk in stopt.
Op dit moment, in ons model, is het zo...
dat 100 procent van de zieke mensen in het ziekenhuis terechtkomt.
En dat is natuurlijk goddank niet zo.
Het is maar een heel klein percentage van de mensen...
dat daadwerkelijk naar het ziekenhuis moet.
En ook in ons model is het zo...
dat elk besmet persoon 100 procent kans heeft om iemand anders aan te steken.
En dat is natuurlijk ook niet zo.
Je moet erachter zien te komen...
hoe groot de kans is dat één iemand iemand anders aansteekt.
En dat kun je dan vervolgens invullen in je model.
Maar eigenlijk bestaat de kans dat je iemand anders aansteekt...
uit drie verschillende dingen.
Namelijk: hoeveel dagen loop je besmettelijk rond?
Hoeveel mensen kom je per dag dan tegen?
En hoe groot is de kans, bij elke ontmoeting...
dat je iemand anders aansteekt?
En alle maatregelen die we tot nu toe genomen hebben...
grijpen in op één van die drie dingen.
Dus als je klachten hebt, blijf je thuis.
Zodat je niet zo lang besmettelijk rondloopt.
Je ontmoet zo min mogelijk mensen...
door thuis te werken en bij minder mensen op bezoek te gaan.
En als je dan iemand ontmoet...
was dan je handen, houd afstand en al die dingen meer.
In 2017 is veel onderzoek gedaan...
naar hoeveel contact mensen in verschillende leeftijdsgroepen...
met elkaar hebben.
Als basis voor precies dit soort modellen.
En dan kom je erachter...
en dat is natuurlijk een beetje voor de hand liggend...
maar het is precies uitgezocht...
dan kom je erachter dat kinderen op de basisschool...
voornamelijk andere kinderen en leeftijdsgenootjes tegenkomen...
maar dat thuis er meer contact is tussen de generaties.
Want ouders zijn natuurlijk een andere generatie dan de kinderen.
En zo kun je dat precies bijhouden.
En al die informatie...
van hoeveel contact elke leeftijdsgroep...
met een andere leeftijdsgroep heeft...
dat zit als basis in dit model.
En nu begint het echt een nuttiger model te worden.
Je hebt nu niet meer een bak met allemaal dezelfde soort mensen...
maar allemaal leeftijdsgroepen, die door elkaar heen gaan...
en allemaal verschillende kansen hebben...
om elkaar te ontmoeten en eventueel te besmetten.
Het model gaat aan de slag.
En gaat allemaal mensen met elkaar in contact brengen...
precies zoals ze het in het echte leven dus ook zouden doen.
En als je er dan rekening mee houdt...
dat het gemiddeld vier dagen duurt...
tussen het moment dat je zelf besmet werd en dat je besmettelijk wordt...
kun je precies zien hoe een virus rondgaat...
tussen of in de verschillende leeftijdsgroepen.
Nou, dan kun je dus ook een stuk meer zeggen...
over wie er daadwerkelijk in het ziekenhuis terechtkomt.
Want kinderen komen gelukkig bijna nooit in het ziekenhuis terecht.
En bejaarden hebben een veel grotere kans.
En door precies te weten...
hoeveel besmettingen er plaatsvinden in welke leeftijdsgroep...
kun je dus veel nauwkeuriger zeggen...
wat de toestroom naar het ziekenhuis zal zijn.
En je kunt dit ook meteen gebruiken om te kijken hoe effectief maatregelen zijn.
Want op het moment dat je zegt...
dat mensen bijvoorbeeld moeten thuiswerken...
ja, dan heeft dat niet zoveel effect op de kinderen tussen 0 en 12...
want die hebben geen werk.
En op het moment dat je de basisscholen sluit...
ja, dan bescherm je misschien wel de kinderen...
maar dat doet niets met de verspreiding van het virus...
binnen bijvoorbeeld de leeftijdsgroep 80-plus.
En als je al dit soort details...
en ook bijvoorbeeld de vaccinatiegraad of besmettelijkere varianten...
in zo'n model stopt...
dan hoop je dat je zo goed mogelijk...
de rondgang van corona door Nederland kunt voorspellen.