JACCO WALLINGA: Ik ben Jacco Wallinga...
modelleur bij het RIVM.
Dat betekent dat ik berekeningen doe...
aan de COVID-19 epidemie in Nederland.
Dat wil zeggen dat we berekeningen doen aan het reproductiegetal.
We maken prognoses hoeveel mensen op de intensive care terecht gaan komen.
En we kijken naar de effectiviteit van bestrijding.
De gegevens die we nodig hebben voor het reproductiegetal...
zijn eigenlijk de meldingen van COVID-19 die bij GGD's binnenkomen.
Die zijn hier in het blauw weergegeven. Op de horizontale as zie je de tijd...
waarop de meldingen binnenkomen voor de blauwe streepjes.
Op de verticale as zie je het aantal meldingen per dag.
Voor de meest recente data zie je het weer aflopen.
Dat is omdat de meldingen nog binnen moeten komen.
Er zit wat rapportagevertraging in, daar corrigeren we voor...
en dat zijn de grijze lijntjes die je hier ziet.
Van de meeste gevallen weten we ook de eerste ziektedag.
Op basis daarvan kunnen we ook het aantal gevallen dat gemeld wordt in Nederland...
uitzetten naar eerste ziektedag. Dat is de groene lijn hier.
Ook hier is de meest recente data nog onzeker.
We weten niet precies hoeveel gevallen er gaan komen...
met een eerste ziektedag, een dag geleden.
Dus dat is weergegeven met de groene band.
De data meer recent dan 23 oktober zijn hier nog onzeker.
Om het reproductiegetal uit te rekenen, moeten we ook weten hoeveel tijd er zit...
tussen de eerste ziektedag van iemand die op 16 oktober ziek wordt...
en de eerste ziektedag van iemand die die gaat besmetten.
Dat is ongeveer vier dagen dus we verwachten dat de meeste mensen...
die besmet gaan worden op 20 oktober hun eerste ziektedag gaan krijgen.
Dan kunnen we een reproductiegetal uitrekenen.
Dat is ongeveer het aantal meldingen met een eerste ziektedag van 20 oktober...
gedeeld door het aantal meldingen met een eerste ziektedag van 16 oktober.
Het reproductiegetal komt er dan zo uit te zien.
Hier weer de tijd.
Het effectieve reproductiegetal is op de horizontale as uitgezet in het paars.
En het lijntje geeft de waardes die wij betrouwbaar kunnen schatten...
de paarse band is de onzekerheid daarin.
Wat het R-getal letterlijk zegt, is het effectieve reproductiegetal...
hoeveel besmettingen worden veroorzaakt door één geval.
En op 16 oktober is dat bijvoorbeeld 1.11.
Dat wilde zeggen dat honderd mensen die besmet zijn met COVID-19...
dat die 111 nieuwe gevallen besmetten.
Dat is heel handig om te weten. Omdat 111 meer is dan 100...
betekent dat dat het aantal nog steeds toe gaat nemen.
Wat we graag willen is dat zo'n R-getal 1 of lager is.
Dat wil zeggen dat 100 mensen, 100 andere mensen of minder besmetten.
Dan weten we dat het stabiel blijft of omlaag gaat.
Als we kijken hoe effectief de maatregelen waar we over nadenken worden...
dan beginnen we ook weer met gegevens.
In dit geval met het aantal contacten dat gemaakt wordt...
in de Nederlandse bevolking per dag.
We hebben dat een paar jaar geleden in een studie uitgevraagd...
dat komt nu heel goed van pas.
We hebben willekeurige mensen in Nederland benaderd...
en hen gevraagd naar hun leeftijd, en op een willekeurige dag...
met hoeveel mensen maak je contact? Hou oud zijn die mensen?
En waar is dat contact? Dat kan thuis zijn, op het werk, op school...
tijdens transport, in de vrije tijd of ergens anders.
En zo hebben wij een idee hoeveel mensen contact met anderen maken.
Als we dan nadenken over maatregels zoals het advies dat mensen thuis werken...
tenzij het niet anders kan, dan kunnen we deze getallen pakken en dan...
uitrekenen hoe die contacten veranderen als mensen meer gaan thuis werken.
Natuurlijk maken ze minder contacten op het werk, maar ze gaan dan meer...
contacten thuis maken. Tegelijkertijd weten we ook dat...
niet iedereen thuis kan werken en op basis daarvan maken wij...
een nieuw patroon van contacten in Nederland en daarmee gaan we rekenen.
Die contacten stoppen we in een model waarmee we de IC-opnames uitrekenen...
de intensive care opnames, en dat model is een soort dagelijkse boekhouding...
van het aantal mensen. Dat doen we per leeftijdsgroep.
We houden bij welk aantal mensen vatbaar is, besmet is...
welk aantal mensen de infectie heeft doorgemaakt.
We hebben natuurlijk verdere informatie nodig, waaronder...
de tijdsduur dat iemand besmettelijk is. En de tijdsduur...
tussen het moment van besmet worden en eventuele opname op de intensive care.
Per dag berekenen we dan hoeveel mensen blootgesteld worden...
hoeveel mensen daarvan besmet raken en hoeveel mensen daarvan weer...
uiteindelijk op de intensive care gaan komen.
We rekenen ook uit wanneer ze dan op de intensive care terecht gaan komen.
Dat berekende aantal vergelijken we met het waargenomen aantal.
dat wordt gerapporteerd door de stichting NICE.
Die houdt het allemaal keurig bij in Nederland.
En dan fitten we dat model op die gegevens die stichting NICE rapporteert.
We doen dat voor de situatie waarbij het maatregelenpakket dat op 28 september...
was aangekondigd, het effect heeft dat wij op basis van die gegevens...
kunnen terugschatten en het maatregelenpakket van 13 oktober...
dat die het effect heeft wat wij verwachten op basis van die contactpatronen...
die ik net liet zien.
Als we dat model hebben gefit dan kunnen we ook andere situaties doorrekenen.
We kunnen doorrekenen hoe de epidemie zou zijn verlopen...
als die maatregelpakketten van 28 september en 13 oktober...
helemaal niks hadden gedaan. Dat wordt een rode lijn in simulaties.
En we kunnen uitrekenen wat er gebeurd zou zijn als het maatregelpakket...
van 28 september wel enig effect had, maar die van 13 oktober helemaal niet.
En het resultaat ziet er dan zo uit.
Hier ziet u, op de horizontale as, de dag van IC-opname.
Hier het aantal mensen dat op de intensive care terechtkomt op die dag.
De waargenomen aantallen gerapporteerd door stichting NICE staan hier...
als zwarte punten weergegeven.
Ook dit is weer een voorbeeld van een advies dat wij uiteindelijk...
op 2 november naar buiten brachten, gebaseerd op gegevens...
die we 30 oktober hadden.
Je ziet hier dat het meest recente datapunt...
nog niet gecorrigeerd is voor rapportagevertraging.
Dat komt uiteindelijk wat hoger te liggen.
Op basis van die zwarte datapunten fitten wij dan die groene lijn voor het model.
We kunnen dan een prognose maken, we trekken die lijn door volgens het model...
zou dan het aantal IC-opnames per dag gaan dalen.
Met een forse onzekerheidsband erbij.
Dus dat is wat we dan verwachten.
We kunnen ook uitrekenen wat er zou zijn gebeurd als...
die maatregelen die op 13 oktober waren aangekondigd...
helemaal geen effect zouden hebben gehad.
Dan zouden we op die blauwe lijn zitten, dat is een soort worst case situatie.
Met ook weer een flinke onzekerheid erbij.
En we kunnen uitrekenen wat er gebeurd zou zijn als de maatregelpakketten...
van 28 september en 13 oktober niks hadden gedaan.
Dan zouden we op die rode lijn uitkomen.
Wat we dan zien is dat die datapunten duidelijk onder de rode lijn liggen...
dus we hebben bewijs dat die maatregelen van 28 september wel iets hebben gedaan.
We zien dat de datapunten nog wel in de buurt liggen van die blauwe lijn...
dus we kunnen nog niet helemaal met zekerheid zeggen dat die maatregelen...
die 13 oktober zijn aangekondigd dat die precies zo effectief zijn als wij...
hadden gedacht.
Maar de datapunten liggen ook nog steeds heel dichtbij de groene lijn.
Dus het is allemaal nog heel consistent met de verwachting die wij destijds hadden...
dat die maatregelen echt effectief gaan worden.
En op basis hiervan kunnen wij dus zeggen hoe effectief...
maatregelen die we nemen zijn en kunnen we prognoses maken...
hoe de epidemie verder gaat verlopen in Nederland.
De berekeningen die we maken doen we in eerste instantie voor onszelf...
om alle informatie die we binnen krijgen te analyseren, te duiden...
en te kijken of de bestrijding in Nederland goed gaat, wat er nog anders kan.
We geven het bijna tegelijkertijd door aan het Outbreak Management Team.
Daarbij kijken ook andere mensen mee en die geven dan advies aan de regering...
wat er qua bestrijding anders kan of wat er nog meer kan gebeuren.
Uiteindelijk gaat het ook naar het kabinet...
en wordt het gepresenteerd aan de Tweede Kamer.
Uiteindelijk kan het kabinet op basis van die informatie ook besluiten...
of er ook echt iets gaat veranderen aan de bestrijding...
en wat voor andere maatregelen er nog worden afgekondigd...
of welke maatregelen versoepeld kunnen worden.
We krijgen steeds nieuwe gegevens binnen en we halen ze zelf actief op.
Bijvoorbeeld informatie over het aantal contacten.
Eens in de drie maanden doen we een nieuwe contactenstudie...
om te kijken hoeveel contacten mensen maken met alle maatregelen.
Op basis daarvan kunnen we kijken of de matrix met alle contacten...
die we tussen leeftijden veronderstellen of dat nog klopt met de echte situatie.
We leren natuurlijk ook van wat er is gebeurd tijdens de eerste golf.
Op basis daarvan hebben we een idee hoe effectief maatregelen zijn...
hoe effectief ze zouden kunnen zijn en op basis daarvan maken we ook weer...
nauwkeurigere voorspellingen voor de tweede golf...
hoe effectief maatregelen kunnen zijn en welke bijvoorbeeld...
niet meer genomen hoeven te worden omdat ze niet zo effectief zijn.
Ik hoop dat u deze uitleg van hoe wij hier bij het RIVM met modellen...
iets zeggen over hoe effectief de maatregelen zijn...
en wat er nog meer kan gebeuren tijdens de epidemie.