Wat is de rechtstaat ons waard? Met deze vraag gaan we ons bezighouden vanmiddag,
of misschien wat die rechtstaat waard zou moeten zijn?
Ik ben hier in gezelschap van de mensen die dit initiatief genomen hebben:
het openbaar ministerie, de politie en de Raad voor de rechtspraak, want die wilden
dit thema graag op de agenda zetten.
Wat ik in de rechtspraak zie is dat we nog steeds de rekening van de financiële crisis betalen.
We hebben er ooit voor gekozen om,
gedwongen door bezuinigingen, minder rechters aan te nemen.
Daar betalen we nog elke dag de rekening van. Als mensen een rechtszaak hebben,
of het nou strafrechtelijk is of civiel: hun leven staat even stil en ze hebben de rechter nodig,
ze hebben ons nodig om weer door te kunnen met het leven.
Veiligheid vergroten begint met preventie. Kijk het is prachtig als er een crimineel feit
plaatsvindt dat we de boef pakken, maar het is nog mooier als je het voorkomt.
Aanwezigheid in de wijk, versterking van de wijk, dat doet er toe, dat maakt de kans kleiner
dat criminaliteit plaatsvindt als politie daadwerkelijk op straat aanwezig is.
Aanwezig zijn is een politietaak.
Gewoon het aanwezig zijn in de wijk. Dus daarin investeren vind ik van belang.
De reclassering, adviserende instanties hebben een belangrijke opdracht.
Namelijk het waarborgen van de democratische rechtstaat.
Het ervoor zorgen met elkaar dat verdachten van strafbare feiten hun rechten krijgen.
Dat de rechtsbijstand laagdrempelig is, maar ook om slachtoffers bij te staan.
Een oh zo belangrijke taak. Daarvoor is stabiliteit en continuïteit nodig
in een wereld, en dus ook de strafzaak, die vele malen complexer is geworden
dan pak 'm beet tien jaar geleden.
Denk niet alleen maar in mensen,
denk in techniek, want het onderwijs heeft mensen nodig. De gezondheidszorg heeft mensen nodig, defensie, politie.
En al zouden we ze allemaal hebben dan hebben we ze morgen niet opgeleid.
Dus je moet denken in termen van techniek.
Artificial intelligence werd net genoemd.
Dus je moet kijken wat je kan, er kan meer.
Dus artificial intelligence en algoritmes hebben wij nodig om ons werk beter te doen,
dat er daar geen misverstanden over bestaan. Daar moeten we echt een beetje bijtrekken.
Maar er zit altijd een grens aan. Wij moeten onze eigen algoritmes kunnen uitleggen.
Wij moeten kunnen uitleggen, transparant,
waarom die keuze gemaakt is en via welke zoekslagen wij zaken doen.
Wat heel erg ingewikkeld is voor de politie is natuurlijk de onderbezetting.
Dat probleem dat wordt natuurlijk van links tot rechts erkent, waardoor je ook ziet dat
wijkagenten regelmatig weg worden geplukt om te helpen op de surveillancewagen,
bij de noodhulp of bij demonstraties. En tegelijkertijd zie je dat het werk
natuurlijk onder druk komt te staan, omdat er heel veel bij de gemeente is komen te liggen.
En of het nou gaat om mensen met verward gedrag of problematiek
in de jeugdzorg, waar natuurlijk enorme wachtlijsten zijn, dat zijn ook dingen waar agenten in de wijk tegenaan lopen.
Er is niemand die zegt: 'veiligheid, nou ja, laat maar zitten'.
Dus er is van links tot rechts, iedereen vindt dat er in veiligheid structureel geïnvesteerd moet worden.
De accenten zijn iets verschillend, dat is zo.
Kijk, een economische recessie betekent niet dat je het ook met een onsje minder rechtstaat toe kunt doen.
Dan kom ik weer terug bij de bestendige toekomstvaste investeringen waarbij je,
ik zeg het nog maar eens nadrukkelijk,
van onze organisaties je natuurlijk wel mag vragen dat we daar verantwoording over afleggen
en laten zien wat er dan beter, slagvaardiger en verdiepter kan.
Het helpt als je goed kan investeren in kennis. Er is de afgelopen jaren heel veel geïnvesteerd
in cyberkennis bij politie, OM en rechtspraak.
Ik denk dat het ook belangrijk is om dat bij andere partijen te doen.
Denk aan de Raad van de Kinderbescherming, reclassering, en andere partijen,
want dat is iets minder nog.
Dit is waar het vandaag over zou moeten gaan,
het gaat over de rechtstaat. Is Nederland eigenlijk nog wel een rechtstaat?
En dat is de vraag die vandaag gesteld zou moeten worden.
Een crisis betekent inderdaad niet
dat als je tien procent bezuinigd op alles, dat je dan dus automatisch ook tien
procent bezuinigd op de rechtspraak en ook op de politie en ook op het openbaar ministerie.
Daar moeten we echt vanaf. Daarvoor is de rechtstaat gewoon te waardevol.
Wij vinden dat een zinvol gesprek over de rechtsstatelijke verhoudingen
en de rechtspleging niet kan plaatsvinden zonder daar ook de advocatuur bij te betrekken.
Maar daarnaast denk ik ook dat we moeten kijken, niet alleen naar die financiële component.
Maar ook, even gerelateerd aan de stelling die wordt voorgelegd, en mee eens,
er moeten geen drempels worden opgelegd. We kunnen wel kijken
hoe we mensen ook alternatieven kunnen bieden om dat niet alles per
definitie het beste door de rechter beslecht kan worden.
Wij praten liever vanuit de advocatuur over de toegang tot het recht
dan over de toegang tot de rechter. Dat dat is zo'n kleine wijziging, twee letters die ik er
bovendien afhaal dat ik denk dat dat nog wel kan. Mogelijke drempels die er zijn, die moeten weg.
Toegang tot de rechter, dan moet je wel voldoende rechters hebben.
Als ze er niet zijn, kun je niet bij de rechter terecht, dan moet je heel lang wachten en achteraan sluiten.
Ik hoop echt van harte dat het deze keer, met dit rapport van het WODC
waar echt hele belangrijke aanbeveling in zitten,
waarmee we de rechtstaat echt een dienst bewijzen, als we die dit keer wel gaan uitvoeren of gaan toepassen.
Dat er dit keer ook daadwerkelijk iets mee gebeurt.
Dat is wel een hartekreet van mijn kant. En dat hopelijk ook bij de onderhandelingen die nu,
ja misschien wel gaande zijn of aanstaande zijn,
dat deze aanbevelingen ook worden meegenomen en dat dat echt een plek krijgt in die gesprekken.