Ik ben Frits Huijbers, locatiemanager van de Grote Kerk, Wageningen.
En samen met mijn collega Kasper,
zorg ik dat deze kerk verhuurd wordt en weer onderdeel wordt van de stad Wageningen.
We zijn in de Grote Kerk Wageningen.
Kerk die door de Protestantse Gemeente in 2017 verkocht is aan de Gelderse Kerken...
en de Gelderse Kerken heeft weer een lokale stichting opgericht die de exploitatie verzorgt.
Daar ben ik van.
Dus je bent eigenlijk in de oude Joannes de Doperkerk,
de Grote Kerk in Wageningen.
De kerk is...
De Gelderse Kerken is een niet kerkelijke instelling,
maar deze kerk wordt op zondag door de Protestantse Gemeente terug gehuurd,
die hebben hem verkocht aan de Gelderse Kerken maar wordt terug gehuurd.
En voor de andere zes dagen zijn wij als locatiemanagement verantwoordelijk...
voor de exploitatie.
Multifunctioneel, veelzijdig, voortbestemmen van deze kerk.
De aanleiding voor verduurzaming was dus dat wij een grote renovatie...
gelijk bij de... verkrijgen van de kerk aan de orde was.
Zowel renovatie als herinrichting.
Daarbij hebben wij ook gezegd van we zouden graag naar nul op de meter willen.
Dat is mee onderzocht helemaal.
Uiteindelijk is dat voor een groot gedeelte niet doorgaan doordat de kosten...
voor de zonnecollectoren en de warmtepompen te duur waren.
Die zijn eruit gehaald, maar de rest is allemaal meegenomen...
en dat heeft wel voor al heel voor verbetering gezorgd.
De rest wordt op dit moment trouwens wel onderzocht of dat nu nog mogelijk zou kunnen zijn.
En we hebben gezegd van bij de renovatie alvast zodanig de infrastructuur aanleggen...
dat als er op termijn het wel kan gebeuren, we niet nog eens een keer...
...heel veel geld kwijt zijn aan pijpen leggen en dat soort dingen meer.
Dus dat de installatie al klaar is feitelijk voor de zonnecollectoren en de warmtepompen.
Nou de stappen zijn geweest dat, nou ja
er is bij het ontwerpteam is gekeken van...
wat zouden we met deze kerk willen, wat vraagt dat aan energieverbruik?
En hoe kunnen we dat op zo goed mogelijke manier inpassen,
waardoor we ook in deze kerk een gebouw beheersysteem hebben aangelegd...
zodat we op hele goeie momenten kunnen zien van wat de energie gaat gebeuren,
maar ook heel specifiek op bepaalde momenten de kerk warm kunt stoken...
en op andere momenten de kerk echt ook kunnen laten afkoelen en koud laten worden.
Dus met name een heel goed beheersysteem er in zetten.
En er is ook gekeken van hoe kunnen we de...
gevoelstemperatuur in deze kerk optimaal krijgen, omdat we concerten hebben,
langdurige concerten, maar ook evenementen waar mensen op de vloer liggen en dat soort dingen meer.
Dat waren allemaal ideeën van wat zou d'r in deze kerken kunnen.
En wat heb je daarvoor nodig en hoe kunnen we dat zo optimaal mogelijk creëren...
en daarbij zo min mogelijk energie verbruiken.
Het blijft een kerk...
met een hoog gebouw...
en dat los je niet op.
En wij kunnen met het gebouw beheersysteem...
zeg maar tot bijna twee/drie uur van tevoren...
het op een redelijk koude temperatuur laten en dan heel snel naar...
of heel geleidelijk aan naar de zeventien graden/achttien graden toe komen...
en dan blijft de temperatuur redelijk constant op zeventien/achttien graden...
afhankelijk van het aantal deuren wat open en dicht gaat natuurlijk.
Maar dan is het hier een redelijke temperatuur te houden.
En je ziet nu ook mensen binnenkomen die zeggen van: Goh ik kom in de kerk,
ik hou me jas aan, zitten ze eenmaal op hun plek gaat de jas uit.
Er zijn een aantal maatregelen die we dus wel genomen hebben.
We hebben alle glas en lood is bij ons vernieuwd en dan niet het glas, maar wel het lood.
Het is allemaal opnieuw verlood.
Dat lood is ook...
gekit waardoor de tocht door de ramen er niet meer zitten.
En voor de glas in lood ramen zijn hard glas panelen voorgezet.
Het is geen thermopane.
Het is ook niet helemaal luchtdicht want dat mag bij lood niet...
en wij mogen geen...
thermopane in de ramen hebben want het is een monumentaal gebouw,
maar het zit zo strak bijna tegen de muren aan...
waardoor je wel een redelijke stille luchtlaag hebt tussen het voorzetraam en het glas in lood.
Dat zorgt dat de kouval al een stuk minder is.
En de kerk heeft een bijzonder iets, namelijk dat onder alle glas in lood ramen...
zit een spouwmuur met daaronder radiatoren.
En dat zijn geen normale radiatoren maar convectoren met ventilatortjes...
die de warme lucht naar boven door de spouwmuur heen blazen...
waardoor de kouval van de ramen wegvalt...
en er eigenlijk geen kouval meer langs de vloeren de kerk in komt.
En dat maakt het zeer comfortabel en scheelt ook ontzettend in de stookkosten.
De ketels zijn vernieuwd.
Het is optimaal gemaakt.
Gebouwbeheer systeem die op heel veel plekken meet van...
hoe warm het in de kerk is en daar continu mij aan het stoeien is...
intern om het gewoon het gebouw zo zuinig mogelijk te stoken,
waardoor je wel merkt dat het heel erg constant temperatuur in deze kerk is...
en dat scheelt ook in de stookkosten.
We hebben ook vloerverwarming op veel plekken neergezet,
waardoor mensen snel het gevoel hebben van: Hé, ik zit behaaglijk.
De kosten kan ik niet zo een/twee/drie zeggen,
maar mijn inschatting is dat het zeker anderhalve ton extra gekost heeft.
De totale verduurzaming zou dan nog eens een keer 50.000/60.000 euro...
bij gekomen zijn in 2017-2018.
Nou, dat is dus op dit moment aanmerkelijk duurder geworden.
Het terugverdienen is ook heel erg lastig te zeggen omdat...
voordat wij de maatregelen namen was dit een kerkbouw...
wat maar één dag in de week gebruikt werd, namelijk op de zondag.
En nu zijn we een kerkgebouw wat feitelijk zes dagen,
zeven dagen in de week gebruikt wordt.
Op zondag wordt hier gewoon nog gekerkt...
en op andere dagen wordt er dus hele andere evenementen gedaan,
waardoor het energieverbruik een totaal ander einde dimensie heeft gekregen...
dus een echt vergelijk kunnen we niet maken.
We merken wel aan het stoken vergelijken naar de zondag,
want we meten per week, per dag kunnen wij zien wat het stookverbruik is.
Dan zien we wel dat het stookgedrag op zondag, dat zijn feitelijk de enige twee...
of de enige dag die je kunt vergelijken met elkaar, dat het wel minder geworden is.
Dus we gaan er wel van uit dat er een verdien of een rendement gevoel is,
Maar om nou exact te kunnen meten of te zeggen van...
hoe was het voorheen en nu ja, dat zijn twee dingen wat niet gaat.
De maatregelen zijn gefinancierd door...
Feitelijk de overdracht van de kerk heeft plaatsgevonden door de Protestantse Gemeente.
Die hebben een bruidsschat meegegeven.
En bij die bruidsschat kon de Gelderse kerken bij de provincie subsidie krijgen...
en op die manier is het totaalbedrag gefinancierd.
Helaas net te weinig om ook de verduurzaming tot bijna nul op de meter te doen.
Maar daar zijn we op dit moment naar aan het kijken of dat mogelijk is.
Nou waar wij echt tegen aangelopen zijn is dat de adviseurs
in eerste instantie allemaal heel erg kerk minded zijn.
Het is een kerkgebouw.
Daar wordt op zondag gekerkt.
En mensen kijken niet verder.
En terwijl we eigenlijk gezegd hebben van nee...
je moet eigenlijk kijken dat dit kerkgebouw nu een multifunctioneel gebouw is.
Waar veel meer plaatsvindt, dat mensen eventueel op de grond kunnen liggen.
We hebben hier een event gehad waar mindfullness, yoga event...
waar honderd matjes op de grond gelegen hebben.
Mensen op de grond gelegen hebben.
Dan heb je natuurlijk een hele andere manier van warmte nodig...
dan dat je alleen maar op zondag kerkt.
En om mensen daar...
en ontwikkelaars en adviseurs om daar goed naar te laten kijken van jongs aan.
Wat wil je nu met deze kerk en wat is daarvoor nodig?
Dat heeft ons wel wat hoofdbrekens gekost om die mensen zover te krijgen...
dat ze verder keken dan alleen het kerkgebruik.
Waar we ook tegen aangelopen zijn, zijn natuurlijk wel dat... nou ja...
het is een oud kerkgebouw.
Het kost heel veel moeite om bepaalde voorzieningen...
er echt in te krijgen, je moet dus heel veel slopen.
Waardoor het... en dat wordt niet altijd gewaardeerd...
waardoor het wel heel lastig is om dat voor elkaar te krijgen.
Uiteindelijk is dat dan gelukkig allemaal wel goed gekomen.
Bedenk goed wat je met de kerk wil.
En investeer daarin.
Ook in je energievoorziening...
en zorg dat dat optimaal is.
Want als je de verkeerde keuzes maakt dan is bijverwarmen te duur
en ten tweede is, het kan op dit moment misschien...
moment wel onrendabel zijn om extra voorzieningen te doen,
maar achteraf hebben wij eigenlijk wel spijt dat we toenertijd niet gegaan zijn...
om die 50.000/60.000 euro extra binnen te harken voor de verduurzaming.
Want dat had in het huidige systeem hadden we dat bijna denk ik al wel weer terugverdiend.