Als we het over erfgoed hebben, denken veel mensen dat het om oude gebouwen gaat.
Maar erfgoed is ook het erfgoed uit de periode van na de oorlog.
Dat is de wederopbouwperiode, maar ook de periode Post 65.
Na de Tweede Wereldoorlog was de woningnood erg hoog.
Dat was nog steeds niet opgelost aan het eind van de jaren ’60.
De afgelopen jaren is er natuurlijk al veel onderzoek gedaan
naar de bewonerstevredenheid van bloemkoolwijken.
Bloemkoolwijken, zo noemen we de wijken uit die periode.
Dat heeft ermee te maken dat als je naar de plattegrond van de wijken kijkt,
dan lijkt het net een doorgesneden bloemkool.
Met roosjes, dat zijn dan de verschillende buurtjes of groepjes woningen.
En dan één toegangsweg om ervoor te zorgen dat het verkeer geconcentreerd blijft
en zich niet overal door de wijk verspreidt.
Het idee van de groeikernen was: de mensen weghalen
uit de slechtere gebieden van de stad,
en ze betere woonvoorzieningen bieden dan ze in de stad hadden.
Dus laagbouw in plaats van flats.
Het voordeel van de groeikernen is dat ze in één keer werden bedacht,
dus alle functies werden op elkaar afgestemd in de hele wijk.
Deze scholen zijn uit de jaren ’70, en de wijk ook,
en die zijn ook tegelijkertijd ontworpen.
Wat je ziet is dat de schoolpleinen groot zijn en rondom de scholen liggen.
Ook de logistiek is op elkaar afgestemd.
In de jaren ’60 begon het onderwijs te veranderen.
Van klassikaal en vrij statisch, waarbij de nadruk lag op
het vergaren van kennis en vaardigheden van de leerlingen,
verschoof dat meer naar de persoonlijke ontwikkeling van leerlingen.
Dat zie je ook terug in de schoolgebouwen uit die tijd.
De flexibiliteit die paste bij die nieuwe manier van onderwijs geven,
die zie je heel mooi terug in dit lokaal.
Bijvoorbeeld door de schuifwanden hier tussen de lokalen,
die je helemaal open kon zetten en waardoor de ruimte
dus twee keer zo groot kon worden.
Maar ook richting de gang, ook daar een schuifpui.
Op die gang, achter die schuifpui, zijn allerlei plekken
en kleine hoekjes en gaten voor kinderen
om individueel of in kleine groepjes te leren.
Doordat alle scholen in dezelfde periode zijn gebouwd,
en nu dus allemaal toe zijn aan vernieuwing, is de opgave enorm.
Een aantal jaren geleden heeft de gemeenteraad van Nieuwegein ervoor gekozen
om alle basisscholen te slopen en te vervangen voor nieuwbouw.
We zijn begonnen met de uitwerking daarvan in één wijk.
We hebben gezien dat omwonenden daar heel erg tegen zijn.
Ze vinden de dorpse, kleinschalige uitstraling van de scholen heel erg prettig,
en willen dat eigenlijk niet veranderen.
Dus op het moment dat je gaat kiezen voor sloop en nieuwbouw,
gaat ook de historie verloren en verander je de uitstraling.
Dit is een typische patioschool.
Dat houdt in dat clusters van lokalen georganiseerd zijn rondom twee centrale patio’s.
Twee groene patio’s.
De kleuters hebben hun eigen clustertje, de onderbouw en de bovenbouw.
Al die clusters hebben ook een eigen entree.
Daardoor hebben deze scholen misschien wel zeven,
acht, negen verschillende entrees.
Zoals je ziet is daar een groenstrook tussen het schoolplein en de lokalen.
Die bossages waren bedoeld als een buffer tussen het schoolplein en de leslokalen,
om afleiding van de kinderen te voorkomen.
Bij deze school zie je heel duidelijk
de typerende daklandschappen van de jaren ’70-scholen.
We hebben de piramide bijvoorbeeld, die je daar ook ziet, de daglichthappers.
Allemaal bedoeld om voldoende daglicht in die scholen te krijgen, in die lokalen.
Ook het verspringende karakter van die clustertjes
van die lokalen is duidelijk te zien hier.
Wat nog wel leuk is is het materiaalgebruik wat in de jaren ’70 heel anders was.
Het typische bruin en oranje uit die tijd.
Inmiddels is dat allemaal vervangen, is het mooi helder blauw geworden.
Dit geeft nog wel een heel goed beeld van hoe het ooit was.
Wij hebben een bureau gevraagd om voor ons te onderzoeken
of de scholen vernieuwd kunnen worden, als alternatief voor nieuwbouw.
We zijn voor de eerste school begonnen met het uitwerken van het ontwerp.
Daarbij hebben we een vergelijking gemaakt tussen vernieuwbouw en nieuwbouw.
Wat je ziet is dat die vernieuwbouw eigenlijk heel goed kan
bij deze scholen.
De scholen lenen zich heel erg om het huidige onderwijs
toe te passen in de gebouwen.
De flexibiliteit die je nodig hebt zit eigenlijk al in het ontwerp van de jaren ’70.
We hebben pas het bestuur de keuze voorgelegd:
Wil je gaan voor sloop nieuwbouw, of het ontwerp voor vernieuwbouw?
Er is unaniem gekozen voor de vernieuwingsopgave.
We hebben opdracht gekregen om voor alle basisscholen in Nieuwegein
een cultuurhistorisch onderzoek te doen omdat de scholen onderdeel uitmaken
van de woonbuurt en in samenhang met die woonbuurt zijn ontworpen.
Dit onderzoek maakt onderdeel uit van een groot integraal onderzoek
waarbij ook aspecten als de bouwtechnische staat
en duurzaamheid worden meegewogen.
In het algemeen is er vrij weinig onderzoek gedaan naar Post 65 scholen,
dus de uitkomsten van dit onderzoek kunnen toegepast worden
in groeikernen in heel Nederland.
De wijken zijn inmiddels 40 tot 50 jaar oud
en er moet iets mee gedaan worden.
Ofwel in de vorm van:
de huizen en de voorzieningen moeten onderhouden worden,
er moet opnieuw nagedacht worden: functioneren de voorzieningen en de scholen
en waar zijn de sterke punten in gelegen van die wijken?
We merken dat de bewoners in het algemeen heel enthousiast zijn.
Professionals als architecten en stedenbouwkundigen
vinden het in het algemeen tuttige wijken.
Maar het is toch veel meer van belang
dat de bewoners daar op een prettige manier wonen.
Dat de bewoners waarde hechten aan wat er in hun omgeving is gebouwd.
In die zin kan het onderzoek wat wij hier doen over erfgoed van Post 65
een mooie bijdrage leveren, want wij kunnen stimuleren
dat er op een andere manier gekeken wordt naar die wijken,
en dat ze daarmee door kunnen functioneren in de toekomst.