In 2019 werd hier, in het natuurgebied Springendal bij Hezingen, dicht bij de Duitse grens in Twente...
door twee zoekers met een metaaldetector een bijzondere vondst gedaan.
Normaal is het niet toegestaan om te zoeken op terreinen van Staatsbosbeheer,
maar omdat er in dit gebied natuurontwikkeling plaatsvond kregen de zoekers bij hoge uitzondering wel toestemming.
Je vindt eerst een muntje, vervolgens vind je er nog een...
en niet heel veel later weer een en alles redelijk geconcentreerd bij elkaar.
Op dat moment dan ben je wel van overtuigd: hier kan wel meer liggen.
Je gaat verder zoeken.
Naast een muntje komt er ook een sieraad tevoorschijn, een prachtig mooi hangertje.
Je denkt: "Wow, dit wordt wel bijzonder."
Omdat de zoekers al snel doorhadden dat ze iets heel bijzonders gevonden hadden,
meldden zij hun vondst bij Stijn Heeren van de Vrije Universiteit van Amsterdam.
Stijn geeft leiding aan het PAN-project waar vondsten van zoekers worden geïnventariseerd.
Zij lieten ons hun mooie vondsten van gouden sieraden en munten zien die in dit gebied gedaan zijn...
en deze vondsten zijn bijzonder speciaal, op deze plek hadden we ze eigenlijk niet verwacht.
En toen zijn we vervolgonderzoek gaan doen.
En de Vrije Universiteit en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed zijn samen met een aantal andere organisaties...
deze opgraving gaan organiseren en die heeft spectaculaire resultaten opgeleverd.
Ja!
Kijk eens, een prachtig kruisje.
-Mooi he! Nah, daar is er weer een!
Wat hebben we nu precies gevonden?
We hebben in de eerste plaats sierraden gevonden, gouden hangers en zilveren oorbellen.
Deze kunnen gedateerd worden in de vroege middeleeuwen en waarschijnlijk in de zesde en zevende eeuw na Christus.
Daarnaast heel kleine zilveren fragmenten, die waarschijnlijk afkomstig zijn van een drinkhoorn.
Ook deze kunnen we niet heel precies dateren.
Van de gouden munten hebben we een beter idee hoe oud dat ze zijn.
Deze zogenaamde Tremissis met een hoog goudgehalte zullen in het begin van de zevende eeuw zijn geslagen.
Het grootste aandeel munten bestaat uit Madelinus munten en imitaties ervan.
Deze zijn vernoemd naar een muntmeester uit Dorestad, een belangrijke handelsplaats uit deze tijd.
Het goudgehalte is lager dan dat van de oudere munten en ze zijn enkele decennia jonger.
De jongste munten zijn zogenaamde Sceatta's en deze moeten uit het eind van de zevende eeuw dateren.
Vooraf hadden we drie scenario’s opgesteld hoe die kostbaarheden hier terecht zouden kunnen zijn gekomen.
Als eerste dachten we aan een zogenaamde rampschat:
In tijden van dreigende oorlog werden kostbaarheden in paniek in de grond gestopt.
Als het dan verkeerd afliep met de eigenaar bleven deze zaken in de grond verstopt.
Een ander idee was dat het zou gaan om grafgiften bij een uitzonderlijk rijke begrafenis van een vooraanstaand persoon.
En een derde optie zou kunnen zijn dat het hier om een offerplaats zou gaan.
In deze periode woonden hier mensen die geloofden in goden zoals Donar en Wodan.
Het waren nog geen Christenen.
Het idee dat wij hebben bij offeren is dat in die tijd, wanneer het slecht ging, bij ziekte, hongersnood of dreigende oorlog,
mensen offerden aan de goden in de hoop dat wanneer ze iets gaven aan de goden ze ook wat terug zouden krijgen.
Maar andersom werkte het ook zo.
Had je een goede oogst of had je succesvol je buren in de pan gehakt, dan gaf je als dank een deel terug aan de goden.
Dus een deel van je oogst of een deel van de oorlogsbuit.
Nu denken wij dat het laatste hier het geval is.
We hebben samen met de ontdekkers van de vindplaats een groot oppervlak onderzocht...
en niets gevonden dat wijst op een nederzetting of een grafveld.
Wat we wel hebben gevonden is een palen rij op de plaats waar vrijwel alle munten zijn gevonden.
En in de vulling van enkele van de paalsporen hebben we muntjes gevonden.
Wat we nu ook weten is dat mensen over een langere periode terug zijn gekomen naar deze plek om te offeren.
Dat blijkt uit het feit dat er een aantal concentraties zijn van vondsten met een verschillende datering.
De oudste muntjes liggen in het Oosten en de jongste muntjes in het Westen.
Het lijkt er op dat het hier ophoudt zo rond het jaar 700.
Zou dat komen omdat de mensen toen bekeerd werden tot het Christelijk geloof?
Dat strookt niet helemaal met de gangbare opvatting dat hier pas rond 800 het Christendom vaste voet aan grond kreeg.
Aanwijzingen dat een missionaris zoals Bonifatius of Liudger hier het heiligdom heeft verwoest,
zoals we kennen uit de historische bronnen hebben we niet.
Nou, dit is een heel voorlopige interpretatie van de vindplaats.
Inmiddels zijn we verder onderzoek aan het doen, waaronder stuifmeel onderzoek van de vulling van de palen,
waaruit we een beeld van de omgeving kunnen krijgen.
En om te zien of we hier destijds tussen de akkers stonden, of op de hei of in een dicht, donker heilig eikenbos.
Daarnaast proberen we met behulp van geochemische analyse te achterhalen...
of hier ook andere offers zijn gebracht, zoals offers van dieren.
Naast dat de ontdekkers meehelpen bij het veldonderzoek,
worden ze ook betrokken bij elke stap in de uitwerking van het onderzoek.
En voor beide partijen is dat heel waardevol.
De samenwerking met de instanties dat ging van begin af aan heel goed.
Ja, eigenlijk helemaal in het begin ben je een beetje bang voor het melden van ja,
moet ik alles inleveren of moet ik ehhh...
hebben wij hier gezocht waar je officieel niet mag zoeken.
Maar dat is allemaal eigenlijk vanaf begin af aan goed opgelost.
We hebben de boel ook niet verstoord, zeg maar dat we te diep zijn gaan graven.
En aan de hand daarvan is daar dus een prachtige opgraving uit voortgevloeid.
Wat in dit project fantastisch is gelukt, is behalve dat het heel mooi resultaat heeft opgeleverd,
is ook de samenwerking.
Het is de melding van deze zoekers die het onderzoek op gang heeft gebracht.
Ze hebben verder ook alle regels gevolgd.
En hun bijdrage heeft ook echt tot meer kwaliteit geleid,
want de precisie waarmee deze zoekers hebben kunnen zoeken...
dat is een vaardigheid die archeologen in veel gevallen helemaal niet hebben.
En deze zoekers hebben ook detectoren die veel gevoeliger zijn...
dan de gemiddelde apparatuur van een opgravingsbedrijf of -instantie.
Dus zij hebben zoveel mooie kleine fragmenten gevonden, dat deze schat veel completer is...
dan wanneer instanties dat zelf hadden proberen te doen.
Dus het is hun bijdrage aan het op gang brengen van dit onderzoek, hun melding dus...
en daarnaast de vele teruggevonden fragmenten die dit verhaal een stuk completer hebben gemaakt.
De vindplaats is nu zo intensief onderzocht dat we vrij zeker weten dat in de wijde omgeving alles gevonden is.
De vondsten zullen worden gepresenteerd in het Rijksmuseum Twenthe...
en op de vindplaats zelf zal een kunstwerk en een informatiebord verschijnen.
De resultaten van het onderzoek zullen we presenteren in een rapport dat eind volgend jaar zal verschijnen...
en waarin we het verhaal van deze bijzondere vindplaats uit de doeken zullen doen.