Mijn naam is Annabel de Ridder en ik ben onderzoeker bij de afdeling...
Gemeentelijk Toezicht van de Inspectie van het Onderwijs.
Onze afdeling is verantwoordelijk voor het maken van het Landelijk Rapport...
Toezicht en Handhaving op de Kinderopvang.
In het rapport laten we het landelijk beeld zien en hoe het gaat met de toezicht en handhaving...
op de kinderopvang door gemeenten en GGD'en.
We kijken naar wat er goed gaat en naar wat er beter kan. Naast mij zit mijn collega, Karen Teeuw.
Ik ben Karen Teeuw en ik ben inspecteur bij de afdeling Gemeentelijk toezicht van de Inspectie van het Onderwijs.
Het afgelopen jaar heb ik met veel gemeenten gesprekken gevoerd in het kader van een lerende dialoog.
Tijdens deze lerende dialogen gaan we in gesprek met de gemeente over de taakuitvoering.
En bespreken we mogelijkheden tot verbetering van deze taakuitvoering.
Door bijvoorbeeld een kwaliteitscyclus te stimuleren.
Dat doen we mede door verschillende gemeenten tegelijkertijd te spreken...
en zo de ervaringen en knelpunten die zij hebben met elkaar te delen.
En op die manier krijgen wij ook een beeld van de knelpunten en van de goede voorbeelden in het land...
die wij dan vervolgens weer mee kunnen nemen in de gesprekken met andere gemeenten.
Bij een aantal onderdelen van het rapport zal ik voorbeelden benoemen...
die we tijdens onze lerende dialoog hebben opgehaald...
of conclusies die we kunnen trekken na analyse van al onze gesprekken.
In dit webinar lichten we de belangrijkste uitkomsten toe, van het Landelijk Rapport...
Toezicht en Handhaving op de kinderopvang over 2023.
We kijken bijvoorbeeld naar hoe de gemeente hun wettelijke taak hebben uitgevoerd.
We kijken naar hoe het is gegaan met de toezicht en handhaving.
En wat de uitkomsten waren van onze themaverdieping naar toezicht op oudercommissies.
Daarnaast lichten we de belangrijkste punten uit de lerende dialogen toe die we hebben gevoerd met gemeenten.
Zoals het belang van de kwaliteitscyclus.
We gaan eerst luisteren naar een kort fragment, waarom ouders goede kinderopvang belangrijk vinden.
In de kinderopvang moeten kinderen zich veilig voelen en de ruimte krijgen om zich te ontwikkelen.
Zo draagt kinderopvang bij aan een goede start voor kinderen in het basisonderwijs en in de samenleving.
Het ministerie van Sociale zaken en werkgelegenheid heeft daarom eisen opgesteld...
waaraan de kinderopvangorganisaties zich moeten houden.
Door toezicht en handhaving in de kinderopvang wordt gecontroleerd of deze organisaties voldoen aan deze eisen.
Is dat niet het geval, dan wordt er door de gemeente gehandhaafd.
Op deze manier wordt de kwaliteit in de kinderopvang gewaarborgd.
Dan gaan we nu verder naar de kwaliteitscyclus, die ik in mijn introductie al noemde.
Het algemene doel van toezicht en handhaving is het waarborgen van de kwaliteit op de kinderopvang.
Om dat goed te doen is het van belang dat er ook gereflecteerd wordt...
op de taakuitvoering van de gemeenten en GGD'en.
Een kwaliteitscyclus, zoals u hier een beeld ziet...
kan daarbij helpend zijn om ambities en doelen die de gemeente heeft in de kinderopvang...
te vertalen naar concrete werkwijzen en acties.
Onderwerpen waarbij zo'n cyclus helpend kan zijn...
zijn bijvoorbeeld het proces rondom het herstelaanbod of de inrichting van flexibel toezicht.
Door hier heldere afspraken over te maken...
deze om te zetten in werkwijzen bijvoorbeeld voor de GGD toezichthouders...
het vervolgens te monitoren hoe dit in de praktijk gaat en dit op vaste momenten te evalueren...
dan werk je samen aan het verbeteren van je kwaliteit.
Je bouwt zo momenten in waarop je nieuwe afwegingen en keuzes kunt maken en er dus een kwaliteitscyclus ontstaat...
waarbij je samen, systematisch, werkt aan de verbetering van je taakuitvoering.
En op welke punten kan het dan beter? Hebben we door onze gesprekken met de gemeente daar een beeld bij?
Ja, uit de gesprekken die we met de gemeente hebben gevoerd...
zijn een aantal knelpunten meerdere keren naar voren gekomen.
Dit zijn bijvoorbeeld personeelswisselingen of capaciteitsproblemen bij de gemeente.
De taak van toezicht en handhaving in de kinderopvang, is vaak een solistische taak.
En wat we vaker terughoorden is dat er geen achtervang is voor het uitvoeren van de werkzaamheden.
Of dat het mist aan een goede overdracht bij ziekte of bij vertrek van de betrokken ambtenaar.
Dit kan ervoor zorgen dat het proces rondom de handhaving vertraging oploopt.
Door goed de afspraken en werkwijzen rondom die processen vast te leggen...
kun je beter de continuïteit waarborgen.
Het kan tijd en capaciteit schelen voor de gemeente...
wanneer je de afspraken goed hebt vastgelegd en makkelijk kunt overdragen...
en wanneer je weet waarom de gemeente doet wat ze doet.
In het Landelijk Rapport brengen we de effecten van de kwaliteitscyclus op landelijk niveau in beeld.
In het volgende onderdeel gaan we het hebben over hoe gemeenten hun wettelijke taken hebben uitgevoerd...
op het gebied van toezicht en handhaving op de kinderopvang in 2023.
Gemeenten hebben een aantal wettelijke taken als het gaat om toezicht en handhaving op de kinderopvang.
De eerste wettelijke taak is dat zij het Landelijk Register Kinderopvang moeten bijhouden.
In dit Landelijk Register staan alle kinderopvangorganisaties ingeschreven...
en zijn bijvoorbeeld ook inspectierapporten terug te vinden.
Bijna alle gemeenten hebben aangegeven dat dit goed ging in 2023.
Daarnaast zijn gemeenten verantwoordelijk voor het behandelen van nieuwe aanvragen...
voor nieuwe kinderopvanglocaties.
Dit is ook bijna bij alle gemeenten goed gegaan in 2023.
Daarnaast zijn gemeenten verantwoordelijk voor het inspecteren van alle...
kinderopvangorganisaties in een bepaalde regio.
Dit noemen we ook wel de 100% norm. In 2023 zijn 96% van alle locaties geïnspecteerd.
We gaan later in dit webinar nog in op hoe de gemeenten deze taak verder hebben uitgevoerd.
En als laatste zijn gemeenten verantwoordelijk voor het oppakken van handhavingsadviezen.
Wanneer een GGD-inspecteur een advies tot handhaving geeft, moeten gemeenten daar actie op ondernemen.
Dit is in bijna alle gevallen ook opgepakt.
Er zijn ook gemeenten die naast hun wettelijke taken nog aanvullende activiteiten organiseren...
om de kwaliteit van kinderopvang en voorschoolse educatie te verhogen.
Zij organiseren bijvoorbeeld bijeenkomsten voor kinderopvangorganisaties of gastouders...
om knelpunten met elkaar te bespreken om zo van en met elkaar te leren.
In het volgende onderdeel vertellen we hoeveel kinderopvangvoorzieningen er in 2023 zijn geïnspecteerd.
Zoals u wellicht weet, moeten alle locaties voor kinderdagopvang, buitenschoolse opvang...
en gastouderbureaus jaarlijks worden geïnspecteerd.
Dit is de 100%-norm en die is wettelijk vastgelegd.
In de volgende tabel kunt u zien hoeveel gemeenten het wel en niet is gelukt om die 100% inspecties te behalen.
Hier kunt u zien dat het bij 140 gemeenten niet is gelukt om alle inspecties te behalen.
In de meeste gevallen had dit te maken met capaciteitsproblemen bij de GGD.
Maar het kan ook andere redenen hebben.
Bijvoorbeeld dat halverwege het jaar een opvanglocatie heeft moeten sluiten.
Te weinig inspecties kan een aanleiding zijn voor een contactgesprek tussen inspectie en gemeenten.
Daarbij kijken we samen naar de huidige taakuitvoering en mogelijke risico's daarin op dit moment.
Het is belangrijk om zicht te houden op de kwaliteit en de veiligheid in de kinderopvang...
en dat tekortkomingen zo snel mogelijk worden hersteld.
We zijn ook in gesprek gegaan met gemeenten en GGD'en waarbij de 100% niet behaald werd.
Het gesprek hebben we daar vooral gevoerd over keuzes die zijn gemaakt bij het bezoeken van de locaties...
met die beperkte capaciteit en ook wat ze eraan doen om hun toezicht weer op orde te krijgen.
Voor gastouders geldt geen 100%-norm. Hierbij moet een steekproef worden uitgevoerd.
In 2023 is toezicht op de gastouderopvang geïntensiveerd.
Hierbij geldt nu een steekproef van minimaal 50%.
In de tabel die u nu in beeld ziet, zien we dat 316 gemeenten deze nieuwe 50%-norm hebben behaald.
Doordat er meer inspecties zijn uitgevoerd bij gastouderopvang...
zijn er ook iets meer tekortkomingen vastgesteld.
Deze tekortkomingen konden vaak wel relatief makkelijk hersteld worden met een herstelaanbod.
Daarnaast zien we dat de kwaliteit en het zicht op de kwaliteit door deze geïntensiveerde toezicht is verbeterd.
Uit de gesprekken met gemeenten en inspectie kwamen wisselende geluiden naar voren.
Sommige constateerden inderdaad meer tekortkomingen en andere hadden dat beeld juist niet.
Een van de redenen, als bij gemeenten die intensivering van de gastouders niet was behaald...
had bijvoorbeeld te maken met capaciteitsproblemen bij de GGD.
In het volgende onderdeel gaan we het hebben over welke tekortkomingen we zien...
en hebben we het over de gewijzigde kwaliteitseisen.
In 2023 zijn er meer tekortkomingen vastgesteld op de voorwaarden over de voorschoolse educatie.
Dit zijn vooral de voorwaarden die te maken hebben met het opleiden en het inzetten van het personeel.
Daarnaast zien we in 2023 dat er iets meer tekortkomingen zijn vastgesteld door het flexibel toezicht.
Hierdoor mogen GGD en gemeenten zelf bepalen wat ze nou precies inspecteren tijdens een onderzoek.
Hierdoor zijn bepaalde voorwaarden geïnspecteerd die al een aantal jaar niet meer zijn bekeken...
waardoor er iets meer tekortkomingen zijn vastgesteld.
Daarnaast zijn er twee kwaliteitseisen gewijzigd. Dit zijn het vastegezichtencriterium en de drie-uursregeling
We zien dat er iets meer tekortkomingen zijn vastgesteld op het wijzigen van het pedagogisch beleidsplan.
Dit kwam vooral voor bij wat kleinere en middelgrote kinderopvangorganisaties. Zij hebben vaak 1 tot 10 locaties.
Bij grotere kinderopvangorganisaties met 10 of meer locaties...
zien we wat minder vaak problemen bij het pedagogisch beleidsplan.
Zij kunnen dit vaak in één keer voor alle locaties aanpassen.
Tegelijkertijd zien we wel dat de tekortkomingen op de praktijkvoorwaarden wat minder voorkomen.
Dit laat zien dat de wijzigingen ook beter aansluiten op de dagelijkse praktijk van de kinderopvang.
In het volgende onderdeel gaan we het hebben over de handhaving door de gemeenten.
Wanneer een GGD-inspecteur een tekortkoming vaststelt bij een inspectie...
kan er een handhavingsactie worden ingezet.
We zien dat deze handhavingsacties meestal effectief zijn.
80% van de tekortkomingen wordt...
hersteld na de eerste handhavingsactie...
en zelfs 92% wordt hersteld na...
twee of meer handhavingsacties.
In dit figuur die u nu in beeld ziet...
ziet u hoeveel tekortkomingen zijn hersteld...
na 1 of meer handhavingsacties bij kinderdagverblijven...
buitenschoolse opvang, gastouderbureaus en gastouderopvang.
Bij gastouderopvang is het herstelpercentage...
wat lager dan bij de andere drie opvangsoorten.
Soms komt het voor dat er steeds dezelfde tekortkoming wordt geconstateerd bij een kinderopvangorganisatie.
Gemeenten kunnen dan escaleren door een zwaardere handhavingsactie in te zetten.
We zien dat een kleine groep gemeenten niet escaleert. Het is belangrijk dat gemeenten wel handhaven...
want hierdoor kunnen tekortkomingen worden opgelost...
en kan de kinderopvang weer voldoen aan alle kwaliteitseisen.
In de tabel die nu in beeld komt, ziet u hoe er wordt geëscaleerd bij de handhaving.
We zien bijvoorbeeld dat als gemeenten een waarschuwing geven, 30% daarna nog een waarschuwing geeft.
En bij 5% volgt een last onder dwangsom.
Bij last onder dwangsom zien we dat 1% dit nog opvolgt met een waarschuwing of een aanwijzing...
en bij 93% er nog een last onder dwangsom volgt.
Tijdens de lerende dialogen hebben we ook gesproken over de handhavingsacties van gemeenten.
Wat we daar vaak tegen kwamen, was een verouderd handhavingsbeleid.
Daardoor klopte de huidige werkwijze niet met wat er in dat beleid beschreven stond.
Daarnaast hadden gemeenten ook niet beschreven hoe ze omgaan...
met tekortkomingen op nieuwe wettelijke vereisten en welke prioriteiten ze daarbij stellen.
Gemeenten waarbij dat het geval was gaven aan hiermee aan de slag te gaan...
en dat ze dit sommige gevallen gaan oppakken met andere gemeenten.
Daarbij gaven ze ook aan dat ze het VNG model gebruiken ter inspiratie.
Dan gaan we nu over naar het laatste onderdeel van dit webinar...
en die gaat over het verdiepend onderzoek naar de oudercommissie.
In het Landelijk Rapport hebben we ook verdiepend onderzoek gedaan naar het toezicht op oudercommissies.
In het beeld ziet er nu een figuur met de reacties van GGD-toezichthouders op de vraag...
of het lukt om oudercommissies in te stellen bij verschillende typen opvang.
Van boven naar beneden gaat het om kinderdagverblijven, buitenschoolse opvang en gastouderbureau's.
We zien in dit figuur dat het volgens de toezichthouders vooral bij buitenschoolse opvang...
en gastouderbureau's, lastig is om een oudercommissie in te stellen.
Oudercommissies zijn een belangrijk adviesorgaan.
Bijvoorbeeld bij het aanpassen van het beleid, bij het vergroten van ouderbetrokkenheid...
en bij het verhogen van de kwaliteit.
Tegelijkertijd is juist het instellen van de oudercommissie waar het mis gaat bij kinderopvangvoorzieningen.
Dit komt omdat ze afhankelijk zijn van de ouders die willen plaatsnemen in de commissie.
Het is daarom belangrijk dat GGD-toezichthouders deze voorwaarden blijven inspecteren...
en tekortkomingen blijven vaststellen wanneer dat nodig is.
Zo blijven we zicht houden op hoe groot het probleem is en kunnen we dit eventueel ook verbeteren.
Tot zover het webinar. We nodigen u van harte uit om het rapport te lezen.
Het rapport is te vinden op onze website.
En heeft u nog vragen over het webinar?
Dan kunt u contact opnemen met de Inspectie van het Onderwijs via gemeentelijktoezicht@onderwijsinspectie.nl.
Bedankt voor het kijken en wellicht tot de volgende keer.