Welkom bij het webinar van de Inspectie van het Onderwijs.
Vanmiddag gaan we het hebben over leesvaardigheid in het voortgezet onderwijs...
en in het voortgezet speciaal onderwijs.
Hoe organiseren scholen hun leesonderwijs en welke resultaten levert dat op?
We bespreken de uitkomsten van de eerste nationale peiling van Leesvaardigheid in het...
tweede leerjaar van het voortgezet onderwijs. Vandaag verscheen dit rapport van de Inspectie.
We zullen ook praktische voorbeelden delen van het integreren van lezen bij andere vakken.
We bespreken dat met vier gasten aan tafel. We hebben drie gasten uit de onderwijspraktijk.
Als eerste, Albertine Gaasbeek. Welkom.
Je bent docent Nederlands aan het Gomarus College in Groningen.
Jullie gaven een flinke boost aan de leesmotivatie van leerlingen bij jullie op school.
Daarover ga je straks veel meer vertellen. Maar kan je alvast een tipje van de sluier oplichten?
Ja, wij zijn onder de noemer 'lezen voor je leven' op allerlei manieren eigenlijk bezig...
met het bevorderen van leesplezier en leesmotivatie.
We hebben een leeshalfuur waarin we elke week met alle docenten en leerlingen op hetzelfde moment lezen.
We hebben boeken in elk lokaal staan en we hebben in december altijd een boekenadventskalender.
We hebben een boek van de maand en we lezen heel veel voor.
Dus er is veel wat we doen en daar vertel ik graag over.
Daar horen we zeker meer over.
Anneke Smits, jij bent lector aan de Hogeschool Windesheim, welkom.
Jij bent onderzoeker en weet veel over effectief leesonderwijs.
Wat is volgens jou nou de crux van effectief leesonderwijs?
Nou, dat is voor mij, dat goede kinder- en jeugdboeken de beste weg zijn naar een betere leesvaardigheid.
En als je de thema's daarvan dan in overleg kiest met de zaakvakken...
dan bouw je ook nog eens aan het kennisnetwerk wat nodig is voor leesbegrip.
Oke, daar ga je straks veel meer over vertellen.
Derde gast, Jocelijn Pleumeekers, welkom. Jij bent docent Nederlands in het voortgezet speciaal onderwijs...
en daarnaast ben je ook werkzaam bij het SLO als curriculumontwikkelaar. Fijn dat je er bent.
Is werken aan leesvaardigheid in het voortgezet speciaal onderwijs...
nou heel anders dan in het reguliere voortgezet onderwijs?
Nou, ik denk niet dat het per se anders is.
Je moet je goed realiseren dat het voortgezet speciaal onderwijs ook een hele brede doelgroep betreft...
met verschillende uitstroomperspectieven en ook echt ontzettend veel verschillende beperkingen.
Wat we over het algemeen wel zien, is dat door die beperking, leerlingen vaak binnenkomen met...
een leesmotivatie die tot onder het nulpunt gezakt is. Ook vaak door wat negatievere leeservaringen.
Ik denk wel dat het belangrijk is om daarin nog beter af te stemmen op het niveau van de leerling...
de interesses en de ondersteuning die je daarin biedt.
Oke, dank je wel. Ook aan tafel, Tessa Spätgens, welkom.
Jij bent onderzoeker bij de Inspectie van het Onderwijs en gaat ons meer vertellen over de resultaten van de peiling.
Wat vond jij nou het meest opvallende resultaat van dit onderzoek?
Nou wat we heel duidelijk zien, is dat scholen heel druk bezig zijn met het bevorderen...
van de leesvaardigheid van de leerlingen. En tegelijkertijd zien we ook in deze peiling...
dat de resultaten nog achter blijven. En daar kunnen natuurlijk allerlei redenen voor zijn.
Maar wat ik wel heel erg opvallend vond, is hoe weinig leerlingen boeken lezen voor hun plezier.
Dus minder dan twintig procent zegt dat vaak te doen...
en tot wel twee derde zegt zelfs dat ze nooit een boek lezen voor hun plezier.
Dus dat sprong er wel voor mij wel uit.
We gaan het uitgebreid hebben over die leesmotivatie en leesbevordering hier aan tafel, dus dat komt goed.
Mijn naam is Mirna Pit, ik ben in het dagelijks leven inspecteur...
bij de afdeling voortgezet onderwijs van de Inspectie.
Ik ben vanmiddag uw gastvrouw en voordat we van start gaan, deel ik graag wat praktische zaken met u.
In de eerste plaats, is er een live chat en daarin kunt u vragen stellen.
Een aantal vragen zullen we hier aan tafel beantwoorden.
Maar er zitten ook collega's van mij achter de computer die uw vragen beantwoorden.
U bent met heel veel, dus we kunnen waarschijnlijk niet op alle vragen gelijk antwoord geven.
Maar we slaan alle vragen op en verwerken deze na dit webinar in een overzicht van...
veelgestelde vragen met antwoorden. Die publiceren we op de website van de Inspectie van het Onderwijs.
De chat kunt u ook gebruiken voor technische problemen met bijvoorbeeld beeld of geluid.
U kunt dat doorgeven aan mijn collega's en die zullen u zo goed mogelijk helpen als die problemen zich voordoen.
Ten slotte maken we ook een opname van dit webinar die we over een tijdje publiceren...
op onze website, zodat u deze altijd terug kunt kijken samen met uw collega's.
Goed, vandaag publiceerden we het onderzoeksrapport.
Nou, ik heb het net al even laten zien, maar ik zal het nog even een keertje laten zien.
Over de peiling: Leesvaardigheid in het tweede leerjaar van het vo en het vso.
En we kijken daarin naar drie dingen.
We kijken naar de leesvaardigheid van die leerlingen, dus welk niveau van leesvaardigheid ze hebben.
We kijken naar hun houding ten aanzien van lezen en we kijken naar het onderwijsaanbod in lezen...
dat wat de scholen aanbieden op het gebied van lezen.
Tessa, kan jij in het kort enkele resultaten benoemen?
Zeker, ik heb daarvoor een slide meegenomen.
Als het goed is komt deze in beeld.
In dit figuur zien we welk aandeel van de leerlingen...
welk referentieniveau heeft behaald.
In de meest linkse kolom zien we de vso leerlingen.
We konden voor het vso helaas geen uitsplitsing maken...
naar de verschillende onderwijssoorten, omdat we...
daarvoor niet genoeg leerlingen in de steekproef hadden.
Maar voor het vo kon dat wel.
In de tweede kolom zien we de vmbo basis/kader leerlingen...
in de derde kolom de vmbo gemengd theoretische leerweg...
en in de laatste kolom de havo/vwo leerlingen.
Wat we hier zien, is dat zowel in het vso als in het vo...
een spreiding is over de referentieniveau's.
Er zijn leerlingen die nog onder 1F scoren...
dat zijn hier dan de blauwe balkjes.
Er zijn leerlingen die 1F halen, dat zijn de gele balkjes.
En er zijn leerlingen die 2F halen, de paarse.
En helemaal bovenaan in het lichtgroen, 3F.
En als we kijken naar het geheel...
dan ligt het zwaartepunt bij 2F.
Dus ongeveer 50% van de leerlingen...
zowel in het vso als in het vo haalt niveau 2F.
En dat is ook het niveau wat je nodig hebt...
om mee te kunnen draaien in de maatschappij.
Als we kijken naar de verschillende onderwijssoorten...
binnen het vo, dan zien we dat er wel verschillen zijn.
Dus de leerlingen die basis/kader volgen...
daarvan haalt een meerderheid, bijna twee derde...
onder 1F, of haalt 1F dus nog niet.
De leerlingen die de gemengd theoretische leerweg volgen...
daarvan haalt ongeveer de helft 1F en ongeveer 1/3 2F...
en het merendeel van de havo/vwo leerlingen haalt 2F.
Dus ja, er is een duidelijke spreiding, waarbij leerlingen ook al 3F soms halen...
en tegelijkertijd zien we ook dat best wel veel leerlingen het fundamentele leesniveau 1F nog niet halen.
En dat vinden wij wel zorgelijk.
Ja, ja, dat begrijp ik. Dank je wel.
Alle peilingsresultaten vindt u trouwens ook op onze website...
en daar staat ook het rapport dat u kunt downloaden.
Anneke, waarom is een goede leesvaardigheid eigenlijk zo belangrijk?
Leesvaardigheid is van belang omdat het mede bepaalt of leerlingen lezen.
Als zij lezen zal de leesvaardigheid ook toenemen.
Maar als ze al een lage leesvaardigheid hebben en dat ook nog eens een keer niet doen...
dan zit je in het soort valkuil wat Jocelijn ook beschrijft.
En er zijn in deze maatschappij heel veel redenen om niet te lezen...
en dan moeten we toch echt even aan multimedia denken.
Maar als je 1F niet haalt, is het ook gewoon ontzettend moeilijk om te lezen.
Een tijd geleden noemden we dat gewoon functioneel ongeletterd.
Deze kinderen zijn op dit moment in de tweede klas van het vo functioneel ongeletterd en dat is een ernstige situatie.
Vooral ook omdat, als je veel leest, dat een ongelooflijk lange lijst voordelen heeft.
Het is essentieel voor je taal- en kennisontwikkeling. Het is essentieel voor je kansen op school.
Het is essentieel voor je sociaal-emotionele ontwikkeling en je inlevingsvermogen.
En het is essentieel voor de kansen die je hebt in de maatschappij.
Want zelfs als je op het vso zit, kom je op een gegeven moment van het vso af en dan ga je werken.
En dan komt er eigenlijk altijd het moment dat je werkgever wil dat je een cursus gaat volgen.
Om je baan te behouden en om je iets verder te ontwikkelen.
En als je dan niet leest, niet gelezen hebt en niet kunt lezen, is dat een ernstige handicap.
Albertine, zie jij dat ook zo?
Ja, absoluut. Ik denk zeker dat lezen in de eerste plaats op school al heel belangrijk is.
Zeker niet alleen bij Nederlands. Als je goed kunt lezen, kun je ook de verhaaltjessom van wiskunde beter begrijpen.
Je kunt de brontekst bij geschiedenis beter begrijpen en dus is dat zeker op school al heel balangrijk.
Maar wij hebben het bij ons niet voor niets over 'lezen voor je leven'.
Zoals Anneke het ook al zegt: Je hebt het echt nodig in de maatschappij.
Volgens mij vinden wij het als docenten allemaal belangrijk om niet alleen maar vakkennis over te brengen.
Maar leerlingen goed voor te bereiden om straks jezelf te kunnen redden in de maatschappij.
En daar hoort goed kunnen lezen echt bij.
Jocelijn, ook voor vso-leerlingen is het natuurlijk belangrijk om goed te leren lezen.
Als voorbereiding op een arbeidsplek of op het vervolgonderwijs.
Wat doen jullie om dat te bereiken met jullie leerlingen?
Zoals Anneke net al zei natuurlijk: Zelfs op uitstroom arbeid of dagbesteding...
kom je op plekken terecht waar je die functionele geletterdheid nodig hebt en met een doel moet lezen.
Waar je misschien ook wel een mailtje moet beantwoorden of een instructie moet kunnen lezen.
Vergeet niet dat de brieven van de Belastingdienst of de Overheid bij iedereen op de deurmat vallen in dezelfde vorm.
Dus in die zin is het belang wel heel duidelijk en wij proberen op school dus ook wel aan te sluiten...
bij die functionele situaties uit de maatschappij. Zodat je leerlingen echt al inzicht kunt geven in...
waarom moet je nou echt leren lezen?
Ja, ja, ja.
We gaan nu naar het volgende onderwerp: Het onderwijsleerproces op de scholen.
De peiling laat onder meer zien dat veel scholen de intentie hebben om leesvaardigheid aan bod te laten komen...
in andere vakken dan het vak Nederlands.
Maar de praktische uitwerking daarvan lijkt nog vaak beperkt te blijven.
Tessa, kan jij dat toelichten?
Ja, die integratie van leesvaardigheid bij andere vakken...
heeft bij de meerderheid van de scholen een plek in het leerplan.
En de doelstelling is dat er in andere vakken dan Nederlands aandacht wordt besteed...
aan leesvaardigheid en leesbevordering.
Maar tegelijkertijd zien we ook dat een minderheid van de scholen zegt dat er regelmatig overleg is tussen...
de vakdocenten en de docenten Nederlands over leesvaardigheid.
En ook dat de meeste scholen geen professionalisering aanbieden op het gebied van leesvaardigheid...
aan de docenten van andere vakken dan Nederlands.
Dus dan vraag je je af hoe dat in de praktijk vormgegeven wordt...
als dat overleg achterwege blijft en ze daarin niet geschoold zijn, begrijp ik.
Ja, precies.
Dit zijn de twee elementen die wij hebben bevraagd, maar er zijn misschien nog meer opties.
We zagen het hier niet zo uit de verf komen in de praktijk, hoewel die wens er dus wel is.
Ja, ja, ja.
Nou, we zijn wel benieuwd naar de mening van de kijkers over dit onderwerp.
Daarom doen we een korte poll om dat te inventariseren.
Wat vindt u? Moeten docenten Nederlands en hun zaakvakcollega's onderling afstemmen over leesbevordering?
Nou, u heeft de tijd om daar even op te antwoorden en ondertussen ga ik even verder naar Albertine.
Voordat we dus naar de uitslag van die poll gaan.
Hoe kijk jij naar deze afstemming of naar die vakoverstijgende aanpak?
Hoe doen jullie dat op het Gomarus College?
Nou, als je als school iets goed wilt aanpakken, dan moet je dat schoolbreed doen.
Of dat nou leesvaardigheid is of iets anders.
En als je de leesvaardigheid schoolbreed wilt aanpakken, dan moet je dat afstemmen lijkt mij.
Wij vinden het bij ons op school ook heel belangrijk om lezen niet alleen iets van het vak...
Nederlands te laten zijn. Want lezen kan echt bij elk vak heel goed aan bod komen.
Heel praktisch hebben wij dat gedaan en doen we dat, door boeken in elk lokaal te hebben staan.
Wij hebben dus ook elke week een leeshalfuur en dat kan de ene week op maandag het vijfde uur zijn...
en de andere week op dinsdag het zesde uur. En dan leest iedereen.
Dus je bent aan het lezen, welk vak je dan ook hebt.
En ben je dan je boek vergeten? Nou, dan staan er overal boeken om te pakken.
Die boeken in de lokalen hebben we zo veel mogelijk laten aansluiten bij de vakken.
Want er wordt zoveel geweldigs geschreven en dat kan je vaak heel goed koppelen aan vakken.
Bijvoorbeeld 'Lily' of 'Quotum'. Die staan dan bij aardrijkskunde.
Of 'Noem geen namen' of 'De tunnel' vind je bij geschiedenis.
Bij wiskunde hebben we bijvoorbeeld allemaal boeken met een getal in de titel.
We hebben zoveel mogelijk geprobeerd dat te laten aansluiten.
En op die manier komt lezen eigenlijk op een hele makkelijke manier bij alle vakken aan bod.
En de leerlingen zien ook van: Ja, ik lees niet alleen bij Nederlands, maar ook bij andere vakken.
En we werken ook met een boek van de maand. Dat is een boek dat die maand extra aandacht krijgt.
En vorig jaar was dat bijvoorbeeld een keer het boek 'Jimi Fender Johnson'.
Nou, dat boek past heel erg goed bij muziek, dus dan hangen we ook de poster in het muziek lokaal.
En dan raden we de muziekdocent aan om dit boek eens te lezen.
Die heeft dat trouwens ook gedaan en was daar vervolgens ook enthousiast over.
En zo wordt lezen echt wat meer iets van alle vakken.
Oke, ja.
Nou, ik zie de uitslag van de poll binnenkomen en 89% is het eens met de stelling.
89% vindt dus dat docenten Nederlands en hun zaakvakcollega's moeten afstemmen.
En 4% vindt van niet en 7% zegt dat die het niet weet.
Goed, Anneke, waarom is die afstemming volgens jou belangrijk?
Nou, het is geweldig zoals op de school van Albertine...
dat alle leraren of zoveel mogelijk leraren leesbevorderaars kunnen worden.
En daarvoor heb je gewoon afstemming nodig over welke boeken geschikt zijn voor welk vak.
Daar kunnen we allemaal een beetje aan bijdragen.
En hoe gaan we het organiseren? Gaan we op een vast uur allemaal lezen?
Of gaan we binnen bepaalde vakken, bijvoorbeeld bij Nederlands en geschiedenis, samen een boek voorlezen?
Hoe gaan we dat precies doen?
En als we bij Nederlands en geschiedenis of bij Nederlands en aardrijkskunde...
samen een boek gaan voorlezen, hoe gaan we het gesprek dan aanvliegen?
Ik denk dat leraren Nederlands hele andere vragen hebben in zo'n gesprek dan leraren geschiedenis of aardrijkskunde.
En juist die combinatie van die twee kan uiterst zinvol zijn.
En hoe kan je dat nou handig organiseren, Jocelijn? Heb jij daar een tip voor?
Ja, Albertine noemde het net al: Dat je echt met elkaar moet overleggen.
Wij overleggen vaak over het proces op school en binnen je eigen vaksectie.
Maar juist dat overleg tussen die vaksecties faciliteren. En daar tijd en ruimte voor maken.
En in dat overleg ook terug naar de inhoud. Dus echt nadenken over wat de bedoeling is van je onderwijs.
Wat staat er eigenlijk in die kerndoelen, examenprogramma's en in het referentiekader?
Hoe willen wij dat die leerlingen echt zelfredzaam die maatschappij binnen wandelen?
Wat kunnen we daaraan doen? En dan nadenken over de vertaling naar je onderwijsactiviteiten.
En naar jouw rol als leraar; voorbeeldfunctie, maar ook als ondersteuningsfunctie.
En wat je ook heel mooi kunt doen, is meer binnenlopen bij elkaar.
Echt kijken in de klas van: Waar is iedereen mee bezig? Welke thema's komen aan bod?
Hoe komt lezen aan bod? Hoe kan ik daarbij aansluiten vanuit mijn eigen vak?
En daar het gesprek over voeren.
Oke.
Nou, een ander peilingsresultaat dat we willen aanstippen, is dat er...
vrij beperkt wordt gedifferentieerd als het gaat om het leesonderwijs.
Anneke, zijn er ook handvatten die je kunt geven voor die differentiatie in dat leesonderwijs?
Ja.
Differentieer niet de verkeerde kant uit. Zorg dat differentiatie niet leidt tot verarmde teksten.
Iedereen is op dit moment wel bezig met rijke tekst.
En dat is de tegenbeweging tegen de enorme verarming die we hebben meegemaakt.
Differentieer dan ook vanuit hoge verwachtingen van alle leerlingen.
En differentiatie betekent dan meer, dat je ze allemaal rijke boeken en rijke teksten aanbiedt.
En dat je de leerlingen die dat nodig hebben ondersteunt.
Als je dat binnen een thema doet, die rijke boeken en die rijke teksten, als die aansluiten bij dat thema...
dan help je sowieso al alle leerlingen om het te begrijpen, omdat je langer bezig bent met dat thema.
Dus dat je tekst niet als losse dingetjes dropt over allerlei losse onderwerpen.
Filmpjes en plaatjes zijn natuurlijk altijd nuttige ondersteuningen.
Waardoor je wat meer context kunt bieden en waardoor er meer begrip kan optreden.
En tegelijkertijd is een bepaald onderdeel van de leesbevordering uitermate adaptief.
En daarvoor moet je je leerlingen ontzettend goed kennen. Want ze hebben het nodig.
Als je tijd maakt voor lezen, is het belangrijk dat je ze ook ondersteunt om een boek te kiezen.
En dat betekent niet, dat je het gaat opdringen, maar dat je ze zo goed mogelijk leert kennen.
Dat je de boeken goed kent en dat je ze precies dat boek zou kunnen aanraden wat het verschil maakt.
Het beslissende boek.
Nou Albertine, zitten daar ook al suggesties bij die jullie ook al toepassen bij jullie leerlingen?
Ja, ik zou graag bij dat laatste willen aansluiten. We weten denk ik allemaal wel dat leerlingen zeggen...
'Ik hou niet van lezen'. Maar die leerlingen houden wel van lezen, maar die hebben het juiste boek nog niet gevonden.
En daar wil je ze zo goed mogelijk in begeleiden. En dat moet je ook doen. Want het is niet genoeg om te zeggen...
'Dit is wel een leuk boek, ga maar naar de bieb of de mediatheek en haal het maar'.
Sommige leerlingen doen dat, maar voor veel leerlingen is dat echt een stap te ver.
Dus je moet het boek heel dichtbij ze brengen en inderdaad ook het juiste boek kiezen.
Daarvoor moet je ze goed kennen en daar investeren wij best wel veel in. Vaak gaat dat tussen neus en lippen door.
Dus dat je gewoon veel met leerlingen praat. Niet per se van: 'Wat voor boeken vind je leuk?'.
Want dat is best een moeilijke vraag. Maar gewoon: 'Wat vind je leuk, wat zijn je hobby's en waar hou je van?'.
Dus inderdaad echt proberen de leerling goed te leren kennen.
Soms heb ik ook wel eens leerlingen die dan zeggen van...
'Ik hou helemaal niet van lezen' of 'Ik wil helemaal niet lezen.'
Dan kan de verleiding groot zijn om te zeggen: Dan geef ik die een makkelijk boek. Maar dat moet je juist niet doen.
Dus we houden het boekenaanbod ook goed in de gaten.
Maar soms helpt het dan wel om te zeggen: 'Hey dit boek is nieuw en hier gaat het over.'
'Wil jij hem anders eerst even lezen, dan kun jij kijken of die leuk genoeg is voor de rest van de klas.' Nou, zo iets.
Voor de rest heb ik vorig jaar geëxperimenteerd met de leerlingen een leesprofiel te laten invullen.
Die heb ik overigens van Lezenslessen gebruikt.
Dat is echt een mega tip als je meer wilt weten over het geven van persoonlijke boekentips.
Die hebben de leerlingen ingevuld en dat waren allerlei vragen over: Hou je wel of niet van lezen?
Wat voor series kijk je? Wat voor muziek luister je? Wat voor hobby's heb je?
En op basis daarvan heb ik leerlingen een bladwijzer gegeven, met drie persoonlijke boekentips.
En dat werkte gewoon heel goed, want dat geeft dan toch een beetje houvast.
Ja, ja, nou dat is een mooie manier om dat te doen.
Nou ja, Albertine schetst dit voor haar school. Het reguliere voortgezet onderwijs.
Ja, doen jullie dat nou ongeveer op dezelfde manier in het vso, of is dat toch anders?
Nou, ik denk dat wij dit ook binnen het vso doen. Zo anders is dat natuurlijk niet.
Ik heb wel al eerder gezegd dat wij die afstemming zo belangrijk vinden.
Echt kijken van: Oke, hoe kun je nou differentiëren, maar hoe kun je ook echt kijken naar het kind.
Naar de behoefte en waar ze vandaan komen.
En als ik dan binnen ons vak Nederlands kijk, dan zien we dat we gedurende een langere tijd...
echt wat Anneke ook zegt, rondom die thema's lezen.
En dat we daar zowel literaire als zakelijke teksten bij halen...
en dat we de leerlingen ook die teksten laten vergelijken.
We gaan heel vaak samen lezen. Dus je laat leerlingen ook wel eens zelfstandig lezen of in een tweetal.
Maar heel vaak ook gewoon klassikaal, waarbij je als docent hardopdenkend voorleest...
en die leerlingen meeneemt in wat er eigenlijk gebeurt in je hoofd.
We zijn heel veel bezig met een stukje visualisatie. Dus als wij een verhaal lezen, daar een tijdbalk bij te maken.
Echt met de leerling samen op het bord, of een woordbeeldweb op het raam.
En als ze dan in zo'n thema werken dan vullen we dat ook steeds weer aan.
Als ze nieuwe woorden leren of wat dan ook, dan komen die erbij.
En we zijn heel actief bezig met die teksten, denk ik.
Dus niet zomaar lezen en klaar. Maar daarna geven we ook echt een schrijfopdracht of een spreekopdracht.
Je gaat echt op een andere manier verwerken wat je net geleerd hebt.
En je had het ook even over differentiatie naar wat sterkere leerlingen toe. Als je dan kijkt bij ons op school...
hebben we naast de avo-vakken, ook projectvakken in het leven geroepen.
En leerlingen moeten daar teksten heel functioneel inzetten.
En als het dan gaat om lezen, zal ik een voorbeeldje noemen.
Ze moeten bij ons een duurzame woonwijk ontwerpen.
Nou, wat wij dan doen, is heel veel teksten aanbieden rondom zonnepanelen, of het circulair leven.
Hoe kun je dingen hergebruiken? Noem maar op. Dat zijn best wel pittige onderwerpen.
De sterkere lezers bieden we echt zoveel mogelijk geschreven teksten aan.
Natuurlijk ook wel ondersteund met een filmpje of met gesproken uitleg.
En de wat zwakke lezers nemen wij dan meer mee aan de hand.
Het feit is dan wel dat ze die informatie die ze lezen, ook echt moeten inzetten.
In het maken van keuzes voor hun duurzame woonwijk en voor het ontwerp van het huis.
En dat moeten ze ook pitchen en verantwoorden naar de opdrachtgever toe.
Dus lezen is dan heel functioneel voor datgene wat ze daarmee moeten gaan doen, zeg maar.
Oke.
Nou, we gaan nu naar enkele vragen uit de chat.
Goed, ik lees hier een vraag van iemand die zegt: Ik heb een vraag over leerlingen die instromen in de brugklas...
met een leesniveau dat ver onder 1F zit.
Op welke manier kun je deze leerlingen op weg helpen om toch dat boek te pakken?
Hoe selecteer je dan een boek op niveau van de leerling? Albertine, kan jij daar iets over vertellen misschien?
Ja, ik denk dat ik daar net ook al wel iets over heb gezegd. Dus daar wil ik dan nogmaals voor pleiten.
Dat je sowieso hoog inzet, maar niet te hoog. Je moet natuurlijk precies het juiste boek vinden.
Maar de verleiding kan ook groot zijn om te denken: Nou, de leerling houdt niet van lezen...
kan nog niet echt goed lezen, dus ik geef echt een heel makkelijk boek.
Soms kan het wel een opstapje zijn, omdat je in sommige gevallen...
heel even de succes ervaring wilt creëren van: Wow, ik heb een boek uitgelezen.
Maar ga vooral kijken naar: Waarin is die leerling geïnteresseerd?
Want als ze dan een boek lezen over iets wat ze zelf heel interessant vinden...
dan kun je ze best wel omhoog krijgen in het niveau zeg maar. Misschien heeft Anneke nog wat aanvullingen.
Ja, dat is mijn ervaring ook. Want ik heb vele jaren met deze kinderen in het vso gewerkt.
En wij sprongen altijd meteen naar een serieuzer niveau en een mooier onderwerp voor de leerling.
En vaak werkten we met serieboeken. Die ondersteunden we dan door eerst...
een stukje voor te lezen van het serieboek of door een luisterboek uit die serie.
En daarna werd die serie dan steeds gemakkelijker om te lezen.
En raakten ze verslaafd aan de serie. En als dat zover was dan hadden we gewonnen.
Dan keken ze uit naar de verschijning van de volgende.
Ja, en waar is het volgende deel? En hoe komen we daar aan? En wie leest het nu? En mag ik het hebben?
Ja, ja, ja, ja.
Dus het is een kwestie van voorzichtig aanpakken, maar wel aansluitend bij de echte beleving.
Als je te laag gaat kiezen, kom je ook niet meer bij de beleving in de buurt.
Nee, nee, nee.
Nou, even naar het vso. Jij noemde dat eigenlijk ook al even, maar er is een specifieke vraag over het vso.
Zijn er ook suggesties voor boeken voor leerlingen uit leerroute 2-3...
met uitstroomprofiel taakgerichte dagbesteding?
Want ja, zegt deze vraagsteller, de meeste leerlingen kunnen niet of nauwelijks lezen.
Boeken voor groep 3 sluiten wel qua niveau aan, maar de leerlingen vinden ze meestal te kinderachtig.
Ja, dat is denk ik wel de meest grote uitdaging die je tegenkomt in het vso en vooral in dat uitstroomprofiel.
Maar wat wij doen, is dus inderdaad wat Anneke en Albertine ook zeggen.
Toch boeken nemen die misschien wat te moeilijk zijn.
Soms gebruik je ook makkelijke leesboeken of de boeken van Eenvoudig Communiceren.
Dat is niet altijd de oplossing, maar dat kan wel een stapje zijn om ze ook die zelfstandigheid te laten ervaren.
En vooral heel veel samen lezen met deze leerlingen.
Neem ze aan de hand, neem ze mee, praat over die boeken en ga in gesprek.
Dus toch boeken van een zeker niveau, maar waarbij je ze ondersteunt om dat boek toch te kunnen lezen.
Is dat wat je zegt?
Ja, eigenlijk wel.
En dat laten aansluiten bij die interesse is gewoon ontzettend belangrijk.
Als ze het interessant vinden dan zijn ze betrokken en dan krijg je ze wel mee.
En dan doen ze er zelf ook moeite voor.
Ja, ja.
Ik heb nog een paar vragen hier staan. Ik moet even goed lezen hoor. Ik heb een andere vraag die gaat over de docent.
Hoe creëer je draagvlak om voor je plezier te lezen onder docenten in een team...
waarbij het grootste gedeelte van de docenten zelf aangeeft niet te lezen voor hun plezier?
Hoe draag je dan de boodschap als school uit dat leerlingen dat boek gaan pakken?
Wie wil daarop inspringen?
Ja, ik wil daar wel iets over zeggen. Ik denk dat het sowieso heel helpend is als je zelf heel enthousiast bent.
Dan heeft dat als het goed is een positief effect op je collega's.
Ik vind het ook een mooie vraag. Want we hebben het nu veel over de leerlingen.
Maar je moet inderdaad je collega's niet vergeten. Want als je het met elkaar wilt doen...
ja, dan moet je ook je collega's enthousiasmeren.
Wat wij bijvoorbeeld doen, is op de personeelsvergaderingen voorlezen uit jeugdboeken.
Dus ja, breng het ook bij de collega's gewoon heel dichtbij. Het zijn net leerlingen.
Ja, ook bij leerlingen werkt het niet om te zeggen: Je moet het doen, je moet het doen.
Dat werkt ook niet bij collega's. Dus probeer gewoon je enthousiasme over te brengen.
En ook voor collega's de leesdrempel echt te verlagen.
Wij leggen ook boeken in de docentenkamer om te lenen. Of als er een nieuw boek uitkomt...
dan doen we die soms even in het postvakje van de docent aardrijkskunde bijvoorbeeld van: Hey deze sluit mooi aan.
En ja, dan gaan ze echt wel.
Ja, en jullie stimuleren de docenten om zelf ook mee te lezen, he.
Als dat leeshalfuur er is voor de leerlingen dat ze zelf ook dat boek pakken.
Doen ze dat dan ook in de praktijk?
Veel wel, ja.
Dus het is wel mooi om te zien. Als je zelf heel enthousiast bent en je brengt het boek dichtbij je collega's...
dat ze het echt wel gaan doen. Dus, ja, mijn belangrijkste tip is: Hou vol.
En probeer ze echt intrinsiek te motiveren. Dus niet dat je steeds degene bent die zegt: Ja, je moet.
Maar laat zien hoe leuk het is.
Nou, er ligt een behoorlijke verantwoordelijkheid bij jullie als docenten Nederlands, begrijp ik.
Volgens mij is er nog tijd voor één vraag. Hier is een vraag over de verwerking van dat wat ze gelezen hebben.
Want deze vraag gaat over het gebruik van AI en ChatGPT.
Hoe zorgen jullie ervoor dat leerlingen bij al deze mooie opdrachten niet te veel gebruik maken van AI en ChatGPT?
Dat is bij verwerkingsopdrachten op dit moment echt een uitdaging.
Wie is daarmee bezig?
Ik moet heel voorzichtig zijn in het beantwoorden van deze vraag, want dan denk ik van...
soms zou je best kunnen zeggen tegen leerlingen: Gebruik het maar.
Want als je daar een goede prompt voor wilt schrijven voor die AI, dan ben je denk ik...
ook al heel erg bewust bezig met wat er in dat boek geschreven stond.
Maar buiten dat moet je ook zoeken naar hele mooie rijke opdrachten en verwerkingsopdrachten.
Waarbij je niet zomaar een ChatGPT kunt inzetten.
Laat ze een boekendoos maken, laat ze een podcast opnemen, iemand interviewen...
laat ze in gesprek gaan, laat die leerlingen echt aan zet zijn en stel de juiste vragen.
Oke, dank je wel.
Nou, we ronden nu dit vragengedeelte af, maar later in het webinar gaan we nog een paar kijkersvragen behandelen.
Dus blijf vooral uw vragen stellen.
Het volgende onderdeel is: Houding en gedrag op het gebied van lezen.
We zien in de peiling dat het leesplezier en de leesmotivatie van leerlingen over het algemeen laag zijn.
Dat benoemde jij net al in de inleiding, Tessa.
Kun je dat nog toelichten en kun je ook iets zeggen over het verschil tussen het vo en vso?
Ja, we hebben leerlingen stellingen laten beantwoorden, over hun intrinsieke motivatie...
hun extrinsieke motivatie en hun leesplezier.
De intrinsieke motivatie gaat over: Lees je omdat je het interessant vindt, het onderwerp waarover je leest?
Of lees je omdat het je ontspanning geeft? En extrinsieke motivatie gaat meer over...
lees je omdat je denkt dat andere mensen het van jou zouden verwachten? Of omdat je daardoor goede cijfers kan halen?
Voor die twee vormen van motivatie en voor leesplezier moesten leerlingen een aantal stellingen beantwoorden.
Daarvan hebben we schalen gemaakt en die liepen dan van 1 tot 4.
Dus stel dat je op elke stelling voor intrinsieke motivatie 'helemaal eens' had geantwoord. Dan krijg je een 4.
Dat is dan de hoogst mogelijke leesmotivatie op die schaal.
En wat we dan zagen, is dat zowel in het vo als in het vso, leerlingen gemiddeld zo rond de 1,5 à 2 zaten.
Oh ja, dat is niet veel.
Nee, als dan inderdaad 1 het laagste is, dan is 1,5 à 2 niet zo hoog.
En we zagen wel wat verschillen. De havo/vwo leerlingen hadden een iets hogere motivatie...
en leesplezier dan de vmbo leerlingen. Ook dan is dus 2 niet per se heel hoog gemotiveerd.
Er zijn wel grote verschillen tussen leerlingen. Sommige zitten helemaal onderaan en anderen juist best wel hoog.
En er was ook een samenhang tussen intrinsieke motivatie en leesplezier.
Dus leerlingen die aangaven sterk intrinsiek gemotiveerd te zijn ervoeren vaak ook meer leesplezier.
Dus als ze lazen uit zichzelf dan deden ze dat ook meer voor hun plezier.
Ja, dan hadden ze er ook meer plezier in.
Ja, ja, oke.
En zien jullie dat ook in de praktijk, Jocelijn? Bij jullie op school bij leerlingen?
Het is eigenlijk wel het beeld dat we zien natuurlijk. En wat ik eerder ook al aanhaalde.
Wij vinden het vooral heel belangrijk, om die leerlingen dus veel succeservaringen mee te geven.
Het hoeft niet allemaal leuk te zijn in het onderwijs. Soms moet je ook iets doen gewoon omdat het belangrijk is.
Maar leerlingen laten ervaren dat ze dit echt wel kunnen en dat het hen iets brengt...
en dat het die wereld dichterbij hen brengt, is gewoon heel belangrijk.
Wij zetten ook ontzettend veel in op het voorlezen. Zelfs in de examenklassen hangen ze aan je lippen.
Dat is altijd wel heel grappig om te zien in 4 vmbo-basis.
Nou ja, en wat wij ook doen is echt een heel divers aanbod creëren. En goede ondersteuning bieden...
bij het kiezen van die boeken. Dus dat ze echt het juiste boek vinden, wat aansluit op hun interesse.
En ja, we noemden het eerder al, maar gewoon af en toe een opstapje naar die zelfstandigheid en die succeservaring.
En net een wat lager niveau boek kiezen. Maar echt als middel en niet als einddoel.
Dus je blijft wel hoge ambities hebben.
Ja, ja, ja.
Nou, we hebben alweer heel wat gehoord.
Heb jij nog dingen die jullie nog meer doen dan Jocelijn net al genoemd heeft, Albertine?
Ja, ik heb inderdaad een aantal dingen al genoemd. Wat wij heel belangrijk vinden in al deze initiatieven...
is vooral dat we het lezen eigenlijk normaliseren. Dat het niet meer is van: Oh je leest een boek, dat is raar...
of dat is gek. Nee, het is heel normaal. We willen het veel doen met de leerlingen zodat ze het normaal gaan vinden.
En uiteindelijk ook leuk gaan vinden.
Nou, daarvoor is het ook belangrijk om de boeken letterlijk zichtbaar te maken.
Dus ik zei het al, je moet niet alleen zeggen: Ga maar naar de bieb of naar de mediatheek.
Maar je moet die boeken heel dichtbij brengen. Dus ze zien ze in de lokalen staan.
En we hebben bijvoorbeeld ook in de aula allerlei boekcovers opgehangen.
En dat is leuk, want toen ik dat aan het ophangen was een tijdje geleden hoorde ik meteen achter me van...
'Oh dat boek heb ik gelezen' of 'oh dat boek wil ik nog lezen'.
Dus dat is ook een hele simpele manier om het boek dichtbij te brengen.
We hebben dus een boek van de maand en dat boek staat dan een beetje extra in de spotlight.
In december maken we een boekadventkalender, dus dan pakken we een aantal boeken in...
om dan elke schooldag een boek uit te kunnen pakken om zo af te tellen naar de kerstvakantie.
Nou, het is een hele simpele manier. Maar dan is er allemaal nieuwsgierigheid van: Wat zou er nu weer in zitten?
En het helpt ook gewoon heel erg. En je presenteert het boek dan net weer even anders.
En dat vinden de leerlingen ook heel leuk.
Er zijn veel leesmomenten bij ons. Naast het leeshalfuur hebben we vaak bij Nederlands: Óf een hele leesles...
óf we gaan aan het begin van de les lezen. Dat werkt ook heel goed.
Het is leuk om te zien dat leerlingen er dan op een gegeven moment om gaan vragen.
Zo van: Mogen we iets langer nog lezen of mogen we de hele les lezen? Dus ja, dat bestaat echt nog.
En we lezen ook heel veel voor. Zoals Jocelijn ook al zei: Dat werkt gewoon heel goed. In welke klas dan ook.
En dan is het ook altijd van: Ah, wilt u nog iets verder lezen?
Of: Ik wil heel graag nu dit boek zelf verder lezen. Wat natuurlijk ook geweldig is.
Ook in de bovenbouw nog?
Ja, ik werk niet in de bovenbouw. Maar ik weet dat collega's uit de bovenbouw ook voorlezen.
En dat het in de bovenbouw ook nog werkt. Dus ja, absoluut, vergeet het voorlezen niet.
Want dat is gewoon een hele simpele manier om ze enthousiast te maken over boeken.
Ja, oke.
Nou, we zien in het onderzoek dat docenten betrekkelijk weinig jeugdliteratuur lezen.
We hebben in het onderzoek diverse onderwijsprofessionals daarover bevraagd.
En die vinden dat eigenlijk wel echt een must voor docenten.
Zowel tijdens de lerarenopleiding als daarna. En we zijn wel benieuwd wat jullie als kijkers daarvan vinden.
Daarom weer een vraag voor de poll: Moet je als docent Nederlands ook jeugdliteratuur lezen?
Nou, terwijl we op de uitslag wachten heb ik alvast een vraag aan Anneke.
Want ja, jij geeft les aan de lerarenopleiding. Hoe is dat bij jullie daar?
Is daar aandacht voor het zelf lezen van jeugdliteratuur?
Ja, op de lerarenopleiding Nederlands, is serieuze aandacht voor het zelf lezen van kinder- en jeugdliteratuur.
En dat helpt soms ook voor henzelf om de motivatie tot lezen te vergroten.
Want er is natuurlijk de meest prachtige kinder- en jeugdliteratuur. Dus dat helpt enorm goed.
Dus het is ook belangrijk voor het stimuleren van hun eigen leesplezier.
We werken daarin ook samen met de Openbare Bibliotheek.
Maar wat op dit moment ook nog belangrijk is, als we een stapje verder gaan.
Met wat we net ook al hebben gezegd: Het lezen van die andere leraren op de lerarenopleiding...
is ook van belang. De vraag is: Gebruiken zij op hun opleiding ook kinder- en jeugdliteratuur?
En dat zien we toenemen op dit moment.
Dus je bedoelt de andere docenten dan de docenten Nederlands?
Ja, dus bijvoorbeeld de docentenopleiding wiskunde is bezig met kinder- en jeugdboeken.
En we zien dat bij geschiedenis ook heel actief.
Want ik denk, als we gaan voor die integratie, dat we dat ook daarbij zouden moeten doen.
Ja, oke.
Albertine, hoe is dat bij jullie op school?
Hebben jullie als sectie ook afspraken over dat jullie zelf jeugdliteratuur lezen?
Wij hebben niet echt afspraken, maar ik heb gewoon het geluk dat onze sectie heel enthousiast is.
Ikzelf ben heel enthousiast over boeken maar mijn collega's ook. Dus we hoeven elkaar geen aantallen op te leggen.
We lezen gewoon heel veel. Soms allemaal hetzelfde, soms niet.
Dat gaat eigenlijk vanzelf. Omdat we zelf enthousiast zijn, breng je dat enthousiasme ook over op andere collega's.
Net wat Anneke zegt. De poll gaat dan over: Moeten docenten Nederlands...
literatuur lezen en jeugdliteratuur? Het zou inderdaad mooi zijn als we dat wat breder kunnen trekken.
En niet in de zin van moeten, wat ik ook al eerder noemde, maar meer in de zin van willen.
Dat het je lukt om ook andere collega's nieuwsgierig te maken.
Zodat ze ook zoiets hebben van: Hey, dat boek ga ik ook pakken.
Daarvoor helpt het trouwens, als boeken in alle lokalen staan. Want ik hoor geregeld van collega's van...
Hey, ik heb een boek van die plank gepakt en ik kan het niet meer wegleggen.
Er komen ook vaak collega's naar me toe, die vragen in de vakantie van...
Hey jij hebt zo veel leuke boeken in je lokaal staan, mag ik er even een paar meenemen?
Ja, en dat is natuurlijk geweldig. Want dat is precies wat je wilt bereiken.
Ik heb de uitslag van de poll binnen. Moet je als docent Nederlands jeugdliteratuur lezen?
Nou, 95% van de kijkers die hierop gereageerd heeft zegt 'ja'.
En nou, een hele kleine minderheid dus 'nee' of 'weet het niet'.
Dus daar zijn de kijkers het wel over eens in ieder geval.
Jocelijn, hoe is dat bij jullie op school met het lezen van jeugdliteratuur?
Ja, bij ons zijn er net zoals bij Albertine geen afspraken over.
En het is wel zo eerlijk om te zeggen dat bij ons denk ik de motivatie wisselend is.
Het is heel docentafhankelijk. Maar goed, je kunt mensen ook niet verplichten.
En het is inderdaad nodig om een eerste aanzet te hebben. Om te zien: Wat is nou die mooie literatuur?
Wat wij wel hebben, zijn twee onwijs enthousiaste collega's die bij ons de bieb helemaal op de schop gegooid hebben.
Die hebben het hele aanbod geactualiseerd. Ook naar aanleiding van een onderzoekje...
dat ze bij ons onder de leerlingen gedaan hebben in...
'Wat lees je graag?' en 'In wat voor talen zou je eigenlijk nog meer willen lezen?'
Ook omdat wij met meertaligheid best veel te maken hebben. Wat voor soorten boeken lees je graag?
Dus we hebben van alles in de bieb staan. Van hele mooie prentenboeken...
tot wat meer zwaardere literatuur, of jeugdliteratuur.
Maar ook graphic novels, stripboeken, non-fictie, noem maar op.
Van heel veel boeken staan daar bijvoorbeeld ook de originele versie en het makkelijk lezen-boek.
Zodat je dus ook kunt combineren in de klas.
En wat die twee collega's ook heel mooi doen, is al onze collega's weer enthousiast maken.
En steeds maar weer naar die mensen toe van: Goh, weet je hoe je die leerlingen...
kunt helpen het juiste boek uit te kiezen? We hebben weer een nieuwe aanwinst, kijk er eens naar.
Dus ze helpen ook gewoon, ze geven tips en ze delen kennis.
Ja, ja. Dus ik hoorde je ook zeggen dat jullie ook wel boeken in andere talen hebben staan dan Nederlands
En dat jullie daarin ook de meertalige leerlingen bedienen.
Ja, ja. En het was op zich wel heel grappig, want we hadden verwacht bijvoorbeeld...
dat er ook wel gevraagd werd om Arabische literatuur. Maar daar werd helemaal niet zo naar gevraagd.
Onze leerlingen zeiden van: Nou nee, doe dan maar Engels.
Maar zij willen dus ook echt wel het Nederlands of een andere taal beheersen.
Dus ja, ik vind dat ook wel weer een heel mooi signaal.
Ja, ja, ja. Dankjewel.
We gaan nu over naar het volgende onderwerp. We gaan met elkaar praten over effectief leesonderwijs.
Uit de peiling blijkt dat nog niet alle leerlingen in het tweede leerjaar op leesniveau 2F zitten.
Een aanzienlijk deel van de leerlingen haalt ook niveau 1F nog niet.
Dan rijst natuurlijk wel de vraag of het deze leerlingen überhaupt gaat lukken...
om aan het einde van het vmbo of de havo of het vwo, de gewenste eindniveaus te behalen.
Die niveaus hebben ze nodig voor hun vervolgopleiding naar het mbo of het hoger onderwijs.
Albertine, wat denk jij dat er moet gebeuren?
Ik denk dat het boek nog dichterbij de leerlingen gebracht moet worden.
In deze gevallen denk ik dat je nog meer bezig moet zijn met boeken en met lezen.
Ik zou ook tegen docenten willen zeggen: Durf daar ook tijd voor vrij te maken.
Want als het niveau zo laag is, dan betekent dat vooral dat je veel meer moet lezen.
Het is soms ook verleidelijk om te denken: Ja, maar ik heb ook een jaarplanning en ook andere dingen die ik moet doen.
Maar ik durf wel te stellen: Als je veel tijd in lezen investeert, heeft dat echt zin.
Bovendien geeft het ook rust. Bijvoorbeeld aan de rest van de lessen.
Dus sommige docenten zeggen: Ik heb echt geen tijd om elke les te beginnen met lezen.
Nou, dat denk ik wel. Want ik denk: Als je elke les begint met lezen, dan kun je de rest van de les...
volgens mij effectiever les geven. Omdat je in alle rust de les begint.
Dus ga kritisch kijken naar je jaarplanning. Ga kijken waar we allemaal tijd kunnen maken voor lezen.
Kan dat ook misschien bij andere vakken? En dan is het echt nog wel te redden.
Het is nog wel te redden, dat is een positieve noot.
Anneke, wat kun jij met scholen delen als het gaat om effectief leesonderwijs? Dat is jouw thema.
Nou ja, ik sluit aan bij Albertine. Breng de boeken bij de kinderen.
Geef ze de tijd en de mogelijkheid om ervan te leren houden. En kijk niet te lineair, want je zou bang zijn van...
Als ze nu 1F nog niet halen, dan moeten ze eerst naar 1F, dan naar 2F en dan naar 3F.
Als leerlingen eenmaal leren lezen en als ze aangehaakt raken aan dat serieboek waar ik het net over had.
En als ze een aantal audioboeken hebben geluisterd en ze durven de overstap te maken.
Dan zie je enorme sprongen in die leesvaardigheid. Dus het vreemde van leestoetsen is dat ze...
lineariteit veronderstellen, maar dat die lineariteit er in werkelijkheid niet is. Dus het is nooit te laat.
En het is moeilijk om je leesbegriptoetsen dan ook te gebruiken, want ze kunnen je soms ook ontmoedigen.
Dat je denkt van: Nou, wat moet ik deze leerling nu aanbieden? Want dat kan hij eigenlijk niet.
Nou, denk dat vooral niet.
In die zin zou ik mensen ook nog eens willen wijzen op de monitor van de Openbare Bibliotheek.
Dat is een vragenlijst die je afneemt in een kwartier à 20 minuten en die deel uitmaakt van je samenwerking met de...
leesconsulent van de Openbare Bibliotheek. En die leesmonitor stelt ook vragen over...
Wat lees je nou daadwerkelijk? Wat is jouw leesgedrag? Maar ook: Wat is het leesbevorderend gedrag van je leraar?
En vind je lezen moeilijk? Dus er zitten verschillende aspecten in, die eigenlijk de subjectieve kant...
en de ervaring van de leerling laten zien. En waar we eigenlijk best gemakkelijk op aan kunnen haken...
in het onderwijs. Zonder dat de uitslag ons nou meteen bang maakt of ontmoedigt.
Of zou leiden tot differentiatie die alles makkelijker maakt.
Ja, ja, ja. Mooie concrete tip, dank je wel.
Als Inspectie maken we samen met SLO, naar aanleiding van dit onderzoek, ook een reflectiewijzer.
Die reflectiewijzer is voor schoolteams om binnen het team het gesprek aan te gaan over...
een gezamenlijke effectieve leesaanpak. Jocelijn, kun jij daar iets over vertellen?
Ja, zoals jij al zei, die reflectiewijzer is echt een heel concreet hulpmiddel om met elkaar in gesprek te gaan.
Niet alleen voor die vaksectie, maar juist voor die schoolbrede teams.
En die is gebaseerd op het peilingsonderzoek. Dus al die punten die in dat onderzoek naar voren komen...
die zijn daarin opgenomen. En het bestaat eigenlijk uit een heleboel reflectievragen.
Vragen over de visie van de school. Maar ook over: Heb je voldoende kennis in huis hebt en expertise?
Wat is je aanbod? Hoe kijk je naar de leesmotivatie? Hoe werk je samen?
En als je die vragen met elkaar beantwoordt, geeft dat richting aan waar je mee...
aan de slag moet of wil als school zijnde. En vervolgens staan er dus ook echt praktische tips...
stukjes en doorkijkjes naar de theorie en hoe je dat dan kunt doen.
En wat ik ook nog wel wil zeggen is: We hebben het vandaag veel over lezen gehad.
Maar je hoort tussendoor ook de andere taalvaardigheden wel aan bod komen.
En als we bijvoorbeeld kijken naar de actualisatie van de kerndoelen en examenprogramma's.
Dan zien we dat dat voor de toekomst ook heel belangrijk is. Die integratie van die vaardigheden.
En als je daar met je team over wilt praten, dan zou je ook op de website van SLO kunnen kijken naar de Teamgids taal.
En dat is eigenlijk een zelfde soort hulpmiddel. Het geeft je allerlei concrete activiteiten...
die je kunt uitvoeren om echt naar de taal of de visie op taalonderwijs te kijken als school zijnde.
Waarbij je dus niet al die verschillende deelvaardigheden geïsoleerd aanbiedt, maar veel meer geïntegreerd.
Ja, waar je dus nadenkt over: Hoe doe je dat nou, die samenhang tussen die taalvaardigheden, die balans opzoeken?
Oke, dank je wel. Nou, die reflectiewijzer sturen we begin 2025 naar alle scholen...
van het voortgezet onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs.
En dat sturen we dan naar de sectie Nederlands. Die zijn bestemd voor de sectie Nederlands.
We gaan weer even kort kijken naar een paar vragen uit de chat, want de tijd gaat snel, zie ik.
Maar ik pik er toch eentje uit. Hoe gaan jullie als scholen om met het leeshalfuur?
Dan mist een docent elke week een deel lestijd, of zijn de leerlingen gewoon later uit?
Kan jij daar iets over vertellen?
Ja, de leerlingen zijn zeker niet later vrij. Want dat zou het lezen...
niet echt ten goede komen. Als het nog extra aan de dag vastgeplakt moet worden.
Nee, wij roosteren elke week in Magister een afspraak in...
voor alle leerlingen en alle docenten, op een wisselend lesuur.
Dus maandag het derde, of woensdag het vijfde, voor zo veel mogelijk wisseling.
Om niet elke keer op hetzelfde moment te lezen. Dan leveren alle docenten een klein beetje lestijd in.
Een half uur per week met steeds wisselende klassen.
Bovendien valt het leeshalfuur soms in een uur waarop je geen les geeft.
Als leerlingen dat hebben, hoeven ze daarvoor trouwens niet apart naar school te komen.
Dat kan als docent natuurlijk ook. Dat je net even een tussenuur hebt, dus dan kost het je al geen lestijd.
Dus ja, het kost iedereen een klein beetje lestijd, maar ik vind een half uur zelf eigenlijk nog echt heel weinig.
Ik zou liever misschien wel een uur elke week of elke dag willen.
En het kan zijn dat docenten moeilijk gaan doen over een half uur per week met wisselende klassen.
Ja, dan ja.
Dan kan je toch zelf ook even lekker lezen als docent.
Precies.
Ja, dat is ook niet mis.
Goed, misschien nog een kort vraagje.
Jullie hadden het over boeken die in verschillende lokalen staan, bijvoorbeeld in het wiskunde- of het biologielokaal.
Er is een vraag: Zijn dat nou fictie- of non-fictie boeken? Even een kort antwoord.
Allebei.
Ja.
Dat is een heel kort antwoord. Want wat voor fictieboeken zijn dat dan bijvoorbeeld?
Jij vertelde ook al iets over het aanbod vrij breed houden, dat proberen wij ook wel.
Het merendeel is fictie, maar er staat bijvoorbeeld ook wel een biografie van een rapper in het muzieklokaal.
Oh ja.
Dus we proberen juist wel een beetje de mix op te zoeken.
Omdat non-fictie sommige leerlingen wel iets meer aanspreekt.
Goed. Oke.
We ronden dit vragengedeelte weer af en gaan over tot het laatste onderdeel van het programma.
Maar u weet: Alle vragen uit de chat en ook de vragen die hier niet aan de orde zijn gekomen, worden gebundeld.
En samen met de antwoorden op onze website gezet. Dus die komen zeker nog terug.
Tessa, tot slot. Welk mooi onderzoeksresultaat zou jij nog willen benoemen?
Nou, wat ik wel heel mooi vond om te zien, is alle inspanningen die scholen...
en docenten leveren om de leesvaardigheid te verbeteren.
Dus scholen stellen doelen op het gebied van leesvaardigheid en organiseren allerlei activiteiten...
om de interesse in lezen te bevorderen. En heel veel docenten hebben al nascholing...
gevolgd op het gebied van leesbevordering en leesdidactiek.
En heel veel docenten zijn ook nog van plan om zich daar verder in te verdiepen. Dus dat vond ik heel erg positief.
Mooi slotwoord. Anneke, wat springt er nou voor jou het meeste uit?
Voor mij springt het meest eruit: Het is nooit te laat. En goede verhalende fictie en non-fictie maakt het verschil.
En wees niet bang in het zoeken naar de boeken die bij leerlingen passen.
Oke, dank je wel. Albertine, wat zou jij je collega-scholen mee willen geven?
Ja, vooral: Zien lezen, doet lezen. Dus geef zelf het goede voorbeeld.
En breng het boek echt dichtbij. Letterlijk de klas in.
Verlaag die leesdrempel zoveel mogelijk. Dus breng het boek dichtbij de leerling.
En zorg dat het heel makkelijk voor ze is om het boek te gaan lezen of verder te gaan lezen.
Durf tijd te maken voor lezen en vergeet ook echt niet zelf te lezen. Want er wordt gewoon heel veel moois geschreven.
Oke. Jocelijn, specifiek voor scholen in het voortgezet speciaal onderwijs.
Nou, ik zou heel graag willen zeggen: Zet hoog in. De leerlingen die komen met een zwakke leesmotivatie...
en een zwakke leesvaardigheid de klas binnen. En dan denken we ze te ontzien, door versimpelde teksten aan te bieden.
Of alles mondeling over te brengen. Of ze geen boeken te laten lezen, want ach, weet je: Je wil ze niet pesten.
Maar daarmee helpen we ze niet. En ik zou graag aandringen op: Dompel die leerlingen nou onder in een taalbad.
Sop ze onder, maar neem ze wel aan de hand. En ondersteun ze op de juiste manier.
Bied de juiste boeken aan en dan komen zij er ook.
Oke, mooi advies, dankjewel.
Dat lijkt me ook een mooie afsluiter. Want uiteindelijk gaat het erom dat de kijkers van dit webinar...
verder geholpen zijn met het vormgeven van effectief leesonderwijs.
En ik hoop dat de voorbeelden van dit webinar daaraan bijgedragen hebben.
Voor vragen kunt u altijd contact opnemen met de Inspectie van het Onderwijs, via het contactformulier op de website.
En over een tijdje kunt u dit webinar ook terugkijken via onze website.
En zoals gezegd plaatsen we daar ook een overzicht met de meest gestelde vragen en de antwoorden die daarbij horen.
Albertine, Anneke, Jocelijn en Tessa; dank jullie wel voor jullie waardevolle bijdragen.
En voor u thuis, op school of op een andere plek; dank u wel voor uw belangstelling.
En blijft u hier nog even in het webinar. Want dan kunt u de evaluatie invullen.
En wellicht zijn mijn collega's nog bezig om een antwoord in te typen, op een vraag die gesteld is in de chat.
Dus dan kunt u dat antwoord ook nog meekrijgen. Dankuwel en een fijne middag.