Welkom bij het webinar van de Inspectie van het Onderwijs.
We gaan het vandaag hebben over burgerschap en...
hoe de inspectie aankijkt tegen dit onderwerp.
We gaan uit van po, so en vo en van de wettelijke burgerschapsopdracht voor het funderend onderwijs.
Vragen die aan de orde komen zijn bijvoorbeeld hoe geven scholen invulling aan deze opdracht.
Waar kijkt de inspectie naar en wat vraagt de wet nu precies van ons?
Dat doen we hier met vier gasten aan tafel. Twee gasten uit de onderwijspraktijk. Welkom.
Marjo van IJzendoorn. Je bent rector van het Rodenborch College in Rosmalen.
Hoe geeft jouw school nu invulling aan burgerschap?
Dat proberen wij iedere dag te doen vanuit onze missie. Heel kort samengevat in het woord wij.
Uitgebreid hoogwaardig onderwijs en oog voor elkaar. En dat laatste is heel belangrijk.
Wij proberen bij onze leerlingen een attitude...
aan te kweken van verdraagzaamheid en begrip voor...
een ander door er constant en consequent aandacht aan te besteden.
Een school is een gemeenschap, dat weten we allemaal. "Wij" benadrukt dat nog eens een keer.
En wat heel helpend is om een veilige school en een veilige schoolcultuur te creëren is,
sturen op die waarde. En voor onze mensen zijn daar...
de sleutelwoorden voor, voorbeeldgedrag en dialoog.
Dank je wel. Ook aanwezig. Stefan van der Weide.
Je bent directeur van de Vierambacht in Rotterdam.
Welke rol speelt burgerschap op jouw school?
Dat klopt. Ik ben directeur van een gemengde school...
in Rotterdam-West. Rotterdam kent 170 nationaliteiten.
Dit vraagt veel van de leerkracht om in een stedelijke context te werken.
De sociale en culturele verschillen zijn ook erg groot.
Met het burgerschapsonderwijs hopen wij de...
kinderen de kennis en vaardigheden aan te bieden om goed met elkaar om te gaan.
Hele uitdaging denk ik.
Ja, zeker.
Ook aan tafel twee collega's van de inspectie.
Daphne Lodeweges. Je bent inspecteur primair onderwijs.
Je gaat straks meer vertellen over het doelgericht en samenhangend burgerschapsonderwijs.
En ook Reinout Boxman, inspecteur voortgezet onderwijs.
En jij gaat meer in op de sociale en...
maatschappelijke competenties en ook over de basiswaarden.
Ook welkom.
Mijn naam is Rutger Pol en ik ben Directeur...
voortgezet onderwijs bij de Inspectie van het Onderwijs.
En ik ben vanmiddag uw gastheer.
Voordat we inhoudelijk gaan praten hebben we nog een aantal praktische zaken met u te delen.
Ten eerste dank voor de vooraf ingediende vragen.
Dat heeft ons geholpen om het webinar vorm te geven.
We gaan vandaag dus vooral in op de wettelijke eisen, samenhang, doelgericht.
We kijken ook naar zaken als basiswaarden en de sociale en maatschappelijke competenties.
U kunt vragen stellen, want er is een live chat. Maak daar vooral gebruik van.
Er is een team achter de schermen beschikbaar om deze vragen te beantwoorden.
Daar gaan we ons best voor doen om al die vragen ook te kunnen beantwoorden.
Maar we zullen ook zorgen dat na afloop op de...
website die vragen en ook de antwoorden beschikbaar zijn.
Zodat u die naderhand ook kunt lezen.
Zijn er nou technische problemen. Met beeld of geluid geef dit dan ook aan via de chat.
Dan gaan we het proberen op te lossen.
We maken ook een opname van het webinar...
zodat over enkele weken deze opname ook beschikbaar is op onze website.
Zodat u ook zelf kunt terugzien dan wel door kunt sturen naar een collega.
Dat waren de praktische zaken.
Dan gaan we nu aan de slag met het inhoudelijke gesprek.
Burgerschap is sinds 2006 een wettelijke eis.
In 2021 is de wet aangepast.
Ons beeld is dat veel scholen en besturen daar ook heel actief mee bezig zijn.
En dat is eigenlijk ook heel logisch.
Want sociale en maatschappelijke vorming is eigenlijk al een hele oude kerntaak van het onderwijs.
En er gebeurt dus veel.
Maar we zien ook wel dat scholen moeite hebben om...
dat doelgericht en ook samenhangend te gaan doen.
En om daar leerdoelen aan te koppelen.
Er gebeurt dus veel, maar niet altijd doelgericht en samenhangend.
Stefan, kun jij ons vertellen hoe jouw school daar verder invulling aan geeft?
Ja, zeker.
Wij zijn ongeveer twee jaar geleden gestart...
met het vormgeven van het burgerschapsonderwijs.
We zijn begonnen met 25 doelen verzamelen onderverdeeld in kennis, houding en vaardigheden.
En die 25 doelen hebben we vertaald van de...
bovenbouw, naar de middenbouw en ook naar de onderbouw.
En daarna zijn we vooral gaan kijken wat doen we eigenlijk al.
Want heel veel van die doelen komen al terug in de bestaande methodes.
Van taal, rekenen en wereldoriëntatie.
En daarna, toen we dat inzichtelijk hadden gemaakt, kwamen we er ook achter dat we bepaalde...
doelen van het burgerschapsonderwijs nog niet aanbieden.
En daar zijn we op zoek gegaan naar aanvullend...
materiaal om toch die doelen nog aan te kunnen bieden.
En als laatste stap wat we ook hebben gedaan, is het vooral ook zichtbaar maken.
Dus wij hebben een icoon in onze school, die hangt in de school, maar ook in de lokalen.
Bij taal, bij rekenen, als één van die doelen van burgerschap daar dan ook terug komt.
Dus voor de leerling ook heel herkenbaar dus.
Het is heel herkenbaar overal eigenlijk.
Ja, mooi, dank je wel.
Marjo, hoe doe jij het op jouw school?
Nou, heel eerlijk gezegd vind ik het soms ook best lastig.
Zeker ook omdat je ervan collega's, scholen in de buurt hoort...
dat ze een herstelopdracht hebben gekregen, dan denk je, o jee.
En in grote lijnen, Stefan, hebben wij precies dezelfde
werkwijze als jij toegepast, maar dan ben je er nog niet.
Want de kunst is om de PDCA-cyclus hierin heel consequent toe te passen en steeds op je...
netvlies te hebben is het nog samenhangend en doelgericht.
Wat zien de leerlingen ervan in de school?
Het tweede is, en dat vind ik ook echt heel moeilijk, is dat...
je je aanbod steeds moet blijven aanpassen op de leerlingpopulatie.
Dat vereist dus dat je weet wat je leerlingpopulatie bezighoudt.
En dat betekent ook dat je aan moet blijven passen en...
PDCA-cyclus in combinatie met systematisch daarin werken.
En samenhangend is echt wel een klus, maar ik denk wel dat het kan lukken.
Oké, mooi om te horen.
Daphne, als inspecteur primair onderwijs, hoe zie...
jij nu dat scholen die opdracht voor burgerschap aanpakken?
Ja, wat Stefan en Marjo noemen, dat zijn mooie voorbeelden...
en er zijn veel aanpakken denkbaar.
En zoals je net al zei, er gebeurt veel op school. Er zijn veel activiteiten.
Maar het gaat erom dat je die bewust gebruikt en...
dat je gericht werkt aan goed gekozen leerdoelen.
En dan is het belangrijk dat je expliciet bent...
over de kennis en de houdingen en de vaardigheden.
En dat je daarin ook aangeeft wat je de leerlingen...
wil hebben bijgebracht als ze de school verlaten.
En dat je die dan in concrete leerdoelen zet en dat je...
daar stapgewijs en planmatig naar de realisatie naartoe werkt.
En dan is het belangrijk dat je als school een aanpak kiest die past bij je.
En dat je daar achter staat en dat je ook heel helder...
met elkaar weet wat willen wij onze leerlingen leren.
En hoe willen we dat bereiken?
En tot slot is het belangrijk dat je weet wat er gebeurt in de omgeving van de leerlingen.
Want als je dat weet dan kun je ook beter inspelen op gebeurtenissen en incidenten.
En dan kan je ook accenten aanbrengen in de lessen die je aanbiedt.
Oké, je zit alleen binnen de school, maar ook buiten de school moet je je oren en ogen openhouden.
Ja, klopt.
Het gaat bij burgerschap dus ook over het bevorderen van sociale competenties.
Marjo, jij geeft leiding aan een vo school.
Kan je een voorbeeld geven van zo'n sociale competentie die bij jullie op school veel aandacht krijgt?
Ja, overigens ook bij docenten dat je je verplaatst in de ander.
Dus begrip hebben voor de ander en daar vloeit als het ware ook respect uit voort.
Dat vinden wij heel belangrijk, dus dat oog voor elkaar.
En we proberen daarbij constant de dialoog voorop te stellen.
Consequent, bij incidenten wat er ook gebeurt in...
de klas, buiten de klas, in de pauzes, met de OP (onderwijsgevend personeel).
Gaan we altijd op onderzoek uit.
Hoor en wederhoor, altijd.
Proberen te begrijpen eigenlijk in het hoofd te kruipen van de ander.
Hoe denkt hij/zij, waar kan ik op aansluiten om zo het gesprek te voeren.
En dat klinkt natuurlijk soms best soft, maar het is heel moeilijk om te doen.
En het betekent ook dat je de kunst van het verbinden en begrenzen heel goed moet beheersen.
Oké, dank je wel.
Stefan, het gaat ook om maatschappelijke competenties.
Ja.
Je hebt met je school heel veel geïnvesteerd in het Burgerschapsonderwijs.
Dat heb je ook verteld. Twee jaar geleden begonnen, en veel gedaan.
Kan je ook een voorbeeld geven van zo'n maatschappelijke...
competentie waar jullie echt veel tijd en energie in gestopt hebben?
Wat ook heel passend is bij onze populatie, is dat ze het...
lastig vinden om te verplaatsen in de belevingswereld van een ander.
Daar hebben we heel veel aandacht aan besteed.
Een groot gedeelte van de leerlingen, die vindt dat echt ingewikkeld.
Waardoor ze snel reageren op elkaar en dat er ook...
conflicten ontstaan, in de klas, in de gang en op het speelplein.
Dat is natuurlijk jammer, dus daar gaan we ons aanbod dan op...
aanpassen, onze doelen op aanpassen en onze activiteit op aanpassen...
om te zorgen dat de kinderen daar vaardiger in worden.
Oké, de inspectie heeft natuurlijk een belangrijke rol hierin.
Reinout kan ons meenemen in welke eisen inspectie eigenlijk stelt in het toezicht.
Om te beginnen, die eisen komen niet van de inspectie, die komen uit de wet.
En de burgerschapswet, daarnaast heb je de kerndoelen.
En als ik dat eenvoudig zeg, dan is de wettelijke opdracht om...
die sociale en de maatschappelijke competenties te bevorderen.
Een school mag zelf kiezen welke, maar in ieder geval gelden die vastgestelde kerndoelen.
Nou, voorbeeld van zo'n kerndoel is een sociale...
competentie als leerlingen die zich redzaam leren te gedragen...
in allerlei situaties, zoals in het verkeer, als consument, in sociaal opzicht.
Maar een school heeft dus heel veel ruimte om daarnaast nog...
eigen sociale en maatschappelijke competenties na te streven.
En die ruimte wordt ook bewust gegeven door de overheid, dus dat is ook goed om te doen.
En ook belangrijk, want wat ik nog wel zie in het vo, is dat er kerndoelen geknipt...
geplakt zijn in de beleidsstukken die je dan van tevoren ook bekijkt.
Maar kerndoelen zijn heel algemeen en die vragen verdere concretisering.
Uitwerking gericht op de leerlingen van de school en verbonden met de visie van de school.
En je had eigenlijk ook als tip voor scholen: benut die ruimte die er gegeven is, hè?
Maak er gebruik van.
Ja.
Ik heb ook gezien, he,
er zijn onlangs nieuwe conceptkerndoelen voor...
burgerschap verschenen ontwikkeld door de SLO.
Ja, klopt.
Wat betekent dat voor het toezicht, Reinout?
Nog niets.
Het zijn, zoals je zegt, conceptkerndoelen, dus ze worden nog beproefd.
Ze zijn nu nog niet van toepassing en ze gaan mogelijk ook nog wel veranderen.
Dus als inspectie zien wij toe op de huidige kerndoelen.
En pas als de conceptkerndoelen door de minister zijn vastgesteld,
zullen wij als inspectie daarop toe zien.
Ja, dat zal nog wel enige tijd duren denk ik.
Dat duurt nog wel even, ja.
Ja, oké.
We zijn nu ingegaan op die sociale en maatschappelijke competenties.
Maar de wet vraagt nog meer.
Het vraagt ook aandacht voor basiswaarden.
En basiswaarden zijn een belangrijke onderdeel van de burgerschapsopdracht.
En deze basiswaarden zijn ontleend aan de Nederlandse Grondwet,
maar ook aan de Universele verklaring van de Rechten van de Mens.
En die zijn ook in een wet vasgelegd.
Ze zijn niet door de inspectie zelf bedacht, maar zijn in de wet vastgelegd.
En de wetgever noemt ook drie basiswaarden.
Dat gaat om vrijheid, gaat om gelijkheid en gaat om solidariteit.
Voor jou een vraag, Marjo.
Waar kunnen we op jouw school nu aandacht vinden voor die abstracte basiswaarden in feite...
die ook dan concreet terug te vinden zijn bij jouw school?
Als ik er dan even twee pak...
gelijkwaardigheid en ook daarmee samenhangend solidariteit.
Een voorbeeld is de organisatie van ons en de viering van de Paarse Vrijdag.
Het is een hele leuke dag.
Dan komen docenten en leerlingen met paarse kleding,
niet allemaal, voor degene die dat willen, maar de meeste doen het.
En de leerlingen hebben dan ook een verkooppunt,
waarbij ze allerlei paarse attributen kunnen verkopen voor het goede doel.
Dat is ook mooi meegenomen.
En wat mij wel verbaasd heeft...
en daar had ik eigenlijk niet bij stil gestaan.
Een paar jaar geleden kregen wij een brief van een groep leerlingen uit de bovenbouw...
en die wilden een tegenactie organiseren.
Ze waren er echt niet mee eens.
Er was best een hele netelige situatie.
Netjes nog dat ze een brief hadden geschreven zodat we het wisten.
We zijn met die leerlingen uitgebreid in gesprek gegaan,
met meerdere personen, dus niet ik alleen maar met echt meer mensen erbij.
We hebben de argumenten uitgewisseld, de voor- en tegens benoemd.
We hebben de argumenten uitgewisseld, de voors en tegens benoemd.
Er echt over gesproken en uiteindelijk is het goed gekomen,
maar dit geeft gewoon weer aan dat je ook naar de minderheid daarin moet luisteren...
en hen ruimte moet geven om hun zienswijze een plek te geven.
Daarna te luisteren en samen naar een oplossing te zoeken.
Dus weer toch de dialoog.
Ja, kan mij voorstellen dat je even schrikt van zo'n brief.
Huh, wat betekent dat.
Je hebt het eigenlijk gebruikt om die burgerschapsopdracht weer een plekje te geven
naar aanleiding van dit gebeuren.
Ja, dat is aansluiten bij de populatie.
Ja, mooi voorbeeld.
Reinout, kun je wat meer vertellen over die drie basiswaarden vrijheid,
gelijkheid en solidariteit?
Ja, zoals je al zei, de inspectie bedenkt die niet zelf.
De wetgever geeft aan, er zijn die drie basiswaarden
en die werkt dat dan nader uit in acht elementen.
Nou, bijvoorbeeld verdraagzaamheid,
gelijkwaardigheid van mensen. Afwijzen van discriminatie.
Nou, verdraagzaamheid verwijst bijvoorbeeld naar dat je de mening of gedrag van een ander...
accepteert, ook als je er helemaal niet mee eens bent.
En ook dat je dan de ruimte aan de ander wil geven om dat gedrag of die mening te hebben...
binnen de grenzen van de wet.
Nou, als ik dat nog iets concreter maak,
je kunt gewoon leerlingen leren dus dat ze kritiek mogen hebben op andere mensen.
Het is gewoon prima, hè.
Hoe andere mensen denken, hoe andere mensen doen, wat ze geloven.
Maar het mag niet ten koste gaan van de rechten van andere mensen.
Dus leerlingen moeten leren dat ze de ander de ruimte geven die ze ook zelf hebben.
En nog even over die acht elementen, want is het dan drie of acht elementen?
Maar dat is een minimale kern.
Scholen hebben heel veel ruimte, ook hier om eigen uitwerkingen te kiezen.
Ze hebben ruimte om die waarden te verbinden met
hun eigen visie of met hun levensbeschouwelijke
traditie en ook ruimte om eigen waarden daar aan toe te voegen.
Wat je ook tegenkomt is dat de incidenten op de school plaatsvinden.
Die kunnen altijd plaatsvinden.
Dat betekent niet dat de burgersschapsopdracht niet goed is, hè.
Dat je het eigenlijk aangrijpt om er volgens mee aan de slag te gaan.
Ja, precies.
Nou, voor meer informatie kunt u ook ons onderzoekskader lezen.
Dat is door de minister vastgesteld.
En beschikbaar op onze website.
Daar is ook meer informatie over die drie basiswaarden en ook over de acht elementen,
zoals Reinout die ook benoemde.
Stefan, ook voor jouw school zijn die basiswaarden van belang?
Ja, zeker.
En daar geef je uitwerking aan.
Ja.
Als we dan in gaan op bijvoorbeeld
verdraagzaamheid. Hoe ga je met dat thema om bij jouw school?
Verdraagzaamheid is een belangrijk thema bij ons op school.
En dan bijvoorbeeld wat daaronder ligt, het omgaan met conflicten.
Dat onderdeel hebben we uitgewerkt in verschillende leerdoelen,
vanaf groep één tot en met groep acht, zodat er ook een opbouw in zit.
Dat begint met het gewoon luisteren.
Hoe los je een ruzie op tot uiteindelijk dat we in groep
acht de kinderen hebben geleerd hoe ze een debat kunnen voeren.
En zo hebben we dat in school weggezet.
Dus die kinderen groeien eigenlijk in ontwikkeling?
Ja, er zit samenhang in. Ze groeien en dat hebben we in doelen uitgezet.
Ja, mooi.
Dank je wel.
Nou, Reinout, als je dit zo hoort, wat denk je dan als inpecteur?
Nou, hier word ik wel blij van.
En ik word er ook nieuwsgierig van, want ik ben dan ook wel benieuwd.
Waar in de school en op welke plaatsen vind ik nou die concretisering van die leerdoelen.
Met betrekking tot die basiswaarden. Dus waar is dat te zien?
En als ik met leraren bijvoorbeeld in gesprek zou zijn, dan zou ik vragen,
Lukt het ook, om met de leerlingen die leerdoelen te bereiken?
En welke informatie heb je daar eigenlijk over?
En ja, meer algemeen zou ik ook wel willen weten van,
lukt het als team om die basiswaarden voor te leven?
En maak je daar ook afspraken over?
Want het is immers zo dat die schoolcultuur in...
overeenstemming moet zijn met die basiswaarden.
Ja, zeker.
Nou, zijn het vragen die je herkent in de praktijk?
Want we noemen het zelfs vragen van de inspectie.
Heb je daar ervaring mee met dit soort vragen?
Nou, we hebben vorig jaar in november de onderwijsinspectie op bezoek gehad.
En daar hebben we over OP0 inderdaad...
vragen gekregen die overeenkomen met wat ik nu hoor.
En gelukkig konden we ze heel goed beantwoorden en laten zien.
Oké, je hebt ook een goede reactie gekregen of het oordeel was voldoende, hoop ik.
Ja, klopt.
Ja.
OP0 is de standaard die we gebruiken
voor basisvaardigheden waar ook burgerschap in zit.
Ja.
Om te weten of de doelen bereikt worden, of dat...
je nieuwe doelen moet toevoegen of moet bijstellen...
is het ook belangrijk om de voortgang van het burgersonderwijs te monitoren.
Als inspectie stimuleren we het monitoren, maar daar handhaven we nog niet op.
Dat volgt wellicht later.
Ja, bij doelgericht werken, hoort natuurlijk ook
dat je het onderwijs voor burgerschap afstemt op de leerlingenpopulatie.
Stefan, hoe doe jij het op jouw school?
Die afstemming op de specifieke doelgroep van 170 verschillende nationaliteiten, enorm veel.
Ja, zeker.
Hoe ga je daarmee om?
Het is niet zo dat wij al die nationaliteiten in onze school hebben...
maar wel in Rotterdam natuurlijk.
Dus wij hebben er wel veel.
Dat klopt.
Wat wij vooral doen, is praten met het team over wat wij ervaren, wat wij zien.
Dus in principe het verzamelen van allerlei data om met elkaar het gesprek te voeren.
Van wat zien wij nou op school, wat zien we op het speelplein, wat zien we in de hal...
wat zien we in het lokaal.
Niet alleen met het team, maar ook met bijvoorbeeld een leerlingenraad.
Daar halen we informatie op om dan vervolgens te
kijken van, oké, wat voor doelen en activiteiten
moeten wij nou aanbieden om het passend te maken voor de populatie.
Een voorbeeld hiervan is dat wij in de middenbouw een carrousel hebben georganiseerd,
waarin de kinderen kennis maken met verschillende religies.
Het Jodendom, Boeddihsme, Hindoeisme, daar komen er echt vakleerkrachten,
komen daar over hetzelfde thema dan lessen verzorgen.
Ja, en zo passen we dat aan om die kinderen zo...
breed mogelijk scala aan kennis en vaardigheden
bij te brengen en daar dus ook later beter mee om te kunnen gaan.
Ja, mooi.
Dank je wel.
Daphne, als jij op de school komt, dan kijk je
ook naar de afstemming op die leerlingpopulatie.
Waar let je dan op?
Ja, wat belangrijk is, dat zei Stefan ook, dat zijn de achtergrondkenmerken.
Wat is de thuissituatie van de leerlingen en in hoeverre is dat ondersteunend?
Komen de kinderen in aanraking met andere culturen, andere geloven.
Maar waar het bij de burgerschapsopdracht ook om gaat is, in hoeverre is de context,
of in hoeverre groeien de kinderen op in de
omgeving waarin de basiswaarden onder druk staan.
Is er bijvoorbeeld sprake van discriminatie, uitsluiting of vooroordelen?
Op het moment dat je dat weet, moet je daarop inspelen.
En dat betekent ook dat op het moment dat wij op een school komen dat we ook zullen vragen
aan een school of ze hun beeld hebben van de omgeving van de leerlingen.
En als je dan weet dat in de omgeving van je
school bijvoorbeeld disrespectvol omgegaan wordt
met seksuele diversiteit, dan vraagt dat wat van je onderwijs.
En dan vraagt dat dat voor de alertheid die je hebt op bijvoorbeeld afwijzing
en op de gesprekken die je daarover hebt.
Ik hoorde laatst bijvoorbeeld een leerling zeggen,
"Bij ons op school is het altijd erg als je scheldt.
Maar als je bij ons scheldt met kanker of met homo, dan heb je echt een groot probleem.
Dat kan niet. Docenten accepteren dat niet."
En dan denk ik, wat mooi.
Wat mooi dat een school zo helder is daarin.
Zo duidelijk een grens aangeeft en dan ook de kinderen meegeeft...
dat ze daar zo in staan en dat ze daar ook die afwijzing gewoon niet accepteren.
En dan dus op deze wijze kun je daarmee aan de slag.
En weet je, het is op een school bereik je alle leerlingen.
Dus op het moment dat je de leerlingen wat wil leren moet je op een school zijn.
Ja, dank je wel.
Je leert hier ook wel uit dat...
burgerschap is geen standaard pakket.
Maar dat is eigenlijk altijd afhankelijk van de populatie op school.
Dus dat je die goed kent, dat je daar dan vervolgens je onderwijs op toespitst.
En dat wordt een hele grote variatie eigenlijk. Wat je op scholen ziet,
wat er aan burgerschap gedaan wordt.
Ja, inderdaad.
Nou, dan gaan we nu verder op doelgericht en samenhangend.
We hebben een vraag ook via de chat binnen gekregen.
Het is wel leuk om die even tussendoor te doen.
Een vraag van een kijker.
Vanaf wanneer wordt het burgerschapsonderwijs OP0 meegenomen...
in het kwaliteitsonderzoek van de onderwijsinspectie?
Daphne, kun je daar een antwoord op geven?
Ja, we kijken er nu al naar.
Op dit moment binnen OP0, basisvaardigheden, is burgerschap één van de onderdelen waar we naar kijken.
Naast taal en rekenen kijken we naar burgerschap en hoe de school daar invulling aan geeft.
Nou, OP0 zit, zoals misschien bekend is, nog geen oordeel aan vanuit ons.
Maar we geven daar wel gerichte feedback op.
En we geven ook herstelopdrachten op het moment dat wij het gevoel hebben
dat het burgerschapsonderwijs niet doelgericht of niet samenhangend...
wordt aangeboden of misschien inderdaad niet in voldoende mate afgestemd...
op de leerlingpopulatie.
Dus geen oordeel, wel herstelopdrachten.
Ja, zeker.
Oké, dank je wel.
En een andere vraag, Stefan.
Er wordt veel aandacht besteed op jouw school aan de vaardigheid verplaatsen in een ander.
Dat was ook nodig op jouw school.
Kun je er iets meer over vertellen hoe je dat gedaan hebt?
Daar is ook een kijker nieuwsgierig naar.
Hoe verplaats je in een ander door te begrijpen wat er leeft, wat er speelt?
Dus dat betekent dat je kinderen moet leren hoe ze luisteren.
Dat je je mond even moet houden, dat je oordeel moet uitstellen,
dat je even moet wachten met antwoord geven.
Dus dat zijn gewoon de basisvaardigheden die je ze...
bijbrengt om überhaupt het gesprek te kunnen voeren.
In plaats van jouw eigen mening gelijk op te leggen.
Ja, en eigenlijk wat jij weer net vertelde bij Paarse Vrijdag, he?
Dat je je verdiept even in de mening van die brief.
En echt in dialoog gaat om je te kunnen begrijpen.
Dankjewel.
Nou, Reinout, we horen vaak dat het niet helder is...
wat doelgericht en samenhangend eigenlijk betekent.
Kan je is ingaan op het term doelgericht? Wat betekent dat?
Ja, doelgericht betekent werk met concrete leerdoelen.
En een concreet leerdoel geeft informatie over wat er geleerd moet worden.
Dat is dan het doel en ook wie dat moet leren.
En dat is dan de doelgroep.
En een leerdoel, een concreet leerdoel geeft
ook informatie over wanneer daar aan voldaan is.
En als je het hebt over een doel, dan hebben we al meer hier aan tafel over gehad,
gaat het om welke basiswaarde of gaat het om...
een sociale of een maatschappelijke competentie.
Gaat het om kennis of een bepaalde houding die...
je zoals in jouw voorbeeld net wil bevorderen.
Welke stof hoort erbij?
Nou, en gaat het over de doelgroep?
Dan moet je ook nadenken over, oké, hier hebben we leerlingen.
In de onderbouw van het primair onderwijs voor ogen
of zitten wij in het voortgezet onderwijs bovenbouw.
Gaat het om vmbo-kader, gaat het om havo.
Als je dat uitwerkt op die manier, dan spreek je over doelgericht.
Ik denk dat jullie daar op school ook voorbeelden van hebben.
Marjo, kun jij eens vertellen hoe die concrete leerdoelen bij jou op school eruitzien?
Ja, maar dan wil ik nog even terugkomen op wat jij zei.
Ken je leerlingen. Docenten kennen hun leerlingen over het algemeen.
Vangen veel op in de klas.
Zo weten wij dat bij ons op school, omgaan met verschillen best een dingetje is.
Hoe doe je dat nou om leerlingen daar iets van bij te brengen?
Dat kan best op een natuurlijke manier.
Bij biologie komt bijvoorbeeld in het hoofdstuk genetica pigment aan bod.
En discriminatie daaraan hangend.
Het is natuurlijk geen expliciet onderdeel van de stof zelf.
Maar er wordt bewust aandacht aan besteed.
De docenten leggen uit wat pigment is, wat het betekent voor de huidskleur,
hoe het verdeeld is over de wereld.
En gaan daar met leerlingen over gesprek.
En wat zij aangeven, is dat daardoor het gesprek met leerlingen makkelijker wordt.
Hetzelfde geldt voor homoseksualiteit.
Niet alleen het verbieden van scheldwoorden daarin.
Maar ook uitleggen dat bijvoorbeeld bij dieren dit een heel normaal verschijnsel is.
Dat het er gewoon bij hoort.
Dat het soms ook genetisch bepaald is.
En ook dat, zo geven zij aan, maakt het voeren van een gesprek daarover veel makkelijker.
En daardoor ook de acceptatie.
En dat bevordert natuurlijk weer de verdraagzaamheid.
En een andere als je het over samenhang hebt, over bijvoorbeeld discriminatie.
Bij Engels wordt er het oude boek, De Negerhut van oom Tom nog in de bovenbouw gelezen.
Vier vwo.
Dat doet nog steeds veel bij leerlingen.
Dat maakt grote indruk.
Dat is ook weer aanleiding om erover te praten.
Als het over arm en rijk gaat, dan is nog steeds Oliver Twist van Charles Dickinson.
Een mooie aanleiding gebeurt ook.
En een heel mooi project bij ons op school is Raise Your Voices.
Daar mogen leerlingen een protestmanifestatie voorbereiden.
Ze lopen nog net niet door de school.
En dat gaat uit het gedachtegoed van Black Lives Matter.
En daar wordt in de lessen uitgebreid in projecten over de hele school...
dan in die jaarlaag aandacht aan besteed en het werkt.
Ja, dat zijn mooie voorbeelden denk ik.
Als je het vertaalt naar een leerdoel, dan gaat het er om dat leerlingen.
Bijvoorbeeld in de onderbouw vo over actuele situaties leren.
Kwesties, die voortvloeien uit verschillen en overeenkomsten tussen mensen.
En ook hoe je daar dan vanuit gelijke behandeling. Gelijkheid als basiswaarde met elkaar mee omgaat.
En in elkaar verplaatsen, dat zit er ook in.
Ja, zeker.
Dus ook combineren je eigenlijk verschillende
elementen uit je burgersopdracht om met elkaar over te praten.
Dat zijn mooie voorbeelden uit het VO.
Stefan, als je kijkt naar de bovenbouw, een mooie opbouw gemaakt op school.
Kan je een voorbeeld geven van zo'n concreet leerdoel die...
typerend is voor jouw school, bijvoorbeeld in groep 7/8?
Ja, wij maken een duidelijk onderscheid tussen activiteit of leerdoelen.
Als het over seksualiteit gaat, dan passen we de activiteit aan.
Wij bieden nu seksuele voorlichtingen aan met een man en een vrouw.
En die geven dan samen les.
Dat geeft iets meer veiligheid voor onze leerlingen.
Dus we passen niet het leerdoel aan wat erbij hoort,
maar wel de activiteit of de wijze waarop je het aanbiedt.
Als je hebt echt over leerdoelen aanpassen, dan is bijvoorbeeld een voorbeeld: debatteren.
Dat heb ik al genoemd in de bovenbouw.
Debatteren is eigenlijk een vorm en daar hebben we doelen ondergehangen die we dan...
hebben beschreven en die we dan ook aanbieden.
En dan hebben we een soort eindopdracht waarin we dan een debat voeren met elkaar.
Ook weer een mooi voorbeeld.
Dat past ook eigenlijk ook wel bij het leerdoel van
kinderen leren over verschillen en overeenkomsten.
Wat mensen van verschillende achtergronden eigenlijk belangrijk vinden.
En ook hoe je daar weer over met elkaar in gesprek kan komen.
Ik zie ook weer even een vraag in de chat.
Eigenlijk een hele concrete.
Die geef ik aan jou Stefan.
Hoe brengen jullie dan die leerdoelen in kaart?
Hoe maak je dat dan zichtbaar?
Het in kaart brengen of zichtbaar, dat zijn twee verschillende dingen.
Het in kaart brengen is eigenlijk ontzettend simpel.
Want we hebben gewoon een excel bestand gemaakt voor groep 1-2, 3-4, 5-6 en 7-8.
En dan zijn we bij 8 begonnen.
En dan hebben we die leerdoelen terugvertaald naar de groep 1.
Dus je gaat van de kerndoelen uit.
Die zijn natuurlijk algemeen omschreven.
Daar maak je leerdoelen van.
En die vertaal je dan terug.
Dat zet je in een mooi overzicht.
En daarna ga je pas met de activiteiten aan de slag om dan die leerdoelen te halen.
Dus dat excel bestand is ook voor alle docenten zichtbaar.
Die kennen ze ook als het goed is?
Ja, die zit zelfs in de map die ook op het bureau ligt.
Daar kunnen ze dus ook zien.
Bij taalblok 4, hoofdstuk 1 komt een burgerschapsdoel aan bod.
Want dan heb je het over de zichtbaarheid.
En dan hebben we daar een icoontje bij bedacht.
En dat icoontje hangt dan op het programmabord erbij.
Zodat het voor zoveel de leerkracht als de leerling ook zichtbaar is.
Dat er een element van burgerschap in zit.
Dus als ik nu mijn lesbezoeken uitvoer, dan vraag ik altijd drie leerlingen ook.
Er hangt daar een icoontje op het bord.
Nou, inmiddels kunnen ze heel mooi vertellen ook wat dat dan betekent.
En waarom bijvoorbeeld de lunchpauze ook een onderdeel is van burgerschap.
En welk doel daar dan bij hoort.
Dus dat had wel even nodig.
Maar inmiddels is het ingeburgerd.
Ja, dankjewel.
Als we het hebben over samenhangend Daphne.
Wat bedoelen we daar eigenlijk met elkaar mee?
Dat sluit eigenlijk heel mooi aan met het voorbeeld dat Stefan net gaf.
Want als je geformuleerd hebt welke leerdoelen...
je wil bereiken, dan kies je een opbouw daarbij.
En wat komt eerst, dat is voorwaardelijk.
En wat is dan een logische volgorde?
Het gaat dus om de ordening van die leerdoelen.
En vervolgens dan ook over hoe je de leerstof over de leerjaren verspreidt.
De basisvraag is wat bied je wanneer aan, zodat je
de gestelde doelen ook daadwerkelijk kunt behalen.
Helder.
Ja, ik hoor ons op school zeggen, burgerschap zit in ons DNA.
Reinout, hoe kan zo'n school laten zien hoe ze aan burgerschap werken?
Ja, door zichtbaar te maken...
hoe de pedagogische en didactische aanpak van de school.
Dat DNA, hoe dat nou wordt ingezet om burgerschap te bevorderen.
En welke stof hoort daar dan bij?
En ja, gebeurt het ook daadwerkelijk, he?
Komt het echt aan de orde?
En ook hier weer, hoe weet die school...
nou of ze de leerdoelen met die leerlingen bereiken?
Ja, je wilt natuurlijk weten of je succesvol bent, he?
Ja.
Of de gestelde leerdoelen ook bereikt worden.
En of het aanbod en de opbouw ervan ook toereikend is...
om die doelen te bereiken.
Ja, zeker.
Kun je daar iets over vertellen, want jullie hebben zo'n mooie opbouw.
Stefan, hoe het op jouw school gaat?
Ja, burgerschap zit ingebed in wat we eigenlijk al deden.
Alleen dat hebben we nu inzichtelijk een expliciet gemaakt.
En we hebben daar natuurlijk aanbod aan toegevoegd.
Vervolgens ga je natuurlijk ook wel meten of dat je die doelen haalt.
Daar hebben we vragenlijsten voor, daar heb je observaties voor.
Wat gebeurt er op het schoolplein, he?
Die praten er ook veel voor in je reguliere toetsen.
Daar komt dat aan bod.
En wij gebruiken ook de monitor sociale veiligheid als input...
om te kijken of we ons aanbod of activiteiten moeten aanpassen.
Er is dus heel veel data in je school, die is er al,
om op te halen, om te kijken of dat je doelen toereikend zijn.
Maar wat voor ons het allerbelangrijkste is, is je hebt dan de data en dan, he?
Dan moet je vooral het gesprek aan gaan.
Of dat je je herkent in wat je dan ziet, in alle data die je ophaalt.
En of dat de leerlingen zich er ook in herkennen.
Daar gebruiken we dan bijvoorbeeld de leerlingenraad voor.
Dan bespreken we ook wat we dan ophalen en hoe zij dat dan zien.
En die gesprekken, die zijn echt fantastisch.
Mooi.
Reinout, ik zit echt met plezier te luisteren, want dat is inderdaad waar het om gaat.
Dit is eigenlijk als ik het samenvat.
Je hebt een doel, je bepaalt je aanpak en je bent voortdurend aan het kijken...
van halen we onze leerdoelen met de leerlingen.
En je toetst dat ook nog in dialoog met elkaar met.
En met de leerlingen vind ik ook heel sterk dat je dat zegt.
En als ik heel eerlijk ben, zo vaak zien wij het op scholen nog niet.
We zien wat we wel zien, is heel veel activiteiten.
Veel betrokkenheid bij scholen.
Maar en dat is mooi, maar dat is niet genoeg.
Wat nodig is, is een aanpak met oog voor resultaat.
Dus even heel concreet.
Als leerlingen van school gaan, welke kennis, welke houding,
welke vaardigheden zou je willen dat ze zich hebben eigen gemaakt.
Dus werk met concrete leerdoelen.
Bepaal je aanpak, welke stof erbij hoort.
Bepaal de tussenstappen die je daarvoor moet zetten.
Zoals ik jou ook hoor zeggen, in een soort onderbouw, middenbouw, bovenbouw.
Je bent gaan terug redeneren, vanuit de bovenbouw terug van groep 8.
Ja, vanuit de bovenbouw terug.
Ja, precies.
Ja, heel goed. Al die tussenstappen.
En dan vervolgens ook gaan monitoren van kijken, behalen we het ook.
En eigenlijk wat ik nu zeg, is zoals bij alle vakken.
Ja, dat is het.
Ik krijg hier uit de chat ook wel de vraag, mensen zijn erg geinteresseerd in jullie plannen.
En zouden die ook het liefst willen ontvangen.
Dus ik wil kijken straks misschien of het mogelijk is om die te delen,
misschien via ons of rechtstreeks met jullie, maar er is in ieder geval behoefte aan.
Want we zien we het als echt mooie voorbeelden, waar mensen ook echt mee aan de slag kunnen.
Dus compliment ook voor jullie.
Daar ga ik nu wat meer in op het onderwerp herkenbaarheid,
want dat vraagt de wet ook.
Wat betekent dat herkenbaarheid?
Als ik het heel simpel zeg, doe je wat je hebt gepland.
Ja, dat is heel kort, he. Kort en bondig.
Maar die bondigheid, hoe past je die dan toe op jouw school?
Ik vertaal het herkenbaarheid eigenlijk aan zichtbaarheid in mijn school.
En ik heb dat eigenlijk al verteld net.
Wij maken het zichtbaar door er binnen het primaire onderwijs een icoon aan te koppelen.
Zodat voor kinderen in groep één en kinderen in groep acht...
maar ook in de hal waar we een burgerschapsmuur hebben, daar hangt hij ook.
Dat overal waar ze komen, dat zichtbaar is dat daar burgerschap plaatsvindt.
En burgerschap is overal.
Bij alle vakken, bij bijna alle activiteiten. Dat deden we al,
maar nu maak je het expliciet.
Dat icoon helpt gewoon heel erg.
Ja, mooi, dank je wel.
Stel je dat icoon ook beschikbaar?
Google.nl
Ja, mooi.
En Daphne, burgerschap is ook een manier om te oefenen met elkaar,
hoe plaatsen we onderwijs ook, hoe kijkt de inspectie daarnaar?
Ja, de wet vraagt dat leerlingen inderdaad kunnen oefenen.
Bijvoorbeeld met toepassen van de maatschappelijke competenties.
En dat doe je bijvoorbeeld in de onderbouw van de basisschool
door de kinderen te leren samenspelen.
En dat verder uit te werken naar het samenwerken met elkaar.
Maar ook door de leerlingen te leren, te luisteren naar elkaar
en op een respectvolle manier om te gaan met de mening van anderen.
En dat begint klein en dat kan op duizend en een in manieren,
maar dat moet passend zijn bij de omgeving en de context van de school.
En als je dan bijvoorbeeld denkt aan, noem een bovenbouw van vmbo-basis klas,
die de opdracht krijgt om met elkaar het schoolplein opnieuw in te richten,
opnieuw te ontwerpen om het te kunnen verduurzamen.
En dan gaan ze eerst met elkaar aan de slag om die opdracht uit te voeren
en vervolgens gaan ze dan ook dat werkelijk in de praktijk brengen.
En dan moeten ze met elkaar samenwerken, maar ze...
moeten ook met externe partijen leren samenwerken.
Mooi, dat is primair onderwijs.
Ja, en voortgezet onderwijs, allebei de voorbeelden.
Ik vind het hele mooie voorbeelden.
En het is wel belangrijk om even daarbij te benadrukken...
dat het aanbod wat scholen kiezen voor al die oefensituaties...
dat het voor alle leerlingen geldt.
En dat zeg ik omdat ik ook wel eens op scholen kom...
en dat dan mij verteld wordt.
"We hebben een leerlingenraad en we hebben van de week nog een debatwedstrijd gedaan.
Dus ook een stukje burgerschap."
Nou, dat zijn natuurlijk mooie voorbeelden.
Maar de school als oefenplaats wil eigenlijk zeggen...
dat de school oefensituaties moet creëren...
die passen bij de leerdoelen die de school voor alle leerlingen nastreeft.
Ja.
Nou, dan gaan we nu over tot een aantal vragen uit de chat...
die we dan proberen te beantwoorden.
Ik heb een paar vragen uit de chat hier voor me.
Er is een vraag over hoe specifiek moet het aanbod burgerschap...
gekoppeld worden aan de populatie.
En misschien Daphne kan jij daar iets over vertellen.
Ja, het kan helpen als je het uitgangspunt neemt...
vanuit de doelen van burgerschapsonderwijs.
Bijvoorbeeld als je met de kinderen wilt werken...
aan het bevorderen van het krijgen van inzicht
in het belang van de gelijkwaardigheid van de mensen,
dan is het goed om te kijken...
hoe staat het in de omgeving van de leerlingen.
Dus hoe wordt daar over gedacht over die gelijkwaardigheid...
en wat hebben wij dus nodig binnen de school...
om onze kinderen daar meer inzicht in te geven.
Dus dat je echt de beelden vanuit de omgeving betrekt...
bij de doelen die je wilt bereiken.
Oké. Als iemand daarop aan wil vullen?
Ik vond het heel duidelijk, ja.
Oké, mooi. Dank je wel.
Er is ook een vraag die gaat over, ja, het gaat om basiswaarden.
Bijvoorbeeld verdraagzaamheid.
En er wordt gewezen op dat ook de polarisatie...
in de samenleving steeds groter wordt, ook in de politiek.
Ja, hoe is dat met elkaar te rijmen?
Dus Reinout kan jij hier op ingaan?
Ja, ik hoor dat inderdaad, die vragen ook op scholen.
En sowieso is het belangrijk om even te beginnen...
met scholen kunnen maatschappelijke problemen niet oplossen.
En dat vraagt de wet ook niet.
De bugerschapsopdracht is geen resultaatverplichting.
Waar het in de kern om gaat is dat scholen zich afvragen...
Wat hebben nou onze leerlingen nodig, die leerlingenpopulatie goed kennen.
Wat hebben onze leerlingen nodig om volwaardig burger te zijn...
van de samenleving om daarin mee te doen en bij te dragen.
En juist zou ik hem nog wel scherper willen zeggen.
Juist omdat er veel polarisatie is, of dat er allerlei situaties zijn...
waarin dat niet goed gaat, maakt die opdracht eigenlijk alleen...
nog maar belangrijker.
En moeilijker.
Ja, ja, precies, maar geeft meer urgentie ook.
Mag ik daar een concreet voorbeeld voor geven?
Ik was daar echt heel erg geschokt door. Wij doen ook mee met de regenboogweek.
Daar doen we in Den Bosch allemaal aan mee.
En er was een ouder die weigerde haar kind daar naartoe te laten gaan.
Die belde de hele school rond, uiteindelijk kreeg ze mij aan de lijn.
Dit gebeurt ons ook.
En nou laat ik zeggen dat het een heftig gesprek was.
En toen dacht, toen realiseerde ik me echt voor het eerst van,
het komt echt de school in.
En het enige wat je dan denk ik nog kan doen,
is je eigen grens hierin stellen.
Want dan komen je eigen waarden en normen en de schoolcultuur
en waar je voor staat naar buiten.
En ik denk echt dat het dan belangrijk is
dat je daar als school ook samen voor staat.
En dat tegen zo'n ouder zegt.
Ja, maar het komt echt binnen, he?
Ja, het was vreselijk.
Maar het is wel mooi dat je zo'n gesprek aangaat..
maar je zegt ook terecht denk ik van, dat doen we als school.
Ja.
Dat die schoolcultuur, het moet eigenlijk niet uitmaken of de rector
of wie dan ook de persoon aan de lijn heeft.
Je staat als school daarvoor en dat leef je na.
Ja.
Ja, mooi.
Nou, het slaat ook een beetje aan bij een andere vraag,
die ik hier zie, welke rol is er voor de ouders?
En eigenlijk is het al een beetje,
kan je er iets meer over vertellen hoe dat ook breder is dan die leerling.
Hoe betrek je die ouders er dan ook bij?
Ik vind het wel een zorg hoor.
Wij zijn eigenlijk best wel een bevoorrechte school.
Maar het komt steeds verder de school in.
En wat wij nu gaan doen, want ik kan alleen maar vertellen wat wij gaan doen,
met name bij de kennismakingsochtend,
bij de nieuwe leerlingen en ouders die nodigen we altijd op zaterdagochtend uit.
Dan besteden we heel veel aandacht aan onze missie, aan onze kernwaarden,
hoe we daarmee omgaan, maar dat is toch niet genoeg.
En nu zijn we bezig met een communicatiebureau...
om met allerlei avatars, dus moderne communicatiemiddelen daar...
een leerlijn voor uit te zetten, en ook voor ouders.
Ja, dat gaat wel ver eigenlijk.
Ja, maar dan neem je ouders ook mee,
en kijk, want voor ouders is het ook niet altijd makkelijk,
die weten ook niet wat die kinderen allemaal op TikTok zien.
Dus het is ook soms een beetje ongrijpbaar,
daarom is het ook belangrijk dat je als school samen met ouders hierin optrekt.
Ja, in Rotterdam West doen we dat iets anders.
Wij geven de kinderen een ontbijt 's ochtends, omdat niet alle kinderen kunnen ontbijten.
En ook elke dag fruit.
Dat organiseren onze ouders, dus onze ouders staan 's ochtends fruit te wassen,
en die delen dat ook uit.
Nou, dat is natuurlijk fantastisch.
Vervolgens is er ook een koffiekamer elke ochtend,
en daar ontmoeten ze elkaar ook, en daar nodigen wij dus allerlei mensen uit...
van de politie, van organisaties, om juist daar in een veilige omgeving het gesprek te voeren.
Over gevoelige onderwerpen.
En daar halen we dus ook input op,
wat de beleving is bij die ouders, hoe zij er tegenaan kijken,
en dat nemen we dan mee.
Ja, oké, ja, dat is ook een mooi voorbeeld.
Ik lees hier ook een vraag, en het ging over dat ook de muur zichtbaar is.
Volgens mij vertelde jij dat, he?
En daar wil de kijker graag meer over horen,
Dus misschien kan je daar iets meer over vertellen hoe dat eruitziet.
Ja, ja, ik wil het bijna aanwijzen, maar ik heb hier geen bord.
In onze klaslokalen naast het Digiboard hangt het bord waar het programma van de dag op staat...
met de doelen en ook de taken die de kinderen moeten maken.
Dus de leerkracht komt dan 's ochtends binnen en die zet dan taal, rekenen,
die zet dan de volgorde neer, en dat Excelbestand,
dat zit in zijn map. Op het moment dat ze dan in taalonderwerp of het hoofdstuk,
wat ze dan op dat moment behandelen,
een burgerschapsdoel voorkomt, want dat is het eerste waar we naar hebben gekeken,
wat doe je al? Dan hangen we dat icoontje er gewoon bij.
Op het moment dat de leerkracht dan 's ochtends binnenkomt en de kinderen komen binnen,
dan nemen we het programma door en bij het programma doornemen...
maak je dus gelijk expliciet om dan dat wereldbolletje te behandelen.
Van wat gaan we nou precies doen bij taal en...
hoe raakt dat dan het onderwerp burgerschap?
En dan ga je al automatisch het gesprek voeren.
Achter in de klas hangt een doelenmuur, daar hebben we voor de kernvakken,
daar hebben we alle doelen hangen en ook daar hangt dan het icoontje bij,
mocht het doel ook bij burgerschap terugkomen.
Ik zou bijna iedereen willen uitnodigen om jouw school te bezoeken.
Van harte welkom.
Dank je wel.
Er is ook een vraag, die is voor jou Marjo.
Je vertelde heel mooi hoe seksualiteit en ook huidskleur en pigment...
een rol speelt bij de biologielessen.
En iemand vraagt ook, hoe weet je nou dat het het werkt?
Hoe heb je dat dan zichtbaar gemaakt?
Bij ons op school was er wel, ja wij zijn een witte school,
ik weet niet of je dat zo mag zeggen,
omdat je ziet dat leerlingen anders met elkaar om beginnen te gaan.
Dus je ziet het in het gedrag, in de discussies die gevoerd worden.
Er is langzaam, het is wel langzaam...
maar er komt meer verdraagzaamheid in de school.
En dat merk je ook gewoon?
Ja, dat merk je aan het gedrag van de leerlingen.
Oké, mooi.
Nog even over die regenboogweek, want dat is weer een andere vraag.
Stel, als school niet achter een regenboogweek staat, mag je dat ook aangeven?
Kijk even naar jou, Reinout.
Ik kom op de school en die zegt, we doen er niet aan mee.
Daar doen we niet aan mee.
De wet zegt niet, je moet aan een regenboogweek meedoen.
Wet zegt wel, er zijn een aantal sociale en maatschappelijke...
competenties die je moet bevorderen.
En eentje is gespecificeerd en die gaat over seksuele diversiteit.
Dat is wel belangrijk, dat zou ik dan als inspecteur doen.
Op welke andere manier de school die seksuele diversiteit...
die competentie aanvliegt, om het zo maar even te zeggen.
Dus over het hoe zegt de wet niet zoveel, maar over de feit
dat je dat moet bevorderen als school, daarover is geen discussie.
Oké.
Dus het gaat niet over de activiteit, maar het doel.
Wat je wil maken.
Oké, mooi.
Een andere vraag richting het PTA, dat is ook VO.
Is het een verplicht om die op te nemen?
In een apart PTA of hoe is de vraag?
Ja, hoe moet dat verwerkt worden of hoeft dat niet?
Nou, ook hier, er is geen wettelijke verplichting
om het in je PTA op te nemen.
Het is ook wel even belangrijk, veel kijkers zullen dat weten...
als je die vraag stelt, maar een PTA geldt voor de bovenbouw,
is gekoppeld aan de eindtermen. De burgerschapsopdracht
die geldt voor de hele school, heeft een bredere reikwijdte.
Maar het is helemaal geen verkeerde plek natuurlijk om het in je PTA op te nemen.
En zeker zoals Stefan, het is dan weliswaar voor de basisschool,
maar zo geldt dat natuurlijk op het voortgezet onderwijs ook.
Heel veel activiteiten zouden heel geschikt zijn...
om bepaalde burgergschapsdoelen te halen.
En de burgerschap zit dan dus ook in maatschappijleer,
aardrijkskunde en geschiedenis.
Dus maar een apart PTA, even om terug te gaan naar je vraag,
dat is helemaal geen verplichting.
Oké, dankjewel.
En de volgende vraag sluit hier wel een beetje op aan,
want ja, burgerschap moet eigenlijk verweven zijn in je school...
moet in dit alle vakgebieden terugkomen,
maar de meeste docenten, die denken vanuit hun eigen vakgebied.
Kun je eens vertellen hoe jij dat dan aangepakt hebt...
om ook bij de docent wiskunde bij wijze van spreken.
Nou ja, voor elkaar te krijgen,
dat hij of zij ook nadenkt over burgerschap.
Ja, maar dan moet je eigenlijk helemaal terug naar het begin,
als je bijvoorbeeld met een schoolplan aan de gang gaat.
Een nieuw schoolplan.
Heel belangrijk is, de vraag,
en misschien dat die onderschat wordt,
wat willen wij nou als school aan leerlingen meegeven?
En daar betrek je alle mensen in de school bij.
En dan krijg je daar een leerlingbeeld uit...
en pedagogisch concept.
Dus van meet af aan is het de kunst,
en dat is ook niet makkelijk,
maar dat kan wel lukken als je iedereen erbij betrekt.
En daar met elkaar over in gesprek laat gaan...
en keuzes laat maken.
Want wij hadden nu voor het eerst, toen we ermee bezig waren dat zelfs...
dat zelfs de sectie wiskunde aangaf van wij kunnen hier ook een rol in hebben.
Mooi, ja.
Op jouw school, elke les zit het.
Of elke schooldag begint ermee.
Ik vind, ja, in veel lessen zit al...
Dus in heel veel aanbod,
wat we al deden, zaten al doelen van burgerschap,
maar dat hadden we niet expliciet gemaakt.
Dat hebben we nu wel gedaan,
maar we dekten niet alle doelen die we met elkaar hadden bedacht.
Dus daar hebben we een aanvullend aanbod voor bedacht.
Dus naast wat we al deden,
hebben we ook aparte lessen,
en die noemen we gewoon de burgerschapslessen.
Ja, dus dat.
Ja, dank je wel.
Ze gaan een beetje door op het pigment en de huidskleur,
maar de vraag is eigenlijk. Heb je eerst kennis nodig...
en kan je dan praten over het onderwerp en dan de vaardigheid en de verschillen met elkaar bespreken?
Ik vaar op wat onze docenten daarover zeggen,
die er dagelijks mee te maken hebben.
Wat zij aangeven is dat de kennis erover het gesprek vergemakkelijkt.
Omdat dat een andere aanvliegroute, hoe het is, denk ik,
om over het onderwerp te gaan praten.
Ja, oké, dank je wel.
En dat herken jij ook? Althans ik zie je ook knikken.
Ja, praten of het gesprek voeren met elkaar,
een vaste agendapunt maken.
Dat is echt heel erg belangrijk, ja.
Ja.
En dat is misschien als laatste vraag. Een beetje een algemene vraag.
Heb je ook nog voorbeelden van thema's als vrijheid en gelijkheid? Met name vrijheid.
Dat vind ik eigenlijk één van de mooiste dingen...
bij onze school.
Wij in Rosmalen hebben wij natuurlijk gewoon de 4 mei viering.
En wat ik echt heel mooi vind,
de leerlingen bereiden de 4 mei viering voor.
Met een grote groep.
En de volgende dag vieren ze ook gezamenlijk 5 mei, en daar zijn onze leerlingen ook heel erg betrokken bij.
Oké.
Dus ja, daar zijn we gewoon mee bezig.
En in die week voorafgaand, in de week van 4 mei wordt er veel aandacht besteed aan wat er nou allemaal gebeurd is.
Je merkt wel dat het weg begint te zakken,
maar daar betrekken we ook weer de actualiteit bij.
De oorlogen nu enzo.
Het klinkt allemaal of dat bij ons allemaal klopt,
maar ik wil niet dat die indruk zo is.
Die momenten grijp je aan ook weer om het beste.
Heb jij al een voorbeeld over de vrijheid?
Ja, ik zat gelijk hard na te denken. Wij bereiden de bovenbouw dus ook de dodenherdenking voor.
En zijn daar dan ook bij aanwezig.
Wat in mijn school meer speelt is de diversiteit.
Wij vieren kerst, maar we vieren ook suikerfeest.
We vieren in principe erg veel omdat je dat ook in je school hebt.
En dat is vooral in mijn school heel erg belangrijk.
Dus ook afgestemd op de populatie.
En daar besteden we veel aandacht aan.
Ik zie toch nog een vraag binnenkomen.
Dat is denk ik toch een verduidenlijkende vraag over die PTA.
Er wordt hier gezegd, de conceptkerndoelen zijn voor de onderbouw.
Dus er is toch alleen maar een programma nodig voor de onderbouw?
Ik kijk even naar jou Reinout.
Ja, dat is wel goed dat die vraag gesteld wordt,
want de burgerschapsopdracht is breder.
Ik heb het ergens al in dit webinar gezegd,
maar je hebt de burgerschapsopdracht, die geldt gewoon voor alle scholen in het funderend onderwijs over de hele linie.
En specifiek heb je daarnaast ook nog de sociale maatschappelijk competenties...
die worden verwoord in de kern doelen.
En dat klopt inderdaad, die gelden dan voor po en onderbouw vo.
Maar de burgerschapsopdracht, heel kort gezegd...
als antwoord op deze vraag is dus voor de hele school.
Dankjewel.
Nou, daar gaan we nu over tot het laatste onderdeel van dit webinar.
MUZIEK
Nou, we lopen tegen het einde van het webinar.
Daphne heb je nog voor de scholen en voor de luisteraars een laatste advies?
Ja, dat denk ik wel.
Het uitvoeren van de burgerschapsopdracht....
is niet zo moeilijk als soms gedacht wordt.
Het gaat er om dat je heel concreet...
de leerdoelen die je met jouw leerlingen wil bereiken formuleert.
En dat je daar vervolgens een aanpak op bedenkt.
Didactisch, pedagogisch, maar ook qua inhoud.
En als je dat heel concreet hebt, en dat zet je in als school...
en je gaat af en toe ook nog even checken of het je lukt om je leerdoelen te behalen.
Dus daar hou je ook vinger aan de pols.
En als je dan vervolgens...
dus daar kijk je heel goed naar.
Van, lukt het, ligt het op schema en past het nog bij de leerlingen die wij bedienen.
En wat ook belangrijk is,
is dat burgerschapsonderwijs heeft niet het doel
om te komen tot modelburgers.
Burgerschapsonderwijs is ingezet om te werken aan die maatschappelijke en sociale competenties.
En om de leerlingen te helpen kritisch te leren nadenken.
zelf keuzes te maken, eigen verantwoordelijk te pakken, respectvol leren om te gaan met anderen.
Maar ook dat ze in de toekomst mee kunnen denken en op de juiste momenten mee kunnen beslissen...
als het over hun eigen leven gaat.
En als ze vanuit respect naar elkaar en naar de maatschappij kijken.
Mooi, dank je wel.
Marjo ik ben benieuwd wat voor jou het meest bijspringt. Wat neem je bijvoorbeeld mee naar huis terug naar Rosmalen?
Ja, toch wel heel duidelijk hoe belangrijk het is dat je als school gezamenlijk nadenkt...
over wat je aan de leerling uiteindelijk mee wilt geven en welk pedagogisch concept ...
of welke pedagogische omgeving daarbij past.
Dank je wel.
Stefan, wat wil jij de scholen meegeven?
Ga eerst met elkaar in gesprek. Hoe wil je de kinderen op jouw school in jouw wijk afleveren?
Wat voor burger moet dat zijn?
Vervolgens ga je kijken welke doelen passen daar dan bij.
Dan heel belangrijk, wat doe ik al?
Maak een analyse, want heel veel doe je al.
Ga dan kijken wat moeten we eventueel nog aanvullen en maak het zichtbaar.
Ja, zichtbaar is heel goed geformuleerd met die iconen.
Mooi, dank je wel.
Reinout, wil jij nog iets meegeven vanuit jouw ervaring?
Nou, kijk naar dit webinar nog een keer.
Dat is flauw natuurlijk, maar ga ook echt uit van je eigen pedagogische visie.
En denk goed na wat hebben onze leerlingen nodig?
Ik herhaal wat jullie zeggen, maar dan kort en kernachtig.
Maar dat is als de richting goed is...
dan wil ik aansluiten bij wat Daphne zegt...
dan is die burgerschapsopdracht niet moeilijk.
Het is de goede richting hebben en dan vervolgens dat stapsgewijs uitwerken.
Dank je wel.
Nou, we gaan nu richting het einde van dit webinar.
Ik hoop dat u nieuw inzichten heeft opgedaan, dat het meer helder is geworden....
wat die burgerschapsopdracht eigenlijk betekent.
Hoe de inspectie daarnaar kijkt,
maar ook hoe de voorbeelden u heeft kunnen inspireren.
Om daarmee ook aan de slag te gaan vanuit de visie zoals Reinout ook benoemt.
U kunt voor vragen altijd terecht bij de Inspectie van het Onderwijs.
Wij zullen ook zorgen dat dit webinar beschikbaar komt zoals ik zojuist heb verteld.
En ook dat de meest gestelde vragen met daarbij de antwoorden ook op onze website terug te vinden zijn.
Dat gaat even duren, maar als u onze website in de gaten houdt dan zijn die daarin terug te vinden.
Er is ook heel veel informatie op internet beschikbaar.
Zowel bij ons op de website ...
maar ook bij SLO en ook bij het expertisepuntburgerschap
Er is veel informatie om je daarin te kunnen verdiepen.
Voordat we zo afsluiten vraag ik u wel om nog een aantal evaluatievragen te beantwoorden. Dat zou fijn zijn.
Daarmee kunnen we ook onze webinars nog meer verbeteren.
Het zou fijn zijn als u die vragen nog even kunt beantwoorden voordat u weer andere taken gaat opnemen.
Ik wil nu vooral mijn gasten aan tafel bedanken.
Marjo, Stefan, fijn dat jullie vanuit de praktijk ons hebben meegenomen waar jullie dagelijks mee bezig zijn.
en ook dank aan Daphne en Reinout voor jullie verantwoordelijkheid.
Mooi ook om te horen hoe jullie kijken naar burgerschap.
en daarmee is dit webinar afgerond. Fijne dag nog!