Dames en heren, van harte welkom bij dit webinar...
van de Inspectie van het Onderwijs.
Mijn naam is Wouter Wieldraaijer en samen met mijn collega...
Nienke Moolenaar zal ik de presentatie van dit webinar verzorgen.
Dit webinar staat in het teken van de aanpassingen van de onderzoekskaders...
voor primair, voortgezet en speciaal onderwijs.
De belangrijkste wijziging die we bespreken is...
de invoering van de standaard basisvaardigheden OP0.
Tijdens dit webinar komen de volgende onderdelen aanbod...
allereerst zullen we kort een toelichting geven van de onderzoekskaders van de inspectie.
Vervolgens zullen we bespreken wat de aanleiding was...
voor de aanpassingen en welk doel we daarmee beogen.
Zoals gezegd is de belangrijkste aanpassing...
de toevoeging van de standaard basisvaardigheden.
We zullen daarom ingaan op de inhoud van de standaard basisvaardigheden...
en vervolgens ook ingaan op de manier waarop wij...
toezicht houden met de standaard basisvaardigheden.
Dan is er ook nog een aanpassing voor de standaarden 'Zicht op ontwikkeling'...
en 'begeleiding OP2' en 'pedagogisch didactisch handelen OP3'...
die zullen we daarna bespreken.
En tot slot zullen we u ook nog enkele suggesties meegeven voor de voorbereiding.
De onderzoekskaders van de inspectie, welicht bent u er al wel mee bekend.
In die onderzoekskaders beschrijven we de werkwijze van ons toezicht.
Een belangrijk onderdeel daarvan is dat we een vertaling maken van...
wet- en regelgeving, de eisen die daarin staan...
naar standaarden waarvan wij weten dat die belangrijk zijn voor goed onderwijs.
U kunt daarbij denken bijvoorbeeld aan...
de leskwaliteit of de veiligheid van leerlingen.
Het zijn dus elementen waar wij als inspectie...
naar kijken die we gebruiken ook in ons onderzoek...
en inspecteurs gebruiken het onderzoekskader ook...
bij de rapportage en bij de oordeelsvorming.
Het zijn dus hele belangrijke documenten die richting geven aan ons toezicht.
We hebben onderzoekskaders voor verschillende sectoren...
en vandaag bespreken we de aanpassingen voor de sectoren...
primair onderwijs, voortgezet onderwijs en speciaal onderwijs.
Elk jaar vindt er een aanpassing plaats van de onderzoekskaders...
en voor het schooljaar 2023-2024 is er ook sprake van een inhoudelijke aanpassing.
Er waren een aantal aanleidingen voor de aanpassing van dit jaar.
Een belangrijke aanleiding is dat er zorgen zijn...
over de leerlingprestaties voor de basisvaardigheden.
We zien in nationale en in internationale metingen dat...
de prestaties van leerlingen teruglopen of stagneren.
En heel recent nog zien we in...
internationale metingen rondom burgerschapscompetenties...
maar ook de PISA metingen voor taal, rekenen en natuurwetenschappen...
dat die leerlingperestaties teruggaan.
En voor leesvaardigheid is de daling zelfs zo hard dat we...
onder het gemiddelde van de OESO landen terecht zijn gekomen.
Die metingen geven dus een zorgelijk beeld.
En tegelijkertijd zijn de basisvaardigheden van cruciaal belang voor leerlingen.
Om goed te functioneren op school, om succes te hebben in het vervolgonderwijs...
en voor het functioneren in de maatschappij en in hun beroep.
Als Inspectie van het Onderwijs hebben we...
ook kritisch naar ons eigen toezicht gekeken...
en we hebben geconcludeerd dat het belangrijk is...
om in ons toezicht meer aandacht te besteden aan de basisvaardigheden.
En het doel dat wij uiteindelijk ook hebben...
is dat alle leerlingen voldoende gecijferd en geletterd...
en met voldoende burgerschapscompetenties het onderwijs verlaten.
En een hele belangrijke randvoorwaarde daarbij is...
dat het curriculum in de basisvaardigheden volledig is...
een doorlopende opbouw kent en dat het passend is...
bij de onderwijsbehoefte van de leerlingpopulatie.
De aanleiding voor de aanpassing van de standaarden...
OP2 en OP3 is de wens om meer duidelijkheid te geven...
over de eisen die de overheid stelt ten aanzien van de onderwijskwaliteit.
En we hebben daarom een concretisering aangebracht voor deze standaarden.
Het doel van deze concretisering is dat het voor besturen en voor schoolleiders...
helder is welke normen de overheid stelt voor de onderwijskwaliteit.
Het is van belang dat we bij die aanpassingen...
dat er geen sprake is van nieuwe inhoudelijke eisen.
De eisen die zijn gesteld aan het onderwijs die zijn hetzelfde gebleven.
Maar wel zullen we de basisvaardigheden...
aan de hand van de standaard OP0 vaker en uitgebreider onderzoeken.
En bij de standaarden OP2 en OP3 is er sprake van een concretisering.
Dan zal mijn collega Nienke Moolenaar nu verder ingaan op de inhoud...
van de standaard basisvaardigheden.
We gaan nu inzoomen op de inhoud van de standaard OP0 basisvaardigheden.
Wellicht heeft u zich al verdiept in de standaard.
Voor wie dat nog niet heeft gedaan, tonen we hier de tekst in beeld.
Over de inhoud van de standaard basisvaardigheden OP0 het volgende.
Deze standaard verduidelijkt de wettelijke vereisten...
op het gebied van Nederlandse taal en rekenen-wiskunde.
Ook burgerschap is een van de basisvaardigheden.
De wetlijke eisen daarvoor zijn in 2021 herzien.
Wellicht valt het u op dat digitale geletterdheid...
geen onderdeel uitmaakt van de basisvaardigheden.
Dat komt omdat er nog geen sprake is van wet- en regelgeving op dit gebied.
Zoals Wouter al zei zijn de eisen voor basisvaardigheden niet nieuw.
Maar wel richten wij ons met deze standaard...
onze aandacht meer op het belang van basisvaardigheden...
en verduidelijken we wat we van scholen en besturen verwachten.
We willen bereiken dat besturen en scholen...
hun onderwijs in taal, rekenen en basisvaardigheden...
onder de loep nemen en waar nodig versterken.
Voor Nederlandse taal en rekenen-wiskunde geldt dat...
de inhoud van de standaard grotendeels gelijk is...
aan wat voorheen in de standaard OP1 aanbod stond.
Wel geven we meer aandacht aan de referentieniveaus.
Zo wordt in de standaard 'De Domeinen' expliciet benoemd voor taal en rekenen...
En ook benoemen we dat het curriculum toe moet werken...
aan het behalen van die referentieniveaus.
Net als de vorige versie in het kader vinden we het belangrijk...
dat de kerndoelen worden aangeboden in een doorlopende leerlijn...
en dat het curriculum wordt afgestemd op wat de leerlingen nodig hebben.
Als we kijken naar de tekst over burgerschap...
dan zie je dat die identiek is aan wat voorheen in het OP1 aanbod stond.
In die zin veranderd er dus niets voor burgerschap.
We vinden het belangrijk dat er een samenhangend...
en doelgericht aanbod wordt gegeven...
waarin aandacht is voor de basiswaarden van de democratische rechtsstaat...
en voor de sociale en maatschappelijk competenties van uw leerlingen.
Inhoudelijk verandert er dus niet zoveel.
Maar een belangrijke wijziging is wel dat we...
het curriculum in de basisvaardigheden er uitlichten...
en vaker en uitgebreider zullen onderzoeken.
Wanneer krijgt u nou te maken met de standaard OP0 basisvaardigheden?
Deze standaard nemen we mee in alle kwaliteitsonderzoeken...
naar risico's op schoolniveau.
Ook nemen we de standaard mee in alle steekproef kwaliteitsonderzoeken.
In het geval van de vierjaarlijksonderzoeken die we uitvoeren bij besturen en scholen...
geldt dat we altijd kijken naar de sturing van besturen op de basisvaardigheden.
Het kan ook zijn dat we de standaard OP0 meenemen in verificatieonderzoeken...
en natuurlijk in risico-kwaliteitsonderzoeken...
die vallen binnen een vierjaarlijksonderzoek.
Aan trajecten die voorafgaand aan dit schooljaar zijn gestart...
en lopende trajecten...
daarin nemen we de standaard basisvaardigheden in principe niet mee...
tenzij we risico's zien op dat gebied van die basisvaardigheden.
En als we nou onderzoek doen naar basisvaardigheden, hoe ziet dat eruit?
Vooraf zullen we u vragen om informatie op te sturen...
over het curriculum in de basisvaardigheden.
Met deze informatie kunt u laten zien dat het curriculum in de basisvaardigheden voldoet...
aan wet- en regelgeving.
U kunt hierbij denken aan bijvoorbeeld uw schoolplan...
aan beleidsplannen, taal en rekenen...
of leerlijnen, groepsplannen, alles waaruit informatie blijkt...
dat u in uw curriculum voldoet aan de wettelijke vereisten.
We willen benadrukken dat het gaat om aanwezige documenten...
dus documenten die u in uw dagelijkse praktijk op school gebruikt...
en geen documenten die u speciaal voor ons maakt.
Tijdens het onderzoek op school hebben we ook aandacht voor de basisvaardigheden...
als we deze standaard in het onderzoek meenemen.
Dat doen we bijvoorbeeld door lesobservaties en documenten te bekijken op school.
Het kan ook zijn dat we u vragen om inzagen in het leerlingvolgsysteem...
om te kijken naar de voorderingen van leerlingen...
op het gebied van één of meer basisvaardigheden.
En natuurlijk besteden we aandacht aan de basisvaardigheden...
in gesprekken met uw leerlingen, met leraren...
met schoolleiding of bijvoorbeeld met specialisten...
zoals een rekencoach of een taalcoach of een taal- of rekencoördinator...
als uw school die heeft.
Wanneer heeft een school het curriculum basiswaardigheden op orde?
De kernvraag voor ons is altijd dat het curriculum basisvaardigheden...
zo ingericht en uitgevoerd moet worden...
dat het leerlingen in staat stelt om zich doorlopend te ontwikkelen...
in Nederlandse taal, rekenen-wiskunde en burgerschap.
U heeft het op orde wanneer het curriculum in samenhang...
en doelgericht goed is opgebouwd...
en dat betekent dat het curriculum doordacht moet zijn...
dat je ook daarin rekening moet houden met...
de planning van het curriculum over de jaren heen...
en dat het curriculum ook zoals bedacht en gepland uitgevoerd wordt in de klas.
Het curriculum werkt toe naar de referentieniveaus...
en zou moeten bijdragen aan de ontwikkeling van...
sociale en maatschappelijke competenties.
Tot slot moet het passend zijn bij uw leerlingpopulatie.
Wat we daarmee bedoelen heb ik twee voorbeelden voor.
Allereerst het voorbeeld dat u op uw school te maken zou kunnen hebben met...
een taalzwakke populatie.
Als dat het geval is dan blijkt dat wellicht uit voorderingen van leerlingen...
of andere informatie die u heeft van ouders en van leerlingen of van leraren.
U weet u heeft te maken met een taalzwakke populatie, dan verwachten we ook van u...
dat u uw curriculum daarop aanpast.
Dat kan bijvoorbeeld blijken uit het geplande aanbod...
het taalbeleid of wat we zien in de klas...
bijvoorbeeld in een rijke leeromgeving.
We verwachten dus in uw aanpak te zien dat u rekening houdt...
met het feit dat u een taalzwakke populatie in de school heeft.
Een ander voorbeeld is wanneer u te maken heeft met hoogpresterende leerlingen.
We verwachten dan dat u in uw curriculum blijkt geeft...
van hoge verwachtingen van deze leerlingen...
en dat er extra uitdaging voor deze leerlingen is...
zodat ook zij op maat worden bediend...
en het onderwijs krijgen wat bij hen past.
U moet zelf kunnen aantoonen en onderbouwen waarom uw curriculum past...
bij uw specifieke leerlingpopulatie.
Dit veronderstelt ook dat u uw leerlingen goed in beeld heeft...
en dat u zicht heeft op waar leerlingen staan.
Dit vertoont overlap met de standaard OP2, zicht op ontwikkeling en begeleiding.
Maar het is goed om te benoemen dat bij OP2, de standaard OP2...
kijken we specifiek naar het aanpassen van het onderwijs op individuele leerlingen...
en groepen van leerlingen, terwijl bij de standaard OP0 het ons gaat om...
specifiek de basisvaardigheden en hoe u hier...
rekening mee houdt in uw curriculum op schoolniveau.
Dit is ook van belang voor burgerschap.
Ook bij burgerschap verwachten we een doordacht curriculum...
dat aangepast is aan wat uw leerlingen nodig hebben.
Bijvoorbeeld als u signaleert dat er risico's zijn op het gebied van...
de basiswaarden van de democratische rechtsstaat...
of sociale en maatschappelijke competenties.
Ook dan verwachten we dat u iets met deze risico's doet...
door uw curriculum hier proactief op aan te passen.
Wanneer is er nu sprake van tekortkoming?
Er is sprake van tekortkomingen in de basisvaardigheden in standaard OP0...
wanneer we zien dat er lacunus zijn in het aanbod.
Overduidelijk bijvoorbeeld wanneer er geen of te weinig...
schrijfonderwijs wordt aangeboden...
of mondelingen taalvaardigheid onvoldoende wordt aangeboden.
Leerlingen komen dan tekort.
Deze lacunus in aanbod zien wij als een tekortkoming...
op de standaard OP0 basisvaardigheden.
Een andere tekortkoming is als het curriculum onvoldoende...
doelgericht en samenhangend wordt aangeboden.
Centraal hierbij staat steeds de doorlopende ontwikkeling van leerlingen.
Het is een belemmering voor hen als doelen niet op elkaar aansluiten...
als doelen niet duidelijk zijn of niet op het juiste niveau zijn geformuleerd.
Het is ook een tekortkoming wanneer problemen op een bepaald vlak...
niet leiden tot aanpassing van het curriculum.
Denk aan het voorbeeld wat ik net gaf over de taalzwakke populatie.
Dit heeft ook betekenis als uw leerlingpopulatie verandert.
Als u ziet dat leerlingen steeds meer moeite krijgen met lezen bijvoorbeeld...
dan verwachten we dat u daar een analyse van maakt...
en dat u ook eventueel wanneer dat nodig is uw curriculum daarop aanpast.
Kijk ook hier wederom naar burgerschap.
De wetelijke eisen voor burgerschap vragen ook...
om een doelgericht en samenhangend aanbod.
En in onze ervaring zijn er soms...
geen concrete leerdoelen op het gebied van burgerschap...
of we zien hele mooie activiteiten...
maar het is onduidelijk wat leerlingen hiervan zouden moeten leren.
We zien soms burgerschapsonderwijs dat los staat van de rest van het onderwijs...
en dat er geen sprake is van een doordachte doorlopende lijn.
Ook dat is een tekortkoming op het gebied van de basisvaardigheden...
want ook voor burgerschap moeten leerlingen krijgen wat bij hen past...
en moeten het gaan om een doelgericht en samenhangend aanbod.
Daarbij is nog wel nuttig om te zeggen dat basisvaardigheden zoals burgerschap...
taal en rekenen in diverse leergebieden terugkomen.
Dat is een uitdaging maar ook een kans om samenhang aan te brengen...
tussen deze verschillende leergebieden...
zodat leerlingen zich in een doorlopende lijn kunnen ontwikkelen.
Wat doen we als we een tekortkoming constateren?
We nemen dit dan op in een onderzoeksreport...
en we vragen een actie aan het bestuur en de school...
om deze tekortkoming op te heffen.
Het toezicht dat het hierop volgt is maatwerk.
En nu terug naar Wouter.
Dat zal ik nu kort een toelichting geven...
over het geven van de oordeel op de standaard.
De standaard is ingevoerd aan het begin van dit schooljaar...
en bij onderzoeken op schoolniveau nemen we de standaard basisvaardigheden mee.
We hebben besloten dat we nog geen oordeel geven op de standaard.
Wel is het zo dat we een herstelopdracht geven...
op het moment dat er niet wordt voldaan aan de naleving van de wetelijke eis.
De afgelopen maanden hebben we diverse onderzoeken gedaan met de standaard...
basisvaardigheden OP0 en we zien dat er veel herstelopdrachten worden gegeven.
Aanvankelijk was het idee dat we vanaf januari 2024...
een oordeel zouden geven over de standaard basisvaardigheden...
en dat dat oordeel uiteindelijk zou meewegen op het schoolniveau.
Maar we hebben besloten om dat nog niet te doen.
We zien namelijk dat er veel herstelopdrachten zijn...
en dat er ook nog wel vragen zijn vanuit scholen...
over de standaard basisvaardigheden.
We willen daarom tijd steken in het onderzoeken naar...
wat de achterliggende oorzaken zijn van die herstelopdrachten...
en ook duidelijkheid geven aan het onderwijsveld.
In het voorjaar van 2024 zal er een besluit worden genomen...
over het oordeel op de standaard basisvaardigheden...
en hoe het meeweegt in de beoordeling op het schoolniveau.
Je zult daarover worden geïnformeerd via onze nieuwsbrieven...
via de website en via andere kanalen.
Dan, zoals gezegd, zullen we ook nog ingaan...
op de wijzigingen voor de standaarden OP2 en OP3.
Bij de standaard 'Zicht op ontwikkeling en begeleiding' OP2...
hebben we twee toevoegingen gedaan aan de bestaande tekst.
De eerste toevoeging is dat de referentieniveaus...
voor taal en rekenen het uitgangspunt zijn...
bij het volgen en begeleiden van leerlingen...
op het gebied van taal en rekenen.
We vinden het namelijk belangrijk dat zoveel mogelijk leerlingen...
de referentieniveaus voor taal en rekenen halen die bij hen passen.
En dat betekent ook dat scholen goed volgen...
waar de leerlingen staan ten opzichte van de referentieniveaus...
en dat zij ook leerlingen, waar dat nodig is...
extra begeleiding bieden.
Een tweede toevoeging is dat leraren...
hoge verwachtingen hebben van leerlingen.
We weten uit onderzoek dat het belangrijk is...
dat leraren positieve en hoge verwachtingen hebben van leerlingen...
dat ze uitstralen dat leerlingen kunnen leren...
en dat ze de niveaus die bij hen passen ook kunnen halen.
Bij de standaard OP3, 'pedagogisch didactisch handelen'...
hebben we de tekst verduidelijkt.
We hebben een nieuwe tekst geschreven...
die uitgaat van concreet leraargedrag.
De tekst beschrijft dus welk gedrag we van de leraar...
willen zien in de klas.
We hebben daarbij gebruik gemaakt van wetenschappelijke inzichten...
over hoe leerlingen optimaal leren.
Dan ter afsluiting enkele suggesties die je kunt benutten bij de voorbereiding.
Allereerst is het van belang om met uw team te bespreken...
hoe uw school ervoor staat ten aanzien van het curriculum in de basisvaardigheden.
U heeft wellicht al beleid rondom taal en rekenen en rondom burgerschap...
en het is goed om dat beleid nog eens door te lopen...
of misschien ook wel een schoolbreed beleidsplan op te stellen.
Het is van belang om daarbij breed te kijken naar het curriculum.
Juist in samenhang met andere leergebieden en andere vakken...
kunnen leerlingen basisvaardigheden aanleren.
En dat versterkt ook elkaar.
Er zijn diverse organisaties die allerlei informatie hebben...
over basisvaardigheden die je kunt benutten.
Bijvoorbeeld SLO heeft allerlei producten die u kunt gebruiken...
bij de verbetering van uw curriculum in de basisvaardigheden.
Er is vorig jaar een belangrijk advies uitgebracht...
door de Onderwijsraad: 'Taal en rekenen in het visier'...
wat ook allerlei handvatten biedt voor het onderwijs.
De inspectie brengt zelf peilonderzoeken uit...
naar taal en rekenen en burgerschap.
En naar aanleiding van die peilonderzoeken...
worden ook zo genoemde reflectiewijzers uitgebracht.
En die bevatten ook praktische handvatten voor het onderwijs.
Voor burgerschap is er een Expertisepunt Burgerschap...
met allerlei informatie over het onderwijs in burgerschapscompetenties.
Een overzicht van al die partijen en organisaties die informatie bieden...
kunt u vinden op onze website.
Dan nog een oproep ter afsluiting.
Het is wenselijk om breed te kijken naar het curriculum.
Juist in samenhang met andere leergebieden...
kunnen leerlingen die basisvaardigheden leren.
Taal, rekenen en burgerschap leer je juist ook in andere vakken...
en heb je nodig bij die andere vakken.
Dan zijn we nu gekomen bij het eind van dit webinar.
Hartelijk dank voor uw aandacht en een fijne dag nog.