Mijn naam is Lex Bohlmeijer.
Ik ben journalist,
ik werk voor De Correspondent,
ik maak twee keer in de maand een interview,
en ik werk voor de radio als presentator.
Mijn naam is Professor Soortkill.
Ik verspreid ideeën die vooral gericht zijn op,
de Smibologische mindset.
Dan heb je Smibologie als ideologie,
van de Smibanese University.
Je presenteert je hier dus als,
Professor Soortkill.
Dat is een..
Hoe beschouw je het?
Als een soort karakter, een personage?
Of een pseudoniem of een alibi?
Het is een deel van mezelf.
Het is een groot deel van mezelf.
Een deel?
En..
..zeg maar, ik geef mijn volledige zelf,
aan mijn vrienden en familie.
maar de wereld verdient niet iedereens volledige zelf.
Mensen hebben altijd zoveel te zeggen over mensen die,
schrijven, of wat dan ook doen, dat publiciteit krijgt.
Dus in dat opzicht heb ik ze vanaf minuut één gezegd:
dit is wat je krijgt,
dit is een deel van mezelf en,
de rest hoef je niet eens te weten.
En is dat..
Is dat bescherming van iets?
Of is het,
is het, zeg maar,
verzet tegen iets?
Het is..
..een grote dosis,
het kan me geen reet schelen.
En nog een kleine dosis,
preventie.
Preventief.
Dus in de zin van..
Kijk weet je wat het ook voor mij was,
het klonk ook een beetje leuk.
Mensen zijn heel snel geneigd om slecht te praten,
over iemand die bijvoorbeeld acteert,
of schrijft, of wat dan ook doet.
Maar nu moet je me wel professor noemen.
Dus dan zeg je: ‘Ja, Professor blablabla,
die zegt alleen maar bullshit’.
Ja, tenminste noem je mij professor.
Snap je, dus het is ook gewoon een beetje mindfuck.
En het leuke van Soortkill,
Soortkill is dan weer iets wat..
..gewoon een beetje komt van slang: straattaal.
Wij noemen het Smibanese.
Soortkill betekent eigenlijk gewoon soort persoon.
Maar dat zegt niks over een persoon.
Dus het is professor en het zegt niks over de persoon.
Dus het is eigenlijk een hele abstracte naam.
Omdat eigenlijk het idee is:
het gaat niet om wie ik ben, het gaat om wat ik zeg.
Maar daar begint het dus al mee, toch?
Ja.
Zo van: niet meteen geïdentificeerd willen worden,
maar ongrijpbaarheid inbouwen.
Ik lees het ook als een soort spel,
maar wat ik wel heel vrolijk vind.
Ja, is het ook.
Toch?
Ja, ja, ja. Is het ook.
Ik wilde ook..
Zeg maar, er zit zoveel in die naam.
Ik kan je zoveel perspectieven geven,
waaruit het is ontstaan,
maar ik hou het gewoon op,
waar ik zin heb in het moment om het uit te leggen,
waarom ik zo heet.
Nou, ik vind het wel een daad van verzet.
Als wij het hebben over bijvoorbeeld racisme,
dan zijn we altijd bezig om mensen te identificeren,
op hun huid, notabene.
Dus identiteit als gestold iets:
als één ding, etiketje erop.
Bam.
Jij begint ermee om dat meteen..
..ja, kapot te maken.
En wazig,
en er een rookgordijn van te maken.
Ja, maar dat is het ook, toch?
Ik denk ook als we het hebben over,
het verleden waar we het nu over hebben,
de..
..geschiedenis, enzovoort.
Zou ik dan bijvoorbeeld zeggen:
'Ja, ik kom uit Suriname' en dit en dat.
Maar ik kom helemaal niet uit Suriname.
Sterker nog: ik ben ook geboren in Nederland.
Maar ook: mijn ouders, die komen van Suriname,
maar ze komen helemaal niet uit Suriname.
Ja, gezien de geschiedenis waar wij het over hebben,
die van ons allemaal is,
voel ik mij wel heel erg deel van de witte geschiedenis.
Ja,
logisch.
Ja, misschien.
Maar hoe logisch is dat?
Best.
Waarom? Waarom zeg je dat dan?
Omdat je gewoon wit bent.
Ja.
Dat is het eerste wat iemand die dit zal zien ook denkt.
Ik ben ook echt wit hè, ik ben echt wit.
Ja, nee, ja.
Soort van.
Eigenlijk niet, eigenlijk niet.
Nee?
Ik ben ook niet zwart.
Snap je?
Nee ja, natuurlijk. Maar eigenlijk...
Als ik een A4'tje nu naast je zet, ben je niet zo wit.
Nee, dat is waar ja.
Wat motiveerde jou om mee te doen aan dit gesprek?
Dat ik werd gekoppeld aan jou.
Oke.
Omdat jij me intrigeert.
Oke.
Ik denk: wat is dat voor gast?
Die vind ik..
Die speelt met taal.
Wat, wat, wat..
Hoe ziet-ie dat in verhouding tot het onderwerp?
Dus dat vond ik..
..vond ik echt intrigerend.
Ik denk ook dat ik niet graag nee zeg.
Niet?
Nee.
Ik zeg het liefst ‘ja’ op dingen.
Dat brengt mij het verst in het leven.
Daar zeg je wat.
En drie:
we praten over het slavernijverleden,
maar dat heeft dus alles te maken met,
het onderwerp van racisme.
Wat ik heb leren kennen als institutioneel racisme.
Ja.
En..
..het is ongelooflijk belangrijk dat we daar met z’n allen,
die geschiedenis is van ons allen,
maar dit is ook van ons allen.
Dat we daar met z’n allen over leren praten.
En ik zeg bewust echt: leren praten.
Omdat ik denk dat wij alleen maar,
schreeuwen naar elkaar in deze wereld.
Maar praten?
En dat betekent waarschijnlijk dat wij geen taal hebben,
om erover te praten.
Dus,
en..
..nou ja, ik ben journalist, dus..
..mijn medium is taal,
en ik heb gesprekken gevoerd over dit onderwerp.
En dan moet ik zelf,
heb ik ook ontdekt, ook op zoek naar..
..taal. Wat zijn de goede vragen?
Ja.
En toen dacht ik: dit is een gelegenheid,
om weer iets te leren.
En omdat jij iemand bent die goochelt met taal,
denk ik: ik kan iets van jou leren.
Dank je.
Dat hoop ik ook echt.
Oke, ziek.
Aardig, dankjewel.
Maar zo is het wel.
Compliment.
Ik meen het serieus.
Dus..
Maar ik ga je nu ook echt een vraag stellen.
Ja, ja, ja.
Dit motiveert mij ook weer meer om te praten.
Kijk, zo moet dat.
Hoe heeft het slavernijverleden,
de slavernijgeschiedenis, jouw leven bepaald?
Het heeft mijn leven heel erg..
Het heeft de koers bepaald,
voordat ik wist dat het überhaupt iets kon bepalen.
Dus het is zeg maar gewoon,
tot aan mijn achternaam,
de tweesplitsing binnen familie,
land van herkomst.
Ja, gewoon echt letterlijk alles,
ik denk, als het niet aan dat lag,
dan zou ik mij nu misschien gewoon,
op een ander werelddeel begeven.
Zeg maar als de geschiedenis niet ging,
zoals het is gegaan,
zou ik sowieso niet hier nu met jou zitten.
Op een bepaald punt in mijn leven,
kwam ik er op een geven moment..
..niet 'kwam ik er op een geven moment achter',
maar begon ik echt te beseffen,
dat je je lot soort van erft.
Je erft je lot en je kan daarin wel,
wendingen geven aan,
door gewoon heel bewust te zijn van,
en hoe je daar vanuit wilt bewegen.
Maar..
..als zeg maar we denken in het leven,
en bekijken het als een soort algoritme,
ben je eigenlijk gewoon je lot aan het erven.
En in dat opzicht ja:
ik heb een Surinaamse komaf.
Letterlijk je hele identiteit is..
..dit verleden.
Is dat iets wat je ooit hebt ontdekt?
Als kind of ouder?
Dat van: hé, maar dat is..
Snap je, is dat..
..een ervaring of een ontdekking,
of een besef?
Een besef niet per se, het is gewoon,
je gaat er op een gegeven moment bij stilstaan.
En sowieso is het al verwarrend wanneer je opgroeit.
Om een voorbeeld te geven:
mijn opa heette Willem,
dat is niet per se een typische naam,
voor een zwarte gast die uit Suriname komt.
Maar hij heette gewoon Willem,
en zijn broertje heette Anton.
En..
..al mijn vaders en moeders hebben ook allemaal,
Nederlandse namen en noem maar op,
maar wanneer je jong bent sta je daar niet bij stil.
Maar op een gegeven moment,
wanneer je je een beetje gaat verdiepen in dingen,
of wanneer je je dingen gaat afvragen.
Daar begint het eigenlijk.
Je vraagt je eerst dingen af,
en vanuit daar ga je je verdiepen,
en dan zie je op een gegeven moment: oh, zus en zo.
Ik leef ook in een tijd waarin slavernijregisters,
worden blootgesteld via websites,
kan je research doen.
En dan zie je ineens: oh, die werd,
honderd nog wat jaren geleden verkocht,
voor dat bedrag en dan zie je je achternaam daar staan.
Wat deed dat dan met jou?
Ik dacht gewoon bij mezelf van:
oké, het is echt een bedrijf.
Kijk weet je wat het is, het heeft mij heel positief..
..en dat is denk ik ook wat ik wil meegeven,
met de Simbanese University enzovoort,
Het heeft mij juist een heel positief bewustzijn gegeven.
Je moet gewoon een goed mens zijn, daar begint het.
En je moet gewoon begrijpen hoe de wereld werkt.
En niet per se hoe dit systeem werkt,
of hoe jij je daarbinnen begeeft.
Terwijl,
wij, en als ik dan zeg wij,
heb ik het dan over het Surinaamse volk.
Heel veel mensen die staan op met het idee,
dat ze moeten conformeren aan bepaalde dingen,
om vanuit daar door te kunnen groeien.
Dus van..
Ja, ik..
Bijvoorbeeld, Surinamers:
het was niet gebruikelijk bijvoorbeeld bij mij thuis,
mijn ouders spraken nooit Sranantongo tegen me.
Het was wel onderling met elkaar.
Maar het idee was dan: dat ga ik mijn kind niet leren.
Want mijn kind moet zo snel mogelijk,
Nederlands onder de knie krijgen,
want dan is hun kans groter om te,
overleven in dit systeem waarin wij leven, noem maar op.
En ja, mijn weerwoord daartegen is van:
nou ik ben gaan schrijven in het Simbanese,
en dat is eigenlijk gewoon straattaal.
Want je kan ook door jezelf te zijn,
gewoon een wereld voor jezelf creëren.
Je zegt, eigenlijk is dat non-conformisme.
Ja.
Eigenlijk is dat verzet tegen het systeem.
Dus dat is een spiegel uit het verleden,
dat is zo'n krankzinnig systeem.
Als onze wereld daarop gebouwd is,
dan kan je dit ook niet serieus nemen.
En dus maak ik mijn eigen wereld.
Dat vind ik eigenlijk een briljante vondst, weetjewel.
Als omgang..
Met..
Je kunt boos zijn of,
roepen, van alles roepen.
Maar jij creëert een eigen wereld.
Ja.
En dat vind ik zo'n slimme vondst.
Lex,
kun jij wat over jouw familiegeschiedenis vertellen?
Ja, dat is een interessante.
Ik realiseerde me op weg hiernaartoe,
realiseerde ik mij dat toen ik een jongetje was,
bij ons thuis kregen wij een magazine,
van de Zuid-Afrikaanse overheid.
Een soort glossy.
Dat was een soort brochure om de schoonheid van de..
..van Zuid-Afrika te laten zien.
Gedrukt door de overheid?
Gedrukt door de overheid.
Dus stel je voor, dat lag bij ons..
En ik snapte natuurlijk niet wat daar aan de hand was,
in Zuid-Afrika.
Ik had geen idee.
Maar dat was een lofzang,
op de Zuid-Afrikaanse samenleving.
Ver voorbij..
Apartheid, dat kwam niet in die brochure voor.
Nee, nee, nee,
Zij brachten hem dus eigenlijk gewoon van:
ja, kijk hoe mooi.
Wat een wonderlijke wereld.
Dus dat geeft wel een beetje..
Als je je afvraagt: waar kom ik vandaan?
Snap je, dat is uit zo’n..
..wereld waarbij..
..vraagstukken over zwart en wit,
over racisme,
over slavernij,
die waren gewoon niet aan de orde.
Totaal niet.
Dus om erachter te komen,
dat misschien de wereld toch wel een beetje,
anders in elkaar steekt,
dan ik dacht,
moesten mij op een gegeven moment wel,
de schellen van de ogen vallen.
En dat is eigenlijk vooral gebeurd door,
mijn journalistieke werk.
Door daar maar eens vragen over te gaan stellen.
En mensen te benaderen:
‘Goh, jij..
..jij bent boos,
vertel, wat is dat?’.
Maar snap je?
Je zit zo in een soort ideologie,
dat je ook helemaal niet verweten..
Ik kan mezelf niet verwijten,
dat ik dat als kind allemaal heb gedacht,
dat dat de orde was.
Zeker niet.
Maar zo kijk ik er ook altijd wel naar, dat..
..de onwetendheid is..
..is..
..gecreëerd.
Het is niet iets..
Ik kijk zeg maar niet naar..
..een wit onwetend persoon,
als iemand die niet wilt weten.
Ik kijk ernaar als: er is gewoon decennialang,
jouw hele bestaan,
gedaan alsof er niet alleen niks aan de hand is,
maar sterker nog: wat jij nu vertelt,
dat je gewoon dat soort dingen thuis kreeg,
en dat er gewoon werd verteld:
'Ja, kijk hoe mooi', dit en dat.
Veel van de problematiek die wijt ik ook vaak dan aan,
de overheid, want dit waren dezelfde mensen die,
die, die ook gewoon bijvoorbeeld het onderwijs..
..in hun greep hebben,
die het hele beeld hebben gecreëerd,
dat men had van Zuid-Afrika,
of van Suriname of noem maar op.
Voormalig Nederlands-Indië.
Want dat is volgens mij het probleem,
bij veel van deze discussies.
Dat..
..witte mensen, die denken van:
ja, maar ik ben toch geen racist?
Dat is natuurlijk altijd wat ze zeggen.
Dat ze..
..moeten leren nadenken over hun eigen geschiedenis.
En vervolgens, dat is stap twee,
hun eigen privileges ter discussie moeten stellen.
Dat zijn twee totaal verschillende dingen hè,
en beide zijn nodig.
Het begint met:
‘Oh, maar ik kijk zo, ik heb geleerd,
alles en iedereen heeft mij geleerd,
om zo naar de wereld te kijken'.
En vervolgens moet je leren:
‘Oh, maar wacht even,
dat is maar een eenzijdig beeld’.
Ja, heel eenzijdig.
En dat is best een ingewikkeld proces.
Het is heel lastig want als je..
..zeg maar als je normen op een gegeven moment,
moet zien als privileges.
Dat is..
Ik denk ook dat dat best wel verwarrend is.
Helemaal als het zeg maar…
Weet je, het is gewoon vervelend.
Want je moet iets..
Je hebt een privilege,
en dat wil je het liefst houden.
Ja, iedereen, zou ik ook willen.
Toch?
Zou ik ook willen.
Dus dat is gewoon..
Ja, kom op.
Donder op.
Soms vraag ik me ook af:
hoe zou de wereld zijn als het andersom was?
Zouden wij dan wel misschien sneller begrip hebben?
Ik weet het niet, ik betwijfel het.
Want uiteindelijk, ja,
mensen zijn ook gewoon door gewenning gedreven,
egocentrisch en, noem maar op.
Maar ja, in dat opzicht, dat is als.
Maar, nee ik neem dat nooit mensen kwalijk.
Maar daarom met mijn boek bijvoorbeeld,
om antwoord te geven,
het is gewoon een..
Het is een tijdcapsule,
waarin je anno 2023 kan zien:
zo keek een jongeman ernaar,
die vanuit,
zijn opvoeding tot een bepaald besef is gekomen.
En ik hoop dat mensen het over 100 jaar kunnen lezen.
En hopelijk zijn er dan niet meer zulke problemen,
zoals nu.
of..
..onwetendheid enzovoort.
En ik wilde daarin gewoon bijdragen,
aan de veranderlijke wereld.
En..
..tegelijkertijd ook de mindset overdragen,
zodat mensen..
Ja, gewoon wakker worden.
Mensen moeten wakker worden.
Dat is het eigenlijk vooral:
mensen moeten gewoon wakker worden.
En tijd heelt. Ik denk ook niet dat,
zeg maar de veranderingen die ik wil zien,
ik verwacht niet eens dat ik ze ga zien.
Maar daar gaat het ook niet om.
Het gaat daar niet om,
het gaat gewoon om dat het verandert.
En daaraan draag je bij of niet.
Tijd heelt, zeg jij.
Ja.
Helpen excuses?
Nee, man.
Sowieso..
Daden, spreken meer dan woorden.
En als je zoveel daden hebt verricht,
en dan kom je na zoveel jaren met één woord.
Het is niet eens een formaliteit man.
Ik zag het gewoon eigenlijk als:
je neemt ons niet eens serieus.
Als een leugen?
Ja, maar ook van: je neemt ons niet serieus man.
Alsof ik gewoon nu iemand..
Ik beroof iemand en ik doe van alles met je,
al honderden jaren.
En op gegeven moment kom ik naar je toe en zeg ik:
‘Hé, sorry man’.
Dit land is zo rijk door die geschiedenis.
En ze denken gewoon dat ze met ‘sorry’ een soort van,
mensen een..
Hoe zeg je dat?
Een gunst doen.
Geloof je in herdenken dan bijvoorbeeld?
Het ligt eraan hoe je herdenkt.
Het ligt eraan hoe.
Want bijvoorbeeld,
ook als ik kijk naar de Surinaamse gemeenschap,
bij bijvoorbeeld Keti Koti,
en dan gaan mensen gewoon dingen vieren ofzo.
Terwijl,
ja, wat wordt er eigenlijk echt gevierd?
Wat wordt er eigenlijk echt gevierd?
Als je tegelijkertijd kijkt naar de toestand in Suriname,
en dan vieren we dat we vrij zijn.
Terwijl we eigenlijk iedere seconde,
nog steeds te maken hebben met nalatenschap.
En dan zeggen mensen wel van:
‘Oh ja, het komt door die president of die president’.
Maar het komt gewoon door de totalitaire geschiedenis,
waar een land als Suriname uitkomt.
Want Suriname is eigenlijk niet eens echt een land.
Het was gewoon een verdienmodel.
Alle mensen die daar nu..
..leven..
Het is alsof wij nu dit gebouw zouden gebruiken,
als een onderneming,
en op een gegeven moment stoppen we ermee,
maar er zijn een aantal mensen die hier ineens wonen,
en dan laten we ze daar achter en dan is het gewoon van:
‘Ja man, nu moeten jullie het zelf regelen,
wij zijn klaar,
wij gaan op een andere manier geld verdienen’.
Maar..
..dan zeg maar..
..dan is dat zo.
En dan heb je op een gegeven moment te maken,
met een realiteit waarin,
bijvoorbeeld, het wordt herdacht,
maar dan gaan we..
..roti eten en vleesworst en fladder.
En dansen op muziek enzo.
Waar hebben we het eigenlijk over?
Dus mijn moeder zegt bijvoorbeeld altijd tegen me:
'Dit is een dag van bezinning,
sta stil bij, sta stil bij,
en wees bewust van’.
Het is vooral bezinning.
Zo kijk ik ook naar herdenkingen van 5 mei,
dat is ook niet echt feest.
Nadenken over wat er gebeurd is.
Ja, het is geen feest.
Dus ik denk dat dat een beetje het verschil is.
Dat bij ons een soort van feest gevierd wordt ofzo.
Ik weet het ook niet echt,
maar..
Ja, het moet gewoon bezinning zijn.
Heb jij een idee over hoe jij zou willen omgaan,
met het slavernijverleden?
Nu met z’n allen?
Wat wat zou je dan willen?
Hoe zou je?
Is er een droom van hoe je dat voor je zou zien?
...
Heel praktisch.
Ik zou niet per se denken dat het iets zou moeten zijn,
dat soort van,
ceremonieel herdacht moet worden.
Ik zou het bijvoorbeeld gewoon zien als:
je hebt de Nederlandse overheid met zoveel geld,
en zoveel macht.
Nou, jullie moeten eigenlijk,
de landen die jullie hebben beschadigd repareren.
En niet met een herstelbetaling,
maar ik zou gewoon echt denken in kennis en kunde.
Zo van: jullie gaan een infrastructuur helpen opbouwen,
waar jullie niet van gaan profiteren.
Dat is eigenlijk het minst wat je kan doen.
Na al die honderden jaren,
dat je er wel van hebt geprofiteerd.
Dat zou voor mij bijvoorbeeld een excuus..
Dat zou..
Dat zou een vorm van excuses zijn.
Snap ik.
Wij hebben vernietigend huisgehouden in de wereld.
Ja.
En zijn daar trots op.
Ja.
Nou dat wordt tijd dat we dat afleren.
Ja.
En ik denk dat een methode is,
afgezien van heel concreet:
helpen structuren op te bouwen,
vanuit de geest van die landen dan,
niet vanuit onze superioriteit.
Ik denk dat het heel erg..
Wat mij altijd ontroert..
Er was een tentoonstelling,
ik sprak erover met Valika Smeulders.
Die heeft een grote tentoonstelling in het Rijksmuseum,
gemaakt over slavernij.
En zij pleitte erg voor het..
..voor het auditieve.
Ze had daar een paar..
..stemmen,
uit het verleden.
En er was een mevrouw van..
..110 ofzo, weetjewel, die..
..opgenomen was in 1960.
Dus dat voerde nog tot in de slavernij,
ze had dus echt slavernij aan den lijve ondervonden.
En kon een liedje zingen,
tien, twintig seconden,
over slavernij en dat ze dat eigenlijk verschrikkelijk vond.
En dat ze soms weigerde om de..
..potten en pannen schoon te maken.
En dat was een bewijs voor Valika,
dat mensen, die tot slaaf gemaakt zijn,
wel degelijk wisten in welke positie ze zaten.
En dat ze dat helemaal niet wilden.
Maar die stem..
..uit een verleden,
broos..
..die ontroerde mij diep.
Ja.
Omdat je beseft, voelt aan alles:
dit is een mens.
We praten niet over een abstractum,
over de theorie van weetjewel..
..maar een mens.
En die hoor je en die voel je,
die trilt namelijk.
Dus ik geloof heel erg in:
het luisteren naar verhalen van mensen.
Laat die maar komen.
Dat zal ons raken.
En dat kan klein zijn.
of kinderen, of groot.
Dat.
Daar geloof ik heel erg in.
Ja.
Maar goed, dat is een heel ander spoor dan wat jij..
Nee, nee, nee, ik hoor ook wat jij zegt.
En daarin heeft iedereen ook,
iedereen is in een ander stadium van,
bewustzijn, zeg maar.
Ik heb het gevoel dat ik me nou,
redelijk vrij voel om nu ook met jou,
zo’n gesprek te voeren.
Dan heb ik niet iets van:
‘Oh, moet ik misschien dit?'
Nee, ik vind het leuk.
En ik luister graag naar je,
en..
..en ik ben het volgens mij,
voor honderd procent met je eens.
Ja.
Dus ik heb het gevoel dat ik daardoor..
Maar het simpele gebaar,
van naar iemand toe gaan en zeggen van:
‘Joh vertel,
wat jij hierover te zeggen hebt’.
Ik denk dat dat,
ja inderdaad wat je zegt,
er wordt alleen maar geschreeuwd over en weer,
vanuit onbegrip en onwetendheid,
maar mensen moeten gewoon, dit doen.
Oké, ik zie het niet zo.
Ik weet niet waar je het over hebt,
ik beledig je niet.
Maar waarom voel je je beledigd?
En dan gewoon luisteren naar elkaar.
Leg het uit
En dan kan het soms ook zijn,
dat je achteraf gewoon denkt:
ja maar dit, wat zeg jij allemaal?
Maar tenminste jezelf openstellen.
Want ik denk wel dat we wel allemaal inmiddels,
bewust kunnen zijn van het feit van ja,
hoe wij de wereld zien,
van alle kanten,
hebben we allemaal eigenlijk ruimte,
tot meer inzicht nodig,
om het echt te zien voor wat het is.
Want ik denk dat niemand het echt ziet voor wat het is.
Maar,
ik ben wel weer wat wijzer geworden.
Dus dankjewel.
Ik ook.