Hallo, ik ben Noëlle Pameijer en ik werk als kinderpsycholoog bij samenwerkingsverband
Passend Onderwijs UNITA en bij Stichting Elan, allebei in Hilversum en wijde omgeving.
Ik ga het hebben over ouderbetrokkenheid en het welbevinden van
leerlingen en leraren.
Heel kort sta ik stil bij het waarom, want we moeten al zoveel in het onderwijs.
Ik ga iets zeggen over 't hoe, enkele do's en don'ts en wat als je meer wil weten.
Waarom ouderbetrokkenheid? En als we het hebben over ouderbetrokkenheid,
dan hebben we het over de betrokkenheid van de
ouder bij het onderwijs en de ondersteuning van zijn of
haar kind. En die ouderbetrokkenheid zit in die bekende driehoek: school, ouders, leerling.
Die ouderbetrokkenheid is eigenlijk het fundament. En hoe sterker dat fundament is,
de basis, hoe beter leerlingen gedijen. Voor leerlingen is er een hoger welbevinden
door ouderbetrokkenheid. Het geeft leerlingen rust en veiligheid als ouders en leraar op één
lijn zitten en de leerling niet in een loyaliteitsconflict hoeft te komen. Ook minder verzuim,
betere leerprestaties en minder gedragsproblemen. En dat komt omdat als ouders en leerling
betrokken zijn bij het plan van aanpak om gedrag
te verbeteren, dan begrijpen ze dat plan en dan
kunnen ze er makkelijker achter staan. Dan kunnen
ze tegen hun kind zeggen, dit is een goed plan,
wij gaan jou en je leraar ondersteunen. Voor ouders, is eigenlijk wel logisch,
vanzelfsprekend, grotere tevredenheid. In die zin zou je kunnen zeggen, het draagt
ook bij aan het welbevinden van ouders. Want iedere
ouder wil dat het goed gaat met zijn kind op school.
Voor leraren, meer werkplezier en meer welbevinden. En dat is vooral omdat ouders
die meedenken, ouders spreken waardering uit voor de leerkracht, de leraar, omdat ze ook meer zicht
hebben op wat hij of zij voor hun kind doet. Dus dat draagt bij aan welbevinden.
Hoe? Ik haal enkele do's en don'ts naar voren. Want communicatie is de sleutel. Het gaat om die
constructieve samenwerking. Wat dan belangrijk
is, vertel betrokkenen dat iedereen even belangrijk
is. We zijn gelijkwaardig, maar ieder heeft een eigen rol. De leraren, de leerkrachten,
docenten, mentoren, intern begeleiders,
zorgcoördinatoren, schoolleider, die kennen het kind als
leerling het beste. Zij zien het kind van ouders tijdens instructie, zelfstandig werken,
samenwerken, buitenspelen. En ouders die zijn net
zo belangrijk, dat zijn de ervaringsdeskundigen,
die kennen hun kind in het onderwijs al 4, 6, 8,
16 jaar. En zij weten in welk jaar hun kind met
plezier naar school ging. En zij weten welk jaar het zo moeilijk was qua welbevinden. En vooral
ook hoe dat kwam en wat hielp. Leerlingen zijn cruciaal als we het hebben over welbevinden. De
leerling is de enige die ons kan vertellen wat
hem of haar boos blij, verdrietig, bang maakt. Wat
maakt dat de leerling niet meer naar school durft.
En vooral zij kunnen ons ook vertellen wat school
en ouders kunnen doen, dat het welbevinden
toeneemt dat ze wel naar school toe willen. Zij zijn de
informanten bij uitstek. En uit onderzoek weten we dat zij unieke kennis hebben, kennis die hun
leraren en hun ouders niet hebben. Dus als je met
elkaar aan tafel gaat zitten, puzzelen, tekenen,
dan komen er nieuwe inzichten en dan leer je
van en met elkaar. Het samenwerken daarvoor geldt hoe
eerder, hoe beter. Bij voorkeur, zeker bij de
leerlingen, waarbij het welbevinden in het geding is,
die in het verleden het moeilijk hadden op school, of waarvan je verwacht dat dat kan gebeuren,
hoe eerder, hoe beter aan de start van het
schooljaar. Nieuw schooljaar; nieuwe kansen. Je begint
de samenwerking in vredestijd. Het is veel
makkelijker om daarna met elkaar om de tafel te gaan als
het moeilijk gaat. Het is de kunst om in zo'n startgesprek de balans te vinden tussen
babbelen, social talk, om de relatie op te bouwen en de doelen, doelgericht, efficiënt gesprek.
En dat kun je heel erg goed bereiken door ervoor te zorgen dat ouders en kind het startgesprek
kunnen voorbereiden, dat ze bekend zijn met de
agenda en bijvoorbeeld al een aantal vragen kunnen
beantwoorden of tekenen. Benoem in zo'n gesprek.
We willen hetzelfde. We hebben een gemeenschappelijk
belang dat het goed gaat met jullie kind en dat is onze leerling. Vraag dan aan ouders wat is
en het kind, wat is nou voor jullie goed gaan? En
dan zal je ouders hebben en leerlingen die zeggen,
ah, als dat leren maar goed gaat, als ik hoge
cijfers haal, goede cito's, als ik maar naar een
bepaald, naar de havo kan, of ik maar op kan
stromen, naar het vwo, dan gaat het goed. Andere ouders
kunnen zeggen; als het welbevinden maar goed is,
als die maar gelukkig is, als die maar vriendjes heeft
met plezier naar school gaat en blij thuis komt,
niet buitengesloten wordt. Prachtig. Sluit daarbij
aan. Fijn. Wij vinden het ook zo belangrijk dat-ie qua leren zich optimaal ontwikkelt.
Daarnaast vinden wij het welbevinden ook heel belangrijk, dat er sociale aansluiting is, dat er
niet gepest wordt. En waarom vinden we dat zo belangrijk? Om dat leren en welbevinden twee
kanten van dezelfde medaille zijn. Als een leerling iets nieuws geleerd heeft, gaat hij lekkerder
in zijn vel zitten en als hij lekkerder in zijn
vel zit, leert hij makkelijker. Bespreek. We gaan
met elkaar om de tafel en we gaan met elkaar
meedenken. Maar, we gaan niet op elkaar stoel zitten.
Leraren zijn verantwoordelijk voor het
onderwijs. Ze hebben de regie in de klas. Zij zijn de
genen die beslissen wat ze met de tips van ouders en leerlingen doen. Welke ze wel toepassen en
welke niet. Ouders, jullie zijn verantwoordelijk voor de opvoeding.
Jullie zijn thuis de baas.
En we gaan ook met jullie meedenken, maar jullie
beslissen wat jullie met onze tips doen. Wees dus
heel duidelijk onderling dat degene die het aangaat, die beslist. En wees duidelijk over
wat mensen wel gaan doen en niet. Daarmee voorkom
je heel veel onnodige misverstanden en conflicten.
En dat is in het kader van welzijn cruciaal.
Spreek waardering voor elkaar uit over en weer. Als
leerlingen het moeilijk op school hebben, is dat cruciaal. En iedere leerling, iedere ouder,
iedere leerkracht, leraar wil gezien, gehoord en gewaardeerd worden. Spreek waardering uit voor
de leerling, talenten, interesses, wat gaat
allemaal al goed, wat lukt wel. Spreek ook waardering
uit voor ouders. "Dankzij dat jullie zo geoefend hebben met begrijpend lezen thuis. Kijk eens!",
laat dingen zien. "Wow, wat een sprong heeft hij gemaakt in begrijpend lezen. Ga daarmee door,
want dat heeft jullie zoon nodig". En laat ouders weten dat school en met name leraren ook
complimenten nodig hebben van ouders. Dus ouders
blijf kritisch en laat het ons weten wanneer we
het goed doen. Dan enkele don'ts. Praat niet kritisch
over ouders in bijzijn van de leerling. En omgekeerd.
Ouders niet kritisch in bijzijn van hun kind over de leraar. Leg ook niet de schuld bij ouders.
Je mag best even klagen in de teamkamer. 5
minuten, doel is hart luchten. En dan ga je met elkaar
bedenken wat kunnen wij doen, zodat 't deze ouders
wel lukt en deze leerling om ... En vraag aan ouders.
Bijvoorbeeld, wat hebben jullie nou nodig om achter
onze leraar te staan? En ondersteun ouders daarbij,
want het is niet makkelijk als ouder als je kind
verdrietig, boos, angstig thuis komt en zegt "ik
ga nooit meer naar school" om dan achter de leraar te staan. Dus help ouders hoe kunnen ze hun
kind steunen en achter de leraar staan. Een hele
effectieve interventie is: zorg voor een kaartje of
een briefje, maken leraar een leerling samen, gaat mee naar huis, ouders kijken daarnaar, zeggen
"Wow wat goed, het is je drie keer gelukt om het doel te halen vandaag. Wat knap, wij zijn trots
op jou". Beloning op school is waardering thuis.
"En we zien één keer is het niet gelukt, jammer.
Want we staan achter het plan. Wat ga jij doen dat het morgen wél lukt?" De correctie is al op
school geweest, niet nog een keer straf thuis. Want dat werkt averechts op het welbevinden.
Vraag ouders en leerlingen ten slotte ook om feedback. Wat was prettig in dit gesprek en waar
moeten wij mee doorgaan? En wat gaan we in het
volgende gesprek beter doen? Heel simpel, tops en tips.
Daar valt elke dag heel veel van te leren. Wil je
meer weten? Dan is er het boekje "Met plezier naar
school". Als je daar een indruk van wil krijgen
kan je gratis folders downloaden in verschillende
talen, Arabisch, Engels, Nederland, Pools en Turks. Dat was hem. Dank voor de belangstelling.