Dag, ik ben Kees van Overveld
en vandaag ga ik het met jullie hebben over over sociaal-emotioneel leren
(SEL) in het schoolteam.
Over sociaal-emotioneel leren en
belang daarvan hebben we al heel veel gesproken,
bijvoorbeeld in 2020. Vandaag verleggen we de focus,
vandaag gaat het over de leraar en sociaal-emotioneel
leren in relatie tot stress en welbevinden.
Ik ga heel specifiek iets vertellen over de sociaal-emotionele competenties van de leraar
en ik zal gaan inzoomen op de emotionele competenties. Allereerst iets over teacher stress
en het onderzoek daarnaar. We weten dat het
beroep van leraar enorm stressvol is en dat leidt tot
onaangename klachten zoals burn-out en allerlei
lichamelijk ongemak. Wat niet heel veel mensen
weten is dat stress ook enorm samenhangt met low-SEC, lage sociaal-emotionele competenties
van de leraar. Op het moment dat je bij jezelf niet
goed kunt nagaan hoe je je voelt en als je je emoties
niet goed kunt reguleren dan zal de stress toenemen. Jennings en Greenberg hebben een
prachtig model gemaakt waarin uitkomt hoe die sociaal-emotionele competenties van de leraar
en het welbevinden uiteindelijk leiden tot mooie
leerresultaten. In dit model zien we aan de linkerkant
de leraar staan, de leraar die goed in zijn
vel zit. Als je als leraar goed in je vel zit dan
ben je in staat om duurzame relaties met je
leerlingen op te bouwen. Je bent ook in staat om een goed
klassenmanagement weg te zetten. Door duidelijk
te zijn en door vriendelijk te zijn kun je beginnend
ordeverstorend gedrag al in een vroeg stadium
stoppen. Een leraar die goed in zijn vel zit zal
uiteindelijk ook binnen de school heel veel kunnen
betekenen voor de implementatie van een SEL-programma,
vanuit de kennis en de motivatie die die heeft.
En al die zaken tezamen leiden er toe dat er een
veilig klassenklimaat ontstaat. En uiteindelijk
zal dat veilige klassenklimaat een voedingsbodem zijn
voor leren, op sociaal-emotioneel gebied maar ook
op de academics- kant; het lezen, taal, rekenen.
Onderin dit model zien we nog een balk met contextuele factoren. Dat kan bijvoorbeeld het
team zijn, het klimaat in het team, de cultuur in
het team, is het bijvoorbeeld normaal om met elkaar
te spreken over emoties. Het mooie is dat we die emoties van leraren kunnen versterken.
Daar zijn veel manieren voor. En vandaag focus
ik op kennis. Het blijkt dat in opleiding en ook
in professionaliseringstrajecten weinig
aandacht is voor die sociale-emotionele competenties.
We kunnen daar veel meer mee. Ik laat u vandaag
kennis maken met de RULER-approach. RULER-approach
komt uit het boek van Marc Brackett, een geweldig
boek met als titel "Permission to Feel". RULER staat
voor Recognize, Understand, Labeling, Express en
Regulate. Oftewel in het Nederlands ben jij als
leraar in staat om te herkennen dat die emotie
bij jou binnenkomt, vaak is dat via spierspanning of
een onaangenaam gevoel in je lichaam. Ben je in
staat om te begrijpen waar die emotie vandaan komt?
Wat is de trigger, de aanleiding, de oorzaak?
Heb je er letterlijk de woorden voor? Kun je benoemen
wat je voelt? Woorden als verdriet, frustratie,
boosheid. Ben je in staat om die emoties te uiten?
En durf je dat ook? In het bijzijn van je collega's? En als de emoties heel erg oplopen,
ben je dan in staat om de emotie zo te reguleren
dat het niet uit de hand loopt? In zijn boek doet
Marc Brackett een geweldige quote. En wat hij
hiermee zegt is in feite op moment dat je aan het
formuleren bent, de woorden aan het zoeken bent,
het woorden aan het uiten bent, dan ben je al bezig
met emotieregulatie. Zo krachtig is taal. Taal
is als het ware de blusdeken van de emotie. En wat
Marc Brackett zegt is dat we in schoolteams
enorm kunnen werken aan welbevinden door juist de
focus op die emotionele competenties van
leraren. Bespreek met elkaar regelmatig wat er voorvalt
en benoem de emoties die daarbij opkomen. Hij
bedacht een prachtig instrument, de zogenaamde
Moodmeter. Dat instrument gaat heel erg in op het
begrijpen van de situatie, begrijpen van je emotie
en gaat in op het benoemen daarvan. En wat is dan
die Moodmeter? Die zie je hier, een vereenvoudigde
versie. Het zijn vier velden elk gevuld met
emotiewoorden. Er zijn twee schalen van belang. De
ene schaal is die van de gevoelens of de
emoties. Die zijn plezierig of minder plezierig. En je ziet
het energieniveau, dat is laag of hoog. Kijken
we naar het groene vlak: dat is het vlak waarin we
ons plezierig voelen. Relaxed, chill. Er is niks
aan de hand, een lekkere lome toestand. Denk even
aan een hangmatje op het strand. Maar er zijn
ook momenten dat we enthousiast zijn. Dat de energie
door het lichaam bruist en het hoofd knalt uit
elkaar. We zijn optimistisch, we hebben hoop,
we zijn blij, we zijn gelukkig. Maar als we
kijken naar het blauwe stuk, dat is een stuk waar de
emoties uit ons wegstromen, wegvloeien. We
zitten in de knoop met onszelf, we zitten in de put,
we tobben. We zijn misschien verdrietig, we zijn moe, we zijn verveeld. En als we dan
naar het rode vlak gaan en dan gaan we nog even op inzoomen, dan zien we dat daar een hoge
mate van energie aanwezig is. Dat zorgt voor
heel veel ongemak, lichamelijke onrust in je hoofd,
in je lichaam. Het is een onplezierig gevoel. En
wat Marc Brackett zegt is, bespreek met je collega of
met je collega's, met je team, situaties die
lastig voor je zijn. Ga na, wat was er precies aan
de hand? Wat waren de details, wat waren de triggers die bij jou van alles losmaakten? En
kun je dan heel specifiek benoemen binnen deze
vier velden, welk woord het best bij de situatie past?
Stel dat het boosheid is. Ga dan in gesprek met
je collega's. Het mooie is in de moodmeter dat je
de omliggende velden kunt gebruiken om te kijken
of boos wel boos is. Misschien was je niet boos,
maar was je bang in de situatie, bang van de
leerling. Misschien sprak er heel veel frustratie uit,
of was je nerveus. Als je collega's met je in
gesprek gaan en steeds specifieker gaan doorvragen,
wordt de situatie steeds helderder. De gedachten
worden helderder, de emoties worden specifieker.
En je zult het gevoel hebben dat je steeds meer
grip krijgt op de situatie. En als je grip krijgt
op de situatie ben je minder gespannen, minder stress, meer welbevinden. Die moodmeter is
een geweldige tool om aan welbevinden te werken. En niet alleen in teams, er bestaan ook apps,
de moodmeter-app, waarmee je op je eigen telefoon
door de dag heen de gemoedstoestand kunt vastleggen.
Werk aan emotionele competenties voor het
welbevinden. Goed, tot slot. Leraren zijn het rolmodel voor de
overdracht van sociaal-emotionele competenties bij
leerlingen. En daarbij helpt het als je weinig stress hebt.
Ik wens jullie dan ook weinig stress toe en
heel veel welbevinden. Dank je wel voor het kijken,
dank je wel voor het luisteren. Dag.