Ik ben Shirma Rouse.
Zangeres,
docent..
..en..
..voornamelijk een mensenliefhebber.
Ik hou van houden van.
Dat is wie ik ben.
Ik ben Safi Graauw.
Ik ben regisseur,
oftewel ik heb aardwetenschappen gestudeerd.
En op een wonderbaarlijke manier ben ik regisseur geworden.
Dit is verhalenvertellers vertellen verhalen.
Lang verhaal wat ik heel kort ga maken.
Mijn oma..
..Petronella Maria Slagveer..
..komt uit Coronie.
Ze is in 1915 geboren als dochter van een tot slaaf gemaakte.
En in die tijd..
..hield zij koeien.
En..
..zij moest elke week..
..stalgeld halen voor die koe.
Dus ze hield de koeien en dan moest ze naar de stad.
Naar het bewoonde gedeelte van Coronie om stalgeld te halen.
Als zij binnenkwam zei ze: 'Ik kom koe betalen.'
Omdat ze geen Nederlands kon, ze kon niet schrijven.
En..
..de witte mensen in dat kantoor..
Die lieten haar de hele dag zitten.
En ze kreeg geen beurt, en ze kwam maar niet aan de beurt.
En aan het einde van de dag zei die meneer tegen haar:
Nee, je komt stalgeld halen.
Die gebeurtenis heeft ervoor gezorgd dat al haar elf kinderen,
ze zei: 'Dit nooit meer',
al haar elf kinderen, moesten hebben gestudeerd.
Ze heeft een systeem bedacht waarbij de eerste betaalde voor tweede.
De tweede betaalde voor de derde.
En ze heeft al die andere..
Met koekjes bakken heeft zij de rest van al die studies betaald.
Haar kinderen zijn van Coronie naar Paramaribo verhuisd.
En van Paramaribo naar Nederland.
En nu zit ik hier.
Dus het Nederlandse slavernijverleden heeft een tastbare invloed gehad.
Een hele tastbare invloed gehad.
Want dat is de reden waarom mijn familie zich heeft kunnen verspreiden.
Het is het startpunt geweest van een mentaliteit die in mijn familie altijd heeft geheerst.
Mooi, voor mij heeft het invloed gehad en zijn uitwerking.
Mijn overgrootvader, de opa van mijn moeder:
Peter John Lijfrock.
Hij is in 1886 geboren.
Hij heeft geleefd totdat hij..
..net een paar maanden voordat hij 100 werd.
En scherp van geest.
Hij was blind geworden.
Maar..
..hij heeft mijn moeder..
..denk ik het meest beïnvloed.
Want mijn moeder..
..heeft ons weer datgene wat ze van hem heeft geleerd, meegegeven..
..is dat je verleden, your generational past is not your generational future.
Je verleden is niet je toekomst.
En daardoor is mijn moeder zich altijd gaan verdiepen.
En gaan studeren.
Mijn oma’s kinderen.
Dus mijn moeder is medisch analist geworden.
Ze is gaan studeren.
En wij als haar kinderen, mijn broertjes, en mijn zusje en ik.
Moesten ook allemaal studeren.
Het was belangrijk: kennis moest je hebben.
Mijn overgrootvader was zeeman, dus hij had heel veel gevaren.
En heel veel gezien.
En dat heeft hij heel erg aan mijn moeder overgegeven.
Overgebracht.
En dat is weer bij ons geland.
En daardoor heb ik ook Environmental Sciences gestudeerd.
Mijn zusje is chemicus.
Mijn broertje werktuigbouwkunde.
We hebben allemaal gestudeerd door dat stukje..
..onmacht en..
..eigenlijk dat stukje..
..geen perspectief hebben.
Volgens mij is er in onze families een stukje trauma geweest.
Waarvan de mensen voor ons eigenlijk allebei zeiden: 'Dit nooit meer.'
Nee, we breken.
We gaan het anders doen.
En nu zitten we hier.
Prachtig.
Hoe ben je nu bezig met dit thema?
Met het thema slavernijverleden.
Überhaupt jouw verleden.
Ik heb dus aardwetenschappen gestudeerd.
Ik ben daarna wetenschapscommunicator geworden.
Dat betekent dus dat ik de brug probeer te zijn tussen maatschappij en wetenschap.
Ik probeer eigenlijk die vertaalslag te maken.
Maar er is nog één dingetje aan mij.
Ik ben iets wat men noemt een intersectional environmentalist.
Licht toe.
Dat is het geloof dat er geen klimaatdiscussie kan zijn,
zonder gelijkheid.
Interessant perspectief.
Als er geen gelijkheid is.
Of als er instabiliteit tussen mensen is,
dan verandert de prioriteit van iemand.
Het is werk om daar te komen.
Eigenlijk wat je zegt, letterlijk..
Er moet dan een stukje begrip zijn.
Ja, ja, ja.
Dat is wat je zegt.
Het Nederlandse slavernijverleden..
..vertaalt zich naar institutioneel racisme.
En dat vertaalt zich naar een disbalans in gelijkheid.
Xenofobie is gewoon een angst voor een andere cultuur.
Angst voor alles wat anders is dan wat jij bent.
En als mijn missie is..
..de brug zijn tussen wetenschap en samenleving,
Dan moet ik eerst in een samenleving leven waar er een mate van gelijkheid is.
En dat is hoe ik mij vandaag de dag daarmee bezighoud.
Hoe ik mij daarmee bezighoud is eigenlijk continu in gesprek blijven.
Ik..
..ervaar dat..
Kennis is kracht, ik blijf daarbij.
Als jij en ik anders zijn.
Als jij een wit man zou zijn.
En ik de zwarte vrouw.
En ik moet jou uitleggen,
datgene wat mij is overkomen,
wat dat met mij tot op de dag van vandaag nog steeds doet.
Maar dan ook jou uitleggen: hé, maar besef,
je bent zelf ook getraumatiseerd.
Want je hebt geleerd dat wat ik ben, dat het niet goed genoeg is.
Dat wat ik ben, mag geen mening hebben.
En dat is iets wat intergenerationeel is meegegeven.
Ik wil dit narratief, dit gesprek, probeer ik steeds..
..te voeren.
Ik woon en werk in een wit land.
Maar ook in een witte scene, als muzikant, als zangeres.
In de tijd dat ik in Nederland kwam wonen, ik was negentien.
Ik kwam in mijn eentje hiernaartoe.
In Leiden studeren.
Dat was superheftig, want dan ben je écht alleen.
In een studentenflat.
Op de gang.
De enige student van kleur.
Het was gek.
En dan ook nog zo’n studie doen.
Ik werd wel dagelijks gediscrimineerd op een manier.
Hoe ga ik jou laten zien: ik ben niet mijn kleur?
Ik ben niet die dingen.
Ik ben Shirma, een vrouw die gestudeerd heeft.
En iets te bieden heeft.
En we zijn gelijk.
Ja maar tegelijkertijd, ben je dan..
Ik bedoel je mag toch zeggen, je bent toch ook gewoon je kleur?
Nee, maar ik ben meer dan mijn kleur.
Mijn kleur is fantastisch!
Ja.
Heb je mij niet gezien?
Wacht even.
Kijk goed naar mij.
Je ziet toch iets comfortabels.
Ik hou van dit allemaal.
Maar het gaat erom, dat ik ook koningin kan zijn.
Maakt niet uit.
Dat is wat ik ben.
Maar het gaat om wat..
..waar institutioneel naar wordt gekeken.
Daar gaat het mij om.
Het gaat niet om hoe ik mezelf zie.
Het gaat om hoe jij mij ziet.
Dan moet er geen verschil zijn.
Daar moet geen verschil in zijn.
En dat is wat zo interessant is.
Dat gesprek breng ik onder mijn eigen vriendenkring.
Mijn eigen werkkringen.
Maar ook met mijn nichtjes en neefjes.
Dat zij daar ook van bewust zijn.
Hé, laat dat niet bepalen wie jij bent.
Snap je wat ik bedoel?
Concreet, moet ik natuurlijk..
Als je kijkt naar het werk wat ik maak..
..dan is het dus aan de ene kant..
..het laten zien van perspectieven van verschillende samenlevingen.
Een verhaal over drie zwarte jongens..
..die in Antwerpen opgroeien.
Of een verhaal van een Turkse man, een Congolese meid,
en twee Surinaamse jongens in een pizza zaak.
En aan de andere kant heb ik Ruimteschip Aarde met André Kuipers gemaakt.
Die dus een perspectief geeft over onze directe omgeving in Nederland.
Dat is voor mij dan concreet..
Als je kijkt naar mijn werk, dan zie je eigenlijk aan de ene kant,
het bieden van perspectieven als het gaat om gelijkheid.
En aan de andere kant..
..perspectief als het gaat om milieubewustzijn,
of bewustzijn over onze omgeving.
En voor mij als je dat zou moeten samenvatten is dat gewoon de verbinding.
Ik ben continu op zoek naar verbinding.
Ik wil mensen..
..op..
..op alle lagen: van zintuigen, van smaak, van..
..van ervaring, van je oor, van die verbinding opzoeken.
Door middel van gewoon te zijn.
Vergeleken met afgelopen jaren, dus vergeleken met 5 jaar geleden,
praat je er nu meer of minder over?
Veel meer.
Omdat ik ook steeds meer word gevraagd.
Hoe zie je het? Hoe zit het voor je?
En ook misschien omdat ik er altijd een sterke mening over heb gehad.
Dat er nu ook meer ruimte is om erover te praten.
Ik denk dat dat heel belangrijk is.
Ikzelf dacht vroeger altijd dat het aan mij lag.
Ik heb van huis uit meegekregen:
je moet twee keer zo hard werken,
om hetzelfde te bereiken.
Waardoor eigenlijk het probleem op mijn prestatie werd gelegd.
Jij moet beter zijn.
Dat heb ik ook meegekregen.
Wees de beste in de kamer.
Altijd.
Wat ik de afgelopen jaren eigenlijk veel meer heb..
..is nee.
De mensen om mij heen moeten gewoon niet racistisch zijn.
Dan kan ik mezelf zijn.
Kunnen we even hier regen en alles in verwerken?
Hou op met me.
Dat is bij mij wel heel erg veranderd.
Dit is een mooie vraag.
Hoe kunnen we empathie en begrip.. .
..tussen mensen met verschillende perspectieven over dit onderwerp aanmoedigen?
Daar hebben we het net eigenlijk over gehad.
Voor mij is het dus nog altijd..
..in je geschiedenisboeken zijn..
De eerste plek waar verhalen door worden gegeven aan de volgende generatie.
Kinderen.
En als mensen empathisch willen zijn, dan moeten ze…
Vroeg beginnen.
Ja, maar ook de correcte verhalen horen.
Dan is het geen gouden eeuw meer.
Dan is het een eeuw van weerstand tegen de slavernij.
En dan niet alleen van een wit perspectief.
Maar dan hebben we het ook over de tot slaaf gemaakten die opstanden hebben veroorzaakt.
Tula op Curaçao.
Boni in Suriname.
En..
..dan zou je het zo moeten brengen.
Want als je wil dat een mens op z’n dertigste of twintigste..
..empathie heeft..
..over een onderwerp..
En voor welke bevolkingsgroep dan ook hè.
Dus niet alleen wit of over het zwarte slavernijverleden.
Nederland heeft een hand gehad in verschillende culturen.
Dus we weten dat het veel groter is.
We hebben de Oost en de West gehad inderdaad.
Voor mij persoonlijk blijft..
Empathie begint met het vertellen van..
..het correcte verhaal. Vanuit het correcte perspectief.
Honderd procent.
Voor mij is het samenvattend..
..is het..
..je beter te verplaatsen in een ander.
Als je dat kan heb je een empathisch vermogen.
Wat is volgens jou het belang van het herdenken van het slavernijverleden?
Het belang zit hem niet alleen in het herdenken.
Het belang zit in het toegeven.
Voor mij is herdenken iets wat wij allemaal moeten doen.
En het is niet een ééndaagse gebeurtenis.
Voor mij niet.
Voor mij gaat het erom dat we..
Een verontschuldiging is ook niet genoeg.
Het gaat erom dat het een plek krijgt.
Het is niet alleen herdenken: oh, een moment.
Maar dat we tastbare..
..plekken..
..dat je ons gaat zien in het Rijksmuseum.
Dat we niet een museum krijgen,
maar dat we een plek krijgen in de musea, die het Rijk moeten vertegenwoordigen.
Je zegt..
..institutionele erkenning.
Ja!
Ik denk dat..
We kunnen ook nieuwe dingen creëren.
Nieuwe plekken van..
..verheerlijking.
Nieuwe plekken waar die namen mogen resoneren.
Nieuwe onderwijsinstellingen die titels krijgen.
Het verleden is geweest.
Dus we kunnen het niet veranderen.
Een mooi voorbeeld,
oprecht een mooi voorbeeld vind ik het meisje van Rotterdam.
Ik zag dat standbeeld en ik dacht: wauw.
Kijkend naar jouw vakgebied,
welke rol kunnen muziek, film en andere visuele media spelen,
bij het bevorderen van een dieper begrip van deze geschiedenis?
Ja, wij zijn cultuurdragers.
Dus..
Ik kan met een gerust hart zeggen dat ik..
..misschien wel een van de weinige Surinamers ben die op dit niveau..
..zijn vak uitvoert.
Dat maakt mij..
Dat geeft mij ook de verantwoordelijkheid.
Om..
..mijn cultuur te dragen.
Om die verhalen te vertellen.
Omdat dat is wat impact maakt.
Je geeft ook les door het goede voorbeeld te zijn.
Als je in een ruimte komt..
..en je kan anderen tot denken zetten..
..door wie je bent..
Dat is de winst.
Wat zou je graag zelf willen produceren voor een beter begrip van deze geschiedenis?
Ik zou echt content willen maken.
Daarom ben ik ook hier vandaag.
Waar de nieuwe generatie inzicht krijgt.
In..
..alle kanten van de geschiedenis.
Het is voor mij geen zwarte geschiedenis.
Want de zwarte mannen hebben zoveel veerkracht getoond.
Ze zijn zo sterk geweest.
Je moet je voorstellen: 400 jaar lang horen..
..je bent iets niet.
Je hebt geen naam. Je bent niks.
Maar toch zo sterk zijn.
De mooiste uitvindingen in de wereld hebben zwarte mensen gedaan.
We zijn intelligente mensen.
We zijn sterke mensen.
We zijn mooie mensen.
We zijn krachtige mensen.
Voor mij..
..gaat het erom dat..
..er content komt die dat ook laat zien.
Ik ben dan iets specifieker.
Anton de Kom is een Surinaamse verzetsheld,
die in een concentratiekamp is overleden.
Aan de ene kant gestorven voor de Nederlandse vlag.
En aan de andere kant zichzelf inzette voor..
..het herdefiniëren van Surinaamse identiteit in Nederland.
Dat is een verhaal waarbij..
..de cultuurhistorie van zowel Nederland als Suriname..
..bij elkaar komt.
En ik hou van films die mensen verzoenen.
En een film over die man zou..
..mensen verzoenen.
Zeker, dus eigenlijk kennisoverdracht.
Want je hebt Boy Ecury.
Je hebt zoveel verzetshelden,
die niet van Nederlandse afkomst waren.
Maar van Nederlandse koloniën.
Die heel veel hebben betekend.
En die ook hebben gevochten.
Boy Ecury die schreef een brief naar zijn ouders.
Hij was een Arubaanse verzetsheld.
En hij schreef een brief naar zijn ouders.
Als jullie dit lezen, zal ik er waarschijnlijk niet meer zijn.
Maar weet dat niet iedereen de kans krijgt,
om te vechten voor zijn land.
Maar ook voor mijn schat, Aruba.
Dat is precies de verbinding die je zoekt.
We zijn één geheel.
Hij wilde ook vechten voor een Nederlander die het zwaar had..
..in die tijd.
Maar ook voor zijn mensen thuis.
Die ook onderdeel waren van het Koninkrijk.
Sterker nog..
In Suriname heeft het Surinaamse volk..
Wat destijds onderdanen van het Nederlandse Koninkrijk waren.
Dus die werden niet als volledige burger gezien.
Die hebben geld ingezameld om een Spitfire vliegtuig te kopen voor het Nederlandse leger.
Daarnaast hebben..
..heel veel..
..Surinaamse soldaten,
die zijn uiteindelijk in de Prinses Irene Brigade terechtgekomen.
En ze hebben Arnhem bevrijd.
Wat een van de meest belangrijke slagen waren.
Voor de bevrijding van Nederland.
Absoluut.
Deze vraag is precies wat je net hebt beantwoord.
Anton de Kom.
Welke verhalen mogen we niet vergeten?
Anton de Kom, Tula, Boni.
Er zijn zoveel verhalen.
Over onze verzetshelden.
Die nog altijd in het licht mogen komen te staan.
Ik blijf er ook op hameren dat..
Er waren Nederlandse mensen die tegen de slavernij waren.
Die menselijkheid was er.
Amen.
We gaan naar huis.
Dag.
Daar is alles mee gezegd volgens mij.
Niks anders dan liefde.
We kunnen het.