INFORMATEUR ZALM: Ik heb vandaag de opdracht gekregen van de Tweede Kamer...
...om te kijken of er een kabinet mogelijk is van vier partijen.
De voorzitter van de Tweede Kamer, daar heb ik een gesprek mee gehad...
...die heeft mij de opdracht officieel overhandigd, mevrouw Arib.
En direct daarna ben ik aan de slag gegaan.
Ik heb eerst een goed gesprek gehad met mijn ambtsvoorganger...
...informateur Tjeenk Willink, die nu blij is...
...dat hij zijn tuin op een andere wijze kan benutten...
...en die heeft mij een beetje verteld wat er allemaal al gebeurd is...
...en heeft mij adviezen gegeven hoe ik het verder zou kunnen aanpakken.
Overigens was er veel lof voor hem...
...dus het is een vrij lastige voorganger om in zijn schoenen te gaan staan...
...maar ik ga het toch proberen.
Daarna hebben we gesproken met de onderhandelaars van de vier partijen...
...hoe we aan de slag zouden kunnen gaan.
Ik heb gesproken over werkwijze, agenda...
...prioriteiten, volgorde...
Nou, het is duidelijk dat iedereen, nu het zover gekomen is...
...er een succes van wil maken, maar dat betekent niet dat het makkelijk is.
Maar we zijn allemaal wel uit op een stabiel en duurzaam kabinet.
We hebben ook afgesproken dat we iedere dag van de week onderhandelen...
...zowel 's ochtends als 's middags.
En er zullen ook nog wel parallelactiviteiten...
...door medewerkers vanuit de fractie plaatsvinden.
Dat doen we in beginsel hier, in de Stadhouderskamer.
We zullen een enkele keer wellicht ook nog 's naar buiten gaan.
We zullen dan wel vertellen waar het is, omdat...
Jullie komen er toch altijd achter.
En dan is het voor iedereen handiger om het maar ook te zeggen.
Op 10 en 11 juli hebben we zoiets gepland, hier in de omgeving van Den Haag...
...maar tegen de tijd dat we weten waar het is, melden we dat nog wel.
De minister-president heeft natuurlijk ook andere verplichtingen...
...zoals het voorzitten van de ministerraad, dat nog even doorgaat...
...en soms ook internationale verplichtingen.
Dan gaan we toch wel door en dan moet Halbe Zijlstra...
...het VVD-vaandel in z'n eentje maar zien te dragen.
Op die manier kunnen we flink wat uren draaien...
...maar het is ook wel goed...
...dat de onderhandelaars ook weer even wat tijd krijgen voor hun gezin...
...en voor vakantie, dus dat willen we toch ook.
Hè, want zo'n gezin vanaf die campagne...
...nou, dat is al zo'n beetje op 1 januari begonnen...
...en dat draait maar door en dat gaat maar door...
...dus dat gezin wordt nogal verwaarloosd.
En er zijn veel gezinsvriendelijke partijen die meedoen aan deze gesprekken...
...dus daar moeten we ook rekening mee houden.
Morgen gaan we beginnen met twee onderwerpen.
Het financieel-economische met...
Dan laten we ons nog weer 's even bijpraten door het CPB...
...De Nederlandsche Bank en Financiën, ook over de actuele stand.
Daar zijn ook nog wel 's wat verschillende berichten over.
Wat is nou de financiële ruimte en wat is er niet?
Daarna hebben we het Sociaal en Cultureel Planbureau...
...dat onder andere het thema 'de kloof' zal behandelen.
Naar ik begrepen heb, hij is eerder geweest...
...is dat een inspirerend verhaal, dat ook stemt tot nadenken.
Dus die wil ik ook horen, en de ChristenUnie wil dat ook nog wel een keer horen...
...en hem kunnen bevragen. En volgende week hebben we...
...in ieder geval immateriële onderwerpen op de agenda staan.
Het financieel-economisch blok, fracties gaan ook samen aan de slag...
...om op het punt van klimaat en migratie wat verder te komen...
...en dat komt dan weer terug op de onderhandelingstafel...
...dus dat laten we niet tot het einde van het proces wachten...
...want dat zijn toch gevoelige onderwerpen.
Dan is natuurlijk de vraag van: ja, wanneer is het klaar?
Dat weet ik niet. Snelheid is prettig, maar is niet het doel.
Het belangrijkste doel is het komen tot afspraken...
...die leiden tot een stabiel en duurzaam kabinet.
En waar het snel kan, hoeven we ons niet in te houden...
...maar als het meer tijd kost, moeten we die ook nemen.
Ik kan op dit moment niet overzien wanneer ik mijn informatieopdracht...
...weer aan de voorzitter van de Tweede Kamer terug kan geven.
GESPREKSLEIDER: Wie van u heeft een vraag? We beginnen met De Telegraaf.
GEROEZEMOES
JOURNALIST: Meneer Zalm, goed u weer te zien aan het Binnenhof.
Kunt u vertellen of u ook van plan bent om de waslijst die destijds besproken is...
...tussen Gert-Jan Segers en Alexander Pechtold bij uw vorige voorganger...
...mevrouw Schippers, of u vindt dat die eigenlijk al snel op tafel moet komen...
...omdat dat eigenlijk het grote struikelblok leek...
...tussen ChristenUnie en D66 en waarvan veel mensen denken...
...dat dat misschien wel de grootste verschillen zijn in de nieuwe coalitie?
Ik ken die waslijst niet. We hebben niet als onderwerp geagendeerd: de waslijst.
Maar alle ond...
Ik heb de fracties ook, of de onderhandelaars gevraagd...
...breng die onderwerpen bij mij aan...
...waarvan jullie menen dat we dat in het regeerakkoord moeten regelen.
We hebben ook gesproken over, ja, wat voor type regeerakkoord willen we hebben?
Wil dat allesomvattend zijn en gaan we het fietspadenbeleid...
...en de kippenhouderij ook in detail behandelen...
...of gaan we vooral inzoomen op die onderwerpen...
...die a) majeur zijn en b) waarvan je zegt: Als we daar niet een afspraak over maken...
...dan komt zo'n kabinet al snel in de problemen.
Dus al die onderwerpen, naar ik vermoed, die dan in de 'waslijst' zouden zitten...
...die zullen, niet en bloc, maar zeker als partijen menen...
...dat er een onderwerp is waar echt een afspraak over gemaakt moet worden...
...komen die op tafel.
JOURNALIST: Kan ik dan ook concluderen dat u eigenlijk ernaar streeft...
...om een zo dun mogelijk regeerakkoord te schrijven voor de vier partijen?
Ja, maar zo dun mogelijk... Je moet minimaal alle onderwerpen regelen...
...waar je anders gedoe over zou kunnen krijgen later.
En daarnaast willen partijen natuurlijk ook wel 's een onderwerp...
...in zo'n regeerakkoord opnemen, niet zozeer uit vrees voor gedoe...
...maar ook omdat dat past bij de profilering van een nieuw kabinet.
Dus dat is een balans, maar het idee... Ik heb nog voor ogen...
...het regeerakkoord van Paars II, dat een kleine honderd bladzijden besloeg...
Zo dik hoop ik dat het niet zal worden.
Ik hoop ook niet, om over honderd te blijven praten...
...dat het ook geen honderd dagen meer gaat duren voordat we rond zijn.
GESPREKSLEIDER: Borgman.
WILMA BORGMAN: Meneer Zalm, uw voorganger vond...
...dat het nieuwe kabinet vooral dingen moest vinden...
...over klimaat en over Europa en sociale scheidslijnen.
Nou staat u bekend als een man van het geld. Past u bij die agenda?
Nou, Europa heb ik ook wel iets mee vandoen gehad.
Ik ben ook nog 's vicepremier geweest in een kabinet.
Dus moest ik ook wel 's over niet-geldelijke zaken een inbreng leveren.
Dus het is de vraag natuurlijk die primair moet worden gesteld...
...aan de onderhandelaars, waarom ze op mij gekomen zijn.
Blijkbaar denken ze dat ik daartoe in staat ben.
BORGMAN: Maar deelt u de agenda van uw voorganger?
Denkt u ook dat dat de belangrijkste problemen zijn...
...die een nieuw kabinet moet oplossen?
Klimaat, migratie, Europa, internationaal.
Dat zullen zeker hele belangrijke onderwerpen zijn in de gesprekken. Ja, ja.
DE GESPREKSLEIDER NEEMT HET WOORD
JOURNALIST: Meneer Zalm...
...kan deze vierpartijencoalitie met D66 en de ChristenUnie...
...een eenduidige boodschap formuleren naar de samenleving toe?
En waarom lacht u zo?
Dat zal moeten blijken. Er is wel, maar dat is ook al door m'n voorganger vastgesteld...
Het gaat niet alleen om: heb je steun van de 76 zetels...
...maar het is ook wel een wens van partijen...
...om a) nieuwe bewindslieden niet helemaal en detail voor te schrijven...
...wat ze moeten doen, zodat ze moeten koken uit een kookboek...
...dus er moet ook een zekere vrijheid voor nieuwe bewindslieden bestaan...
...om een eigen beleid vorm te geven...
...en b) er wordt ook gezocht naar een verbreding van steun...
...misschien niet op alle onderwerpen bij dezelfde groeperingen...
...maar verbreding van steun vanuit de Tweede Kamer...
...ook van partijen die niet aan dit kabinet deelnemen.
JOURNALIST: Ja, het tweede paarse kabinet waar u deel van uitmaakte...
...had geen gezamenlijke visie.
Dat sijpelde een beetje weg op den duur.
Vindt u het een goed idee als dit kabinet ook geen gezamenlijke visie heeft...
...of vindt u dat wel belangrijk nu?
Nou, ik vind het nu heel vroeg om daar allerlei antwoorden op te geven...
...maar een gezamenlijke visie is natuurlijk geweldig als je die kunt ontwikkelen.
En dat zal zeker aandacht hebben.
Ik vind dat overigens een kwestie ook van het nieuwe kabinet.
Want ik vind dat ook nieuwe bewindslieden straks...
...gezamenlijk met een regeringsverklaring moeten komen.
Ik denk dat mijn belangrijkste taak is...
...kijken welke potentiële hobbels er liggen om tot een coalitie te komen...
...kunnen we dat oplossen door middel van afspraken in het regeerakkoord...
...en dan komt de volgende fase. En dan vind ik ook dat je het nieuwe kabinet...
...met de nieuwe bewindslieden, die zelf natuurlijk ook die visie moeten uitdragen...
...ook de ruimte moet geven om daar wat meer aandacht aan te besteden.
JOURNALIST: Ja. Een laatste vraag: Vindt u het een goed idee...
...om weg te gaan van het Binnenhof om te gaan onderhandelen?
Nou ja, dat is een kwestie van smaak.
Er zijn meerdere partijen die zeggen van: Het zou toch wel leuk zijn...
...om 's een keer met z'n allen inclusief een overnachting...
...en inclusief wat informele mogelijkheden ergens te gaan zitten.
Nou, dat gaan we dus ook doen, op 10 en 11 juli, zeg ik uit m'n hoofd.
Voor het overige doen we gewoon hier het werk. Ik voel me hier wel thuis.
DE GESPREKSLEIDER NEEMT HET WOORD
FRITS WESTER: Eh, sorry. Hoe wilt u omgaan met de informatievoorziening...
...tijdens de informatieperiode? Komen er periodes van radiostilte...
...heeft u dat afgedwongen, gaat u zelf wekelijks iets vertellen aan ons?
Ja, zuinig, denk ik. -Sorry?
Zuinig. -Zuinig.
Maar ik zal proberen op bepaalde momenten...
...als ik echt iets in m'n handen heb...
Kijk, ik kan hier elke week komen om te zeggen dat de sfeer nog steeds goed is...
...en dat we voortgang boeken, zonder inhoudelijke mededelingen...
...maar daar wordt u waarschijnlijk ook niet vrolijk van.
Dus ik probeer momenten uit te zoeken waarvan ik denk...
...nu is het wel weer zinvol, in overleg uiteraard met de onderhandelende partijen...
...om een gesprek ook met de pers weer te hebben.
WESTER: Heeft u voor uzelf, als het gaat om deze vier partijen...
...al een soort werkmotto in uw hoofd?
Nee, nog niet. Maar op dag één is dat ook begrijpelijk, hoop ik.
WESTER: En hoe zou u deze combinatie willen omschrijven?
Centrumrechts, centrum door het midden?
CAMERAGEKLIK
Het is een combinatie die hopelijk verbinding kan aanbrengen...
...tussen verschillende bevolkingsgroepen in Nederland...
...die echt vier jaar lang een goed programma heeft...
...om Nederland vooruit te helpen. Dat is, denk ik, de essentie van de combinatie.
Maar om dat samen te vatten in een motto... Er zijn heel veel motto's geweest.
De meeste zijn onmiddellijk weer vergeten.
Van Paars I wordt gezegd dat dat als motto had: Werk, werk, werk...
...wat helemaal niet zo was, dat is geleidelijk aan opgekomen.
Dus verkijk je ook niet op het gewicht van een motto voor een kabinet.
Belangrijk is dat deze partijen bereid zijn...
...om gezamenlijk een poging te doen om tot een goed regeerakkoord te komen...
...ook rekening houdend met wensen...
...die er breder dan alleen met deze partijen in de Kamer leven.
Die willen ook een vruchtbare samenwerking...
...met de Tweede en Eerste Kamer...
...en dan hoop ik dat we een kabinet krijgen dat ook gewaardeerd wordt.
DE GESPREKSLEIDER NEEMT HET WOORD
JOURNALIST: Meneer Zalm, ligt bij u het kasboek of de bijbel op tafel?
Althans als informateur. -Tot nu toe geen van beide.
JOURNALIST: Maar moet die bijbel niet een prominente plaats krijgen?
Want de heer Segers zei: Ik wil die medisch-ethische onderwerpen...
...eerst op tafel hebben. -Ja, die gaan we ook bespreken.
JOURNALIST: Maar als eerste? Want u zei net: Financieel-economisch staat voorop.
Nee, maar dit is... Nou, het is soms ook een deel van een technische volgorde.
Bijvoorbeeld bij het financieel-economische...
...moet je ook nog een doorrekening van het CPB krijgen.
En bij medisch-ethische onderwerpen hoeft dat niet.
JOURNALIST: Maar is uw belangrijkste uitdaging niet...
...om medisch-ethisch ook vooral in de samenleving te laten landen...
...en het een beetje, oneerbiedig gezegd, vooruit te schuiven...
...zodat het geen politiek probleem wordt?
Nee, we gaan het niet vooruitschuiven.
We gaan dat volgende week al bespreken, dus dat staat wel degelijk op de agenda.
Dat is een belangrijk onderwerp, hoe we daarmee om moeten gaan.
Dus immateriële onderwerpen die door partijen van belang worden geacht...
...om daarover van gedachten te wisselen en eventueel afspraken te maken...
...die komen ook prominent aan de orde in de eerste week.
JOURNALIST: Maar een afspraak kan ook zijn om geen afspraak te maken, toch?
Alles kan. Iedereen staat open in de gesprekken en in de onderhandelingen.
JOURNALIST: Wat fascinerend is, is dat u steeds zegt: Wij willen...
...voor meer dan 76 zetels gaan regeren, hè?
Links, met name, de linkse oppositie moet erbij gehaald worden.
Hoe gaat u dat doen in dat regeerakkoord?
Nou, dat kan ik u precies vertellen als het klaar is.
JOURNALIST: Niet nu?
Nee. Nee, ik ben eh...
Ik ben niet zo machtig en zo intelligent dat ik dat nu al kan.
Nee, dat hangt van de gesprekken af...
...en dan moet u zelf ook het resultaat maar beoordelen...
...of dat voldoet aan de verwachtingen.
JOURNALIST: Toch nog even over het tempo.
De heer Rutte zei vanmiddag: Ik hou er rekening mee...
...dat het ouwe kabinet nog gewoon de begroting gaat doen op Prinsjesdag. U ook?
Dat zou heel goed kunnen, ja.
JOURNALIST: Mag ik tot slot vaststellen...
...dat het grootste verschil tussen u en de heer Tjeenk Willink is...
...dat uw persconferenties aanmerkelijk korter duren?
Ik heb geen idee hoelang die van de heer Tjeenk Willink duurden.
JOURNALIST: Die was nu nog met z'n inleiding bezig geweest.
Ja, ik ben niet zo welbespraakt. Dat is een handicap.
DE GESPREKSLEIDER NEEMT HET WOORD
JOURNALIST: Meneer Zalm, hoopt u door ook financieel-economisch...
U gaf het al aan, dat dat ook met de doorrekeningen te maken heeft...
...maar hoopt u dat door bijvoorbeeld een heel sterk...
...aantrekkelijk financieel-economisch pakket neer te leggen...
...dat het andere partijen makkelijker over de streep helpt...
...bij bijvoorbeeld immateriële kwesties wat sneller water bij de wijn te doen?
Nee, ik denk niet dat je dat verband kunt leggen.
Dit zijn zaken die niks te maken hebben met geld...
...en ik denk dat partijen ook niet met geld omkoopbaar zijn...
...over immateriële kwesties.
JOURNALIST: Oké, maar het kan natuurlijk zijn...
...dat bijvoorbeeld een akkoord over het klimaat dermate aantrekkelijk is...
...dat mensen bereid zijn om op andere zaken wat sneller toe te geven.
Nee, dat is niet mijn verwachting. Nee.
GESPREKSLEIDER: Laatste vraag.
JOURNALIST: Meneer Zalm, op wiens verzoek is het...
...dat volgende week de immateriële kwesties al aan de orde komen?
Was dat uw idee of was het het idee van de deelnemende partijen?
Volgens mij was iedereen het daarover eens.
JOURNALIST: Maar zo'n gedachte komt bij...
Iemand komt met zo'n voorstel, neem ik aan.
Dat zijn ook de vragen...
...die wel 's worden gesteld over de beraadslagingen in de ministerraad...
...wie is waarmee gekomen, en daar geef je dan ook geen antwoord op.
JOURNALIST: En op financieel-economisch gebied gaan er adviseurs langskomen.
Gaat dat ook op immaterieel gebied gebeuren?
Gaan jullie stemmen van buiten de politiek horen?
Nou, in ieder geval Kim Putters van het SCP...
...die natuurlijk zeer geïnvolveerd is...
...in meer niet financieel-economische zaken.
Het heet niet voor niks Sociaal en Cultureel Planbureau.
Maar die zal niet gelijk een oplossing...
...voor alle immateriële vraagstukken weten aan te reiken...
...maar wel van belang om ook die dimensie mee te nemen.
De tweedeling, 'de kloof', zoals het ook wel genoemd wordt...
...in de beschouwingen over wat is nou goed regeringsbeleid voor de komende vier jaar.
GESPREKSLEIDER: Ik dank u allen voor de aandacht.
Dat was hem? Jaha, dank.
Tot de volgende keer. Ik weet niet wanneer.