GESPREKSLEIDER: Ik geef graag het woord aan informateur Edith Schippers.
Goeienavond. Ik heb vanmiddag een brief gestuurd...
...aan de voorzitter van de Tweede Kamer. Dat heeft u vast allemaal gezien.
En ik begrijp ook, ik heb ook gezien, de regeling in de Tweede Kamer...
...dat er zowel bij u als bij Tweede Kamerleden behoefte is...
...aan meer inhoudelijke informatie.
Tegelijkertijd weet zowel de Kamer als u ook dat een kenmerk van een formatie is...
...dat die inhoudelijke informatie juist niet wordt gedeeld.
Dat is niet zo uniek voor deze formatie.
Dat is in de eerdere formaties ook niet gedeeld.
En dat heeft ook een oorzaak, namelijk hoe meer je deelt...
...hoe minder je tot stand brengt. En mijn opdracht is...
...van deze zelfde Tweede Kamer, om met deze coalitie te kijken...
...of hier een kabinet te vormen is. En daar, het is jammer, dat begrijp ik...
...is iedereen gediend bij het niet delen juist van informatie.
Er wordt wel behoorlijk serieus onderhandeld...
...en dat kan ook hier en daar flink botsen.
Dat is geen geheim, dat heb ik u ook al eerder gezegd...
...en dat gebeurt dus ook en dat gebeurt ook op meerdere onderwerpen.
Tegelijkertijd worden er meters gemaakt.
Dat is ook de reden dat wij volgende week iedere avond hebben ingepland...
...om te vergaderen, om dat tempo ook vol te houden.
En het streven blijft dan ook om voor het zomerreces klaar te zijn met deze formatie.
GESPREKSLEIDER: Wie van u mag ik... Ga je gang.
JOURNALIST: Mevrouw Schippers, de heren Buma en Klaver...
...kwamen veel later naar buiten dan de andere onderhandelaars.
Moesten ze nablijven, kregen ze een standje...
...in verband met de publiciteit over onenigheid over klimaatdoelen?
Nou, de anderen moesten eerder weg.
JOURNALIST: Dat was alles?
Dat was alles.
JOURNALIST: En hoe zit het met dat meningsverschil...
...over de klimaatdoelstellingen voor de nieuwe regering?
Het is geen geheim dat op verschillende onderdelen...
...verschillende partijen met elkaar botsen.
Dat was te verwachten voordat iedereen eraan begon...
...en op verschillende terreinen gebeurt dat ook.
JOURNALIST: En dus ook op het terrein van het klimaat?
Ook op het terrein van het klimaat. Niet exclusief overigens...
...door partijen die toevallig in de media worden genoemd.
Dat kan behoorlijk tussen verschillende partijen spelen.
JOURNALIST: En u gelooft nog steeds dat ze eruit kunnen komen met z'n vieren...
...onder uw leiding? -Ik ben weinig origineel als ik zeg...
...dat als ik dat niet geloof, dat het dan ook stopt.
GESPREKSLEIDER: Dank u wel. RTL?
Mevrouw Schippers, op welke dossiers worden er meters gemaakt?
Op verschillende dossiers die aan de orde zijn geweest...
...en ik kan daar helaas inhoudelijk wat weinig over meedelen.
JOURNALIST: U kunt geen onderwerpen noemen?
Nee, ik kan geen onderwerpen noemen over waar we verder zijn...
...en waar we minder ver zijn.
JOURNALIST: Maar eerder hebt u wél onderwerpen genoemd...
...die besproken werden binnen, ook na afloop, bij dit soort persstatements.
Klopt, en ook deze week kan ik die onderwerpen noemen...
...als u dat zou willen. We hebben deze week over landbouw, natuurbeheer...
...en visserij gesproken, over gas, over arbeid en zorg en gezinnen...
...wonen, gezondheidszorg, mobiliteit, veiligheid, defensie en migratie.
JOURNALIST: Dat zijn ze zo ongeveer allemaal.
Nee, daar zitten een aantal onderwerpen niet bij.
JOURNALIST: Lukt het de partijen al om compromissen te sluiten?
We zijn zeker in het stadium dat er wordt onderhandeld...
...en als je onderhandelt, betekent dat ook dat je dingen aftikt...
...en dat er dingen zijn waar je het over eens bent...
...en dat er dingen zijn waar je het nog niet over eens bent...
...en die dus ook terugkomen.
JOURNALIST: Dus het is partijen al op onderdelen gelukt...
...om compromissen te sluiten?
Het is niet zo dat we op hetzelfde punt staan als toen we begonnen.
Gelukkig, zou ik willen zeggen.
GESPREKSLEIDER: Nog een vraag. Dominique.
VAN DER HEYDE: Mevrouw Schippers, dat artikel vanochtend in het AD...
...wat was het effect daarvan op de onderhandelaars?
Hoe begon de vergadering vanmorgen?
Ach, we bespreken alles met elkaar, dus ook dat.
VAN DER HEYDE: Maar chagrijn of werd het weggelachen?
Hoe moeten we ons dat voorstellen?
Ja, dat moet u aan de onderhandelaars zelf vragen...
...over hoe zij zelf hebben gereageerd.
Ik vind het niet mijn taak om verslag te doen van reacties van anderen.
VAN DER HEYDE: Nou, waarom niet?
Ja.
VAN DER HEYDE: U zit er toch bij? U kunt het goed gadeslaan.
Kan ik, maar ik vind het toch aan hen om het woord over hun eigen reacties te voeren.
VAN DER HEYDE: Is er al, bijvoorbeeld op klimaat...
...één partij die echt zegt: Nee, dit ga ik niet meemaken?
Dat er al 'njets' zijn, zal ik maar zeggen?
Kijk, er wordt serieus onderhandeld...
...en bij serieuze onderhandelingen hoort ook dat er gebotst wordt op terreinen.
En dat geldt voor migratie... euh, voor klimaat, maar echt niet alleen voor klimaat.
VAN DER HEYDE: Slip of the tongue, hoor ik hier. Migratie is dus ook een...
Ja, dat zijn onderwerpen die ik hier niet wil opsommen...
...maar dat gaat wel 's fout.
Maar er zijn onderwerpen die echt moeilijker liggen tussen partijen.
VAN DER HEYDE: En hoe groot is dan de kans...
...dat deze vier partijen er toch uit komen?
Want u hebt gezegd: Nou, voor de zomer. Ja, dat kun je natuurlijk makkelijk zeggen.
Maar hoe spannend is het?
Ik streef ernaar om voor de zomer een kabinet te hebben...
...maar als u mij vraagt: Weet je zeker dat dit lukt?...
...kan ik daar niet bevestigend op antwoorden.
Dat is met onderhandelingen zo.
Dat kan ik pas zien als ik denk: nou, we zijn er helemaal uit.
Maar er liggen gewoon hele moeilijke problemen op tafel.
En dat betekent dus dat die onderhandelingen echt serieus zijn...
...en ook echt botsen, en dat ik niet kan zeggen: Nou, dit is kat in 't bakkie.
Dat zal je mij niet horen zeggen.
GESPREKSLEIDER: Ik zie geen vingers, maar BNR nog en De Telegraaf nog...
...en dan besluiten we daar in het midden met de NOS.
O, dan doen we De Telegraaf, BNR.
JOURNALIST: Mevrouw Schippers, het kwam even aan de orde.
Er zijn ook dingen die nog op tafel liggen...
...waar nog geen besluiten over kunnen worden genomen, men is het niet eens...
...maar is er eigenlijk al enige overeenstemming over één onderwerp?
Er is zeker overeenstemming over verschillende onderwerpen.
Dat is logisch, want als je onderhandelt en je hebt nergens overeenstemming over...
...zeker ook als je daar verschillende rondes over doet...
...dan zit er weinig fiducie in, weinig muziek in. Dat is niet aan de orde.
JOURNALIST: Welke onderwerpen zijn dat?
Ja, dat kan ik dus niet zeggen. -Maar als ze het toch eens zijn...
...dan kan daar ook geen tweespalt meer over ontstaan, toch?
Jawel, omdat er pas een akkoord is als alles akkoord is.
Dus je ziet dat op sommige onderwerpen partijen moeten inleveren.
Soms ontmoet je elkaar in het midden.
Maar soms zit dat niet helemaal recht...
...en dan moet het op een ander onderwerp rechtgetrokken worden.
En dat is ook precies waarom je geen deelonderwerpen kan communiceren...
...want alles is niet af totdat het laatste besluit genomen is.
JOURNALIST: Oké, maar dan even voor mijn begrip: het feit dat men het...
...dus over bepaalde dingen eens is, betekent dat dan dat daar al...
...paragrafen of hoofdstukken voor regeerakkoorden over opgesteld zijn?
Dat betekent dat we ook aan het schrijven zijn, uiteraard, aan een regeerakkoord.
JOURNALIST: U had een brief gestuurd vandaag, aan de Tweede Kamer.
Maar er was ook een regeling van werkzaamheden waarin werd gevraagd...
...door oppositiepartijen om die brief te sturen...
...en daar reageerden de onderhandelende partijen eigenlijk heel terughoudend op.
Toch heeft u besloten om die brief wel te sturen.
Heeft u daar zelf van gezegd van, ja, we moeten toch iets doen, of hoe ging dat?
Nou ja, kijk, als je wekelijks probeert zo transparant te zijn als je maar kan zijn...
...richting pers, vind ik ook dat je een brief kan schrijven aan de Kamer...
...als de Kamer daarom vraagt.
Dus de voorzitter heeft mij een briefje gestuurd of ik die brief wilde schrijven.
Dat heb ik met deze brief ook willen doen.
Neemt niet weg dat iedereen natuurlijk ook had gevraagd...
...of niet iedereen, maar er was ook uit de Kamer gevraagd...
...kunnen daar inhoudelijke dingen in? Ja, daar ligt gewoon de grens...
...ook die conflicterend is met de opdracht die ik heb gekregen...
...namelijk kijken of dit ook daadwerkelijk een nieuw kabinet kan worden.
JOURNALIST: Maar had u dan zoiets van, u zag het allemaal gebeuren...
...en u denkt: ja, nu krijgen de mensen in het land het idee dat ze niks verteld wordt?
Was er misschien sprake van enige nervositeit...
...omdat het inmiddels toch alweer zeven weken duurt?
Nee, hoor. Het punt is dat dingen veranderen...
...en volgens mij is het nooit gebruikelijk geweest...
...dat tijdens een formatie er een wekelijkse persconferentie was.
Volgens mij is het ook nooit zo geweest...
...dat er tussentijds brieven naar de Kamer werden geschreven.
Maar tijden veranderen, en ik probeer dus met een persconferentie...
...soms de informatie te geven waarvan ik denk dat ik u die kan geven.
En zo vind ik ook dat ik aan de Kamer een brief kan schrijven als ze daarom vragen.
GESPREKSLEIDER: BNR en bij NOS eindigen.
JOURNALIST: Mevrouw Schippers, in aanvulling...
...op wat Wouter de Winther vroeg.
Wie schrijft dat regeerakkoord op dit moment dan?
We schrijven dat met elkaar.
JOURNALIST: Oké, en schrijft u dan teksten, gebaseerd op de discussies...
...die dus een soort compromis zijn?
Het gaat op verschillende manieren en het is afhankelijk van het onderwerp.
JOURNALIST: Noemt u 's een voorbeeld.
Nou, nee. Veel meer wil ik daar niet over kwijt.
Het is niet één methode, het is dus niet zo dat één iemand dat doet.
Het gebeurt op verschillende manieren.
JOURNALIST: De voorzitter van GroenLinks, die zegt vanmiddag...
...dat GroenLinks graag Nederland serieus wil veranderen...
...of althans laten zien dat ze Nederland serieus willen veranderen.
Gebeurt dat in het regeerakkoord dat u nu schrijft?
Nou, dat oordeel zal uiteindelijk door iedereen geveld kunnen worden...
...als het regeerakkoord er is. En ik denk ook...
...dat daar verschillend over geoordeeld wordt, afhankelijk van wie het vraagt.
JOURNALIST: Ja, want u begrijpt dat dat een randvoorwaarde is van GroenLinks.
Nou ja, wat ik begrijp, is dat er een regeerakkoord zal komen...
...en welke samenstelling ook en welke teksten ook...
...daar zullen altijd mensen tevreden mee zijn...
...en mensen die zeggen: dit is onvoldoende...
...of wij hadden het echt totaal anders gewild.
Dat is ook politiek. Politiek is keuzes maken...
...en sommige keuzes zullen mensen bevallen...
...en andere keuzes zullen weer andere mensen bevallen.
GESPREKSLEIDER: Gaan we naar voren hier, laatste vraag.
JOURNALIST: Wat was volgens u...
...de belangrijkste informatie tijdens deze persconferentie?
Dat weet ik niet, dat is aan u.
Ik vind dat ik u de gelegenheid moet geven om in ieder geval vragen te stellen...
...en of dat voldoende is om hier te komen, ja, dat bepaalt u uiteindelijk.
JOURNALIST: Maar eigenlijk is er helemaal niks te zeggen.
Sorry? -Eigenlijk is er helemaal niks te zeggen.
Nou ja, ik zeg wat ik kan zeggen en u vraagt wat u wilt vragen.
En als u op een gegeven moment tot de slotsom komt...
...dat dat op deze manier niet moet, dat kan ook.
Maar ik wil in ieder geval de gelegenheid geven om hier te vragen.
En de ene keer heb ik meer informatie en de andere keer wat minder.
GESPREKSLEIDER: Slotvraag.
JOURNALIST: Het zijn natuurlijk allemaal vaagheden, dat snap ik van uw kant...
...maar mensen thuis willen toch eigenlijk weten: hoever bent u nou?
Kunt u nou misschien toch op de een of andere manier zeggen...
...zonder op de inhoud in te gaan, dat u zegt: Nou, we zijn ongeveer op de helft...
...of: Het einde is in zicht. Hoever bent u?
Nou, dat kun je niet zeggen, omdat het geen afvinken van onderwerpen is...
...en omdat sommige onderwerpen echt veel zwaarder zijn...
...en moeilijker zijn dan andere.
En voor mij is het nog steeds een moeilijke combinatie...
...waar ongelooflijk hard voor geknokt wordt om het te laten slagen...
...maar waarbij er geen garantie door mij gegeven kan worden dat dat gaat lukken.
JOURNALIST: Merkt u verschil bij de partijen...
...omdat misschien de ene partij er wat gereserveerder in zit...
...omdat er misschien nog een andere optie boven de markt hangt?
Nee, ik vind echt oprecht dat door alle mensen die rond de tafel zitten...
...er ontzettend hard geprobeerd wordt om er ook daadwerkelijk uit te komen...
...en dat betekent dat als er soms dingen vastzitten...
...dat je probeert het anders aan te vliegen...
...dat je probeert creatievere oplossingen te bedenken...
...dat je probeert het weer los te trekken...
...en daar speelt iedere partij echt een hele positieve rol in.
En ik kan niet zeggen dat ik vind dat de één meer z'n best doet dan de ander.
JOURNALIST: Geen veranderingen ook in de sfeer of toon?
Nee.
GESPREKSLEIDER: Dank u wel. Goeienavond.