GESPREKSLEIDER: Welkom bij deze korte persconferentie van de informateur.
De informateur zal een korte aftrap doen...
...en daarna is er de mogelijkheid voor een beperkt aantal vragen.
Goeiemiddag. De eerste volle week van de formatie zit erop.
We zijn vorige week vrijdag begonnen met de onderhandelingen...
...en het is nu donderdagavond, dus het is echt de eerste volle week.
Vergis u niet, het is een intensief proces.
Het is niet alleen de uren dat we bij elkaar zitten in die Stadhouderskamer...
...dat er wat gebeurt, maar de gesprekken daar worden natuurlijk goed voorbereid...
...er worden dingen uitgezocht, er worden dingen voorbesproken...
...en die komen dan allemaal samen...
...in de uren dat we hier bij elkaar in die Stadhouderskamer zitten.
Er is deze week onder andere gesproken over het budgettair kader.
Nederland staat er goed voor...
...en op basis hiervan is gekeken naar de scenario's, maar ook de onzekerheden...
...de internationale ontwikkeling, Brexit, et cetera.
En in dat kader hebben we ook externe deskundigen aan tafel gehad...
...de heer Knot en mevrouw Van Geest en mevrouw Leijten.
Deze deskundigen zijn aangeschoven aan de tafel...
...die hebben het kader geschetst en op basis daarvan...
...zijn wij met hen het gesprek aangegaan en er is verder tussen de onderhandelaars...
...natuurlijk zonder deze drie verder deze week over onderhandeld.
Naast de cijfers hebben wij ons ook...
...over de sociaal-culturele stand van het land wat laten bijpraten...
...door de heer Kim Putters.
Nederland kent gelukkig een hoge kwaliteit van leven...
...maar als we iets verder kijken, dan zien we ook de nuances...
...dan zien we ook de tegenstellingen...
...onzekerheden bij bepaalde bevolkingsgroepen...
...en zie je ook dat daar waar globalisering...
...voor de één een uitdaging en een kans biedt...
...het voor de ander meer een bedreiging is.
Dat gesprek hebben wij ook weer... die onderhandelingen, gesprekken...
...hebben we voortgezet, ook weer na het vertrek van de heer Putters.
Ook over het klimaat hebben wij deze week uitgebreid gesproken.
De heer Mommaas hebben wij bevraagd over het Verdrag van Parijs...
...en wat dat expliciet betekent voor Nederland...
...en wat daar zoal achter vandaan komt voor Nederland.
Dus deze week: klimaat, mobiliteit... Overigens hebben we ook...
...over de arbeidsmarkt en migratie gesproken, deze week.
De SER heeft parallel aan de formatie ook een onderhandeling...
...namelijk over de arbeidsmarkt en over pensioenen.
En dus hebben wij het opportuun geacht om mevrouw Hamer aan tafel te vragen...
...en haar te bevragen over de stand van zaken...
...van zowel die arbeidsmarkt- onderhandelingen als de pensioenen...
...omdat dat natuurlijk een interactie met elkaar kan hebben.
Er zijn dus een heleboel onderwerpen aan de orde gekomen deze week...
...en dat is een heel breed palet...
...en ik zou dan ook specifiek aandacht willen vragen voor dit proces...
...waarbij dan natuurlijk heel erg snel de stand van zaken wordt opgemaakt.
Dit is de eerste week. Er zijn ongelooflijk veel onderwerpen aan de orde geweest...
...er zitten grote verschillen tussen de partijen en die...
Dus dit proces is ook niet zomaar klaar, zou ik willen zeggen.
Ik probeer in deze persconferentie u een beetje mee te nemen in het proces...
...en in wat er zoal op tafel is gekomen, voor zover dat kan.
De motie in het Kamerdebat op 28 maart...
...die mij verzocht heeft om regulier bij de koning op bezoek te gaan...
...om hem te informeren over het proces en de stand van zaken...
...in het kader daarvan zal ik vanavond ook de koning informeren...
...over de start van dit proces om acht uur vanavond.
GESPREKSLEIDER: Goed, dan ga ik kijken naar vragen. Frits Wester, RTL.
WESTER: Begrijp ik goed van u, mevrouw Schippers, dat u...
U heeft deze week vooral met z'n allen deskundigen ontvangen.
Die hebben toelichtingen gegeven, rapporten en cijfers toegelicht...
...dat erover gesproken is, maar dat er nog niet onderhandeld is...
...in de zin van: nou ja, dan kun jij misschien dit, dan kun jij misschien dat?
Nou, nee. Dat is niet juist. Natuurlijk zijn die mensen langsgekomen...
...en die zijn met name bevraagd op waar ze voor waren uitgenodigd.
Er zullen ook de komende weken meer mensen langskomen.
Het is helemaal niet zo dat dit de eerste week was...
...van het jezelf informeren en daarna niet meer.
Juist omdat de verschillen tussen partijen aanzienlijk zijn...
...zullen er ook mensen uit de praktijk worden gevraagd...
...om te kijken of je van daaruit ook oplossingen met elkaar kunt vinden.
Dus er zullen de komende tijd wel meer mensen langskomen...
...maar dat is bijvoorbeeld op een dag een uurtje.
Ja, dan hou je nog behoorlijk wat uren over...
...op basis waarvan je met elkaar ook die onderhandeling daadwerkelijk kan starten.
WESTER: Hoe stelt u zich het proces de komende weken voor?
Als er iets is afgekaart, om dat dan bekend te maken...
...of pas helemaal aan het eind van de rit, als het allemaal lukt...
...dan het totaalplaatje?
Nou, in ieder geval niet om als er iets rond is...
...om hier dan per donderdag de stand op te maken...
...omdat het vaak zo is dat iets pas rond is als het helemáál rond is.
Dat is een beetje het probleem. Er hangt heel veel samen.
GESPREKSLEIDER: NOS.
JOURNALIST: Mevrouw Schippers, ik hoor u zeggen...
...we hebben bijvoorbeeld over het klimaat gesproken, over migratie...
Ik neem aan dat er nog geen spijkers met koppen geslagen zijn, toch? Of wel?
Nou, het is niet zo dat we op alle onderwerpen...
...die we deze week aan de hand hebben...
...dat we daar al het regeerakkoord op hebben besloten.
Maar het is wel zo dat we met elkaar niet alleen geïnventariseerd hebben...
...wat zoal op de tafel ligt...
...maar ook daadwerkelijk inhoudelijk met elkaar spreken over die onderwerpen.
JOURNALIST: Ik hoorde zonet bij de uitloop zeggen: De vaart zit erin...
...het gaat de goede kant op.
Kunt u dat terugleiden naar die onderhandelingstafel...
...wat u daar zoal heeft besproken of is dat gek?
Ja, dat heeft ook te maken met dat het heel intensief is...
...en dat iedereen volle inzet heeft aan die tafel...
...maar u zult begrijpen als u zo de onderwerpen hoort van mij...
...die er langs zijn gekomen...
...dat ik geen fiches heb die af zijn en die kunnen worden afgetikt.
Het is echt een heel intensief en heel ingewikkeld proces...
...dat je heel zorgvuldig moet aflopen om daar ook daadwerkelijk uit te komen.
JOURNALIST: We hoorden, in het begin wilde men graag beginnen...
...met een soort kleurplaat van het land, hè? Een soort missie voor het kabinet.
Is die missie al een beetje omvat, dat men een richting heeft voor het land...
...of is het daar nog veel te vroeg voor?
Daar is het echt te vroeg voor.
Er is wel intensief een aantal keren al over gesproken.
Vandaar ook dat er niet alleen mensen over cijfers aan tafel zijn gekomen...
...maar ook mensen die wat meer over de stand van het land...
...in culturele of sociale of andere zin kunnen vertellen...
...en dit is een onderwerp dat als een rode draad door die formatie heen zal lopen...
...en ook steeds terug zal komen en steeds zal worden aangevuld.
GESPREKSLEIDER: Jaap Jansen.
Mevrouw Schippers, de onderwerpen die u noemde...
...dat waren, denk ik, vooral lastige, moeilijke onderwerpen.
Ik begreep vorige week dat u ook wel af en toe lichte onderwerpen wilde behandelen...
...om de variatie een beetje aan te brengen. Klopt dat?
Nou, licht is niet het goeie woord.
Dan lijkt het net alsof er zware en lichte onderwerpen zijn...
...maar in de reeks die ik heb opgenoemd, zit ook een aantal onderwerpen...
...waarin de partijen iets dichter bij elkaar zitten.
En soms iets verder van elkaar af.
En soms kun je ook binnen één onderwerp zien dat het ook weer varieert...
...want het zijn hele brede onderwerpen die ik zo heb opgenoemd.
JANSEN: De onderhandelaars zitten twee aan twee aan tafel.
Heeft u overwogen om ze door elkaar te zetten...
...zoals Wijffels eerder deed, een voorganger van u?
Ik heb dat niet gedaan, nee.
JANSEN: Maar dus niet overwogen?
Heeft u overwogen een andere tafel te nemen?
Want ook Wijffels heeft ooit gezegd: Je kunt beter een ovale tafel nemen...
...dan geeft dat ook meer gelijkheid en dan kijk je elkaar beter in de ogen.
Ik vind dat wij een prima locatie hebben gekregen van de Kamer...
...met een prima tafel. Af en toe vallen er blokjes uit de tafel...
...maar dat hebben we met punaises inmiddels weten te verhelpen.
GESPREKSLEIDER: Ik ga even: Wouter de Winther, Thijs Niemantsverdriet, Gijs...
Er is een beperkt aantal vragen, dus ik ga er nog maar drie doen.
JOURNALIST: We grijpen alle kansen...
GESPREKSLEIDER: Eén, twee, drie, en daar laat ik het bij. Wouter de Winther.
DE WINTHER: Mevrouw Schippers, wat is u tot nu toe...
...het grootste struikelblok gebleken tussen de vier partijen?
Nou, dat is niet iets wat ik hier ga delen, want als ik dat zou gaan delen...
...zou het struikelblok er alleen maar groter op worden, als dat er al was.
DE WINTHER: Nou ja, mensen hebben ook allemaal...
...het verkiezingsprogramma gelezen van de verschillende partijen...
...en het immigratiebeleid lijkt in ieder geval...
...in de top twee te staan van die struikelblokken.
Heeft u enig positief gevoel erover dat u op dat onderwerp...
...overeenstemming kunt bereiken tussen de vier partijen?
Kijk, tussen die vier partijen zitten echt grote verschillen...
...niet alleen op het gebied van migratie.
Ik heb u net al een aantal onderwerpen genoemd...
...waarvan u op basis van de verkiezingsprogramma's ook kunt nagaan...
...dat er behoorlijke verschillen zitten. En dus is het...
Juist deze partijen hebben gezegd: En toch gaan wij...
...op basis van de verkiezingsuitslag, met elkaar kijken hoe ver we komen.
Dus dat moet je soms op een wat onorthodoxe manier doen.
Hè, door het anders aan te vliegen...
...of door niet een standaard tienpuntenlijstje op tafel te leggen...
...en vanuit dat startpunt te beginnen.
DE WINTHER: Ja, maar mijn vraag was of er al enig zicht is...
...op de mogelijkheid dat de partijen er op dat onderwerp uit gaan komen.
Er is totaal geen zicht op wat voor onderwerp en wat voor uitkomst dan ook.
We hebben één week achter de rug, en in die ene week zijn er...
...ik heb ze even niet geteld, maar ik denk een onderwerp of zes, acht...
...een onderwerp of acht aan de orde geweest.
Dus in die fase zitten wij helemaal nog niet.
DE WINTHER: Wie heeft eigenlijk het initiatief genomen...
...om al die verschillende sparringpartners van de afgelopen week uit te nodigen?
Met elkaar. -Met elkaar. Was er niet één partij...
...die bijvoorbeeld heel graag het Planbureau voor de Leefomgeving...
...aan tafel wilde hebben?
Er worden door verschillende mensen verschillende suggesties gedaan...
...en soms is dat dezelfde suggestie en soms zijn het aanvullende suggesties.
DE WINTHER: Waarom mogen we dat gewoon niet horen...
...wie dat heeft voorgesteld?
Omdat de partijen het erover eens zijn...
...dat zij deze formatie op een manier willen inrichten...
...waarin zij met name ook mensen uit de praktijk gaan vragen.
Dus volgende week, maar ook de weken daarna, worden er mensen uitgenodigd...
...waarvan u zegt: Ja, dit is gek...
...want die is helemaal geen voorzitter van koepel zus of me zo.
Nee, dat klopt, want ze zijn ook niet op die basis dan uitgenodigd.
Dan zijn ze ook echt uitgenodigd...
...om vanuit de praktijk te gaan kijken naar deze onderwerpen.
DE WINTHER: Een laatste vraag dan, mevrouw Schippers.
Wie heeft voorgesteld om een week op vakantie te gaan, eind april?
Deze fractievoorzitters en hun secondanten komen net uit een verkiezingscampagne...
...en die verkiezingscampagne is heftig geweest.
Daar is weinig ruimte geweest om gezinnen of familie te zien.
Dus er is besloten om een paar dagen in deze formatie...
...een stapje terug te doen, eens even hernieuwd kennis te maken...
...en ik denk dat dat het resultaat ook ten goede gaat komen.
DE WINTHER: Ja, maar de vraag was wie het heeft voorgesteld.
Ik zou het niet eens meer weten.
GESPREKSLEIDER: Thijs Niemantsverdriet.
GEKLIK VAN CAMERA'S
NIEMANTSVERDRIET: Ik... Het ging daarnet al even over de kleurplaat van het land...
...waar jullie met elkaar over spreken aan de formatietafel.
Ik begreep dat het de bedoeling was...
...dat er eigenlijk eerst zo'n kleurplaat gemaakt wordt...
...en er dan pas over echt concrete beleidspunten gepraat gaat worden.
In die volgorde. Maar uit uw verhaal maak ik eigenlijk op...
...dat dit twee processen zijn die parallel aan elkaar plaatsvinden.
Heb ik dat goed begrepen dan? -Ja, dat klopt.
Het is wel zo, we zijn ermee begonnen.
En het zal verder parallel lopen met onderwerpen...
...die ook specifiek als onderwerp op tafel liggen.
NIEMANTSVERDRIET: Oké, dus het is niet het idee...
...van eerst een soort gemeenschappelijke visie formuleren en pas dan...
Nee, maar het is natuurlijk zo dat je bij ieder onderwerp eerst gaat kijken...
...waar je een gezamenlijk fundament hebt, ook al doe je dat soms in een hele visie...
...met echt een gezamenlijke basis, een fundament eigenlijk voor het kabinet...
...maar bij ieder onderwerp zijn dat natuurlijk ook de eerste stappen...
...die je samen onderneemt.
NIEMANTSVERDRIET: Oké. Eén ander vraagje nog: Bij de vorige formatie...
...in 2012, werd er op dit moment, drie weken na de verkiezingen...
...ook al gesproken over mogelijke bewindslieden.
Is dat nu ook het geval?
Ik ga daar allemaal geen uitspraken over doen...
...over wanneer of óf dat op de agenda staat.
GESPREKSLEIDER: Laatste vraag: Gijs Herderscheê.
GEROEZEMOES
HERDERSCHEÊ: Ja, het is eigenlijk een vervolg op wat Thijs net vroeg.
Die deskundigen zijn langsgekomen om de problemen...
...sorry, de uitdagingen waar Nederland voor staat, te presenteren...
...en dan wordt gezamenlijk doorgesproken hoe die uitdaging eruitziet...
...onderkennen we dat, en wordt er nu over concrete maatregelen nou al gesproken?
Er wordt over, wat Thijs al zei... -Ook.
Dus over milieu, Parijs wordt onderkend...
...maar dan wordt er ook al gepraat over concrete maatregelen om Parijs te halen?
Kijk, dat loopt allemaal door elkaar.
Want het is niet zo dat er eerst een aantal weken vergaderd wordt...
... om gezamenlijk een visie te hebben om dan pas over onderwerpen te praten.
Dus de eerste vergaderingen zijn eerst gegaan over...
...hebben wij een gemeenschappelijke basis...
...een gemeenschappelijk fundament onder dit kabinet?
Dat moet ook verder uitgewerkt worden, omdat we dat ook echt nodig vinden.
Als je in zo'n combinatie een kabinet gaat vormen...
...dan moet je méér bij elkaar gehouden worden...
...dan met een combinatie van een setje maatregelen. Daar is meer voor nodig.
Maar parallel daaraan worden er ook gewoon onderwerpen besproken...
...die ik ook net zo met u ben langsgegaan...
...zo wat er onder andere op tafel is gekomen deze week.
HERDERSCHEÊ: En is er al een onderwerp afgetikt?
Nee, er is na één week met vier zulke verschillende partijen...
...nog geen onderwerp afgetikt.
GESPREKSLEIDER: Dank u wel. Tot volgende week donderdag.