Geachte aanwezigen.
Als iemand de jonge Joseph Delitz, had voorspeld.
dat hij als twintiger een rol zou spelen in de slag om Arnhem...
en dan ook nog aan de kant van de geallieerden...
had hij het waarschijnlijk niet geloofd.
Want het lag niet voor de hand.
Toen Joseph opgroeide als joodse jongen in Wenen.
Hij was de zoon van een kunstschilder die in de...
...Eerste Wereldoorlog aan het Oostfront...
met de Duitsers optrok als oorlogstekenaar.
En des te schokkender moet het voor Jozef zijn geweest...
dat Hitlers’ Duitsland zich in de jaren dertig...
tegen de Joden keren en dus ook tegen hem.
Tegen zijn vader en tegen de rest van de familie.
Ze in vluchten in 1939 naar Londen. Joseph werd er schilder, restaurateur.
En sloot zich aan bij het Britse leger...
inmiddels zeer gemotiveerd om tegen Duitsland te vechten.
Hij leerde een zweefvliegtuig besturen en bracht als Glider pilot...
op D-Day Britse soldaten naar de overkant van het kanaal.
En op 17 september 1944...
vloog hij 28 mannen en materieel naar Oosterbeek.
Om in oorlogstijd zwaar beladen de Noordzee over te durven steken...
moet er wel een leeuwenhart in je kloppen.
En mijn hart gaat open bij dit soort heldenmoed.
Bij verhalen over mensen die besloten om hun leven te wagen...
om ergens anders op de wereld, in een...
...ander land voor onze vrijheid te vechten.
Terwijl ze ons helemaal niet kenden en hier nog nooit eerder waren geweest.
Zij kwamen van overzee en zij voeren hier bij nacht en ontij...
met bootjes de rivier op. Het machinegeweer...
tegemoet.
Terwijl ze wisten dat de kans groot...
...was dat ze de andere kant niet zouden halen.
Dat is heldendom.
Toen burgemeester Marcouch mij uitnodigde voor deze herdenking...
wist ik direct dat ik het over dat heldendom wilde hebben.
En daarbij komen bij mij als vanzelfsprekend ook...
de laatste zinnen van mijn favoriete theaterstuk...
over de Franse Revolutie naar boven.
Daarboven op de barricade zie je een nieuwe horizon.
Hoor hetkloppen van jouw hart is als een trom die nooit verstomt. Vol van verwachting...
Van een wereld die morgen komt.
Maar die wereld van morgen liet na de Slag om...
...Arnhem op zich wachten en het is verdrietig
dat zo velen sneuvelden en hier op de militaire...
...begraafplaats rusten in de grond die zij wilden heroveren.
Een enkeling zelfs zonder naam. De eenzaamste dood denkbaar.
Het is tragisch dat de bevrijding toen nog niet...
...lukte en de oorlog nog maanden voortduurde en zich verdiepte.
Maar dat doet niets, maar dan ook niets af aan de moed,
de kracht en de heldhaftigheid van degenen die voor ons vochten.
En daarom wil ik hier graag de veteranen, de vertegenwoordigers van de strijd van toen, mijn respect en dankbaarheid betuigen.
You will always have our deeply, felt respect and gratitude.
Van Remco Campert leerden wij dat het verzet niet begint met grote woorden, maar met kleine daden.
En hij schrijft in zijn bekende verzets gedicht. Jezelf een vraag stellen. Daarmee begint verzet.
De vraag die ik mijzelf keer op keer stel...
als ik weet dat er groot gevaar is, dat er een...
...flinke kans is dat ik niet zal overleven.
Ga ik dan toch?
Stap ik dan toch in het zweefvliegtuig?
Ga ik dan toch het water over.
Durf ik dan toch het geweervuur tegemoet te gaan?
Het antwoord heb ik niet en niemand denk ik.
Tot op het moment dat je echt voor die keuze staat.
Zet je dan een stap terug of vind je ergens in
het lijf de moed om een stap vooruit te zetten, zoals Joseph Delitz deed, zoals de veteranen deden,
zoals in deze tijd nog velen doen. Militairen bijvoorbeeld.
En ook de mensen die op een andere manier u en mij beveiligen.
Voor de meeste Nederlanders is die vraag de afgelopen decennia een theoretische geweest. Zeker,
er waren conflicten in de wereld waar Nederland bij betrokken was.
Zoals Libanon en Joegoslavië.
en ook daarvandaan zijn.
Ook daar zijn wij actief geweest met beroepsmilitairen en vingen we slachtoffers op.
Maar het oorlogsgeweld leek toch iets wat ver weg was,
wat in onze voordeur voorbij ging.
En dat is sinds vorig jaar, sinds de inval van Rusland in Oekraïne anders.
Opeens beseffen we weer dat vrede een geschenk is en alles behalve vanzelfsprekend.
Het onweert in Europa.
niet eens zo ver weg hiervandaan en we leven mee met de mensen daar.
En tegelijkertijd...
hopen we dat die oorlog niet onze kant op rolt.
Velen van ons doen wat ze kunnen in ons land om
de honderdduizend vluchtelingen op te vangen die vanuit Oekraïne komen.
En de burgermeester refereerde er al aan in zijn bijdrage.
Daarnaast ook nog meer dan 50.000 mensen...
vanuit de rest van de wereld. En al die mensen...
die zich inzetten om die mensen onderdak te bieden.
Om die mensen te helpen om voor die mensen klaar te staan.
Dat zijn de helden van deze tijd.
Ik kom vaak in Arnhem en als ik naar Arnhem ga...
dan begin ik meestal bij Walt aan de Koningsstraat, hier vlakbij.
Nog geen 3 minuten vandaan en ik kom er graag.
Niet alleen vanwege het lekkere ontbijt waar ik altijd voor ga,
maar het is er ook levendig en harmonieus.
Een vindplaats van menselijk geluk in vredestijd.
Hoe anders moet het in deze omgeving geweest zijn.
Direct na de Slag om Arnhem. Tienduizenden,bijna...
...honderdduizend Arnhemmers werden gedwongen hun huis te verlaten.
Van het centrum was bijna niets meer over.
De resten van de toren van deze kerk staken nog...
...net wankelend omhoog als een bokser die in de touwen hing. Zwaar beschadigd, maar niet verslagen.
En nu na zoveel jaren herbouwd en prachtig.
Beste strijders van toen. Familieleden. Betrokkenen. Arnhemmers. Beste mensen,
laten we ons gelukkig prijzen dat we al zo lang
de Slag om Arnhem in vrede kunnen herdenken...
en laten we doen wat we kunnen om dat zo te houden.
En tot slot wil ik alleen nog dit zeggen...
Als je ooit in een oorlog komt of in een crisis terechtkomt en geen kant op kunt...
dan kun je alleen maar hopen dat er ook voor jou...
een held is die de barricade op gaat.
Die held die zegt: En nu ga ik voor jou de nacht...
...in en het vuur tegemoet voor een wereld die morgen komt. Dank u wel.