De rechtsstaat. Een heel erg breed begrip.
En van wie is die nu eigenlijk?
Van ons allemaal. Iedereen die hier loopt.
Ook een beetje van mij. Ook een beetje van u.
Wat het precies is, dat is lastiger.
En omdat we wel eens wilden weten wat mensen bij de rechtsstaat denken.
Wat voor beelden ze erbij hebben.
Hebben we een chatsessie georganiseerd.
Honderd mensen zijn drie weken met elkaar aan het chatten geweest over waar het in de rechtsstaat nou precies over gaat.
En toen bleek dat de mensen eigenlijk best tevreden over de rechtsstaat zijn.
Maar dat ze ook wel problemen zien.
Er wordt te mild gestraft, het is niet helemaal duidelijk waarom er gestrafd wordt zoals er gestrafd wordt.
Ze ervaren ongelijkheid waarbij de rijken en machtige bedrijven makkelijker overal mee wegkomen dan de gewone burger.
Ze vinden ook dat het bij geschillen met instanties heel moeilijk is voor burgers om het daarvan te winnen.
Want die hebben een lange adem en een hoop geld voor rechtsbijstand.
De chatsessie liet al een paar problemen zien met de rechtsstaat.
En er zijn er ook wel meer, blijkt uit internationaal onderzoek.
Zo voelen moslims zich in Nederland toch veel minder thuis dan in onze omringende landen.
En dat zouden we toch niet op zijn beloop moeten laten.
We weten niet goed waar aan het ligt, maar daar moeten we nader onderzoek naar doen. Dat is belangrijk.
En ook blijkt het dat scholieren veel minder van de rechtsstaat weten dan in onze omringende landen.
Ook daar zouden we wat aan moeten doen. En daar liggen best wel kansen, denk ik.
De democratische rechtsstaat is het principe waarbij de meerderheid een beslissing neemt.
En dat doet met de eerbiediging van de rechten van minderheden.
En wat die rechten van minderheden of individuen dan precies zijn, daar is natuurlijk altijd heel veel discussie over.
Wat zeker is, is dat in een goed functionerende democratische rechtsstaat mensen zich veilig kunnen voelen...
En dat mensen gelijk behandeld worden en er rechtszekerheid is...
En ook een beroep op een onafhankelijke rechterlijke macht kunnen doen.
De rechtsstaat is natuurlijk altijd in beweging.
Bijvoorbeeld doordat opvattingen veranderen.
Vrouwenkiesrecht, honderd jaar geleden hadden we dat nog niet.
Homo's kunnen nog geen twintig jaar met elkaar trouwen.
Dat zijn veranderingen waaraan de rechtsstaat zich moet aanpassen.
Ook de technologie brengt veranderingen met zich mee.
We kunnen tegenwoordig bijna van iedereen alles afweten.
Maar moeten we dat wel willen?
Natuurlijk, veiligheid is belangrijk, maar alles van iedereen afweten, daar moeten toch ook grenzen aan zijn.
Verder biedt technologie de mogelijkheid om dingen met elkaar te combineren die vroeger niet konden.
Rechtspreken bijvoorbeeld. Er gaat geëxperimenteerd worden met een robotrechter.
Zouden we misschien ooit een zelfrijdende rechter krijgen?
Wat gaan we hier nu allemaal mee doen?
Nou, in de eerste plaats natuurlijk de kritiekpunten heel serieus nemen.
Van wie ze ook komen. Van de mensen hier op de markt of van de hoogleraren in welke discipline ook maar.
We gaan ook proberen om de technologische innovaties echt te benutten om de rechtsstaat beter te maken.
En de risico's die technologie ook kan opleveren, goed beheersbaar te maken.
En van belang is; het beeld is dat we het best goed doen.
Maar wat Cruijff al eens zei: Zevens willen zesjes worden.
Negens moeten tienen willen worden!
En ik denk dat we daarvoor moeten proberen te gaan.