Dijken: ze zijn voor ons van levensbelang.
Ze zorgen ervoor dat wij Nederlanders droge voeten houden
en veilig kunnen wonen en leven.
Maar wat als die dijken bezwijken?
Dat kan flinke gevolgen hebben.
Gelukkig zijn er genoeg manieren om dit voor te zijn.
Wat die manieren zijn? Dat zie je in deze video!
In Nederland hebben we hoge veiligheidseisen voor dijken en het veranderende klimaat
zorgt ervoor dat er steeds meer van onze dijken gevraagd wordt.
Want we willen niet dat een dijk bezwijkt.
En dat bezwijken kan op best wat manieren gebeuren.
7 om precies te zijn. Dit noemen we faalmechanismen.
Maar gelukkig zijn er voor elk faalmechanisme ook weer meerdere
dijkversterkingsmaatregelen mogelijk.
Wanneer de stand van het water door stijging hoger is dan de kruin van de dijk
kan de dijk overlopen.
Dit kan tot slijtage van de binnenkant van de dijk leiden.
Dit noemen we erosie.
Als het binnentalud verder erodeert, kan er een gat in de dijk ontstaan.
Dit noemen we ook wel een bres, en dat is het begin van
een overstroming waarbij er echt problemen gaan ontstaan.
Maar gelukkig zijn er maatregelen die genomen kunnen worden
tegen dit faalmechanisme van overlopen.
De belangrijkste daarvan is dat de dijk verhoogd wordt.
Maar soms wordt het ook op een andere manier aangepakt
bijvoorbeeld door te zorgen dat het water niet meer zo hoog kan komen.
Bij rivieren kan dit gedaan worden door de rivier meer ruimte te geven
door bijvoorbeeld de dijk te verleggen of de aanleg van een nevengeul.
Als er hoge waterstand is én een grote golfhoogte, zoals bij storm
dan ontstaat er golfoverslag.
Net als bij het faalmechanisme ‘overlopen’ leidt golfoverslag niet meteen tot problemen
maar het kan wel erosie aan het binnentalud veroorzaken
waardoor er een dijkdoorbraak zou kunnen ontstaan.
Om dit te voorkomen kan een dijk verhoogd worden.
Maar ook de aanleg van versterkte dijkbekleding kan hier bij helpen
zoals bijvoorbeeld een versterkte grasmat.
Hierdoor ontstaat er minder snel erosie.
Bij zeeën en meren kunnen de golven kleiner gemaakt worden
door een golfbreker of een voorland of een buitenberm aan te leggen.
Daarnaast kan het buitentalud flauwer of ruwer worden gemaakt:
dit zorgt ervoor dat de golven die tegen de dijk oplopen minder hoog kunnen komen.
Een dijk is gemaakt van materiaal dat water slecht doorlaat, zoals klei.
Maar deze klei ligt soms op een laag die wel makkelijker water doorlaat, zoals zand.
Als de waterdruk hoog is, kan het zijn dat het water tussen deze lagen
een weg naar buiten gaat zoeken en zo aan de binnenkant van de dijk omhoogkomt.
Wanneer dit voor een langere tijd gebeurt, kan het grondwater zandkorrels meenemen
waardoor er langzaam als het ware een pijp ontstaat.
Hierdoor kan het water steeds makkelijker de dijk onderdoor.
Dit noemen we piping.
Piping wordt vaak tegengegaan door de aanleg van een pipingberm
aan de binnenkant van de dijk.
Door het gewicht van deze berm kan de waterdruk niet door de klei- of veenlaag heen breken.
Hierdoor kan geen pipe ontstaan en zal er dus ook geen piping plaats gaan vinden.
Maar er wordt ook constant geïnnoveerd waardoor er regelmatig
nieuwe manieren ontstaan om faalmechanismen tegen te gaan.
Zo ook in Gameren, waar ze bezig zijn met een proef tegen piping.
En Koen die kan je daar meer over vertellen.
Het probleem wat hier speelt langs de dijken
is dat als er hoge waterstanden op de Waal zijn, dat er eigenlijk zand
onder de dijk weg kan spoelen.
En daarvoor brengen wij hier een nieuwe techniek aan.
Die bestaat uit een filter van grof zand die er eigenlijk voor zorgt
dat de kanaaltjes die onder de dijk willen groeien, dat die geremd worden.
Wat je hier ziet op de achtergrond is het grove zand, wat in de grofzandbarrière gaat.
Dit zand is eigenlijk tien keer zo doorlatend als het
van nature aanwezige zand hier in de ondergrond.
En ook de korrelafmetingen zijn ook ongeveer tien keer zo groot als het zand wat hier van nature voorkomt.
Als een dijk van binnen erg nat wordt, dan kan het zijn stevigheid verliezen.
De dijk raakt dan namelijk verzadigd en het water zorgt ervoor
dat de zand- en kleideeltjes niet meer goed aan elkaar hechten
waardoor die eigenlijk vloeibaar wordt.
De dijk kan zijn eigen gewicht dan niet meer dragen en zakt naar beneden.
Om de dijk stabiel te houden, kunnen er verschillende maatregelen worden toegepast.
Door het binnentalud te verflauwen, voeg je extra gewicht toe
wat als een soort boekensteun werkt.
Ook kan de dijk met technische constructies stabieler worden gemaakt.
Dit kan bijvoorbeeld gedaan worden door het inbrengen van een damwand.
Deze zorgt er dan voor dat de zand- en kleideeltjes op hun plaats blijven.
De kant van de dijk waar het water is
krijgt natuurlijk constant met stroming en golven te maken.
Die golven kunnen ontstaan door wind, storm, maar ook door de scheepvaart.
Hierdoor kan het buitentalud langzaam gaan slijten, ofwel eroderen.
Bij dit faalmechanisme zijn er twee maatregelen die kunnen worden genomen.
Zo kan de kracht van de golven beperkt worden
door bijvoorbeeld zwaardere bekleding te plaatsen, zoals betonblokken
of door het talud flauwer te maken.
Een andere optie is het aanbrengen van een voorberm.
Zo wordt de kracht al uit de golven gehaald voordat het de dijkvoet bereikt.
Het buitentalud van een dijk, de helling aan de waterkant
kan ook wegzakken of afschuiven.
Als het een tijdje hoogwater is, komt het water ook in de dijk.
Als het waterpeil dan ineens snel daalt, zit de dijk aan de waterzijde
nog vol water en is daardoor minder stevig.
Dit noemen we macro-instabiliteit buitentalud.
Het buitentalud zakt dan door het eigen gewicht.
De macrostabiliteit van het buitentalud is op verschillende manieren te vergroten.
Zo kan het talud beter bekleed worden, zodat de dijk minder snel doorweekt raakt.
Maar de stabiliteit kan ook vergroot worden door een flauwer buitentalud aan te leggen
of een buitenberm tegen de dijk aan te leggen.
Als er langere tijd hoog water is, kan het water door de dijk gaan stromen.
Dit water komt er dan aan de binnenkant van de dijk weer uit.
Dit heet kwellen.
Dit kwelwater kan klei en zanddeeltjes van het talud meenemen
waardoor deze minder stevig wordt.
Het wegstromen van zand en klei uit de dijk kan op twee manieren worden tegengegaan.
Namelijk door het plaatsen van een binnenberm tegen deze binnentalud.
Deze berm werkt dan als een filter, waardoor de zand- en kleideeltjes blijven zitten.
Ditzelfde effect kan bereikt worden door het binnentalud minder steil te maken.
Er zijn dus echt ontzettend veel manieren waarop een dijk verstevigd kan worden
en wij Nederlanders vrij en droog kunnen blijven.
Wil je meer weten over faalmechanismen en de mogelijke maatregelen?
Lees het boek Dijken voor beginners op hwbp.nl/dijkenboek.
En kijk op de website van jouw waterschap als je meer wil weten over de
specifieke faalmechanismen en maatregelen bij het dijkversterkingsproject
bij jou in de buurt.