MERIJN DOGGEN: Bijna alles wat we kunnen meten in Nederland, meten we ook
en dat levert een enorme berg aan data op.
Maar wat kunnen we daarmee? En kunnen we nog meer meten? Zoals dit misschien?
RUSTIGE MUZIEK
Hoi, ik ben Merijn van Bright.
En in deze aflevering van Bright Builders kom je alles te weten over meten,
data verzamelen en goede dingen doen met die data, en dat is leuker dan je denkt.
Zo houden satellieten bijvoorbeeld de bodemdaling in de gaten,
kunnen sensoren in bruggen ons vertellen wanneer er onderhoud nodig is
en vertellen auto's ons precies waar de weg glad is.
Dit is een video in samenwerking met Rijkswaterstaat,
een van de grootste dataproducenten binnen de overheid.
Het gaat om zo veel data dat ze zelfs een eigen landelijk glasvezelnetwerk hebben,
los van dat van de andere providers.
En die data verzamelen ze op allerlei verschillende manieren.
Bijvoorbeeld met sensoren in bruggen, sluizen, wegen en het water,
maar ook met satellietbeelden, het tellen van vleermuizen, ja, je verzint het niet,
geografische data, data uit auto's en data die worden verzameld in laboratoria.
En toch zijn er dingen waar we in Nederland, en zelfs wereldwijd,
onvoldoende zicht op hebben.
Zoals microplastics bijvoorbeeld in onze wateren.
Daarom is Nederland samen met onder andere Duitsland en België bezig
om een systeem op te zetten waarmee ze heel nauwkeurig kunnen meten
hoeveel microplastics er zitten in de Rijn en de Maas.
Microplastics zijn een steeds groter wordend probleem in de wereld.
Het gaat om stukjes plastic van vijf millimeter en kleiner,
die je vaak niet eens kan zien met het blote oog.
Het is schadelijk voor de natuur en voor ons.
Wil je wat aan het probleem doen, dan moet je natuurlijk eerst weten
hoeveel microplastics er op dit moment in het water zweven.
Daar gebruiken ze deze roestvrijstalen kisten voor.
Hierdoorheen stromen per maand duizenden liters water,
en in dat water zit allemaal heel erg fijn materiaal.
Dat bezinkt in deze kist en tussen dat fijne materiaal zit plastic.
En om nou te weten hoeveel plastic,
dan moet deze kist eerst naar Lelystad, naar het lab.
MAN: Dat klopt, Merijn. Dat gaan we nou doen.
DE RUSTIGE MUZIEK SPEELT VERDER
MERIJN: Achterin.
Ook iedere auto die in Nederland rijdt, levert data op.
In het Nederlandse asfalt liggen landelijk zo'n 20.000 meetlussen.
Dat is er 1 per elke 600 meter, gemiddeld.
En die meten hoe druk het is en hoeveel auto's er voorbijkomen.
Maar er komen ook steeds meer data van auto's zelf.
Als op een bepaalde weg heel veel auto's gebruik moeten maken van hun ABS,
dan weet je dat die weg waarschijnlijk glad is en kan je gerichter strooien.
Of je kan lokale mistbanken ontdekken
omdat op een bepaald punt heel veel auto's hun mistlampen aanzetten.
Op basis van deze datastromen kunnen ze in het Datalab van Rijkswaterstaat
bijvoorbeeld met slimme algoritmes en machinelearning ervoor zorgen
dat weginspecteurs en bergers optimaal over het wegennet worden verspreid.
Zo zijn ze bijvoorbeeld sneller ter plekke bij incidenten om hulp te verlenen
en kunnen ze dus eerder de weg vrijmaken.
LEVENDIGE MUZIEK
Ik hoorde dat ik hier moest zijn.
CHRISTA VAN OVERSTEEG: Hoi, Merijn. MERIJN: Vers uit Lobith.
CHRISTA: Ja, en dan halen we het deksel eraf.
En dan zie je dus de kist met het bezinksel erin en daarbovenop een waterlaag.
Dus we willen het monster gaan drogen.
Ik heb hier een voorbeeldje van een gedroogd monster.
Dus dan krijg je dit fijne poeder en dat gaat vervolgens in zo'n klein cupje
en dat gaat het analyseapparaat in.
En dat staat boven, dus dat kan ik je daar laten zien.
MERIJN: Top, ik ben benieuwd.
Ik hoor dat de machines hier hard aan het werk zijn.
Ja, dat klopt.
Wat ga jij nu doen? -We kunnen eerst het monster erin plaatsen.
En wat gebeurt er dan in dat apparaat? -Voor de analyse maken we gebruik
van Pyrolyse GC-MS. En dat betekent dat we het monster verwarmen
tot een temperatuur van ongeveer 600 graden.
Bij die hoge temperaturen ontleden de plastics.
En daarbij komen stoffen vrij en die vangen we dan vervolgens op in zo'n buisje.
Dat buisje gaat dan vervolgens met een robot door naar de gaschromatograaf
en daar zit ook een massaspectrometer aan gekoppeld
en die identificeren als het ware de stoffen:
welke plastics zitten er nou in het monster, en hoeveel?
MERIJN: Oké, dan weet je dus hoeveel het is,
maar wat heb je daar uiteindelijk aan, wat kunnen we concreet met die cijfers?
Door de hoeveelheid microplastics in het water te volgen in de tijd
en dat ook te vergelijken met hoeveel plastics er worden gebruikt,
als verpakkingsmateriaal, kunnen we inzicht krijgen
in afspraken met de industrie over het verminderen van plastic-emissie
of we daar effect van gaan zien.
Ook kunnen we buurlanden waarschuwen
als we zien dat er heel veel plastic binnenkomt.
Hoelang duurt dit hele proces? -Een meting duurt ongeveer 2,5 uur.
2,5 uur? -Ja.
Dan hebben wij wel tijd voor een kopje koffie. Lekker.
Ook vanuit de ruimte worden heel wat data verzameld over Nederland.
En die data worden ook gebruikt door Rijkswaterstaat.
Bijvoorbeeld om de waterkwaliteit in te schatten, het groen in de gaten te houden,
maar ook door middel van deep learning en speciale modellen ontwikkeld in het Datalab
om wegenkaarten automatisch te herstellen. Handig.
Weer andere satellieten houden met behulp van InSAR,
een nieuwe radartechnologie, in de gaten of dijken, bruggen en wegen niet verschuiven,
en dat gaat echt op de millimeter nauwkeurig.
Dus als er dan wat aan de hand is, dan kan ernaar worden gekeken.
En ook niet onbelangrijk voor ons landje,
dat voor een groot deel onder de zeespiegel ligt,
met InSAR kan je ook in de gaten houden hoe de bodem beweegt
en of die niet te veel daalt bijvoorbeeld.
Zo, heeft de computer een uitslag? -Ja, dat denk ik wel.
Wat we hier zien, zijn de data van het monster zelf,
vergeleken met een puur plastic van polyethyleen
en als je die patronen met elkaar vergelijkt,
zie je dat dat repeterende patroon duidelijk terugkomt in het monster ook
en dat er dus polyethyleen in zit.
MERIJN: Dus er zwemmen gewoon plastic tasjes in de rivier die we niet kunnen zien?
Ja. -In hele kleine stukjes.
Wat vind je er nou zo leuk aan om van die grafieken op je monitor te toveren?
Wat ik heel leuk vind, is de combinatie tussen het praktische werk,
dus zowel op de locaties als op het lab, en het uitpluizen van alle data.
Er komt ook veel overleg bij kijken met zowel nationale als internationale partners.
Ik vind het heel leuk om aan zo'n nieuw onderzoek
met 'n heel belangrijk onderwerp, microplastics, mee te werken.
Dank je wel, Christa, voor de tijd die je vandaag voor me had.
Misschien tot de volgende keer. -Ja.
MERIJN: In deze video zag je dat Rijkswaterstaat enorm veel data verzamelt.
Wil je daar een keer zelf mee aan de slag,
op deze website staan alle data die Rijkswaterstaat vrijgeeft.
Daar vind je allerlei kaarten en datasets die je kan downloaden
om er vervolgens in te grasduinen.
Dus ik zou zeggen: Leef je uit!
Ja, heb je nou vragen over alle data die worden verzameld
of misschien over het onderzoek naar de microplastics,
stel die vragen dan hieronder en dan proberen wij ze te beantwoorden.
En dan zie ik jou hopelijk bij de volgende video weer. Bye!