Ik ga het als volgt vertellen: ik geef een hele korte inleiding over voedingsnormen.
Dan val ik meteen met de deur in huis en ik geef de belangrijkste boodschap van het advies...
...en daarna ga ik toelichten hoe onze aanpak was en dan nog een korte slide over de implementatie door het RIVM...
...en het Voedingscentrum en ook wat we hierna gaan doen aan voedingsnormen.
Waar doen we het voor?
We doen het natuurlijk voor diëtisten die voedingsadviezen geven aan individuen.
We doen het voor het Voedingscentrum die voedingsvoorlichting -geven en de Schijf van Vijf vaststellen.
Die voedingsvoorlichting is ook gericht of bedoeld voor toepassing bij individuen.
Het RIVM past de voedingsnormen toe omdat ze bijvoorbeeld beoordelen...
...hoe de voeding is van Nederlanders, van gezonde Nederlanders.
Voedselconsumptie-peilingen worden uitgevoerd en de informatie uit de gegevens uit de...
voedselconsumptie-peilingen die wordt vergeleken met de voedingsnormen om een beeld te krijgen.
Als er dan zorg is op basis van die voedingsnormen dan wordt overwogen of er status onderzoek kan worden gedaan.
Dus of er ook onderzoek kan worden gedaan waarbij bijvoorbeeld bloed wordt afgenomen om echt na te gaan...
...of dat gesignaleerde probleem ook echt daadwerkelijk in Nederland van toepassing is.
Daar ligt dus bij die prioritering die voedingsnorm aan de basis.
We hebben die voedingsnormen dus herzien en dit is het eerste deeladvies.
Dat wordt een reeks en nu gaat het dus alleen over vitaminen en mineralen...
...en alleen over de volwassenen inclusief de ouderen.
Zwangere en lacterende vrouwen zitten hier nog niet bij, die komen ook later.
Hoe we het hebben aangepakt is dat we in beginsel de EFSA-voedingsnormen wilden overnemen.
EFSA is de ‘European Food Safety Authority’ en die hebben eigenlijk een heel gedegen...
...analyse gedaan van de behoefte aan voedingstoffen van mensen.
In de periode 2010-2017 is er een reeks rapporten gepubliceerd daarover van EFSA...
...en we denken dat die in wezen toongevend moeten zijn voor Europa.
Dus die wilden we in principe volgen maar we hebben wel nagegaan of wij zwaarwegende bezwaren zagen.
In dat geval hebben we er wel vanaf geweken natuurlijk.
Ik leg zometeen uit wanneer we bezwaar hadden en wanneer niet.
Wat nieuw is in dit advies is dat we onderscheid maken tussen voedingsnormen met een sterkere onderbouwing...
en voedingsnormen met een zwakke onderbouwing.
Dat hebben we wat meer expliciet gemaakt omdat we denken:
het is toch heel belangrijk om te weten waar je je echt op moet richten en waar je wat meer...
...terughoudend moet zijn als de onderbouwing zwak is.
Zie het dan meer als een soort van richtinggevend getal en neem het niet te zwaar.
Verder hebben we de verandering bekeken ten opzichte van 2014.
In 2014 zaten we vlak voor het verschijnen van de richtlijnen Goede Voeding.
Sommige voedingsnormen van Nederland waren heel erg oud...
...en dan zag je dat de organisaties die die voedingsnormen toepasten…
Die waren uit 1989 of 1992.
En de organisaties die die voedingsnormen toepasten die gingen toch iedere keer...
...ook andere voedingsnormen van meer recentere data erbij betrekken...
...omdat je natuurlijk dan bang wordt: is dat nog wel up-to-date?
Daarom hebben we in 2014, zonder dat we bekeken hebben waar we als Gezondheidsraad achter stonden,
hebben we toch gezegd: neem nou deze voedingsnormen uit het buitenland...
...als het die oude voedingsnormen van Nederland betreft.
Dus de voedingsnormen van na 2000 werden toen wel gewoon gehandhaafd,
maar alles wat uit 1989-1992 was daarvan hebben we aangegeven welke voedingsnorm leidend zou moeten zijn.
We hebben dus in dit advies gekeken wat de verandering is ten opzichte van die normen.
Even in het kort het type voedingsnormen waar we naar kijken.
Op de horizontale as zien we de inname van de voedingsstof en op de verticale as zie je het risico van een tekort.
Helemaal links is het risico op een tekort honderd procent want bij die vitamines en mineralen...
gaat het altijd over essentiële voedingsstoffen en die heb je gewoon nodig.
Als je ze echt niet krijgt dan heb je een probleem.
De gemiddelde behoefte is dan de eerste voedingsnorm...
...en dat is eigenlijk de inname waarbij de helft van de groep voldoende heeft...
en de helft van de groep onvoldoende heeft.
Dat punt proberen we te bepalen en als er onderzoek is om dat te bepalen heeft dat altijd onze voorkeur.
Op basis van die gemiddelde behoeften...
...stellen we dan ook de aanbevolen hoeveelheid vast.
Dit ligt op een niveau waar nagenoeg iedereen voldoende inname heeft.
Maar als die gemiddelde behoefte niet kan worden vastgesteld dan stellen we een adequate inname vast.
Dan ga je meteen zoeken naar, op basis van het onderzoek,
het niveau van inname dat voor nagenoeg iedereen voldoende is.
Dus in het gebruik zijn die aanbevolen hoeveelheid en adequate inname ook gelijksoortig.
Als die inname verhoogd wordt en op een bepaald moment kom je ook op een niveau...
waarbij ongewenste effecten van overdosering kunnen ontstaan...
...en daar hoort weer een andere voedingsnorm bij, de aanvaardbare bovengrens.
Maar in het advies wat nu gisteren verschenen is gaat het om die drie voedingsnormen aan de linkerkant,
de gemiddelde behoefte, aanbevolen hoeveelheden en adequate inname en die bovengrenzen die komen dus later.
Dan zijn er een aantal voedingsstoffen waar niks veranderd aan de normen.
Vitamine B6, folaat, vitamine B12, vitamine C, D, K1, koper en zink.
Nu de voedingsstoffen waarbij er wel een verandering is van de norm ten opzichte van 2014.
Sommige voedingsnormen zijn lager dan in 2014 en sommige zijn hoger.
Er zijn er ook twee waar de ene norm lager is en de andere norm hoger...
...dus bij vitamine A is de aanbevolen hoeveelheid wat lager en de gemiddelde behoefte wat hoger...
...dus het verschil, de ruimte tussen gemiddelde behoefte en aanbevolen hoeveelheid...
...is nu wat smaller geworden.
Bij ijzer is het omgekeerde het geval.
De gemiddelde behoefte is nu lager dan in 2014 en de aanbevolen hoeveelheid is hoger.
Dus de afstand tussen die twee is groter geworden.
Bij riboflavine is er sprake van een verhoging van...
...de voedingsnormen en dat is dan vooral het sterkst bij vrouwen.
Bij calcium is er een hele lichte verlaging vooral voor de groepen tot 49 jaar is dat heel licht.
Bij 50 tot 69 jaar daar gaan de mannen iets sterker omlaag.
Dan de voedingsnormen voor kalium.
Die zijn voor vrouwen hoger geworden en magnesium hetzelfde, ook voor vrouwen hoger geworden.
Dit zijn de grotere veranderingen, riboflavine, ijzer en kalium.
Dan zijn er nog een paar andere veranderingen ten opzichte van de normen van 2014.
De eenheid is veranderd voor twee voedingstoffen: thiamine en niacine.
De voedingsnorm was voorheen altijd in milligram per dag en is nu in milligram per megajoule.
Voor jodium en calcium is de typenorm veranderd.
Bij jodium is de norm nu een adequate inname...
...en voorheen was dat een gemiddelde behoefte en een aanbevolen hoeveelheid.
Bij calcium is het omgekeerde het geval bij jongvolwassenen:
het is nu een gemiddelde behoefte en aanbevolen hoeveelheid...
...en het was een adequate inname.
Dan fluoride.
In 2014 hebben we dus eigenlijk, zonder goed te kijken naar die normen,
diverse normen overgenomen, of gezegd:
ga dit nou voorlopig gebruiken en daar zat ook een fluoride-norm bij...
...maar nu hebben we er goed naar gekeken en gezegd:
die fluor-norm is gericht op cariës preventie...
en op de gedachte dat je fluor moet innemen om cariës te voorkomen, tandcariës.
Maar in Nederland doen we die cariëspreventie op een andere manier,
via fluorhoudende tandpasta en via die gel die kinderen krijgen om de zoveel tijd
Dus fluor hoeft niet ingenomen te worden voor die cariëspreventie omdat we dat op een andere manier regelen.
Dat betekent dat het voor Nederland ook niet adequaat is om een voedingsnorm voor fluor te hanteren.
Dan ga ik toelichten het verschil dat nu gemaakt wordt,
ik vertelde het in het begin ook al dat dat een nieuw aspect is van deze voedingsnormen,
verschil tussen een sterkere en een zwakke onderbouwing
Dat gaat altijd over de onderbouwing van het belang van die norm voor de gezondheid.
We hebben daarbij ook meegewogen, zijn er tekorten beschreven bij mensen die normaal eten?
Die gewone voedingsmiddelen gebruiken, gewoon drinken en bij mensen die niet ziek zijn.
Soms zijn er bijvoorbeeld alleen tekorten beschreven die parenterale voeding gebruiken...
...en niet bij mensen die normale voeding gebruiken.
Dan wil ik nog even benadrukken, we spreken steeds over een zwakke...
...onderbouwing of over een sterkere onderbouwing en niet over een sterke onderbouwing.
Dat komt omdat toch bij onderbouwing van andere normen ook niet altijd optimaal is...
en het is dus ook het advies van de Gezondheidsraad:
gebruik de normen nou niet al te absoluut, zie het niet als een getal waarmee je...
...waarmee je keiharde berekeningen kan doen.
Zie het als een goede richtwaarde en bij die sterkere onderbouwde normen is het een belangrijke richtwaarde.
Een voorbeeld dat ik nog wil geven daarbij is dat er vaak onvoldoende onderzoek is...
...om echt vast te stellen om te onderzoeken of de behoefte nu verschillend is tussen mannen en vrouwen.
Dan wordt er een verstandige keuze gemaakt die je dan op basis van het beschikbare onderzoek kan doen.
Maar als je echt te weinig onderzoek hebt daarvoor dan wordt ook vaak dezelfde waarde gehanteerd voor mannen en vrouwen.
We weten dat vrouwen iets minder eten dan mannen gemiddeld.
Dus gewoon het feit dat je dezelfde waarden gebruikt dat zou dan al betekenen...
...dat vrouwen een groter risico lopen op een tekort...
...en dat is natuurlijk niet de boodschap die je dan daaruit moet halen.
Dus dat is een voorbeeld waarom je die normen niet te absoluut moet zien.
Bij zwak onderbouwde normen gaat het dus altijd over normen waarbij...
...er onvoldoende onderzoek is over het belang voor de gezondheid.
Vaak zijn die normen gebaseerd op de gemiddelde inname...
...en dan de gemiddelde inname omdat je weet dat in de populaties in Europa...
...tekorten eigenlijk niet voorkomen.
Als je weet dat een tekort niet voorkomt in een populatie...
...betekent dat eigenlijk dat mensen met een hoge inname en mensen met een lage inname...
...in die populatie allemaal geen tekorten ontwikkelen.
Als je dan je norm baseert op de gemiddelde inname...
...dan doe je dat vanwege alle onzekerheden die er verder spelen.
Maar eigenlijk krijgen die mensen met die lage inname ook voor zover je weet geen tekorten.
Dus het is zeer wel mogelijk dat die behoefte een stukje lager ligt.
Dan heb je eigenlijk een zwak onderbouwde voedingsnorm.
In die gevallen is het voor de Gezondheidsraad ook niet mogelijk om een betere norm af te leiden...
...en dan hebben we meestal dus wel de EFSA-norm overgenomen.
Dit gaat over panthoteenzuur, vitamine E, biotine, choline, fosfor, mangaan, molybdeen en selenium.
Het zijn voedingsnormen waarvan we aangeven: die hebben eigenlijk een beperkte relevantie.
Ook omdat echt tekorten gewoon niet echt lijken voor te komen in de Nederlandse populatie.
In ieder geval in de gezonde populatie of in de schijnbaar gezonde populatie.
De Gezondheidsraad adviseert daarom die niet te gebruiken voor de algemene voedingsvoorlichting...
...en voor de beoordeling van de voeding van groepen.
Dit was mijn schets van de grootste veranderingen in het advies...
...en nu ga ik even beschrijven hoe we het hebben aangepakt.
Hoe is dat advies nou tot stand gekomen?
Een vaste commissie heeft dit advies opgesteld.
De vaste commissie Voeding bestaande uit veertien leden.
Een extra lid voor dit onderwerp en twee waarnemers.
Een waarnemer vanuit het Ministerie van Volksgezondheid en een waarnemer vanuit het RIVM.
Vanuit die commissie zijn negen leden in de werkgroep Voedingsnormen gekomen.
Een lid, dat is die structureel geraadpleegd deskundige in de commissie was lid van de werkgroep.
De waarnemer van het RIVM zat ook in die werkgroep en die werkgroep heeft...
...het achtergrond-document opgesteld waarop het advies gebaseerd is.
In dat achtergrond-document daar zijn alle afwegingen en argumentaties allemaal expliciet aangegeven.
Hans Brug was voorzitter van zowel de commissie als de werkgroep.
We hebben afscheid van hem genomen eind augustus want hij is nu directeur bij het RIVM.
Maar hij heeft een heel belangrijke en waardevolle rol gespeeld in dit adviesproces.
Het advies is ook getoetst door de beraad groep Volksgezondheid van de Gezondheidsraad...
en dat is weer een commissie met zeventien andere leden,
deskundigen en twee structureel geraadpleegd deskundigen.
Ook zij hebben zich gebogen over het advies,
over het conceptadvies en daar hun input op gegeven.
Dan nog de betrokkenheid van het RIVM en het Voedingscentrum...
...bij de totstandkoming van het advies.
Dat was dus een RIVM-waarnemer in de commissie en in de werkgroep...
...en een tweede medewerker van het RIVM is ook volledig geïnformeerd geweest tijdens het adviesproces.
Zij deed analyses ten behoeve van het adviesproces.
Goed om even te melden dat dat gisteren ook gepubliceerd is.
Dus het RIVM heeft het rapport gisteren als een VCP-memo gepubliceerd op de website.
Dan het Voedingscentrum die is ook betrokken bij het adviesproces.
Op het moment dat wij conceptadviezen hadden en ze gingen bespreken in de commissievergadering,
dan zijn altijd vooraf die stukken ook besproken met het Voedingscentrum om hun input op te halen...
...zodat we die in konden brengen in de commissievergadering en de commissie dat kon meenemen in de afwegingen.
Belangrijk om even de uitgangspunten bij de voedingsnormen te memoreren.
Een norm wordt altijd opgesteld met de aanname dat de inname van de andere voedingsstoffen voldoende is.
In principe zijn ze gericht op gezonde mensen met een gezond gewicht.
De onderliggende wetenschap die gebruikt wordt bij het opstellen van de normen heeft ook grotendeels betrekking,
maar niet uitsluitend, op gezonde mensen met een gezond gewicht.
Voor sommige chronische ziekten zijn er aangepaste aanbevelingen opgesteld door beroepsverenigingen.
Bijvoorbeeld voor diabetes.
Als dat niet zo is worden voor die andere groepen waar die voedingsnormen...
...in principe niet voor bedoeld waren, toch gehanteerd.
Dan wil ik de afweging van de commissie toelichten.
Wanneer ging zij nou wel mee met EFSA en wanneer niet.
De EFSA-voedingsnormen zijn overgenomen tenzij de Gezondheidsraad bezwaar zag...
...tegen de toepassing van die EFSA-normen in Nederland.
Dat kon komen door een specifieke context in Nederland die anders is dan in Europa...
...of op basis van wetenschappelijke onderbouwing die EFSA gebruikte om die norm vast te stellen.
Als dat laatste, als dat tweede punt van toepassing was dan kijken we altijd ook:
verschilt die EFSA-norm nou substantieel van de Nederlandse norm die we nu hebben.
Als dat verschil minder dan tien procent was gingen we toch mee met EFSA want dan zeiden we:
nou ja, het is een klein verschil, we vinden het belangrijk om zo ver mogelijk mee te gaan met de EFSA-norm.
Als het meer dan tien procent was dan was het wel een zwaarwegend bezwaar.
Bij hoeveel stoffen waren nou de verschillende afwegingen van toepassing?
De bezwaren op basis van een specifieke context in Nederland die waren van toepassing op drie voedingsstoffen.
Vitamine A en daar is de crux dat de EFSA-norm van vitamine A,
daar speelt het referentiegewicht dat gehanteerd wordt,
speelt daar echt een directe rol in hoe hoog de norm wordt.
De gemiddelde Europeaan is minder lang dan de gemiddelde Nederlander...
en de commissie vond dat dat meegewogen moest worden.
Dus we hebben de afleidingsmethode van EFSA gehanteerd...
...maar wel een hoger referentiegewicht gebruikt om de norm uit te rekenen.
Bij fluor heb ik net al aangegeven, die cariëspreventie die doen wij niet via inname in Nederland...
...en daarom was daar geen voedingsnorm nodig.
Dan calcium bij ouderen daar is in Nederland ook een specifieke context.
Namelijk in verband met fractuurpreventie adviseren we oudere Nederlanders om vitamine D te gebruiken.
Die EFSA-norm die ligt iets te laag om die vitamine D suppletie effectief te laten zijn.
Daarom is de calcium-norm voor ouderen gehandhaafd gebleven.
Als er nou geen bezwaar was op basis van een specifieke context in Nederland...
...dan heeft de commissie nagegaan of er wel bezwaar was op basis van de onderbouwing van EFSA.
Bij vijftien voedingsstoffen was dat niet het geval en kon de EFSA-norm overgenomen worden.
Het was bij sommige voedingsstoffen echter wel het geval en dan is dus bekeken:
is er een groot verschil tussen die EFSA-normen en de bestaande Nederlandse normen?
Is dat verschil groter dan tien procent?
Bij zeven voedingsstoffen was dat het geval...
...en is dus om die reden de EFSA-norm niet overgenomen.
Bij een nutriënt was dit een klein verschil en is de EFSA-norm dus wel overgenomen.
Dan wil ik even toelichten wat dan de crux was bij dat beoordelen van die wetenschappelijke onderbouwing.
Het verschil tussen de Gezondheidsraad afweging en de EFSA afweging is dat...
...de Gezondheidsraad het risico op gezondheidseffecten een zwaarder gewicht heeft toegekend.
Het voorbeeld dat ik wil geven...
...dat betreft de normen die op basis van een bepaalde bloedwaarde zijn vastgesteld.
Dus dan is gezegd: deze bloedwaarde is het beste om te hebben,
welke inname is nodig om die bloedwaarden te bereiken?
Dan is de norm op die basis vastgesteld.
De Gezondheidsraad die vond het belangrijk om bloedwaarden te kiezen waarvan...
...daadwerkelijk een verband met gezondheidseffecten was vastgesteld.
Bij EFSA waren soms ook bloedwaarden leidend op zich, of zijn soms ook bloedwaarden leidend op zich.
Dat betekent dat ze dan een wat hogere bloedwaarde hanteren omdat ze zeggen van ja,
dat garandeert in ieder geval dat die voedingsstof...
...overal in het lichaam op de goede manier terecht komt.
Maar als dat dus niet gepaard ging met onderzoek waaruit dat ook bleek...
dat dat belangrijk was voor de gezondheid, heeft de Gezondheidsraad gezegd:
nou dan willen we toch uitgaan van een wat lagere waarde.
Dan iets over de implementatie.
RIVM en het Voedingscentrum die zijn daar al mee aan de gang gegaan.
Het RIVM doet namelijk al voorbereiding voor de publicatie over de nieuwe voedselconsumptiepeiling.
Die publicatie komt in de loop van dit jaar uit...
...en ze zijn bezig met voorbereidingen van prioritering van status onderzoek...
...en hebben daar ook de nieuwe voedingsnormen al voor kunnen gebruiken.
Het Voedingscentrum heeft in de zomer ook allerlei berekeningen gedaan...
...en gezorgd dat implementatie al gebeurd is...
...eigenlijk op het moment dat wij ons advies publiceerde.
Ik kan dus ook zeggen dat er geen aanpassingen nodig zijn in de Schijf van Vijf...
...en in de onderliggende richtlijnen Schijf van Vijf.
De Eetmeter is aangepast dus mensen die de Eetmeter invullen...
...die krijgen nu op basis van deze nieuwe normen hun respons.
De informatieteksten op de website van het Voedingscentrum zijn ook aangepast.
Dan was er een factsheet aanbevelingen vitamines, mineralen en spoorelementen.
Die factsheet die is van de website van het Voedingscentrum gehaald en daar is een webpagina voor in de plaats gekomen:
aanbevelingen vitamines en mineralen en daar zijn de aanpassingen allemaal gedaan.
Daar zijn die tabellen weer te vinden die het voedingscentrum daar had staan in die factsheet en alle nadere informatie.
Ik heb al in het begin gezegd, dit was het eerste deel van de advisering van de Gezondheidsraad over de voedingsnormen.
Er moeten nog een flink aantal deeladviezen komen.
Voedingsnormen voor vitamines en mineralen voor de overige groepen.
Dus voor zwangere vrouwen, lacterende vrouwen, zuigelingen en kinderen.
Dan de bovengrenzen voor vitamines en mineralen...
...en ook de voedingsnormen voor energie, eiwitten, koolhydraten en vetten.
Dus dat is waar we nu mee doorgaan.
Bedankt voor jullie aandacht.