VOORZITTER BERGKAMP: Het woord is nu aan de minister van Financiën.
MINISTER KAAG: Ik wacht even tot ie omhooggaat.
Mevrouw de voorzitter. 'Het leven van de mens is als een luchtbel op de rivier.
Zonet nog door zon doortinteld is het plots uiteengespat.'
Deze woorden van de Surinaamse dichter Shrinivási
en het indringende beeld dat eruit oprijst
wijst ons erop dat we zuinig moeten zijn op wat ons dierbaar is.
Juist nu. Want het jaar 2022 was een jaar waarin we ruw werden geconfronteerd
met de kwetsbaarheid van het leven: de pandemie was nog niet ten einde
of Rusland begon een illegale oorlog tegen Oekraïne.
Ik zou het Financieel Jaarverslag van het Rijk over 2022
in dat licht met u willen bezien.
Normaal gesproken bekijken we het Financieel Jaarverslag van het Rijk
als een technische foto van 2022:
wat waren de financieel-economische ontwikkelingen?
Wat hebben we gedaan om het in goede banen te leiden?
En wat betekent dit voor de schatkist? Dat is zoals we het altijd doen.
Maar je kunt er ook anders naar kijken. Je kunt ook uitzoomen
en het Financieel Jaarverslag van het Rijk beschouwen
als een reeks ontwikkelingen en ingrepen
die hun werkelijke consequenties pas in de toekomst laten zien.
Met onder de streep de vraag:
welke schulden schuiven we door naar de generaties na ons? Ik wil beide doen.
Dus niet alleen terugkijken, maar ook de blik op de toekomst werpen.
Want wat we vorig jaar deden en nu doen heeft gevolgen voor de toekomst.
En bepaalt mede of de luchtbel die we aan onze kinderen doorgeven
zondoortinteld is of op knappen staat…
Op dit punt wil ik de Algemene Rekenkamer hartelijk danken
voor haar uiterst kritische blik, zoals gebruikelijk.
We gaan natuurlijk ook ons uiterste best doen om zorgvuldig
met de middelen die ons zijn toevertrouwd...
Er zijn altijd punten waarop het beter kan.
We doen ons best, maar het kan altijd en het moet altijd beter.
Het afgelopen jaar hebben we als kabinet de koers gewijzigd en extra stappen gezet
onder andere door de Taskforce Verbetering Financieel Beheer.
Deze taskforce vraagt op alle niveaus aandacht voor een goede verantwoording
van de besteding van belastingmiddelen.
Dat lijkt nu zijn tere vruchten af te werpen.
Ik ben daarom voornemens de Taskforce voort te zetten
met een nieuw en nog krachtiger actieplan.
Doordat departementen nauwer samenwerken leren we van elkaars fouten en successen
en zorgen we ervoor dat ons financieel beheer verbetert.
Complimenten hiervoor aan alle departementen.
De waarnemend president van de Algemene Rekenkamer, de heer Irrgang
zal zodadelijk zijn bevindingen met u delen.
2022 was een jaar dat nog lang zal nadreunen.
De oorlog in Oekraïne heeft ernstige gevolgen voor de mensen daar.
Laten we dat altijd voorop blijven stellen.
Maar de gevolgen zijn ook elders voelbaar, op verschillende niveaus.
Zo zijn we anders gaan denken over vrede en veiligheid.
Defensie staat terecht weer hoog op de agenda
en binnen Europa is de noodzaak van eenheid weer aangetoond.
Ook bij mensen in het land zijn de gevolgen voelbaar.
Inflatie ondermijnt de bestaanszekerheid van mensen.
Met een historisch pakket hebben we vorig jaar ingegrepen
om die gevolgen zo goed als het kon te dempen
en de onzekerheid bij burgers en bedrijven weg te nemen.
Door snel te handelen hebben we voorkomen
dat mensen letterlijk in de kou zijn komen te staan.
We zijn er daarbij in geslaagd om het aantal mensen dat in armoede leeft
omlaag te brengen.
Mede door het sterke economisch herstel is de werkloosheid nog steeds erg laag.
Dat heeft voor de overheid, net als voor andere sectoren, een keerzijde
want zonder personeel komt de uitvoering van beleid en investeringsprojecten
niet van de grond zoals we dat hadden gehoopt.
Dat is zorgelijk, omdat we juist nu op een kantelpunt staan.
We hebben een ambitieus coalitieakkoord.
Het kabinet werkt hard aan de gestelde prioriteiten
op het gebied van bestaanszekerheid, kansengelijkheid
democratische rechtsorde, veiligheid en een weerbare sterke samenleving.
Ook de internationale context, belangrijke thema's als duurzaamheid
gezondheid op nationaal niveau en uiteraard de economie
zijn daarbij prioriteiten.
En we maken echt werk van de transformatie van Nederland
en de transitie naar een groene economie. Ik noem hierbij nogmaals het klimaatpakket
van het kabinet/collega Rob Jetten dat vorige maand is gepresenteerd.
Dat brengt me ook bij de consequenties van ons handelen van vandaag.
Een minister van Financiën behoort altijd
verstandig, prudent financieel-economisch beleid te voeren.
We willen de generaties na ons immers niet opzadelen met onnodige schulden.
Als ik dat zeg, denk ik niet alleen aan geldschulden
maar ook aan een hypotheek die we nemen op het gebied van klimaat en milieu.
Want dat is een hypotheek waarvan de kosten alleen maar oplopen.
Het is geen vrijbrief om geld uit te geven
maar juist omdát we deze noodzakelijke investeringen doen
en gestand willen blijven doen, moeten we het huishoudboekje op orde hebben.
We doen nú de noodzakelijke investeringen om de doelen te halen
maar zonder de lasten daarvan
door te schuiven of af te schuiven op toekomstige generaties.
Dit alles in ogenschouw nemend is het goed dat brede welvaart
een prominente plek heeft gekregen in het Financieel Jaarverslag van het Rijk.
Want brede welvaart kijkt niet alleen naar economische welvaart, zoals u allen weet
maar ook naar wat de gevolgen zijn van ons handelen nu, later en elders
ook op andere terreinen, over de volle breedte. Brede welvaart nu is goed
maar daarmee trekken we een wissel op de toekomst
laat het Financieel Jaarverslag van het Rijk ook zien.
Het was afgelopen jaar belangrijk om burgers te helpen
hun energierekening te betalen, die zekerheid te geven die zo hard nodig is.
Maar we moeten tegelijkertijd onze afhankelijkheid
van fossiele brandstoffen terugdringen.
Het is een constante afweging tussen nu, straks en later.
Op de langere termijn ziet het er minder rooskleurig uit.
Vooral indicatoren die gaan over de dimensie ‘later’
zoals de ontwikkelingen van het natuurlijk kapitaal, staan in het rood.
Dit is ontegenzeggelijk.
Het is dus van groot belang dat we ambitieuze doelen halen
die we in 2021 met het coalitieakkoord hebben afgesproken
op het gebied van klimaat, natuur, biodiversiteit.
Met het klimaatpakket van vorige maand hebben we, zoals ik al zei
een belangrijke stap in die richting gemaakt.
Mevrouw de voorzitter, 2022 was een jaar van onzekerheden.
Dat is al vaak gezegd. We zijn het bijna vergeten
maar aan het begin van dat jaar begonnen we nog vanuit een lockdown.
Na twee jaar coronamaatregelen snakte iedereen naar het oude normaal
naar een zondoortintelde luchtbel op de rivier, om met Shrinivási te spreken.
En toen begon de illegale oorlog tegen Oekraïne
waardoor de onzekerheid met sprongen toenam
en de luchtbel kwam nog verder onder druk te staan.
We hebben in die onzekere tijd maatregelen genomen die effect hebben gesorteerd:
de koopkrachtdaling is fors beperkt en met het energieplafond
hebben we weten te voorkomen met brede steun, is hierbij gepast te zeggen
dat mensen letterlijk niet in de kou kwamen te staan.
We hebben steun geleverd aan Oekraïne én we investeren stevig...
we zetten voort wat betreft de ambities van de coalitie, van het kabinet.
Tegelijkertijd laat 2022 een begroting in evenwicht zien
met een overheidsschuld rond de 50%.
We hebben de best mogelijke keuzes gemaakt, gegeven de omstandigheden.
De beste keuzes voor hier en nu, maar ook voor later en elders.
Dus ook voor mensen in Oekraïne en voor generaties die na ons komen.
We kijken in dit jaarverslag naar een specifiek jaar.
Maar ook dan is het belangrijk te beseffen dat beleid dat we vandaag maken en voeren
niet alleen gevolgen heeft voor morgen of overmorgen.
De effecten van ons beleid, onze keuzes, werken door in de toekomst.
Ik reken erop dat u mij en mijn collega’s in dit kabinet daar scherp op zult houden.
Ik verwacht niet anders, we zijn het ook gewend.
Zoals we blijven doen zodat we de luchtbel waarin we op deze aarde leven
nog lang leefbaar kunnen houden.
Mevrouw de voorzitter, dan bied ik u hierbij graag de stukken aan.
Nu het koffertje.
VOORZITTER BERGKAMP: Via de bode zal ik de stukken in ontvangst nemen.