Welkom allemaal bij alweer de derde webinar over kernenergie.
Mijn naam is Ingrid van den Brink, en ik ben de host van deze avond.
De eerste webinar ging over de bedrijfsduurverlenging van Borssele.
De tweede webinar ging over de zoektocht naar een locatie...
voor twee nieuwe kerncentrales...
en alle stappen die dan doorlopen moeten worden.
Ondertussen zijn er al best wel wat stappen gezet...
en zijn er een aantal zoekgebieden aangewezen.
Nu moet er heel veel onderzoek gedaan worden naar die zoekgebieden...
om uiteindelijk een locatie aan te kunnen wijzen voor twee nieuwe kerncentrales.
En over die onderzoeken, daar gaat de derde webinar over.
Voordat we de inhoud ingaan, ben ik wel heel erg benieuwd wie er meekijken.
Daarom verschijnt er op dit moment een poll bij jullie in beeld.
En in die poll staan drie verschillende vragen...
en die loop ik even met u door.
De eerste vraag is: uit welke regio komt u?
Wellicht woont u wel in een van de zoekgebieden...
of woont u elders in Nederland?
De tweede vraag is wie u bent. Misschien bent u een bewoner...
of misschien werkt u bij een bedrijf gelegen in een van de zoekgebieden.
De derde vraag is: waarom kijkt u eigenlijk?
Misschien bent u heel nieuwsgierig naar het onderwerp...
maar misschien zijn er ook wel veel zorgen. Dat kan ik me ook best goed voorstellen.
We zijn heel erg benieuwd wie we aan de andere kant hebben...
en daarom de vraag of u de poll wil invullen.
Terwijl u dat doet, ga ik mijn gasten hier aan tafel voorstellen.
Ik heb drie gasten die net als ik bij het ministerie werken.
Lennert, wil je jezelf voorstellen? -Ja, goedenavond allemaal.
Ik ben Lennert Goemans, Clusterleider Ruimte en Omgeving...
bij de directie Kernenergie. -Dank je wel. Mara?
Ja, ik ben Mara Hoogveld.
Ik ben Omgevingsmanager voor de regio Maasvlakte.
Voor elke regio waar we straks op komen, is er een omgevingsmanager.
En een team dat in contact staat met de bewoners...
belanghebbende overheden en organisaties...
om te zorgen dat we goed weten wat er speelt...
en mensen goed weten waar wij mee bezig zijn.
En daar vertel ik vandaag graag meer over.
Dank je wel. Fijn. En Kim...
Want Lennert doet onderzoek naar de zoekgebieden, om het zo te zeggen.
Jij houdt je ook met onderzoeken bezig, maar andere soorten, geloof ik.
Ja, dat klopt. Mijn collega's en ik hebben ons beziggehouden...
met onderzoeken die zich focusten op de techniek.
We hebben samen met drie technologieleveranciers onderzocht...
of hun ontwerpen in Nederland gebouwd kunnen worden.
En hoe. -Oké, dank je wel.
Drie heel verschillende rollen. Fijn dat jullie alle drie aan tafel zitten.
Dan ga ik nu even naar de poll en kijken wat de antwoorden zijn.
Het valt mij meteen op dat er best wel een verdeling is.
Een groot deel van de kijkers woont in een van de zoekgebieden.
Maar er zijn ook best wat kijkers die elders in Nederland wonen.
Het grootste deel dat kijkt, is bewoner.
Daarnaast zijn er ook wat mensen die bij een bedrijf of overheid werken.
Die wellicht ook belang hebben bij de kerncentrales.
En de derde vraag is: waarom kijkt u eigenlijk?
Daar is veelal de reactie: Ik wil heel graag weten...
hoe ik kan meedenken over de locatie en de bouw.
Of: ik heb interesse in het onderwerp.
Daarnaast zijn er ook mensen die zorgen hebben.
Daar gaan we ook verder op in.
Vanavond hebben we dus drie onderwerpen die we gaan behandelen.
Allereerst hebben we het over de zoekgebieden.
En dan de onderzoeken die het ministerie gaat doen.
Daar zal Lennert wat over vertellen.
Daarna hebben we het over het betrekken van de omgeving.
Alle mensen die wonen in de zoekgebieden, maar ook alle bedrijven.
Daar vertelt Mara meer over. En dan hebben we als laatste Kim...
die het gaat hebben over alle technische onderzoeken...
en de leveranciers die daar onderzoek naar doen.
Voordat we echt van start gaan, bij u, onderin beeld...
heeft u een Vraag en Antwoord. Mocht u nou vragen hebben...
die u graag wil stellen aan ons, dan kan dat via die functie.
Wij hebben achter de schermen een team klaarstaan...
dat al die vragen zal bekijken en zal beantwoorden.
Dat kan op drie verschillende manieren.
Sommige vragen zullen hier aan tafel besproken worden.
Andere vragen, daar zal meteen een antwoord op komen.
En dan is er wellicht ook een categorie vragen...
waar we geen antwoord op hebben op dit moment.
En die vragen zullen ook uiteindelijk beantwoord worden...
en die kunt u terugvinden op onze website:
www.overkernenergie.nl.
Deze website zal zo dadelijk ook in de chat verschijnen.
Overigens, mocht u überhaupt interesse hebben in dit onderwerp...
en de eerste twee webinars hebben gemist...
op deze website kunt u ook de eerste twee webinars nog terugvinden.
Deze webinar zal daar uiteindelijk ook op verschijnen.
Goed, dan gaan we van start met het eerste onderwerp...
en dan, Lennert, kom ik bij jou uit.
Toch even, voor het geval er mensen aan tafel zitten...
voor wie kernenergie echt een totaal nieuw onderwerp is:
Wat is kernenergie? -Dat is een heel breed begrip.
Maar hier hebben we het over het opwekken van elektriciteit.
Met een centrale, een kernenergiecentrale.
Waarbij in dit geval, in Nederland, uranium de brandstof is.
Er wordt heel veel warmte mee opgewekt.
Van warmte wordt stoom gemaakt, en stoom...
drijft dan een stoomturbine aan, en daar wordt dan elektriciteit mee gemaakt.
Dus in die zin werkt het hetzelfde als een gascentrale.
Het enige verschil is dat bij de verbranding van aardgas CO2 vrijkomt...
en bij de kettingreactie met uranium er geen CO2 vrijkomt.
Dus in die zin past kernenergie ook in een energiesysteem...
zonder broeikasgasuitstoot.
Ah, is dat dan ook de reden dat het kabinet de ambitie heeft...
om vier nieuwe kerncentrales te bouwen?
Ja, dat is een van de redenen.
Het past in de verduurzaming van ons hele energiesysteem.
Maar het is ook een aanvullende bron ten opzichte van wind en zon.
En wellicht ook in de toekomst waterstof...
wat ook gemaakt wordt met wind en zon, en tijdelijk nog met aardgas.
Maar het is ook een diversificatie van ons energieaanbod.
We hebben in de afgelopen gascrisis kunnen leren hoe belangrijk het is...
dat je niet van één bron afhankelijk bent.
Een andere reden is: kernenergie levert een hele constante...
voorraad van energie, en dat draait eigenlijk altijd.
Dat noemen we basislast, en dat is ook belangrijk.
Want er zijn ook momenten dat de wind niet waait of de zon niet schijnt.
Dus het is eigenlijk een soort back-up waar je...
Niet zozeer back-up, maar het is echt de basislast die altijd draait.
Oké, fijn. Want ik begreep dus dat het kabinet op zoek wil gaan...
naar vier kerncentrales.
Maar wij zitten hier aan tafel en hebben het over twee nieuwe kerncentrales.
Ja, dat klopt. Het vorige kabinet, Rutte IV...
heeft in haar coalitieprogramma opgeschreven...
dat Nederland twee kerncentrales wil bouwen.
Het huidige kabinet Schoof heeft er twee kerncentrales bij gezet.
Dus wij werken nu aan de voorbereiding van vier.
En het locatieonderzoek dat we nu uitvoeren...
is echt gericht op die eerste twee van vier.
Ah, oké. En voor die eerste twee kerncentrales...
zijn nu vier zoekgebieden aangewezen. -Ja, klopt.
Hoe zijn die tot stand gekomen?
Dat vergt bijna een soort lesje geschiedenis...
waar we hier de tijd niet voor hebben.
Maar in het verleden zijn plekken aangewezen in Nederland...
voor grote elektriciteitscentrales.
Dus echt forse, met name steenkool- en gascentrales.
Van al die plekken is ook gekeken: welke zouden ook geschikt zijn voor kernenergie?
En uiteindelijk, op verschillende momenten...
zijn daar locaties voor geselecteerd.
En sinds 2008 kennen we ook het zogenaamde waarborgingsbeleid.
In 2008 heeft voor de laatste keer een selectie plaatsgevonden...
met onderzoek, en zijn er drie gebieden aangewezen.
Van noord naar zuid: Eemshaven, de Eerste Maasvlakte...
en het havengebied van Vlissingen-Borssele.
Ook wel Sloegebied genoemd.
In 2024 is daarbij het gebied Eemshaven nog afgevallen.
Dus op dit moment hebben we twee waarborgingsgebieden in Nederland:
Maasvlakte I en het Sloegebied.
Dat is de start voor ons geweest om te kijken van:
In elk geval in die twee gebieden gaan we kijken of daar locaties zijn...
waar een kerncentrale zou kunnen geplaatst worden, of gebouwd worden.
En vaak is er een misverstand over wat waarborging is.
Mensen denken: er is ruimte voor gereserveerd.
Braakliggend land waar morgen iemand kan beginnen met bouwen.
Zo is het niet. Waarborgingsgebied heeft een aantal regels.
Met name voor gemeenten. Dat daar geen ontwikkelingen plaatsvinden.
Scholen of kantoren waardoor er grote bevolkingsconcentraties ontwikkelen.
Dus dat is beleid dat gericht is...
op het voorkomen dat daar geen kerncentrale gebouwd kan worden...
in de toekomst. In plaats van het reserveren.
Dat is dus niet het geval. -Ah, oké.
Dus als ik het goed begrijp:
daar zijn twee waarborglocaties uit overgebleven.
Dus het Sloegebied en de Maasvlakte. -Ja, de Eerste Maasvlakte.
Ja, toen hebben we twee dingen gedaan.
We hebben gezegd, dat was begin vorig jaar:
we zoeken ruimte in Nederland voor de bouw van twee kerncentrales.
Van een bepaald type en van een bepaalde omvang.
Heeft u suggesties? Iedereen mocht daar suggesties voor aanleveren.
Er zijn 1374 reacties op gekomen. Die hebben we allemaal bekeken.
Er kwamen aanvullende gebieden uit. Wat we ook hebben gedaan, is...
de laatste keer dat die selectie plaatsvond...
van die waarborgingsgebieden in 2008, dat is toch al weer ruime tijd geleden...
zouden we nu met de huidige inzichten van vandaag de dag, 2025...
zouden we dan tot dezelfde selectie zijn gekomen?
Dan zien we twee belangrijke nieuwe ontwikkelingen.
Enerzijds in Zeeland heeft TenneT, de hoogspanningsbeheerder...
plannen voor het aanleggen van een hoogspanningsnet...
van Zuid-Beveland naar Zeeuws-Vlaanderen.
Kerncentrales van de omvang die wij willen bouwen...
hebben echt een aansluiting nodig op het hoogspanningsnet.
Dat betekent dat Zeeuws-Vlaanderen opeens ook in beeld is...
als mogelijke zoeklocatie.
Er wordt gezocht in de omgeving van Terneuzen...
voor een plek voor dat hoogspanningsstation.
Wij gaan uit van een straal van zes kilometer rondom dat station.
Vandaar dat we in september hebben gezegd:
Terneuzen is een van de zoekgebieden. September vorig jaar.
Het tweede is, in 2008 was de Tweede Maasvlakte nog niet gebouwd.
Er was wel een concreet plan, dus het voornemen lag er wel.
Maar die is er nu wel, en die ligt dichter bij zee.
Dus dichter bij koelwater dan de Eerste Maasvlakte.
Dus dat is gebied dat ook voldoet aan de kenmerken...
voor de bouw van een kerncentrale.
Het laatste gebied dat we begin dit jaar hebben toegevoegd...
is toch de Eemshaven, en dat is best verrassend.
Omdat we van het begin af aan hebben gezegd:
Omdat Eemshaven geen waarborgingsgebied is...
willen we in eerste instantie kijken naar Maasvlakte I...
en het Sloegebied, maar Eemshaven was wel degelijk aangedragen...
als zoekgebied, als mogelijke locatie.
En we denken toch dat het nodig is...
om Eemshaven mee te nemen in ons onderzoek...
want als we dat niet doen...
lopen we een groot risico om door de rechter teruggefloten te worden.
Dat heeft er alles mee te maken dat een waarborgingsgebied...
maakt de bouw van een kerncentrale niet onmogelijk.
Maar het wil niet zeggen als het geen waarborgingsgebied is...
dat er geen kerncentrale gebouwd kan worden.
Qua veiligheid, kun je op heel veel plekken in Nederland...
een kerncentrale bouwen.
En we zullen dus moeten onderzoeken of Eemshaven daarvoor geschikt is.
In totaliteit hebben we nu zeven locaties aangewezen...
en die ook gepubliceerd afgelopen vrijdag.
Ze staan nu ook in beeld. Dat zijn de locaties in het Sloegebied...
naast de huidige centrale, van EPZ.
En het Thermphosterrein in de gemeente Vlissingen.
In Terneuzen gaat het over het gebied Mosselbanken-Paulinapolder.
En in Eemshaven hebben we er drie.
Maasvlakte II gaat over de Alexiahaven.
En in de Eemshaven gaat het over drie plekken:
De Westereemsweg, met de Emmapolder.
Daar vlakbij de Eemscentrale en de Eemshavencentrale.
Twee huidige elektriciteitscentrales.
Oké, dus als ik het goed begrijp en een poging doe om het samen te vatten...
want het klinkt best complex en het gaat al een stukje terug...
is er een waarborgbeleid, en dat is onder de loep genomen.
Toen is Maasvlakte I afgevallen, en Sloegebied is gebleven...
om het zo te zeggen. Toen is nog opnieuw gekeken van:
moeten we daar gebieden aan toevoegen?
Toen is Maasvlakte II erbij gekomen, en ook de Eemshaven is erbij gekomen.
En dus Terneuzen, en dat brengt...
Het aantal zoekgebieden op vier.
En daarbinnen dus in totaliteit zeven locaties.
Overigens viel Maasvlakte I qua zoekgebied niet af.
Alleen bij het vinden van locaties binnen die zoekgebieden...
want dat is eigenlijk de stap die we afgelopen jaren hebben gezet...
blijken eigenlijk alle locaties in Maasvlakte II beter te scoren...
dan Maasvlakte I, omdat Maasvlakte II...
dichter bij koelwater is, bij open zee.
Dan zou Maasvlakte I veel duurder worden...
omdat je dan een hele lange tunnelbuis moet graven.
Daarom is Maasvlakte I uiteindelijk als locatie afgevallen.
Oké, helder. En ik hoor je volgens mij zeggen:
afgelopen vrijdag is een onderzoeksplan gepubliceerd...
met vier zoekgebieden en dus zeven zoeklocaties.
Klopt. -Wat houdt zo'n onderzoeksplan in?
Dat is een wettelijke verplichting op grond van milieuregelgeving.
Die zegt, als je echt ontwikkeling in Nederland wil...
die impact heeft op het milieu...
moet je goed de milieu-effecten van die ontwikkeling onderzoeken.
Zowel de bouwperiode, maar ook de bedrijfsduur.
En daarbij gaat het bij kerncentrales toch om een lange periode.
Ongeveer tien jaar bouwen, en minstens zestig jaar in bedrijf zijn.
Dat proces start eigenlijk helemaal aan het begin...
met het voornemen en het participatieplan.
En nu dan, met een duur woord: Notitie Reikwijdte en Detail.
Dat geeft aan: dit is de reikwijdte van het onderzoek.
Dus welke zoeklocaties, en het detailniveau geeft aan:
welke elementen onderzoeken we en op welke manier onderzoeken we dat?
Oké, en begrijp ik het goed dat het alleen over milieu-effecten gaat?
Of wordt er ook breder gekeken?
Dat onderzoeksplan focust wel erg op de milieu-effecten...
omdat dat nu eenmaal vanuit de wet verplicht is.
Alleen voor de uiteindelijke afweging zijn er veel meer aspecten van belang.
We kijken specifiek naar vijf dingen. Dus één: milieu.
Dus de effecten op natuur, op lucht.
Op trillingen, op externe veiligheid, een hele belangrijke.
Ook de logistieke effecten van al het bouwverkeer.
Twee gaat over de kosten. Dat is bij kerncentrales een belangrijke.
Er kunnen ook verschillen in kosten zijn tussen de verschillende locaties.
De derde is de techniek.
Dan gaat het niet alleen over de technische aspecten...
waar Kim straks wat over gaat vertellen.
Maar het gaat ook over: past dit allemaal op het net?
Want er zijn best wel veel ontwikkelingen in Nederland.
We kijken nu vooral langs de kust. Dat zijn ook de plekken...
waar de windparken van zee aansluiten.
Dat moet op het hoogspanningsnet uiteindelijk naar de gebruiker...
in het land getransporteerd worden, die stroom.
Dan kijken we nog naar de omgevingsaspecten.
Dus hoe past het in de omgeving?
Wat zijn de kansen en de zorgen die er leven ook in die omgeving...
rondom die bouw? Als laatste kijken we ook naar de toekomstvastheid.
Een beetje een gek woord, maar dat gaat erover:
past het nou in een bredere strategie van het hele industriecomplex...
richting de toekomst? Want elk industrieel cluster in Nederland...
is wel bezig met verduurzaming.
Hoe past daar de ontwikkeling van twee kerncentrales in?
Dat is een belangrijke. En, vooral ook, hoe past het project kerncentrales...
ruimtelijk, maar ook qua andere dingen...
hoe past dat ook naast al die andere ontwikkelingen...
die in diezelfde gebieden op dit moment aan de orde zijn?
Het kan gaan om andere energieprojecten.
Maar het kan ook gaan om projecten van defensie...
die ook fors aan het uitbreiden zijn, meer ruimte nodig hebben...
om Nederland veilig te maken.
Ik kan me best voorstellen, de vraag naar ruimte is gigantisch groot.
Maar Nederland is best wel klein, dus goed om te horen...
dat dat dus meegenomen wordt in toekomstvastheid.
Ja, dat begrip hebben we eraan gegeven.
Misschien goed om te zeggen, wij zijn initiatiefnemer van die kerncentrales.
Maar onze minister is tegelijkertijd ook degene die de locatie bepaalt.
Dat noemen we met een duur woord 'bevoegd gezag'.
Zoals het College van B&W bevoegd gezag is...
voor de locatie van een woonwijk of een hotel...
is onze minister dat voor grote energieprojecten.
En in die zin hebben wij een dubbele rol.
Wij doen het locatieonderzoek, en collega's van ons...
adviseren uiteindelijk de minister wat de beste locatie is.
Op basis van die vijf criteria die ik net noemde.
Dus als die vijf criteria alle vijf goed zijn onderzocht per zoekgebied...
dan is het een soort optelsom, en degene die als beste uit de bus komt...
dat wordt ook het advies voor de minister?
Ja, het is geen schoonheidswedstrijd.
Het is echt belangrijk dat elk van die dingen goed onderzocht is.
En dat die informatie inhoudelijk klopt.
Maar ook in afstemming met belanghebbenden tot stand is gekomen.
Mensen kunnen er ook nog wat van vinden, of het volledig is.
En afhankelijk van de precieze weging...
Milieu kan bijvoorbeeld heel bepalend zijn...
omdat het echt gaat over de vergunbaarheid.
Als er een te grote ecologische impact is...
dan zou je daar wel een kerncentrale willen bouwen...
maar dan is dat gewoon niet mogelijk binnen de wetgeving.
Maar kosten dat is al iets wat veel minder hard is.
Dus dat is echt een politieke weging. Draagvlak is ook zo'n weging.
Dus de minister heeft gezegd: als ik de keuze heb tussen meerdere...
gaat mijn voorkeur uit naar een locatie in Zeeland.
Oké, dat heeft zij gezegd.
Wanneer kunnen wij een uitspraak hierover verwachten?
Hoe ziet dat traject eruit?
We hebben nu eerst dat het onderzoeksplan ter inzage ligt.
Iedereen kan erop reageren, dus moeten ze de reacties goed bekijken.
Tegelijkertijd beginnen we wel met het onderzoek.
Want we willen dit ook zo snel mogelijk doen.
Er is een roep vanuit veel regio's van: neem nou snel een besluit.
Tegelijkertijd willen wij ook zo snel mogelijk besluiten.
Maar het is ook een besluit voor de komende 60, 70, misschien 80 jaar.
Dus dat moet je ook heel zorgvuldig doen.
Bovendien willen we echt een besluit dat standhoudt bij de rechter.
Dat betekent ook zorgvuldigheid. We beginnen zo snel mogelijk dat onderzoek.
We denken dat we eind dit jaar veel van de onderzoeksinformatie...
echt wel bij elkaar hebben, en als er dan ontwikkelingen zijn...
waaruit blijkt dat sommige locaties echt niet vergunbaar blijken te zijn...
dan is dat het moment om locaties niet verder te onderzoeken en eigenlijk af te laten vallen.
Vervolgens gaan we al die onderzoeksinformatie ook nog toetsen...
en afstemmen met de regio's, en zo rond de zomer...
neemt de minister dan een voorkeursbeslissing.
Dus dan zegt ze welke locatie haar voorkeur heeft.
Na de zomer kan dan dat geheel, dus al die onderzoeken...
en de voorkeursbeslissing zelf, of een concept daarvan...
ter inzage, waarop iedereen ook weer mag reageren.
Oké, helder. Dus het zou best kunnen...
dat er voor de zomer al een locatie afvalt...
als er een soort no-go, juridische...
Voor de zomer 2026 hebben we het hier dan over.
Ja, niet... Helder. -Eind dit jaar, dus eind '25...
hebben we de onderzoeksinformatie zo'n beetje bij elkaar.
Als er dan al rode vlaggen, show-stoppers noemen ze dat, blijken...
dan is het ook niet zinvol om dat verder te onderzoeken.
Maar de inzagelegging van het besluit en alle onderzoeksinformatie...
zal zijn na de zomer van 2026.
Oké. Dank je wel, Lennert. Je hebt ook al een paar keer gezegd van:
mensen kunnen hierop reageren. Dan wil ik even naar Mara overgaan.
Ik kan me wel voorstellen, dit verhaal ook horende...
dat de kijkers denken: Goh, zijn wel alle juiste effecten meegenomen?
Wordt alles wel goed onderzocht? Wanneer hoor ik iets?
Hoe kunnen mensen reageren op dit plan van aanpak?
Ja, goede vraag.
Mensen kunnen op twee punten reageren.
Als je kijkt naar het onderzoeksplan dat nu voor ligt.
Dus mensen kunnen aangeven of we echt alle locaties in beeld hebben.
Of dat er aanvullende locaties zijn die we mogelijk gemist hebben.
Zoals je dus ook gezien hebt bij de start van deze procedure...
is Eemshaven aangedragen en toegevoegd.
Mensen hebben wel degelijk invloed op de procedure zoals die loopt.
En een andere vraag die we voorleggen is, de effecten...
zoals Lennert net schetste. Dus de impact tijdens de bouw.
De impact op het moment dat zo'n kerncentrale in operatie is...
op een gebied, onderzoeken wij daarin in de juiste dingen.
Als je kijkt naar milieu, omgeving, techniek, enzovoort.
Ja, dus dat is wat we mensen vragen.
Daarbij zou ik graag voorop willen stellen dat het heel belangrijk is...
voor ons om onderzoeken goed te kunnen doen...
zo volledig mogelijk te kunnen maken, dat mensen hierop reageren.
Dus we roepen ze daar ook graag toe op.
Dat kan tot en met 26 juni, want afgelopen vrijdag, 16 mei...
zijn er stukken gepubliceerd. Daar is een periode van zes weken voor.
En alle stukken staan op: www.overkernenergie.nl.
Ik denk dat die website nog heel vaak voorbij gaat komen
Want we hebben ongelooflijk veel informatie verzameld...
die nuttig kan zijn.
En op die website staat dus ook het hele overzicht van effecten..
die wij nu in beeld hebben, die we zouden willen onderzoeken...
rond de locaties die in beeld zijn voor kerncentrales.
Oké, en als een kijker dan naar de website toe gaat...
en de stukken leest, hoe kunnen ze reageren?
Is dat per post, per mail? -Je noemt de opties al aardig op.
Ze kunnen reageren per post en per mail. Daar hebben we een sheet van.
Dus digitaal op de welbekende website. Per post.
En wat ik zelf een hele mooie manier vind...
is tijdens bewonersavonden, waar we straks op komen...
die we organiseren door het hele land heen...
zijn er notulisten aanwezig om mensen hun reactie op te nemen...
en direct in te dienen. -O, dat is goed.
Ja, en het is erop gericht, zoals ik zei...
ik vind het belangrijk zo volledig mogelijk te zijn en toegankelijk.
En dit is daar, vind ik wel, een uiting van.
Zodat iedereen die wil gehoord worden, gehoord wordt.
Zodat er uiteindelijk een weloverwogen besluit genomen kan worden.
Daarin moet alles meegenomen worden wat mensen kunnen inbrengen.
Dat is onze inzet. -Ja, oké.
En wat wordt er gedaan met die reacties?
Ja, die reacties worden in alle gevallen voorzien van een formeel antwoord.
Waar we het hier over hebben, is de formele procedure.
Maar als de reacties binnenkomen, worden ze uiteraard gelezen...
besproken en gewogen. Wat doen we hiermee?
In sommige gevallen zijn het vragen. Dan zullen we die beantwoorden.
En in sommige gevallen, als het om ideeën gaat...
zullen we ze ofwel meenemen, of aangeven waarom we dat niet doen.
Oké, dank je wel. En je gaf net zelf al aan:
dit is het formele traject. -Klopt.
En we gaan het zo ook nog hebben over het informele traject.
Zo heet dat volgens mij. -Ja, precies.
Dit is het moment dat er al een stuk ligt. Hoe kun je daarop reageren?
En wij proberen aan de voorkant in gesprek, in contact...
met documenten te komen die al zo volledig mogelijk zijn.
Daar gaan we het zo over hebben. -Fijn. Bedankt voor de toelichting.
Dan ga ik ondertussen kijken of er vragen zijn binnengekomen.
En er is zeker een vraag.
Even kijken. Deze vraag is voor Lennert, en ik ga 'm voorlezen.
De suggesties die gedaan zijn voor de nieuwe locaties...
door wie zijn die suggesties gedaan? Zijn dat burgers, bewoners?
Ja, allemaal. Dat kunnen we niet in alle gevallen zien.
Door bewoners, organisaties, door bedrijven...
door particuliere inwoners.
Maakt eigenlijk niet uit wie de suggestie doet.
Het gaat om de inhoud van de suggestie, daar kijken we naar.
Oké, helder. -Mag ik er iets aan toevoegen?
Want wij publiceren alle reacties in een reactiebundel.
Die van de start van de procedure staat online.
Maar dat doen we wel anoniem. Dus dat is in die zin ook...
Mochten mensen willen reageren, is het in die zin vertrouwelijk.
Dus geborgd.
Dank je wel, goede toevoeging. Dus als ik het goed begrijp...
als u dus naar www.overkernenergie.nl gaat...
en het stuk zoekt, het plan van aanpak, dat afgelopen 16 mei is gepubliceerd...
dan kunt u daar ook een reactie vinden op alle 1374 reacties...
die in het verleden zijn gedaan. Dank je wel voor de toevoeging.
Dan is het tijd voor het tweede blok, en dan gaan we verder met Mara.
Dan gaan we het hebben over de andere manier...
van het betrekken van de regio's.
Mara, er zijn vier zoekgebieden, zeven locaties.
Ik kan me voorstellen als je in zo'n gebied woont...
of een bedrijf hebt, dat dat wel wat vragen oplevert.
Hoe gaat het ministerie daarmee om?
Ja, dat merken we zeker. Er komt nogal veel op zo'n regio af.
Lennert had het net al over andere projecten van de Rijksoverheid.
Dus daar willen we heel zorgvuldig in zijn.
En dat doen we op verschillende manieren.
We gaan in gesprek met medeoverheden:
gemeenten en provincies, en daarbij ook de havenbedrijven.
Om met elkaar te onderzoeken in de eerste plaats:
Welke communicatie past hier? En wat speelt hier al in de regio?
Dus hoe kunnen we dit, daar waar er behoefte is bij de overheden...
hoe kunnen we dit samen oppakken, zodat we komen op een aanpak...
die past bij waar mensen behoefte aan hebben?
En dat we ook volledig zijn in het uitnodigen van de organisaties.
Of het nu actiegroepen zijn, of dorpsraden, of natuurfederaties.
Dat we zorgen dat we de juiste mensen in beeld hebben...
en op de juiste manier benaderen.
Dus het klinkt als best wel maatwerk ook per regio.
Heb je voorbeelden van hoe dat er in de praktijk uitziet?
Voor mij is het het makkelijkst om te spreken over de Maasvlakte.
Hoe dat er in de praktijk uitziet? In feite komt het erop neer...
bijvoorbeeld afgelopen vrijdag zijn er documenten naar buiten gegaan.
En wij hebben een soort basiscommunicatietoolkit.
Waarbij je echt als ministerie, omdat wij initiatiefnemer zijn...
afzender zijn, maar wij faciliteren daarmee wel gemeenten...
en organisaties om dat bericht verder te brengen.
Met het havenbedrijf hebben we gekeken:
welke bedrijven in de omgeving van die locaties, verdienen iets van extra aandacht?
Wie zou kunnen schrikken op het moment dat je leest:
er komen hier mogelijk kerncentrales.
En ook, Lennert en ik gaan regelmatig de regio in...
op het moment dat we uitgenodigd worden voor een presentatie...
of een toelichting, of een gesprek, dan doen we dat.
En misschien een toelichting, de grondeigenaren...
in veel gevallen het havenbedrijf, of particuliere bedrijven.
Maar in een aantal gevallen ook agrariërs...
die zijn ook veelal persoonlijk bezocht door omgevingsmanagers.
En voordat het nieuws van afgelopen vrijdag naar buiten is gegaan.
Ook hebben we een aantal rondetafelsessies georganiseerd in verschillende gebieden.
Met meer de georganiseerde stakeholders.
Dat kan gaan om bewonersgroepen, natuur- en milieufederaties en dergelijke.
Oké, helder. En Mara, bewoners, hoe kunnen die betrokken worden dan?
Ja, dat doen we eerst nog aanvullend. We werken in hetzelfde team.
Dus we vullen elkaar graag aan. -Alleen maar mooi, toch?
Die rondetafelgesprekken, de opbrengst daarvan was bijvoorbeeld...
dat het onderzoeksplan dat nu naar buiten is gegaan...
echt op een aantal punten is aangescherpt.
Dat is wat ik bedoelde dat je meer aan de voorkant werkt...
en zorgt dat je zo volledig mogelijk bent. En die relatie is continue.
Dus we zullen die gesprekken ook vervolgen.
Ook kijken naar het volgende onderzoeksplan.
We halen echt de kennis op die er in het gebied leeft.
En daarvoor heb je experts nodig.
En de bewoners, daarvoor organiseren we bewonersavonden.
Ik geloof dat daar een overzicht van is. Nou ja, dat gaat geweldig soepel.
Bewonersavonden in de omgeving van die locaties.
We hebben vanavond dit webinar. Dat is de eerste stap om in contact te komen.
Dit is een tweede.
Daarnaast hebben we ook in sommige regio's een mobiel infopunt.
Waarmee we dus naar plekken gaan om in gesprek te gaan.
Plekken waar mensen komen die zich wellicht in dit onderwerp interesseren.
Dus om vragen te beantwoorden en ook op te halen.
Wat leeft er? Als je kijkt naar omgevingsmanagement...
en het hoofdstuk 'omgeving' in dat uiteindelijke onderzoeksplan...
is dat voor ons ongelooflijk belangrijk.
Welke zorgen leven er, welke kansen zien mensen?
Wat speelt er rond dit onderwerp dat wij moeten meenemen...
en aan de minister presenteren als:
dit is hoe de regio kijkt naar deze ontwikkeling.
Dus als ik bijvoorbeeld in Terneuzen zou wonen...
en ik zou naar de informatieavond gaan...
dan kan ik ook daadwerkelijk met mensen van het ministerie in gesprek.
Er wordt in ieder geval iets gedaan met mijn input, of er komt een reactie op.
Ja, dat zeker. Waar dat kan, natuurlijk.
Afhankelijk van of het echt zorgen zijn.
Zorgen moeten we reëel in zijn. Die kunnen we niet altijd wegnemen.
Het is een onzekere ontwikkeling in een aantal opzichten.
Daar moeten wij ook eerlijk in zijn en het gesprek over aangaan.
En daar waar het kan, bieden we duidelijkheid.
En we schrijven ook zo veel mogelijk op.
Dat is wel een erkenning, van: wij zien dat dit leeft.
En wij achten dit van belang en het is vastgelegd.
En dat publiceren we dus op: overkernenergie.nl.
Ja, want ik kan me ook voorstellen dat bepaalde aspecten pas terugkomen...
als uiteindelijk de locatie is gekozen.
Dus dat het nu nog veel meer in het voortraject zit.
Ja, dit is echt de onderzoeksfase. Het vergaren van kennis.
Het opbouwen van netwerken, zodat we met elkaar...
ook als de standpunten verschillen, gewoon zo compleet mogelijk zijn.
Oké, helder. En begreep ik het nou goed...
dat er ook een participatieplan is gepubliceerd?
Ja, dat klopt.
Nou ja, wat ik hier vandaag verteld heb, is daar een samenvatting van.
Er is een participatieplan gepubliceerd...
met ook een specifieke aanpak per regio.
Tegelijkertijd moeten de regio's straks, de locaties, vergelijkbaar zijn.
Dus dat houden we altijd in het oog.
En dat participatieplan daar kun je ook op reageren.
Op dezelfde wijze als die eerder voorbij is gekomen.
Eerder is dat ook gebeurd, en is het plan ook aangepast...
op dat wat mensen ons hebben meegegeven in wat ze belangrijk vinden.
Oké, bedankt.
En hoe worden mensen op de hoogte gehouden van dit hele traject?
Op verschillende manieren. De website, ik durf het haast niet meer te noemen.
Noem de website nog even. -Ja.
Misschien kan hij in beeld. Ja, via de website.
Daar kunnen mensen zich nu ook aanmelden via een contactformulier...
voor een digitale nieuwsbrief, dus dan word je actief op de hoogte gehouden.
Mensen kunnen via datzelfde contactformulier...
vragen om een gesprek met mijn collega's of mij.
Vragen stellen. Er is een heel team aan het werk om die verbinding te maken.
En daarnaast... Ik heb het gevoel dat ik iets vergeet...
maar dat is, denk ik, de beste manier.
En dus de momenten dat we echt de regio ingaan...
en bewonersavonden hebben en webinars als dit organiseren.
Ik kan me voorstellen als er weer een nieuwe mijlpaal is, om het zo te zeggen...
dat wij in huis-aan-huisbladen, of... Hoe doet het ministerie dat?
Onder meer. Huis-aan-huisbladen, social media.
Dus daar wordt niets nagelaten...
om zowel in print als online mensen te bereiken.
Zodat wie wil, zich kan informeren. Dat is ons doel.
Dus wie wil, is geïnformeerd. En wie wil, kan zichzelf ook betrekken...
en invloed uitoefenen op het proces. -Oké, helder. Dank je wel.
Nou, mocht u dit horen en denken: Goh, ik heb hier nog wel input op...
of ik maak me toch nog zorgen over dit proces...
u kunt dus zowel op het onderzoeksplan...
dus welke effecten worden er allemaal onderzocht...
een reactie sturen, maar dus ook op het participatieplan.
En daarnaast bent u uiteraard van harte welkom...
op de informatieavonden, of voor, als ik het goed heb begrepen...
de professionele partijen, de ronde tafels...
waar we ook in gesprek gaan met u.
Misschien toch een kleine correctie, Ingrid.
Mensen kunnen nu reageren op het onderzoeksplan.
Maar niet op het participatieplan.
Het participatieplan stellen we elke fase bij.
Dat was wel vorig jaar dat men daar op kon reageren, maar op deze versie niet.
Ze mogen wel zeggen wat ze ervan vinden of wat ze missen.
Daar proberen we rekening mee te houden, maar er is geen formele reactiemogelijkheid.
Oké, dus een informele reactie kan altijd.
Maar een formele reactie... -We stellen het ook continue bij.
Helder. Dank voor de toevoeging. Goed...
Ik zie dat er een vraag is binnengekomen voor de bespreking aan tafel.
En dat is wat kan er verwacht worden van een informatieavond.
Deze is voor Mara.
Ja, wat er verwacht wordt. Het is een inloopbijeenkomst.
Er zijn verschillende collega's van ons aanwezig...
die expert zijn op verschillende onderwerpen.
Een milieudeskundige, omgevingsmanagers.
En er zijn ook, misschien is het een mooie brug naar Kim...
er zijn ook tijdens de avond presentaties...
over de technische haalbaarheidsstudies, zoals wij dat dan noemen.
En... de andere? En het onderzoeksplan op zichzelf.
Oké, dank je wel. Dus genoeg mensen om vragen aan te stellen.
We gaan met een hele delegatie het land door.
Er zijn dus mensen aanwezig die de reacties opnemen...
voor de aanwezigen die dat willen doorgeven.
Dank je wel. Fijn. En dan gaan we nu inderdaad over naar het volgende blok:
De technische onderzoeken. Kim, daarvoor wil ik met jou in gesprek.
Want, ja, als ik zo luister naar het verhaal van Lennert, dan denk ik:
dat zijn al heel veel soorten onderzoeken.
Wat zijn nu de technische onderzoeken precies?
Net weer anders, en tegelijkertijd hebben ze met elkaar te maken.
We noemen de technische onderzoeken de technische haalbaarheidsonderzoeken.
Waarin we onderzocht hebben of de ontwerpen...
van technologieleveranciers in Nederland gebouwd kunnen worden.
En we hebben die studies gebruikt om heel veel kennis op te doen...
vooral voor die technologieën.
En dat helpt ons heel erg bij de voorbereiding...
van een keuze voor een van de technologieën...
of de aanbesteding die we aan het voorbereiden zijn.
Want als ik het goed begrijp, zijn er verschillende technologieleveranciers...
gevraagd om een soort technisch ontwerp te maken.
Waarom is dat zo belangrijk, die keuze voor die technologieleveranciers?
Er zijn niet veel bedrijven in de wereld die grote kerncentrales kunnen bouwen.
We zijn in gesprek met drie bedrijven.
Een Frans bedrijf, een Amerikaans bedrijf en een bedrijf uit Zuid-Korea.
En samen met hen hebben we hun ontwerp nader bekeken.
Omdat uiteindelijk al die ontwerpen wel van elkaar verschillen.
Ook hoe de bedrijven verschillen van elkaar.
En ook hoe ze hun project hier in Nederland zouden uitvoeren.
Dat hebben we nader met elkaar bekeken in deze studies.
En de kennis van deze projecten heeft ons geholpen...
om risico's te verkleinen, met name ook richting de kosten...
en vertragingen voorkomen die zouden kunnen ontstaan in de toekomst.
Daarvoor is kennis het belangrijkste om mee te beginnen.
Oké, dus die partijen zijn echt gevraagd ook eigenlijk van:
Stel, je zou hier een kerncentrale bouwen, hoe zou dat eruit zien?
Zou het überhaupt kunnen, kan ik me ook voorstellen.
Wat zijn precies die onderzoeken? Zijn daar...
We hebben drie thema's onderzocht in deze studies.
We hebben ze gevraagd om te onderzoeken...
of hun ontwerpen zouden voldoen aan de Nederlandse wet- en regelgeving.
En dat lijkt zo te zijn, gelukkig. Ook de onafhankelijke toezichthouder...
de nucleaire toezichthouder in Nederland, de ANVS...
ziet op dit moment ook geen aanleiding om aan te nemen...
dat de ontwerpen niet vergund kunnen worden.
Dat was een hele fijne uitkomst.
Daarnaast hebben we met de technologieleveranciers gekeken...
wat er voor nodig is om een kerncentrale hier in Nederland te bouwen.
En we hebben daar de locatie in Borssele voor aangewezen...
als onderzoekslocatie in deze studies.
Oké, dat klinkt alsof er al veel meer informatie bekend is...
over Borssele dan over de andere zoeklocaties.
Dat klopt. -Betekent dat ook...
dat er gekozen zal worden voor Borssele, of hoe moet ik dat zien?
Nee, dat betekent niet automatisch dat er gekozen wordt voor deze locatie.
Wij hebben deze locatie onderzocht in deze studie...
omdat hij enkele jaren geleden is aangewezen als voorkeurslocatie.
En we ook al heel veel gegevens mochten gebruiken...
die over deze locatie bekend zijn. Dat was handig bij de uitvoer van deze studies.
En we weten nu ook wat er...
Ze weten veel over deze locatie en wat er nodig is...
om hem aan te passen, zodat we hier twee kerncentrales zouden kunnen bouwen.
Maar we hebben ook heel veel geleerd over andere locaties.
Wij gaan er vanuit dat aan iedere locatie aanpassingen nodig zijn...
om die geschikt te maken voor twee kerncentrales.
En met de kennis die we in deze studies hebben opgedaan...
weten we wat we moeten onderzoeken op al die andere locaties...
om een inschatting te krijgen van de technische haalbaarheid van die locaties.
Dus eigenlijk kan een groot deel van dat onderzoek...
wel gebruikt worden voor de andere locaties.
Of het geeft op z'n minst inzichten...
van: dit zouden we daar nog echt moeten onderzoeken...
mocht het niet in Borssele komen. -Kunnen we zeker gebruiken.
We hebben nu met elkaar afgesproken, ook naar aanleiding van deze studies...
om de andere locaties op een aantal aspecten te onderzoeken...
waarvan we weten dat die van grote invloed zijn op de kosten...
en de tijd die nodig is om zo'n locatie gereed te maken en te bouwen.
En dan gaat het erover of de bestaande infrastructuur al geschikt is...
voor de bouw van zulke grote kerncentrales.
Hoe de ondergrond is, wat voor fundering je nodig hebt.
We moeten in kaart brengen...
wat voor andere activiteiten er in de omgeving zijn...
die mogelijk een risico kunnen vormen voor de centrale, en vice versa.
Of er voldoende ruimte beschikbaar is en wat daar al gebouwd is of niet.
En omdat we kijken naar locaties bij zee...
moeten we kijken wat nodig is om die locaties te beschermen tegen overstromingen.
Zeker met het oog op de lange levensduur...
en de klimaatverandering en de zeespiegelstijging.
Dus omdat we dat nu voor deze...
Voor al die andere locaties kunnen we focussen op deze aspecten.
En hoeven we niet in deze fase voor alle andere locaties...
een hele uitgebreide technische haalbaarheidsstudie uit te voeren.
En hebben we zo direct een gedegen...
Dat helpt wel bij een gedegen locatieonderzoek.
Maar kunnen we wel wat sneller gaan. Dat we snel duidelijkheid kunnen geven.
En ik ben eigenlijk wel nieuwsgierig. Hoeveel kost een kerncentrale nou?
Ja, dat is het derde thema dat we onderzocht hebben.
We hebben gevraagd:
Wat heb je nodig om zo'n kerncentrale hier in Nederland te bouwen?
Hoelang ga je daarover doen en wat zal het misschien gaan kosten?
En daar hebben deze bedrijven een eerste inschatting bij gegeven.
Op dit moment is de eerste inschatting dat de eerste centrale op z'n vroegst...
eind jaren 30 elektriciteit zou kunnen gaan leveren.
Maar dat is nog wel heel afhankelijk van de locatie die er gekozen wordt.
Afhankelijk van de aanpassingen die nodig zijn op zo'n locatie...
kan dat nog gaan schuiven, die schattingen.
Dat is op zich ook...
Als we meer weten over de locatie, als we de locatie gekozen hebben...
gaan we er steeds meer duidelijkheid over kunnen geven in dit project.
Dus als ik het goed begrijp, dat eerste onderzoek ging over vergunningen.
Mag het volgens wet- en regelgeving?
Het tweede: past het eigenlijk wel, als je kijkt naar ondergrond, infrastructuur.
Begrijp ik dat goed? -Ja, waar je aan moet denken...
Eigenlijk is juist, hoe je een kerncentrale op een locatie inpast...
is eigenlijk een beetje de 'custom made'...
Dat is wat zo'n kerncentrale uniek maakt, en hoe je dat dan bouwt.
En we weten nu welke aspecten daarbij van belang zijn...
om in beeld te brengen voor die locaties.
En we hebben gekeken naar de tijdlijn en de kosten.
Daarvan hebben we nu ook een eerste inschatting...
dat de kosten voor twee centrales tussen de 20 en 30 miljard gaan zijn.
Daarbij is weer afhankelijk welke locatie je kiest.
En wat je moet doen om zo'n locatie gereed te maken.
Maar het is ook van belang wat voor ontwerp je kiest.
Eén ontwerp is bijvoorbeeld veel groter dan het andere ontwerp.
En daarmee ook duurder, maar daar tegenover staat...
dat het ook weer meer elektriciteit oplevert.
Dat is de puzzel die we moeten maken met z'n allen de komende tijd.
Ja, en kunnen de kijkers ook de resultaten terugvinden...
van deze technische onderzoeken? -Ja, voor een groot gedeelte wel.
Wij hebben de uitkomsten van deze technische haalbaarheidsstudies...
die zijn uitgevoerd door de technologieleveranciers...
hebben we laten controleren door een onafhankelijke derde partij.
Dit hebben we de 'third party review' genoemd.
En we hebben de resultaten van deze 'third party review'...
zo veel mogelijk openbaar gemaakt.
Daarmee is niet alles openbaar geworden...
omdat we zeker in deze fase, waarin nog een competitie-element zit...
om bedrijfsgevoelige informatie te beschermen.
Maar ook in onze positie als staat, in toekomstige onderhandelingen...
hebben we daarvoor informatie niet openbaar kunnen maken.
Ja, want ik begrijp dat de technologieleverancier nog niet...
Die kan nog niet gekozen worden op dit moment, denk ik.
Nee, op dit moment niet. Daarvoor gaan we een hele...
ook een formeel aanbestedingstraject in.
Een technologieselectieproces, waarin we gefaseerd ook...
die onderdelen van zo'n kerncentrale...
met de technologieleveranciers gaan doorspreken.
Dat zijn we nu aan het voorbereiden, dat proces.
En misschien heeft dat ook wel weer verband met de onderzoeken...
naar de zoeklocaties. Lennert, hoe moet ik die koppeling zien?
Het is wel één koppeling inderdaad, en dat gaat erover...
We willen zo'n centrale.
Met name de bouw heeft echt wel grote impact op de regio.
Gedurende langere tijd, dus tien jaar.
Met piekmomenten dat er wel 10.000 mensen werkzaam zijn op de locatie.
Dus dat betekent heel veel voor een regio.
We willen met name tijdens de bouw die effecten op de leefomgeving...
zo veel mogelijk voorkomen. Dat zal niet in het geheel kunnen...
maar waar we dat kunnen doen, proberen we dat.
Daarom is Borssele ook al in een heel vroeg stadium...
samen met de provincie Zeeland hebben we de inwoners gevraagd:
Wat zijn nou belangrijke voorwaarden die we zouden willen stellen?
En die voorwaarden hebben ze ook vorig jaar aan ons overgedragen.
Op basis daarvan willen we ook een Rijk-regiopakket afspreken.
Dat is een afspraak tussen de overheden over de randvoorwaarden...
waarbinnen de kerncentrale op die plek gebouwd kan worden.
Dus dat zijn voorwaarden die gelijktijdig met het locatiebesluit...
eigenlijk bekend moeten worden.
En een aantal van die voorwaarden zal door de technologieleverancier...
in hun contract opgenomen moeten worden.
Andere voorwaarden zullen weer in de vergunning opgenomen moeten worden.
En voor weer andere voorwaarden moeten we apart iets regelen.
Maar daar zit dus een belangrijke relatie tussen wat de omgeving...
te maken heeft met die centrale, en de technologieleverancier zelf.
Helder. Waar ik wel even verbaasd...
Je gaf net aan: Borssele heeft voorwaarden opgesteld.
Maar die zijn er niet voor andere zoeklocaties. Hoe zit dat?
Wij zijn dus begonnen met dat technische haalbaarheidsonderzoek.
Dat is best wel duur, dus dat kun je niet op elke plek in Nederland doen.
Daarvoor hebben we locatie Borssele, een voorkeurslocatie...
dus daar is dat op gericht, omdat er al veel informatie over beschikbar was.
Tegelijkertijd hebben we steeds gezegd:
Locatiekeuze, daar doorlopen we een wettelijke procedure voor...
en kijken we naar meerdere gebieden in Nederland.
De voorkeurslocatie gaf ook de gemeente en de provincie de mogelijkheid...
om alvast hun inwoners te betrekken.
Dat hadden ze geleerd vanuit andere ontwikkelingen elders in Europa.
Je moet vroeg je inwoners betrekken om eigenlijk duidelijk te maken...
wat de effecten zijn op de leefomgeving, lokaal en regionaal.
zodat je daar ook afspraken over kan maken met uiteindelijk het Rijk...
maar ook het bedrijf dat de kerncentrales gaat bouwen.
En betekent dat dat als er uiteindelijk een andere locatie gekozen wordt...
want we weten de resultaten van de onderzoeken nog niet...
dat er ook met de regio...
een Rijk-regiopakket wordt opgesteld, voorwaarden?
Als het een andere locatie wordt dan Borssele...
dan willen we ook met die betreffende locatie...
gemeente, provincie afspraken maken.
En we proberen nu het zo te doen dat al die andere locaties...
zo veel mogelijk in de startblokken kunnen staan...
dat als die locatie gekozen wordt, dat we dan ook zo snel mogelijk...
kunnen komen tot een Rijk-regiopakket.
Onlangs is een hele delegatie uit Rotterdam op werkbezoek geweest...
in Borssele bijvoorbeeld. Om ook de lessen van elkaar te leren.
Ook van het lokale participatieproces.
Oké, en Kim, ik begrijp dus dat als er een locatie gekozen is...
en er worden ook voorwaarden aan gesteld...
heeft dat weer invloed dus op de techniekleverancier die gekozen zal worden.
Ja, zeker. Een aantal van die voorwaarden kan best wel landen in de eisen...
of in de contracten die je gaat afsluiten met zo'n technologieleverancier...
waar zij zich dan aan te houden hebben.
En daarmee hebben deze technische studies ook allerlei input opgeleverd...
om weer gesprekken te voeren met inwoners van de regio's...
om te kijken: Nou, dit zijn de resultaten.
Hebben jullie naar aanleiding hiervan nog verdere wensen of eisen...
ten aanzien van die bouw, of waar we rekening mee te houden hebben?
Dus zo gaan de resultaten van deze studies terug de regio in...
en terug het locatieonderzoek in.
Ik begrijp wel, bij het ministerie moet veel afgestemd worden...
om te voorkomen dat er dingen over het hoofd worden gezien.
Of vergeten worden. Dat klinkt mij vrij complex.
Maar fijn, dank voor de uitleg.
Dan ga ik nu naar de chat om te kijken of er nog vragen zijn binnengekomen...
voor hier aan tafel.
Ja, ik zie hier de vraag: wat betekent de THS...
de technische haalbaarheidsstudie, voor andere gebieden dan Borssele?
Kim, je hebt er al iets over verteld, maar...
Ja, wat we daar met name geleerd hebben is welke aspecten...
zo'n locatie geschikt of minder geschikt kunnen maken.
Wat moet hij onderzoeken op al die locaties om een beeld te krijgen...
van de technische haalbaarheidsstudie. Dat hebben we in Borssele al gedaan.
En de resultaten daarvan zijn nu ook bekend.
En we gaan dat ook nog in een iets kleinere variant doen voor de andere locaties.
Kijk. Per locatie zal dat ook wel weer maatwerk zijn.
Ja, we verwachten echt dat geen enkele locatie in Nederland...
zo klaar is om te bouwen, dus iedere locatie zal aanpassingen nodig hebben.
En zal een eigen complexiteit kennen. En die moeten we nu in beeld brengen.
Oké, dank je wel. Dan is er nog één vraag voor Lennert.
Zal de overheid de eigenaar/grootste aandeelhouder zijn...
of gaat een commerciële partij dit uitbaten?
Ja, dat is heel erg afhankelijk van het moment, denk ik.
Het is wel duidelijk, we hebben een marktconcentratie ook gedaan.
Met die technologieleverancier, maar ook met allerlei private instellingen...
die grote projecten financieren.
Daaruit blijkt toch wel dat de hele periode tot en met de bouw...
dus tot het moment dat die af is, om het maar even zo te zeggen...
zal de overheid toch echt een heel belangrijk aandeel moeten leveren.
Dat is ook wel logisch, want de grootste kostenpost...
in de bouw van een kerncentrale is de rente die je moet betalen...
om het geld te lenen om de bouw te kunnen bekostigen.
Er is geen organisatie die goedkoper geld kan lenen dan de overheid zelf.
Dus het is ook best logisch dat de overheid daar een belangrijke rol speelt.
Daarna is er een andere situatie. Dan staat er een kerncentrale.
Dan is ook duidelijk wat de kostprijs ervan is.
Zeg maar per eenheid van elektriciteit.
En hoe lang die gaat kunnen draaien, en in welke marktomstandigheden.
Dus dan verwachten we dat er...
wel degelijk interesse vanuit de markt zou kunnen zijn.
Maar hoe die verhouding precies zit, zowel tijdens de bouw als daarna...
dat is nu nog niet duidelijk, en zal eind dit jaar wel duidelijk worden.
Als er een zogenaamd Government Support Package...
naar de Tweede Kamer gestuurd zal worden.
Wat vertelt: welke investeringen zijn op welk moment nodig?
En hoe willen we die bekostigen? -Dank je wel voor je toelichting. Fijn.
Dan is het al weer bijna tijd om deze webinar af te sluiten.
We hebben naar mijn weten ontzettend veel onderwerpen behandeld.
Lennert, jij hebt heel veel verteld over alle onderzoeken.
Naar de milieu-effecten en naar de toekomstvastheid.
En de impact op de leefomgeving. Dank je wel.
Mara, jij hebt heel veel verteld over de formele participatie.
Hoe kunnen mensen op de stukken reageren?
Maar ook: hoe gaan we het gebied in en wat organiseren we dan allemaal?
En Kim, jij hebt heel erg veel verteld over die technische studies.
Past het wel, kan het vergund worden? Wat kost het eigenlijk?
Hoe ziet de planning eruit? En hoe selecteren we die leverancier...
om het uiteindelijk te gaan bouwen?
Nog even voor het vervolg, hoe zien die komende stappen eruit?
Je gaf net al aan dat er misschien ergens dit jaar al...
een go/no go-moment is, maar iets op iets kortere termijn?
Eerst gaan we dus het land in, zal ik maar zeggen.
Met al die informatieavonden gaan we naar iedereen toe.
Daar hopen we heel veel mensen te kunnen spreken.
Vrij kort daarna zal echt wel het onderzoek starten...
naar de milieu-effecten, naar de toekomstvastheid.
We kijken ook naar huisvesting, heel erg belangrijk...
als er 10.000 mensen in je directe omgeving erbij gaan komen.
Dus dan wordt het onderzoek echt opgestart.
Zes weken hebben mensen de tijd om te reageren. Die reacties bekijken we.
Dat leidt misschien tot aanvullende punten in het onderzoek.
Dan hopen we eind dit jaar het onderzoek...
voor een groot deel afgerond te kunnen hebben.
Dan hebben we ook de reacties, onze reactie van hoe we omgaan...
met alle reacties die nu binnenkomen, hebben we dan ook gereed.
Dat publiceren we ook, en dan zullen we met name volgend jaar...
in 2026, bezig zijn om al beweging te maken.
Dus op al die vijf criteria zal de minister een beslissing moeten nemen.
Dan willen we alle informatie, inclusief alle technische informatie...
die ook voor de verschillende andere locaties in beeld is gebracht...
willen we ter inzage leggen, tegelijkertijd met het ontwerp-locatiebesluit.
Dank je wel. En, Mara, dat ontwerp-locatiebesluit...
dus dan is er een keuze gemaakt. Kunnen mensen daar ook nog op reageren?
Zeker. In feite de cyclus zoals we hem nu doorlopen...
gaan we dan zeker weer doorlopen.
Mensen hebben een periode van zes weken om formeel te reageren.
En we zullen ook weer, net zoals nu met het webinar...
uitgebreid communiceren en met mensen in gesprek gaan.
En de regio ingaan om de reacties op te halen...
op dat wat we op dat moment hebben opgeleverd.
Oké, helder. En Kim, wat is voor jullie de eerstvolgende stap?
Of wat zijn de volgende stappen?
Ja, wij zijn begonnen met de voorbereiding en inrichting...
van het technologie-selectieproces.
Het proces waarin we een keuze gaan maken...
voor een van de twee leveranciers die nu nog 'in the running' zijn.
En we zullen ook meer technische studies nog uitvoeren in dat...
tijdens dat proces, waarin we naar steeds meer detail gaan toewerken.
Daarnaast zijn we op het ministerie hard bezig...
ook met de oprichting van een projectorganisatie...
die een aparte, zelfstandige organisatie moet worden...
in eigendom van de staat, die deze hele bouw...
aanbesteding en bouw, moet gaan uitvoeren.
En we hebben al wel een naam voor deze organisatie.
Op dit moment is hij in oprichting onder de vlag van het ministerie.
Die heet: Nuclear Energy Organisation Nederland.
Dus Nucleaire Energie Organisatie Nederland, NEONL.
En we hopen dat die binnen een jaar ook zelfstandig gaat opereren...
en daarmee een deel van dit werk gaat overnemen van ons.
Dank je wel. Dat zijn nog veel stappen ook weer te zetten. Dank je wel, Kim.
Mocht u vragen hebben, dan kunt u deze nog steeds stellen in de chat.
Antwoorden op de vragen die nog gesteld worden...
vindt u ook allemaal terug op www.overkernenergie.nl.
De website die al een paar keer is gevallen.
Mocht u nou morgen, overmorgen, of in de loop van de tijd...
een vraag krijgen, dan kunt u terecht op de informatieavonden.
Maar ook op www.overkernenergie.nl.
Daar vindt u een mailadres waar u uw vragen naartoe kunt sturen.
Zo kunt u altijd in contact komen met ons.
Dan wil ik mijn gasten heel erg hartelijk bedanken...
voor de toelichting vanavond...
op dit, volgens mij, best wel complexe project.
Er komt heel erg veel bij kijken. Fijn om daar wat meer over te leren.
Daarom is het zo leuk, hè? -Ja, dat begrijp ik meteen, ja. Fijn.
Je straalt. -Een woordgrapje over het onderwerp.
Dank je wel. Heel goed.
Kijkers thuis, hartelijk bedankt voor het kijken.
Voor het tijd nemen om te verdiepen in dit onderwerp.
Op de website is ook nog steeds veel meer informatie te vinden.
En er komt op dit moment een enquête in beeld met twee vragen.
We willen u vragen om daar een reactie op te sturen.
Want wij willen ook altijd onze manieren verbeteren...
van dit soort webinars. Dus reacties zijn altijd welkom.
Dan wil ik u heel erg bedanken voor het kijken...
en nog een hele fijne avond wensen. Tot ziens.