Er zijn in het begin van de F-16 periode wel redelijk wat ongelukken gebeurd.
De meeste mensen die wij verloren vlogen tegen de grond of tegen elkaar.
Vliegers uit de begintijd, die hadden op een gegeven moment inderdaad...
dat ze bijna elke maand wel een begrafenis hadden.
Alle regels die we hebben zijn met bloed geschreven. -We waren dus veel te weinig bewust...
van alle risico's die dit vliegtuig met zich meebracht. -Wat we aan het doen zijn kost teveel.
[♪ ♪]
Op donderdag 7 juni 1979...
verschijnt boven vliegbasis Leeuwarden de eerste Nederlandse F-16.
De overgang van de Starfighter naar de F-16, dat was natuurlijk...
een heel gebeuren, die vliegers moesten allemaal worden geconverteerd.
En dat heeft nog wel wat voeten in de aarde gehad.
Iedereen die met de techniek van de F-16 te maken krijgt...
moet ook dát systeem onder de knie krijgen.
Er zijn in het begin van de F-16 periode wel redelijk wat ongelukken gebeurd.
De vlieger wist ongedeerd zijn toestel met de schietstoel te verlaten.
Je ziet dat in de eerste 5,5 jaar, dat er 14 ongevallen plaatsvinden, waarvan 10...
tot echt volledige vernietiging van de F-16 leiden...
en vier gevallen is de schade ernstig maar wel herstelbaar.
De eerste jaren van de F-16 waren bloederig, zou je het kunnen noemen, letterlijk
Zeker de jaren '80, we verloren zo'n vier vliegtuigen per jaar, twee vliegers per jaar.
Het F-16 gevechtsvliegtuig kwam neer op een aantal schuurtjes, sloeg over de kop...
en explodeerde vele malen.
Rondvliegende brandstof en ontploffende munitie zetten vier huizen naast elkaar in brand.
Dat er vanmorgen geen slachtoffers zijn gevallen is een wonder.
Het toestel stortte precies tussen de huizen neer.
Vliegers uit de begintijd hadden op een gegeven moment inderdaad...
dat ze bijna elke maand wel een begrafenis hadden.
Het tempo, het aantal verliezen in de jaren '80, dat mag je jezelf niet veroorloven
Helaas al vrij vroeg in mijn carrière dat we in Tuscon een van mijn klasgenoten kwijtraakte...
en dat hakt er wel in en dan pas realiseer je je ook de verhalen van...
de generaties voor je, dat het bijzonder blijft en ook een bijzonder beroep blijft met risico's.
Je ziet dat in 60% van de gevallen, is het toch een menselijke oorzaak.
30% van de gevallen is het een technische oorzaak en 10% valt onder het kopje over...
of denk bijvoorbeeld aan een vogelaanvaring, waardoor het vliegtuig verloren gaat.
We hadden in het begin heel veel problemen met de Pratt en Whitney F200 motor.
Soms wilde we hem wel eens noemen, de Pruttel en Wil Niet.
Want het gelach had puur te maken met de turbine, de turbinebladen die kregen te weinig koeling.
Dus die braken af.
En als turbinebladen afbraken, dan stopte de motor ermee.
Dus we hebben toch redelijk wat incidenten meegemaakt.
Het was, misschien oneerbiedig gezegd, toch nog wat meer cowboy af en toe.
Het was een beetje, ik wil niet zeggen cowboytijd, maar je had toch een nieuw vliegtuig...
je was experimenteren met van alles en nog wat.
kwamen van andere soort vliegtuigen, andere tijd.
De regels waren anders.
Alle regels die we hebben zijn met bloed geschreven, letterlijk leren we de mensen dat zo.
Dat zijn die ongevallen van de jaren '80, '70, '60 geweest.
Waarin we minder regels hadden, minder hadden nagedacht over, hoe hou je het veilig.
Maar aan de andere kant moet je ook zien dat het de Koude Oorlog was.
En dat er getraind moest worden op scherpte van de snede om die afschrikking...
richting toén Rusland goed te houden.
We vlogen veel laag bij de grond, is het risico sowieso groter.
Trek op.
Yup, gaan we doen.
Trek op.
Zaten natuurlijk nog wel met de Koude Oorlog dus we trainden ook risicovoller.
Dan kom je automatisch bij het laagvliegen.
Eigenlijk waren we gefocust op laagvliegen en dat deden we dan in Goose Bay.
Goose Bay vlogen we op 100 voet met snelheden tot 600 knoop, dus echt treetop level.
In 1998 in Goose Bay in Canada...
toen vlogen we nog vrij laag op een meter of 30 hoogte, toen heb ik een keer een...
twintigtal dennenbomen met het vliegtuig afgezaagd, helaas.
Maar ik heb er nog 115 mijl mee kunnen vliegen en dan nog kunnen landen op Goose Bay.
Je rook het hout.
Zat overal gaten en deuken in het het hele vliegtuig.
Maar wel veilig teruggekomen.
Het heeft me wel gesterkt in het vertrouwen in F-16 want het toestel was zwaar beschadigd.
Dat was onze baas, ja.
Dat was echt even schrikken en het was ook op Hemelvaartsdag...
dus ik heb twee verjaardagen per jaar, dat heb ik er dan wel aan overgehouden.
Ook het vliegtuig was wel wat meer high performance, meer G trekken, snellere G omzet.
Die kist die kan gewoon veel meer dan dat de F-104 kan.
Het probleem is dat de vlieger dat misschien niet óók kan dus...
uiteindelijk loopt hij tegen de limieten aan, de vlieger in dit geval.
[GEKREUN VIA RADIO]
Dit vliegtuig zorgt ook voor een snelle manier om gedesoriënteerd te raken.
Daar moet je wel bewust van zijn, we waren dus veel te weinig bewust...
van alle risico's die dit vliegtuig met zich meebracht.
En die risico's, daar leer je van...
helaas heeft dat wel een aantal dodelijke slachtoffers gekost.
Als je in de wolken vliegt dan heb je wel eens het gevoel, vertigo noemen we dat...
dat je niet meer precies weet hoe het vliegtuig hangt en daar hebben we ook wel problemen mee gehad.
maar het vliegtuig is nooit zonder risico's gebleven alleen we werden...
steeds beter in het onderkennen hoe de vliegtuig met jou aan de haal kon gaan.
Ergens hebben we daar toen de sleutel gevonden.
Als Luchtmacht, mijn voorgangers eigenlijk...
hebben we wel gezien van, wat we aan het doen zijn...
is niet goed, dit kost teveel.
De KLu probeert ook wel om het aantal ongevallen aan banden te leggen...
en dat doen ze onder andere door het opleggen van restricties aan de vliegers.
Dan denk ik bijvoorbeeld aan minder verschillende oefenaspecten tijdens een en dezelfde vlucht.
Maar ook hoogterestricties, dus niet meer op lage hoogte vliegen...
geen luchtverdedigingsmissies meer op lage hoogte omdat daar relatief veel ongevallen bij gebeuren.
De meeste mensen die wij verloren met een F-16 vlogen tegen de grond of tegen elkaar.
Dat is eigenlijk waar je aan dood gaat.
Wat spannend was en wat ook wel goed mis had kunnen gaan...
waren bijna-botsingen met andere vliegtuigen.
Zowel in je eigen formatie waar het heel vaak gebeurt.
Eentje die me best goed voor de geest staat, vrij jong, net op school, ik denk mijn eerste jaar, zoiets...
en ik ergens wil gaan klimmen, zie ik echt op het allerlaatste moment...
dat er ergens anders nog een ander vliegtuig is.
Maar met alles wat ik had, kon ik nog nét mijn vliegtuig omdraaien...
en weer bij hem bij hem wegtrekken.
En we kwamen zó dichtbij dat ik écht dacht van, nou...
als ik hem niet geraakt heb dan toch wel bijna de vinnen die onderaan het vliegtuig zitten, zo dichtbij...
dacht ik dat ik was geweest.
En dat komt ook door de operaties die wij doen, als je een burgervliegtuig...
die zorgt altijd dat ze ver van elkaar weg blijven.
Onze operaties zijn er altijd voor om elkaar op te zoeken en met zoveel mogelijk vliegtuigen te gaan.
Er zijn hele goede afspraken voor maar in het heetst van de strijd en zeker...
als je ook nog eens bestookt wordt door vijandelijk vuur...
kan het voorkomen dat mensen zich niet helemaal aan afspraken kunnen houden.
En dan kan het best wel zijn dat mensen te dicht bij elkaar in de buurt komen.
De formaties die we vliegen zijn anders, vroeger vlogen we veel dichter bij elkaar, nu wat...
verder bij elkaar weg omdat dat beter is voor de sensoren en die dat toelaten.
En ook in de beginjaren vlogen we ook veel meer met F-16...
we hadden toen ook 213 F-16's op het hoogtepunt.
En later hadden we er nog maar 65.
Ook dat scheelt natuurlijk in het aantal ongelukken wat we hebben.
Dat was ook in de begintijd, ik vloog met een collega en die had alleen gebackseat.
Dus zei ik van, 'hé Murdoc, kan ik met je mee?' 'Ja tuurlijk, stap maar in.'
En op een gegeven moment maakt hij een bocht en we komen uit de bocht...
'Hey Chem, kijk nou eens', en ik zat achterin dus ik ga voorover leunen, zo naar voren.
Had hij dus die sidestick, had hij eigenlijk in zijn hand.
Met nog wat draadjes zo eraan.
Achterin, daar zit ook een stick dus de cockpit achterin is bijna hetzelfde.
Heb ik mijn stick gepakt, achterin met een override en zo zijn we teruggevlogen naar Volkel.
En heb ik ook mijn eerste backseatlanding gemaakt.
Alles in F-16 wat je doet op tactisch gebied dus bijvoorbeeld een doel aanvallen of een bom gooit...
wordt vastgelegd op beeld dus...
dat is ontzettend leerzaam, dat je alles wat je doet kunt nabepraten...
en hoe kan het anders, beter.
Wij worden na een ongeval met een F-16, of dat nou in Nederland is of in het buitenland...
als vlieger-community vaak uitvoerig gebriefd.
Over de oorzaken maar ook de lessen die we daaruit kunnen trekken.
Van vliegers hoor ik ook wel, die ik geïnterviewd heb, dat het vooral het mentale aspect is geweest.
Is toch overmoed, haantjesgedrag, dat is wel iets wat je wel terughoort.
In de beginjaren waren de regels wat minder strikt...
en was er meer ruimte voor vliegers om...
wellicht hier en daar wat buiten de lijntjes te kleuren.
Door aan de human-factorkant, dus aan de vliegerkant, de mentaliteitskant...
te werken, ik denk dat dát een van de elementen is geweest.
Samen met betere training, samen met leren van de techniek.
Samen met betere checklisten enzo.
Waar die veiligheid mee is verbeterd.
De muur viel, de wereldvrede brak uit, dachten we.
Vervolgens hebben we nog nooit zoveel oorlogen gezien, continu.
Mijn generatie continu ingezet.
Elk conflict waar de F-16 is geweest heb ik zelf zo ongeveer gezien.
Maar we gingen op middelbare hoogte vliegen Het waren oorlogen...
waar we toch konden kiezen om het risico enigszins te beperken.
En nu zitten we weer in een wending der tijd.
En is er weer dreiging voor een derde wereldoorlog die we willen voorkomen.
Voorkomen doe je door afschrikken, afschrikken doe je onder andere...
door er absoluut op het scherp van de snede klaar voor te zijn.
Alleen deze keer moeten we leren dat we die grens niet te scherp zetten en dat we weer...
terug zouden gaan naar zulke vredes verliezen.
Kunnen we ons niet permitteren, daar zijn onze mensen te schaars en kostbaar voor.
En dan heb je ook nog een vliegtuig die wat centjes kost maar...
goed, die kan je nog vervangen maar die mensen niet