[MANJA] Ik vind het een sexy vliegtuig. [QUIRIJN] Mooie kist om te zien.
[PETER] Het heeft een prachtig mooie vorm, het is scherp.
[QUIRIJN] De verhoudingen kloppen gewoon. [PETER] Het straalt kracht uit.
[MANJA] Het is zo wendbaar en dat zie je er gewoon aan.
[QUIRIJN] En je kunt er alles mee doen wat je eigenlijk wilt.
[RIES] F16 is een onstabiel vliegtuig. [PETER] Hier is echt een computer voor nodig...
om het vliegtuig stabiel te houden en te laten vliegen.
[MANJA] Je zit soort van bovenop het vliegtuig. [JOHAN] Het is een sportauto.
[MANJA] Je wordt een soort vogel, je wordt een roofvogel.
[♪ ♪]
[VOICE-OVER] Edwards Air Force Base, California.
Het was 1974.
Een nieuw vechtersprototype, de YF-16.
Ontworpen en gebouwd door een team van 300 General Dynamics...
ingenieurs en techneuten en kreeg een vliegtest.
[♪ ♪]
[ALFRED] F-16 heeft eigenlijk een hele lange ontwikkelgeschiedenis...
moet echt wel 60 jaar terug in de tijd, dan zitten we in de Vietnamoorlog.
[QUIRIJN] En in de Vietnamoorlog zag je dat de Amerikaanse jachtvliegtuigen...
die daar werden ingezet relatief hoge verliezen leden tegen...
vrij ongecompliceerde vliegtuigen van Russische makelij, denk aan de MiG-17, MiG-19, MiG-21.
[RADIOBERICHTEN VAN VLIEGTUIGEN]
[ALFRED] In die tijd in Amerika werd er nagedacht over een nieuwe type jachtvliegtuigen.
En ze hadden de neiging, die vliegtuigen, om steeds groter en sterker...
en gecompliceerder en ook duurder te worden.
En er was ook een stroming in Amerika die zei, nee, dat moeten we niet doen...
we moeten ook een klein compact jachtvliegtuig ontwikkelen...
wat ook gewoon nog eens een luchtgevecht kan winnen...
want dat daar ging het steeds minder over.
En in 1972, dus ruim 50 jaar geleden, kwam het ontwerp.
En dat vind ik bijzonder omdat we zó ver teruggaan in de tijd.
Het was midden in de Koude Oorlog.
Het werd ook echt ontwikkeld voor hele andere taken dan waarvoor we de F-16 nú gebruiken.
Maar zo lang is hij al in dienst en zolang is hij ook dus van waarde geweest.
[JOOST] Wat ik mooi vind aan een F-16, ja...
Ik ga er gewoon even naar kijken en dan zie ik...
Ja, gewoon iets prachtig staan en dat vind ik heel lastig om onder woorden te brengen.
Het is qua vormgeving en...
Ja, dat vliegtuig klopt gewoon.
[QUIRIJN] En de ranke lijn, de spitse neus...
de proporties lijken goed, verhoudingen kloppen gewoon en...
al met al denken, gewoon een mooie kist om te zien, die...
eigenlijk in alles actie en snelheid uitstraalt.
[MANJA] Ik vind het een sexy vliegtuig, hij klopt qua belijning.
De afmetingen kloppen, de look klopt, het is een rauwe look.
Het vliegtuig zelf, het is zo wendbaar en dat zie je er gewoon aan.
[PETER] En het heeft een prachtig mooie vorm, het is scherp.
Het straalt kracht uit en je kunt er alles mee doen wat je eigenlijk wilt.
[ANDRÉ] Als ik uit de combi stap om te gaan vliegen en ik...
loop dan naar de kist toe en ik zie de kist staan, dan denk ik...
wat een prachtig toestel maar vooral ook wat een...
bijzondere eer dat ik in zo'n toestel mag vliegen.
[WIM] De vorm van de F-16, die is revolutionair.
Omdat men toen begonnen is met...
anders tegen het ontwerpen van vliegtuigen en het gebruik en inzet ervan aan te kijken.
Dus aerodynamisch is het vliegtuig heel anders in elkaar gezet dan de vorige generatie.
[♪ ♪]
[VOICE-OVER] Vanaf 1979 werd de plaats van de Starfighter geleidelijk overgenomen door de F-16.
Ook de NF-5 wordt nu langzamerhand door de F-16 vervangen.
Dit superieure, zeer wendbare toestel is zo geavanceerd...
dat men verwacht dat hij nog tot ruim na het jaar 2000...
bij de Luchtmacht in dienst zal blijven.
[PETER] Ik kom een beetje uit een ander tijdperk...
van de NF-5 en de F-104 Starfighters, zou je kunnen zeggen.
En de F-16 volgde die toestellen natuurlijk op...
en dat was even wennen hoor, en we moesten ook de schoonheid van de F-16 nog leren zien.
Want we hadden natuurlijk die oude kisten nog in gedachten...
maar allengs er meer werden gebouwd en er meer proef werd gevlogen vanaf Fokker...
werd hij eigenlijk steeds mooier.
[VOICE-OVER] De YF-16 is alles wat de ontwerpers beloofde.
Zijn vermogen voldoet aan of overtreft alle voorspellingen.
[♪ ♪]
[HANS] De vorm is mooi maar vooral het mooie is dat hij...
in het gebruik dát doet wat de vlieger graag wilde.
En dat zit ook een beetje in de manier waarop hij ontworpen is...
de meeste vliegtuigen werden gebouwd door techneuten...
en naderhand bedachten ze dat er nog een vlieger in moest.
De F-16 is echt in samenwerking met...
wat de vlieger wilde, is die gebouwd, dus veel dingen waarvan wij zeiden...
als we dat zouden kunnen. Als dat erin zit, dat zat er ook in.
[VOICE-OVER] De YF-16 is alles wat een luchtverdedigingsjager moet zijn.
Het is wendbaar.
Manoeuvreerbaar.
Heeft snelle acceleratie.
[♪ ♪]
Piloten zijn onder de indruk van zijn mogelijkheden.
Zij houden van hoe het stuurt en reageert.
[JOOST] Het was een van de allereerste vliegtuigen waarbij gebruik werd gemaakt...
van een elektrische besturing van de stuurvlakken van een vliegtuig, Fly-by-Wire...
wat inhoudt dat de vlieger niks anders doet dan een computer vertellen van...
ik wil deze beweging maken, regel dat.
[JOHAN] Dus je geeft hem eigenlijk opdracht voor een manoeuvre...
en niet zozeer een opdracht om de roervlakken in een bepaalde stand te zetten.
Het zou dus best kunnen dat...
als ik rechts een rol geef, dat hij helemaal niet met de roervlakken op die manier gaat bewegen...
maar dat hij zegt, ik weet wat jij wil, ik ga het op een andere manier doen.
Ik pas het wel aan om jou te geven wat jij uiteindelijk wil.
[PETER] Het revolutionaire van dit vliegtuig ten opzichte van alle vliegtuigen daarvoor...
is dat dit vliegtuig van nature instabiel is.
[RIES] En die onstabiliteit, die wil je ook hebben...
als een jachtvliegtuig, want je wil...
echt goed kunnen manoeuvreren.
En het kan eigenlijk alleen maar door een computer ertussen te zetten.
[PETER] Dus het kan niet op de ouderwetse manier vliegen met roervlakken.
Hier is echt een computer voor nodig om het vliegtuig stabiel te houden en te laten vliegen.
[ALFRED] Dat kan die vlieger nooit zelf...
dat kan alleen een computer omdat het echt om milliseconden gaat...
houdt hij dat vliegtuig stabiel, dat betekent dat hij veel korter kan draaien...
als hij hem door de bocht trekt, doet hij direct dit...
dus het Fly-by-Wire-systeem stelde de ontwerpers in staat om het...
zo te ontwerpen dat het zwaartepunt zo ver naar achteren kon dat hij dat kon.
[HANS] Een ander ding was dat de stick die bij...
alle vliegtuigen daarvoor gewoon in het midden van de cockpit stond...
in de F-16 opeens aan de zijkant stond, aan de rechterkant.
[RIES] Dat was ik ook niet gewend want ik zat al met die stick, die zat hier tussen mijn benen.
Maar die sidestick, daar raak je binnen no time aan gewend.
Als je heel even de eerste trip...
20 minuutjes, dan was je er eigenlijk al aan gewend.
[JOHAN] Als je erover nadenkt, veel logischer...
omdat de throttle, de gashendel, aan de linkerkant zit en nu ben ik in balans.
En als ik een throttle en een stick hier in het midden heb, ben ik in onbalans.
Dus je zit veel relaxter, daardoor kan je ook veel intuïtiever vliegen...
hoef je maar kleine bewegingen te doen, maar met druk die je geeft op de stick...
weet hij hoeveel g je wil hebben of hoeveel invalshoek.
[RIES] Dan heb je een hele mooie head-display voor je neus.
Daar zit alle informatie op, wat betreft hoogtes, snelheden.
[ALFRED] De vlieger kan rechtdoor kijken, hoeft hij niet allemaal continu overal...
metertjes te gaan bekijken maar kan voortdurend zijn blik gericht houden...
op waar het om gaat en dat was ook nieuw in die tijd.
[RIES] En ook selecties die je dus maakt op je throttle voor wapensysteem en dat soort dingen...
dat zie je allemaal voor je verschijnen.
Dus écht een vliegtuig gemaakt voor de fighter pilot.
[JOHAN] En de vorm van de F-16, daar ben ik altijd wel een beetje verliefd op geweest.
Hij staat hier nu achter me en...
als ik er ook met mensen omheen loop, wijs ik een paar dingen wel aan.
De bubbel van de canopy gaat echt helemaal om je heen en je zit soort van...
op het vliegtuig, je trekt hem aan en dan zit je erop.
En je kan ook zó makkelijk naast je naar beneden kijken.
Alle kanten op, ongelimiteerd zicht.
[MANJA] Je zit soort van boven op het vliegtuig.
En ik voelde het echt alsof ik een soort verlengstuk van mijn armen en benen aantrok.
Je wordt een soort vogel, je wordt een roofvogel.
[STEFAN] Doordat de canopy van de F-16 volledig van plexiglas is gemaakt...
en er geen verstoringen zijn door structurele aanpassingen...
heb je het idee dat je óp die F-16 zit, in plaats van ín die F-16 zit.
En ik vind dat een hele fascinerende vorm voor wat betreft dat vliegtuig.
[HANS] Ik vond het een beetje een exhibitionisten-vliegtuig, zeiden we.
Want waar bij de Starfighter alleen je hoofd zichtbaar was...
zat je bij de F-16 met die hele grote glazen cockpit bijna...
bijna naakt voor het gevoel, zat je daar naar buiten te kijken.
Dat gaf natuurlijk wel een fantastisch blik naar buiten.
Dingen waar wij vroeger niet naar konden kijken.
[RIES] Je hebt een view van 360 graden.
Als je omkijkt, dan zie je de tail.
Dat had ik nog nooit meegemaakt in al de vliegtuigen die ik gevlogen had.
En dan, ga je zitten op deze stoel, zit 30 graden achterover.
Heel comfortabel, dat is ook voor de g-krachten.
[ALFRED] Het is een veel betere ergonomische houding waardoor hij beter de g-krachten...
kan opvangen omdat de afstand tussen het hoofd en het hart...
iets korter wordt door achterover te zitten...
dat is een betere, comfortabelere houding, hou je veel langer vol.
En stelt hem ook in staat om veel korter te draaien, dus die 9 g, die kan die daardoor hebben.
[HANS] Ook omdat de stoel achterover stond, kon je veel verder naar achter kijken.
Als je achterover zit en je draait je hoofd, kun je veel beter kijken.
Dat was één van de dingen, dat betekent ook in het luchtgevecht dat er...
hele andere tactieken opeens naar boven kwamen.
[JOHAN] Een ander mooi iets is, die vleugel begint dan ook al onder die canopy heel...
klein maar langzaam maar zeker loopt daar al zo'n fairing, zo'n randje uit...
wat dan uiteindelijk overgaat in die vleugel.
Maar zeker als het zo'n clean vliegtuig is met misschien alleen raketjes aan de tippen.
Het is een sportauto, iets wat je echt kan aantrekken...
en waar je echt volledig mee een kan worden.
En ik denk niet dat er een ander vliegtuig is...
dat op die manier zo om die vlieger heen is gebouwd.
[PETER] Alle vliegtuigen vóór de F-16...
die gingen maar een paar jaar mee en moest er een nieuw vliegtuig komen.
Dit vliegtuig heeft zijn diensten in alle vlakken bewezen en is een luchtverdedigingsjager.
Maar ook voor het aanvallen van gronddoelen, multi-rol inzetbaar.
Waar we uiteindelijk 50 jaar mee gevlogen hebben in totaal en Nederland zo'n 45 jaar.