De overheid neemt dagelijks veel
beslissingen over burgers.
Denk aan vergunningen, boetes of uitkeringen.
De overheid gebruikt hiervoor algoritmes.
Vaak gaat dit goed, maar soms gaat het
fout en kunnen ze bijvoorbeeld discrimineren.
Het is daarom belangrijk dat de overheid
open is over het gebruik van algoritmes.
In deze video leggen we je
meer uit over algoritmes.
Hoe de overheid open moet zijn over het
gebruik ervan
en wat jij kunt doen.
Want, wat zijn dat nou precies?
Algoritmes.
Het is een brede term, maar in de kern
gaat het erom dat een
algoritme een stappenplan volgt
om uit beschikbare informatie een
bepaalde conclusie te trekken.
Aan wat voor soort
algoritmes moet je denken?
Een voorbeeld is een softwareprogramma
waarin via een stappenplan wordt bepaald
of jij recht hebt op een uitkering.
Het kijkt onder andere naar de hoogte van
je inkomen, naar je eigen vermogen
en naar andere factoren
die belangrijk kunnen zijn.
Het algoritme zet
die stappen automatisch.
Hierdoor kan de overheid
sneller beslissingen nemen.
Een ander voorbeeld is een algoritme dat
het risico op
overtredingen van burgers voorspelt.
Algoritmes kunnen eenvoudig zijn.
Een soort beslisbomen die aan
concrete criteria toetsen...
...als dit, dan dat.
Maar er zijn ook algoritmes
die heel ingewikkeld zijn.
Zoals zelflerende algoritmes.
Er kunnen verschillende dingen fout gaan.
Zo kan het zijn dat jij zelf een fout
maakt bij een aanvraag...
...door per ongeluk de
verkeerde gegevens aan te leveren.
Of de overheid heeft nog
oude informatie over jou...
...omdat je net verhuisd bent.
Dan gaat er verkeerde
informatie het algoritme in.
En ook kunnen algoritmes discrimineren.
In de voorspellingen van algoritme
kunnen vooroordelen zitten.
Zoals alleenstaande moeders frauderen
vaker met een bijstandsuitkering
Voordat er algoritmes waren...
...kwam discriminatie ook voor.
Maar een belangrijk verschil is dat een
algoritme een fout
automatisch op veel
burgers tegelijk toepast.
Ze systematiseren fouten.
En hierdoor is het effect veel groter...
...dan bij een enkele verkeerde
beslissing van een ambtenaar.
Daarnaast kunnen algoritmes een probleem
geven voor de rechtsbescherming.
Je moet je recht kunnen halen als je
onrecht wordt aangedaan.
Je kunt bezwaar maken
tegen een besluit...
...en je mag in beroep bij de rechter.
Maar als je niet weet dat een besluit
deels door een algoritme is bepaald...
...kun je niet tegen
dat onderdeel verweren.
En daar komt bij dat het zonder
technische kennis
soms niet helder is hoe
het algoritme voor jou uitpakte.
Zeker niet bij de meer
ingewikkelde algoritmes.
Maar hoe weet je nou wanneer er een
algoritme is gebruikt
voor een beslissing?
Dat weet je nu vaak niet.
En juist daarom vinden wij dat de
overheid bij elk besluit...
...moet vertellen of er een algoritme is
gebruikt en hoe het werkt.
In een besluitbrief zou in begrijpelijke
taal moeten staan...
...hoe het algoritme
voor jou heeft uitgepakt.
Algemene informatie kan de overheid in
het centrale algoritmeregister bijhouden.
Heb je te maken met een besluit waarvoor
de overheid algoritmes heeft gebruikt...
...maar begrijp je niet hoe?
Of heb je een duidelijke aanwijzing dat
de overheid een
algoritme heeft gebruikt...
...zonder dit te melden?
Dan heb je recht op uitleg.
Ga in bezwaar en geef hierbij aan dat de
uitleg onvoldoende is.
In de besluitbrief staat, als het goed is,
altijd onderaan een zin.
Ben je niet eens met dit besluit?
Daarna volgt een uitleg wat je moet doen.
Je kunt bij ons terecht met vragen en
meldingen over hoe
algoritmes van de overheid...
...impact kunnen hebben op jouw rechten.
In bepaalde specifieke gevallen kunnen
wij kijken of er
sprake is van discriminatie.
Kortom, algoritmes kunnen voordelen
opleveren voor de
overheid en de samenleving.
Maar we moeten wel kritisch blijven.
En als de overheid
beslissingen over jou neemt...
...met of zonder algoritme, dan heb je
gewoon recht op uitleg.
Zo kun jij opkomen voor jouw rechten.