Nederland is een rechtsstaat, maar die rechtsstaat lijkt niet goed te werken.
Wat gaat er mis en wat kunnen we verbeteren?
De belofte van de rechtsstaat...
is dat burgers door en tegen de overheid beschermd zijn...
invloed hebben op de macht van de overheid en ondersteuning krijgen als dat nodig is.
Maar die belofte wordt gebroken.
Het toeslagenschandaal liet zien dat burgers...
niet altijd de bescherming krijgen die ze van de overheid mogen verwachten.
De overheid keerde burgers haar rug toe en misbruikte haar macht.
Hetzelfde gebeurde in Groningen.
De overheid negeerde jarenlang klachten over de gevolgen van de gaswinning.
Het is duidelijk.
Er moet echt iets veranderen.
De Staatscommissie Rechtsstaat kreeg de opdracht om vanuit het perspectief...
van de burger de werking van de rechtsstaat te onderzoeken.
En voorstellen te doen voor hoe het beter kan.
Begin 2023 zijn we gestart met het onderzoek.
Sindsdien hebben we veel burgers en experts gesproken.
Een paar vragen stonden in het onderzoek centraal.
Welke problemen ervaren burgers in de werking van de rechtsstaat?
Wat gaat er allemaal mis en wat kan de overheid doen om dit te verbeteren?
We wilden vooral weten welke verbeteringen burgers het meest zouden helpen.
We hebben op verschillende manieren onderzocht waar burgers tegenaan lopen.
Op twaalf plekken in het land spraken we met mensen...
over hun ervaringen met de rechtsstaat.
Tijdens een open forum deelden burgers hun mening met ons.
En een burgerpanel heeft aanbevelingen gedaan...
voor hoe de rechtsstaat de burger beter kan beschermen.
We hebben ook inzichten uit de wetenschap en de praktijk verzameld.
Tijdens een hackaton werkten jonge ambtenaren in teams...
aan verbeteringen voor de rechtsstaat.
De staatscommissie concludeert dat er drie grote problemen zijn.
De rechtsstaat speelt een te kleine rol in het handelen van politici...
bestuurders en medewerkers van de overheid.
JASER: De belofte van de rechtsstaat zie ik als volgt terug...
ik zie dat er heel veel armoede is, maar ik zie wel...
dat de ouders het heel erg belangrijk vinden dat een student...
naar school gaat om een toekomst op te bouwen, zodat ze uit die armoede komen.
En de belofte van de rechtsstaat is dat iedere student...
het recht heeft om naar school te gaan.
Dat zien we dus onder andere terug doordat de student financieel wordt bijgestaan...
doordat er instanties zijn die inspringen om lesgeld te betalen...
maar ook om boekengeld te betalen.
Waardoor de student weer kans maakt om een toekomst op te bouwen.
Als de rechtsstaat die instanties niet in stand houdt en afpakt...
dan blijft die student in een cirkel van armoede...
en maakt nooit kans om uit die wereld te stappen.
Het beleid...
de wetgeving en de uitvoering van inkomensondersteuning zijn te ingewikkeld.
Het was compleet onduidelijk waar ik wel en niet recht op had.
Het is ook niet verteld dat zij maximaal verplicht waren om...
tot MBO twee niveau aan te bieden qua werk.
Het is ook niet verteld van: ‘Hey...
als jij het idee hebt dat je nog niet klaar bent om te werken...
kan je een medische keuring aanvragen’.
En dat was juist datgene geweest dat mij wel heel veel ellende had kunnen besparen.
Het gebeurt te vaak dat de overheid het moeilijk maakt...
voor de mensen om voor hun rechten op te komen.
BATYA: Mijn recht kan toch niet op deze manier ontnomen worden...
en dat ik niet een normaal bestaan heb hier in Nederland.
Dat ik eigenlijk niemand ben, staatloos.
Terwijl ik hier ter adoptie ben gesteld en er zit totaal geen bescherming in...
voor een kind dat getraumatiseerd is en die zorg nodig had.
Vanuit...
jeugdzorg waar mijn moeder toen vertrouwen in had.
Het feit dat ze mij in die situatie hebben gebracht en mij hebben laten zitten...
ik vind dat wel heftig.
De belofte van de rechtsstaat wordt gebroken.
Dat is het gevolg van politieke keuzes...
of juist het niet maken van die keuzes.
En burgers zijn daar het slachtoffer van.
Wij roepen daarom het parlement, de regering en de rechtspraak op...
om samen te werken aan het inlossen van de belofte van de rechtsstaat.
We doen tien verbetervoorstellen.
Die zijn gericht op het verbeteren van rechtsstatelijk leiderschap.
Het is belangrijk dat politici, bestuurders en ambtenaren...
de rechtsstaat als kompas gebruiken in het werk en dat ze daarin getraind worden.
Als jongeren het goede voorbeeld krijgen...
dan kunnen zij zelf ook beter bijdragen aan de rechtsstaat.
We doen ook voorstellen om het contact met de burger te verbeteren...
en burgers te betrekken bij het maken van beleid en regelingen.
Versimpel het beleid voor bestaanszekerheid.
Zo kunnen Saskia en anderen echt meedoen in onze samenleving.
En stel mensen beter in staat om voor hun rechten op te komen.
Voorkom daarmee dat het dertig jaar duurt...
zoals bij Batya, voordat een oplossing is gevonden.
De verbeteringen moeten ervoor zorgen...
dat burgers door en tegen de overheid beschermd zijn...
invloed hebben op de macht en ondersteuning krijgen als dat nodig is.
Wil je meer weten over de Staatscommissie Rechtsstaat...
ons onderzoek en de verbeteringen die we voorstellen?
Ga naar staatscommissierechtsstaat.nl