Rob mijn dank dat je aanwezig wilt zijn om te vertellen over de lange geschiedenis van het
overheidsinformatiseringsbeleid. Jij hebt daar op meerdere manieren een bijdrage aan geleverd.
Ook persoonlijk. Je hebt het ook heel mooi in beeld gebracht met een boek wat je erover
geschreven hebt. En daarmee ben je een ideale gesprekspartner om te reflecteren op dat beleid,
dat beleidsterrein. En ook verdere inkleuring erop te geven. En misschien is het aardig als
je eerst even vertelt vanuit welke rol en in welke tijdsframe je nou echt een directe betrokkenheid
had bij de ontwikkeling en vormgeving, of de implementatie van dat overheidsbeleid. En van
daaruit komen we vanzelf op die hele geschiedenis uit. wanneer ben jij voor het eerst in aanraking
gekomen met het informatiseringsbeleid voor de publieke sector? Dat is inderdaad al een hele
tijd geleden. Als ik het echt volledig zeg, ik begon in 1980 te werken bij de vereniging
van de Nederlandse gemeente. En dat was op de afdeling financiën. Maar daar was een
van de mensen was de medewerker die belast was met de afwikkeling van de, echt van de opheffing van
de SOAG, Stichting Ontwikkelingen Automatisering Gemeente. Dus toen begon ik ook opeens te merken
dat het onderwerp bestond. Ik ben toen in 1985 toen de nieuwe afdeling IBA bij de VNG werd
opgericht. Ben ik toen benoemd als afdelingshoofd. En vanaf dat moment heb ik natuurlijk actieve
belangstelling daarvoor gehad. Ik heb dat toen gedaan tot net 1991. Ik ben toen in dienst
getreden bij het studiecentrum voor technologie en beleid van TNO. Met als belangrijke motief
trouwens op dat moment, promoveren, want ik vond het openbaar bestuur wel leuk, maar ik had af en
toe wel behoefte aan reflectie. Dus vandaar dat dat zo was. Maar het grappige was dat TNO in
die tijd draaide van een input gefinancierde organisatie naar het output-gefinancierde,
wat betekende dat ik gewoon opdrachten moest gaan verwerven. En het grappige was,
dat door mijn netwerk natuurlijk, heel veel van die opdrachten uit het openbaar bestuur kwamen.
Dus in die tijd, mijn 1e opdracht was, dat is wel even leuk om te noemen, was het opstellen
van een structuurschetsdocumentaire informatievoorziening. In opdracht
van het ministerie van Binnenlandse Zaken. wat is voor jou de rode draad in die geschiedenis?
Ja ik weet niet of ik het bij 1 rode draad moet houden, maar een belangrijke is toch wel denk ik,
eentje, het is een heel nieuw terrein voor de overheid, wat niet vreemd is. maar de 2e,
de overheid leert slecht. Een van de dingen die ik daarin benoem, dat staat ook op de flaptekst
op de achterkant, is toen ik begon hiermee, was er een belangrijke commissie onder voorzitterschap
van de oud VNO-voorzitter Chris van Veen. Dat heette de CCOI, Centrale Commissie Overheids
Informatie voorziening. En die benoemde een aantal problemen die de overheid betroffen. En
dat waren voor een belangrijk deel gebrek aan deskundigheid, onvoldoende sturend vermogen,
gebrekkige financiële huishouding, enzovoorts. Het is een hele lijst die ook in mijn boek staat.
En dan heb ik het toch over, toen was ik net hoofd IBA, ik denk 1986/1987. Maar we kennen,
dat zal voor de meeste wat meer daarin zitten, de commissie Elias die toen een aantal jaar
geleden met name aandacht besteedde aan de overschrijdingen. Met name kostenoverschrijdingen.
En de kostenverspilling bij de rijksoverheid over de grote ICT-projecten. En die kwamen met een
analyse en een aantal aanbevelingen. Die eigenlijk exact hetzelfde waren als daarvoor. En vandaar dat
ik dus ook op de achterflap zeg: als het advies van de commissie van Veen was uitgebracht door
de commissie Elias, had nooit iemand het verschil gezien. En er zijn natuurlijk heel veel pogingen
gedaan, ook in die 25 jaar, om wel een soort van gestructureerd informatiseringsbeleid voor de hele
publieke sector te maken. Ja. Kun je daar eens op reflecteren? Of welke ontwikkelingen
je daarin ziet? En ook hoe dat thema leren daar dan inzit. Ja dat kan ik inderdaad wel. Dan moet
ik eigenlijk bij het begin beginnen, wat voor mij het begin was, wat voor mij als 1e indruk maakte,
en dan introduceer ik ook gelijk een van de bekende BZK-ambtenaar uit die tijd, Brussaard,
die begon in feite, ja ik was toen heel nieuw op dit terrein, tegenwoordig moet je informatica
hebben gestudeerd wil je hier iets aan doen, dat heb je zelf ook gedaan. Ik heb dat nooit gedaan,
ik ben een econoom. Dus ik moest alles nog leren. En ik was erg onder de indruk van
Brussaard die op een gegeven moment kwam met een soort macro beleid voor het informatiebeleid die
hij de structuurschetsen noemde. En dat waren eigenlijk een soort, kun je nu zeggen, grote
informatieplannen voor de hele rijksoverheid. Sterker nog, eigenlijk voor het hele openbaar
bestuur. Waarin stond hoe zaken geregeld moesten worden. En hij introduceerde daarbij begrippen
die mij toen in het begin helemaal niets zeiden. Trouwens vrijwel niemand eigenlijk.
Als centraal systeembeheerder en decentraal informatiebeheer. Maar het probleem was dat
achteraf gezien dat het eigenlijk briljant was. Sterker nog, ik heb mijn boek aan hem opgedragen.
Zoveel waardering heb ik voor hem. Maar ik moet ook tegelijk erbij zeggen: dat had ik niet in die
tijd. Want ik zag het ook niet. nou zo zie je in de loop van de tijd dat het wat verder is gekomen,
die structuurschetsen kwamen niet van de grond. Je hebt nog niks gezegd over de BIOS-nota.
Kun je daar eens wat over vertellen? Hoe kijk je daartegenaan? Want daar zie je
natuurlijk wel pogingen om inhoudelijk te sturen vanuit BZK. Ja dat verdient natuurlijk ook,
wel even leuk dat je dat aan mij vraagt, dat weet jij waarschijnlijk ook wel. Want ik ben in feite
toch de grondlegger geweest van de BIOS-nota, omdat ik toen in samenspraak met Jacob Kohnstamm
de motie heb opgesteld, die toen kamerbreed is opgenomen. En dat was net in het begin van mijn
IBA-tijd toen ik begon te zien hoe het allemaal in elkaar zat. Dat ik dacht: er zit ook helemaal
geen sturing op dit geheel, iedereen doet maar wat. Iedereen is technisch bezig. En wat je
nodig hebt is politiek inhoudelijke sturing. Nou daar was Jacob het volledig met me eens,
hij zei: ik kan dat nooit zo mooi formuleren, maar ik voel wel dat je gelijk hierin hebt. Dus ik ga
hierin mee. En ja de andere Kamerleden vonden dat eigenlijk ook een uitstekend idee, want die wisten
ook niet precies wat ze met het onderwerp moesten, dus het idee dat je aan Binnenlandse Zaken vroeg
om daar een samenhangende nota over te formuleren. Nou dat viel in goede aarde. Vervolgens ontstond
de situatie dat Jacob daar zelf staatssecretaris was en verantwoordelijk ook voor de opstelling van
zowel BIOS 1 als BIOS 2. En dat heeft denk ik in hoge mate goed gewerkt. Binnenlandse Zaken,
ik vind het misschien wel de beste periode van Binnenlandse Zaken. Op het terrein van de sturing
van overheidsinformatievoorziening. Ja. Als je nu kijkt naar een latere fase. Van het hele
informatiseringsbeleid. En dan gaan we eigenlijk naar zeg maar de eeuwwisseling. Daarmee zie je
dat natuurlijk de BIOS-nota's eigenlijk achter ons liggen. En dat het meer een sturing wordt
via programma's. Het nationale programma, het elektronische overheid eind jaren 90,
de nota digitale Delta, die komt bij economische zaken vandaan. De nota Andere overheid,
de compacte rijksbrede ICT-agenda, dat soort dingen. Hoe kijk jij daar de doorontwikkeling
na de BIOS-periode? Dus we laten de BIOS en de structuur schetsen achter ons. En we komen
in een meer themagewijze aansturing lijkt het haast. Ja, ik denk dat eerlijk gezegd zoals
dat op mij is overgekomen, ik weet dat het ook voor een aantal andere mensen dat dat voor een
belangrijk deel ook verwarrend is geweest. Het is niet altijd even duidelijk geweest. Er zaten
2 duidelijke dichotomieën in denk ik. In de 1e plaats in die tijd ontstond toen ook een soort,
ja hoe moet ik dat nou zeggen, een soort competentie concurrentie tussen ministerie
van Binnenlandse Zaken en het ministerie van Economische Zaken. Die hadden elk hun eigen
invalshoek over dikwijls dezelfde thema's. dat maakt het lastig. En in de 2e plaats kwam er toen
een belangrijke eigenlijk input vanuit Europa. In die tijd kan natuurlijk Al Gore vanuit de
Verenigde Staten met zijn elektronische snelweg. En dat gaf weer een nieuwe dimensie, ook aan de
overheidsinformatie, in de zin dat het ook laten we zeggen, economisch voor ons land belangrijk
begon te worden. Het kabinet kreeg ook een beetje de neiging dat wij misschien wel een beetje de
zaken aan het missen waren. Op Europese niveau is dat toen ook opgepakt en toen is er ook input
gekomen. En het rapport Bangemann in die tijd. En toen moesten wij er ook wat mee, en dat werd in
1e instantie opgepakt door economische zaken, maar Binnenlandse Zaken zagen dat zij toch ook stappen
moesten zetten om daar verder mee te komen. Of dat voor alle betrokkenen nou zoveel ontzettend veel
duidelijker werd, dat is een beetje de vraag. Het was voor een heel belangrijk deel ook een papieren
werkelijkheid.
Rob dank je wel voor jouw brede reflectie op ja toch wel 25 jaar informatiseringsbeleid vanuit BZK. Graag gedaan Jaap.