Ruth Engels: Welkom allemaal bij dit tweede webinar over de Nota Ruimte. Het komende uur gaan we u helemaal bijpraten over de inhoud en het proces hoe we komen tot
Ruth Engels: de Nota Ruimte. En daarbij behandelen we de belangrijkste bouwstenen, waaronder het programma NOVEX, Mooi Nederland en de participatie. Maar
Ruth Engels: voordat we daaraan beginnen, eerst een vraag aan de deelnemers. Want we zijn natuurlijk hartstikke benieuwd welke mensen er zitten te kijken. Dus vul alstublieft
Ruth Engels: in bij welke organisatie u werkt. En dan ga ik ondertussen eventjes de mensen aan tafel hier aan u voorstellen. Edo Kort welkom, fijn dat je er bent. Jij bent
Ruth Engels: programmamanager Nota Ruimte. Ik zei het net al kort, dit is het tweede webinar, waarom zitten we hier nu weer?
Edo Kort: Ja, de eerste webinar was nog voor zomer 2023. Toen zaten we nog vol in de voorbereiding van wat nu de contourennotitie is geworden. Die is in oktober
Edo Kort: gepubliceerd. Inmiddels zitten we vol in de voorbereiding van het volgende product: Ontwerpnota Ruimte. Dus wat ons betreft een heel goed moment om
Edo Kort: iedereen weer bij te praten.
Ruth Engels: Mooi, ik ben benieuwd. Daar gaan we straks alles over horen. Tegenover jou zit Errik, ook de tweede keer in het webinar, welkom weer! Jij bent inhoudelijk
Ruth Engels: coördinator van de Nota Ruimte. Wat doe je in die rol precies?
Errik Buursink: Van alles, maar het is een soort eind en hoofdredactie rol eigenlijk. Het is mijn taak om alle inhoud bij elkaar te brengen en in een mooie tekst te vervatten.
Ruth Engels: Hartstikke fijn, leuk! En naast jou zit maar Marleen de Ruiter. Marleen, dit is jouw eerste keer bij het webinar. Jij werkt aan de handreikingen bij Mooi Nederland.
Ruth Engels: Heb je er een beetje zin in?
Marleen de Ruiter: Ja, hartstikke leuk om hier aan tafel te zitten. Best spannend, maar ik heb zin om iets om over Mooi Nederland en onze handreikingen te vertellen.
Ruth Engels: Hartstikke fijn! U hoort het, wij hebben er in ieder geval zin in, dus we gaan aan de slag! Ik kijk eerst even naar de reacties in de poll. Die lopen massaal binnen. Ik zie
Ruth Engels: heel veel mensen die bij provincie werken, gemeenten en collega's van het Rijk. Dat is altijd fijn. Ook adviesbureaus en het bedrijfsleven. Zijn dit ook de
Ruth Engels: organisaties waar jullie mee samenwerken, Edo?
Edo Kort: Ja, zeker. Heel nauw zelfs, we werken heel nauw samen. Binnen het Rijk, met alle departementen die iets in de ruimte hebben, maar ook heel nauw met provincies
Edo Kort: en gemeenten, bijvoorbeeld via het programma NOVEX en de NOVEX-gebieden, waar we straks nog meer over zullen horen. Maar voor ons is het natuurlijk heel
Edo Kort: belangrijk dat het nationale kader dat we maken, straks doorwerking heeft naar naar de provinciale, gemeentelijk niveaus en ook de waterschappen natuurlijk.
Edo Kort: Het is heel belangrijk en heel goed om te horen dat zij hier aanwezig zijn.
Ruth Engels: En los van mede-overheden, werken jullie ook samen met bedrijfsleven of maatschappelijke organisaties?
Edo Kort: Ja, we een vrij uitgebreid participatietraject, waar we het ook later vandaag nog over zullen hebben, waarin we niet alleen dus de overheden proberen te
Edo Kort: bereiken, maar juist ook maatschappelijke organisaties, bedrijfsleven én de inwoners van Nederland. Want dat is natuurlijk uiteindelijk voor wie we het
Edo Kort: allemaal doen.
Ruth Engels: Heel goed. Tijdens dit webinar zullen we vaker vragen aan u voorleggen. En u kunt natuurlijk ook vragen stellen aan ons. Dat kan u doen via de chat. Probeer de
Ruth Engels: vragen kort en bondig te houden, want dan kan ik ze zoveel mogelijk in dit gesprek verwerken. Edo, tijdens het vorige webinar was het kabinet nog
Ruth Engels: missionair, zoals we dat zo mooi zeggen. Dat was voor de zomer. Nu hebben we een demissionair kabinet. Is er iets veranderd in jullie werkwijze?
Edo Kort: Ja, in zekere zin natuurlijk wel. Kijk, er zijn verkiezingen geweest, de formatie loopt nu, dus er komt een keer een nieuw kabinet. Wanneer weten we natuurlijk niet.
Edo Kort: Tot die tijd is daar ook niks controversieel verklaard door de Tweede Kamer, dus werken we door. Hè, de politieke opdracht is in zekere zin niet veranderd, maar je
Edo Kort: merkt natuurlijk dat op inhoud andere thema's beginnen te spelen. Voor de Nota Ruimte is het dus vooral heel belangrijk dat ze doorgaan, maar ook vooral de
Edo Kort: analyses en op basis van feitelijke materiaal ons werk voorbereiden, zodat we ook goed voorbereid zijn voor een volgend kabinet. Ja, en of een volgend kabinet
Edo Kort: ook nog de Nota Ruimte wil, dat weet ik niet, ik kan geen koffiedik kijken. Maar ik ga uit van wel, want de opgaven zijn niet verdwenen.
Ruth Engels: En jij zei heel kort 'niet controversieel verklaard'. Wat betekent dat?
Edo Kort: Dat betekent eigenlijk dat de Kamer zegt: "jullie kunnen doorgaan met het werk dat jullie doen", totdat de Kamer zegt: "ja, sorry dit wordt nu te gevoelig, te groot,
Edo Kort: te ingewikkeld. Stop."
Ruth Engels: Hartstikke mooi. Nou, en daarom gaan wij u dekomende tijd bijpraten over wat we allemaal doen aan die Nota Ruimte. Dan gaan we in eerste instantie samen
Ruth Engels: met Errik en Edo in gesprek over de Contourennotitie. Die is in oktober opgeleverd, dus daar ben ik hartstikke benieuwd naar. Marleen gaat daarna iets
Ruth Engels: meer vertellen over de handreikingen van Mooi Nederland. Dan krijgen we even een wissel in de studio en krijgen we drie nieuwe gasten aan tafel. Katja en Saskia
Ruth Engels: komen dan iets te vallen over wat misschien wel de belangrijkste bouwsteen is voor de Nota Ruimte: het programma NOVEX. En uiteindelijk zal Nathalie ons
Ruth Engels: meenemen in het participatieproces. Ik zeg: tijd voor het eerste onderwerp! En het eerste onderwerp beginnen we ook weer met een vraag aan de deelnemers:
Ruth Engels: hoe bekend bent u eigenlijk met de Contourennotitie? Heeft u die wellicht al gelezen? Heeft u er wellicht al iets over gehoord? Nou, dat hopen we toch in
Ruth Engels: ieder geval, of zegt het u nog helemaal niks? En dan willen we dat ook heel graag weten, want dan kunnen we goed daarover bijpraten. Ik krijg al wat dingen
Ruth Engels: binnen. Veel mensen hebben er in ieder geval al van gehoord, ook al een aantal die hem hebben gelezen. Dat is helemaal mooi. Dan kunnen we dieptevragen
Ruth Engels: verwachten, Errik. Maar Edo, wat staat er eigenlijk in die Contourennotitie?
Edo Kort: Goed om te horen dat de meeste mensen er in ieder geval van gehoord hebben. We zijn de afgelopen maanden ook behoorlijk "on tour" geweest door het land
Edo Kort: om iedereen te vertellen over de inhoud. Je zou kunnen zeggen dat de contourennotitie een beetje uit twee delen bestaat. Het eerste deel schetst het
Edo Kort: waardekader en het 'waarom' van de Nota Ruimte. We zien dat er ontzettende opgaven zijn in de leefomgeving, bijvoorbeeld voor landbouw en natuur, voor
Edo Kort: verstedelijking, woningbouw, water en bodemsturend, allemaal van dat soort principes. Het is enorm waar we voor staan met elkaar. Tegelijkertijd zien we dat
Edo Kort: er een aantal contextfactoren spelen die het misschien nog wel ingewikkelder maken. Demografische groei, we verwachten dat Nederland echt nog wel qua
Edo Kort: inwonersaantal misschien nog wel twee, drie miljoen mensen erbij krijgen tot 2050. Meer mensen betekent ook meer woningen, meer energie en bijvoorbeeld
Edo Kort: meer werk. We lopen tegen planetaire grens aan. Als het gaat om grondstoffen, maar ook het verlies van biodiversiteit. We zien in Nederland ook sociaal-culturele
Edo Kort: verschillen ontstaan. In de Nota Ruimte beschrijven we ook dat we willen afstappen van het adagium wat in de ruimtelijke ordening vaak gebruikt wordt,
Edo Kort: namelijk: sterker maken, wat sterk is. Maar dat we juist op zoek gaan naar: kunnen we sterker maken, wat sterk moet zijn? Met daar een hele onderscheidende rol
Edo Kort: voor verschillende regio's. En we beschrijven de internationale onafhankelijkheid. Als je die dingen bij elkaar optelt, die opgaven en die contextfactoren, dan komen
Edo Kort: wij tot de conclusie: ja, we hebben echt héél Nederland nodig om die opgaven met elkaar een plek te kunnen geven. Hoe we dat precies gaan doen en welke
Edo Kort: keuzes er qua inhoud bij horen, beschrijven we in de drie bewegingen. En als leidraad gebruiken we daar een waardekader, 3afwegingsprincipes (probeer
Edo Kort: altijd te combineren in opgaven, probeer het niet af te schuiven op de toekomstige generatie en probeer bij ontwikkelingen altijd rekening te houden
Edo Kort: met de identiteit van het gebied), voor.
Ruth Engels: En volgens mij kennen we die afwegingskaders nog uit de NOVI, hè?
Edo Kort: Ja, dat zijn eigenlijk de afwegingprincipes die ook bij de vorige Nota Ruimte, de NOVI, zijn gebruikt. En daar voegen we ook aan toe: streven naar brede welvaart
Edo Kort: en streven naar ruimtelijke kwaliteit. Marleen zal daar straks wat meer over zal zeggen.
Ruth Engels: Harstikke goed, dus even kort samengevat: de Contourennotitie is eigenlijk de opmaat naar de Nota Ruimte. In deze notitie worden de eerste richtingen en
Ruth Engels: bewegingen geschetst. Over bewegingen gesproken, Errik, er staan ook 3 duidelijke bewegingen in. Kun je iets meer vertellen over die inhoud?
Errik Buursink: Ja. Klopt, het zijn inderdaad 3 bewegingen. In de Nota Ruimte zullen, meer dan in de in de NOVI, de keuzes centraal staan. We gaan natuurlijk proberen om allerlei
Errik Buursink: slimme functiecombinaties te agenderen. Maar er moeten ook echt keuzes gemaakt worden over wat wel, wat niet, waar, hoe en onder welke
Errik Buursink: voorwaarden? En die keuzes maak je natuurlijk sectoraal. Die gaan over bepaalde onderwerpen en die onderwerpen willen we eigenlijk integraal benaderen. Die
Errik Buursink: brengen we met elkaar in verband binnen die 3 bewegingen. Dus de meest nauw op elkaar betrokken sectorale onderwerpen komen in die 3 bewegingen bij
Errik Buursink: elkaar. Het is een beweging over landbouw en natuur, een beweging over de energietransitie, circulaire-economie en een beweging over de ontwikkeling van
Errik Buursink: regio's, verstedelijking zit daar onder andere in. En in de Contourennotitie hebben we ook echt de keuzes, of de eerste richtingen, zoals we die in de Nota Ruimte
Errik Buursink: voor ons zien, beschreven.
Ruth Engels: En hoe zijn jullie gekomen tot die driedeling van bewegingen?
Errik Buursink: Ja, dat zijn eigenlijk de belangrijkste onderwerpen waar we op dit moment mee bezig zijn. Dus als je over 20 of 15 jaar opnieuw een Nota Ruimte zou maken, zou
Errik Buursink: je waarschijnlijk tot een andere indeling komen.
Ruth Engels: En hoe werken we die beweging verder uit? Want ze staan in de Contourennnotitie dus beschreven en daarin staat ook beschreven welke richting
Ruth Engels: we opgaan. Hoe gaan we daarmee dan verder richting de Nota Ruimte?
Errik Buursink: Ja, in de Contourennotitie geven we aan welke kant we uitdenken. Dat zijn vaak ook nog wat algemene formuleringen, het wordt nog niet zo heel plaats bepaald.
Errik Buursink: Maar toch kun je daar al wel het een en ander uit afleiden. Dus bijvoorbeeld voor de eerste beweging, over landbouw en natuur, daar is de inzet heel erg om op
Errik Buursink: basis van het water- en bodemsysteem, dus op basis van watersysteem en grondsoorten, keuzes te maken over de toekomst van de landbouw en de
Errik Buursink: ontwikkeling van de natuur. En dan zie je bijvoorbeeld dat je op de zandgronden tot een heel andere inzet komt dan in het veenweidegebied of rond een grote
Errik Buursink: rivieren. En op de zandgronden kun je dan bijvoorbeeld landbouw en natuur gaan combineren met een soort fijnmazige menging van natuur en kleine
Errik Buursink: landschapselementen, terwijl je ook nog steeds aan landbouw doet. Terwijl als je hele grote wateropgave hebt, zoals rondom de grote rivieren, dan biedt dat juist
Errik Buursink: kansen voor een soort grootschalige inzet op natuurontwikkeling. Nou, voor de tweede beweging kun je denken aan corridors die we willen gaan aanwijzen. Je
Errik Buursink: hebt nu in heel Nederland distributiecentra en we denken eraan om een aantal corridors in Nederland echt bewust aan te wijzen. Daar willen we eigenlijk dat
Errik Buursink: soort activiteiten concentreren. Geldt ook voor energie-intensieve activiteiten rondom energieclusters. En de derde beweging is ook wel echt een afscheid van
Errik Buursink: hoe we het voorheen deden, als het gaat om regionale ontwikkeling gaan we veel meer kijken naar alle regio's in Nederland. We gaan kijken naar hoe die
Errik Buursink: kunnen bijdragen aan het opvangen van de bevolkingsgroei, maar ook een soort economische diversificering op basis van onderscheidende regionale
Errik Buursink: ontwikkeling. Dus dan ga je kijken: wat kan een regio als Twente of Friesland nou binnen Nederland echt bijdragen? Hoe past daar een verstedelijkingsstrategie bij?
Errik Buursink: En als je daar dan door je ogenharen naar kijkt, dan zie je wel dat er een soort verschuiving in het zwaartepunt gaat optreden. Dus minder eenzijdig gericht op
Errik Buursink: de huidige groeiregio's en dat we ook andere delen van Nederland gaan benutten voor de ontwikkeling.
Edo Kort: Dat betekent natuurlijk niet dat heel Nederland een Randstad wordt. Maar het moet altijd passen bij de regionale identiteit die er nu al is.
Errik Buursink: Ja, dat is wel een terugkerend element in die Contourennotitie maar zeker ook in de nota, zoals we het voor ons zien. Dat de onderscheidende regionale identiteit,
Errik Buursink: de kansen, de opgaven, die zijn ook weer het uitgangspunt. En dat zal ook bij de uitvoering van het stuk, bij de doorwerking, een belangrijke rol spelen.
Ruth Engels: Mooi en in de Contourennotitie wordt ook al aangekondigd dat jullie gaan werken met 'hoofdstructuren', wat zijn dat precies? Is dat iets nieuws? Hebben we
Ruth Engels: dat ook in eerdere versies van nota's gedaan? Kun je er iets meer over vertellen?
Errik Buursink: Bij de ruimtelijke ordening horen ook kaarten. Kaartbeelden dat hebben we in het verleden. Als Rijk hebben we nota's Ruimtelijke Ordening en nota's Ruimte
Errik Buursink: gemaakt. Nou, je ziet hier 2 mooie voorbeelden van kaarten uit het verleden. De linker kaart, is de kaart uit de 2e Nota Ruimtelijke Ordening.
Ruth Engels: En welk jaar was dat?
Errik Buursink: Dat was halverwege jaren '60. En het interessante van die kaarten is dat die altijd een soort weerspiegeling zijn van niet alleen de opgave waar je voor staat, de
Errik Buursink: richting die je uit wil, maar ook de rol die het Rijk voor zichzelf ziet weggelegd. In de tijd van de tweede nota had je een heel duidelijke top down sturing vanuit de
Errik Buursink: nationale overheid om die grote opgaven die er toen waren (tijd van de wederopbouw, snelle bevolkingsgroei, economische expansie) om die op te
Errik Buursink: vangen. En dat wordt weerspiegeld in die kaart, dat is echt een kaart die sturing geeft aan de opgave vanuit de nationale overheid naar de regio's toe. En die
Errik Buursink: rechter kaart, die is van 20, 30 jaar later, dus die is in de jaren '90 gemaakt van de 4e Nota Ruimtelijke Ordening. Toen zei het Rijk eigenlijk: nou, we gaan veel meer
Errik Buursink: aansluiten bij de ontwikkelingen zoals ze zijn. Dat past ook bij de tijdgeest en dat zie je ook in die kaart wel weerspiegeld. Die is veel minder precies, is veel
Errik Buursink: conceptueler en laat veel meer ruimte voor nadere uitwerking. En wij gaan dus ook voor die Nota Ruimte...
Ruth Engels: Ik wou net zeggen: hoe gaat het er dan in de Nota Ruimte uitzien?
Errik Buursink: Dat is een grote zoektocht. Het Rijk heeft nu voor zichzelf best een stevige rol weggelegd voor in de ruimtelijke ordening. De opgave zijn ook weer groot.
Errik Buursink: Tegelijkertijd is de samenleving echt veranderd en de verhouding tussen Rijk en andere overheden is ook heel anders dan in de jaren '60. Dus de manier waarop
Errik Buursink: wij onze kaarten gaan tekenen, de visiekaart, maar ook allerlei sectorale kaarten. Die laatste gaan bijvoorbeeld over: waar komen de woningen, waar komen de
Errik Buursink: nieuwe spoorlijnen, hoe gaan we met de landbouw om? Dat wordt samen een nationale ruimtelijke hoofdstructuur. En de manier waarop je die kaarten tekent,
Errik Buursink: moet weer een uitdrukking zijn van de rol van de overheid, de manier waarop willen samenwerken, maar ook van de omvang van de opgave en de richting die
Errik Buursink: we op willen. Ruth Engels: Maar we zijn dan toch natuurlijk wel een beetje benieuwd: wordt het meer richting de 2e nota of meer richting de 4e nota? Wordt het meer gedetailleerd of
Ruth Engels: meer abstract? Errik Buursink: Nou ja, ik denk dat we wel weer naar een meer gedetailleerde ruimtelijke hoofdstructuur gaan, ook met meer kaarten dan we voorheen gewend waren.
Errik Buursink: Completer. En ook met meer ideeën over hoe de doorwerking gaat zijn. En Marleen gaat zometeen iets vertellen over handreikingen. We willen niet alleen
Errik Buursink: kaarten maken, maar daar hoort ook tekst bij, verbeeldingen van hoe we, bijvoorbeeld als je een nieuwe wijk bouwt, dat voor ons zien. Omdat wij dat ook
Errik Buursink: belangrijk vinden, vanuit allerlei nationale ambities.
Ruth Engels: Dus meer ontwerpprincipes?
Errik Buursink: Ja, bijvoorbeeld uitvoeringsprincipes, ontwerpprincipes, waar je als lagere overheden ook echt wat aan hebt.
Ruth Engels: En jij noemde net al, er komt straks een fysieke kaart. Er komen ook kaarten voor die bewegingen die je schetst, en ook sectorale kaarten. Kun je een paar van die
Ruth Engels: onderwerpen opnoemen voor de sectorale kaarten?
Errik Buursink: Nou, woningbouw is natuurlijk een belangrijke. Waar komen de nieuwe grootschalige woningbouwlocaties? Tot 2030 weten we dat. Daarna zijn er allerlei
Errik Buursink: ideeën en plannen. En als Rijk hebben we de ambitie om voor de periode na 2030 een nieuwe ronde grootschalige woningbouwlocaties aan te wijzen.
Errik Buursink: Woningbouw staat nooit op zichzelf, dus dat gaat weer gepaard met een verhaal over regionale economische ontwikkeling en bijvoorbeeld uitbreiding van de
Errik Buursink: infrastructuur. Hoe ga je om met het water- en bodemsysteem? Dus die kaarten, die moeten uiteindelijk ook allemaal bij elkaar passen. Het is niet zo dat dat een
Errik Buursink: verlanglijstje van allerlei departementen of belangengroeperingen is. Het moet een integraal verhaal worden en daar gebruiken we ook die bewegingen weer
Errik Buursink: voor. Dus die bewegingen krijgen ook hun eigen kaart, die eigenlijk een integraal verhaal verbeeldt.
Ruth Engels: En nemen jullie daar ook iets minder fysieke aspecten, zoals gezondheid in mee?
Errik Buursink: Ja, sommige dingen zijn meer of minder geschikt om op de kaart in te tekenen. Gezondheid zit vaak heel erg in de inrichting van de leefomgeving dus dat is iets
Errik Buursink: wat eerder in de handreikingen bij de kaarten over verstedelijking terechtkomt. We tekenen niet in detail op de kaart in waar nou precies, nou ja, bijvoorbeeld
Errik Buursink: een speeltuin komt. Dat is niet de rol van het Rijk, dat werk je op lokaal niveau werk.
Ruth Engels: Ik zie een kritische vraag binnenkomen van Leonie en die ga ik aan Edo tellen. Ze zegt: op dit moment lijken de provincies nog niet echt sturing te accepteren van
Ruth Engels: het Rijk, zie de novo's en de povi's, de provinciale omgevingsplannen. Hoe wil het Rijk die regie nu wel realiseren?
Edo Kort: Nou, ik denk dat dat het een beetje van twee kanten komt. Wij werken nu aan het nationale kader, maar we hebben het straks uitgebreid over het programma
Edo Kort: NOVEX en over de NOVEX-gebieden en die leveren ons hele concrete input vanuit de provincies over hoe zij denken, nationale opgaven, maar ook
Edo Kort: provinciale opgaven een plekje binnen de provinciegrenzen te geven. Ja, net als dat de Nota Ruimte straks niet een optelsom van sectorale belangen wordt, is dat
Edo Kort: hier ook het geval. Dus je probeert dan alles bij elkaar te nemen en te kijken: hoe kunnen we dat zo goed mogelijk passend maken? Het is wel belangrijk dat daar
Edo Kort: altijd ook een stukje een nationale sturing bij komt kijken, maar dat er ook altijd ruimte blijft voor provinciale en gemeentelijke invulling. Want die provinciale en
Edo Kort: gemeentelijke praktijk, die kennen wij natuurlijk niet door en door. Dus het zal zal daar ergens tussenin zitten, in dat je aangeeft 'hier moeten we heen', maar met
Edo Kort: ruimte voor het maatwerk wat alleen provincies, gemeenten en waterschappen zelf kunnen leveren.
Ruth Engels: Ja, en straks staan we daar even langer bij stil, als we praten over het programma NOVEX.
Edo Kort: Ja. Edo Kort: En het leuke daaraan vind ik dus dat we deze exercitie ook doen en daarmee ook dus de beelden en de voorstellen van de provincies écht een hele belangrijke
Edo Kort: plek geven in de uitwerking van zo'n nationaal kader. In plaats van van bovenaf zeggen: dit is het en succes ermee.
Ruth Engels: Nog even terug op de hoofdstructuren, jullie werken daar nu aan. Hoe werken jullie daaraan? Werken je er ook met andere ministeries aan, met andere
Ruth Engels: overheden? Hoe komen jullie tot die kaarten?
Errik Buursink: Ja, dat is echt een een proces van constante afstemming. Wij doen ons eigen huiswerk. Bijvoorbeeld binnen het programma Mooi Nederland waar we stelt-dat-
Errik Buursink: verkenningen doen. De provincies hebben een ruimtelijke voorstellen gemaakt. Dat confronteren we allemaal met elkaar. Dat bespreken met de departementen
Errik Buursink: die hun eigen programma's hebben, hun eigen inhoud maken. Het is zowel interdepartementaal, dus tussen de ministeries, als interbestuurlijk met de
Errik Buursink: provincies en afgeleid ook met de gemeenten. Het is een soort proces om te komen tot een gezamenlijk inzicht van welke kant het op moet.
Ruth Engels: Hartstikke mooi, fijn! En die kaarten die landen dan ook weer in de Nota Ruimte. Dus daarmee is dat één van de belangrijkste bouwstenen om te komen tot die
Ruth Engels: Nota Ruimte.
Edo Kort: Ja, die kaarten zijn heel belangrijk voor de Nota Ruimte. Die gaan daar ook echt iets aan toevoegen. Maar de Nota Ruimte bestaat uit meer dan alleen dat. Dus er
Edo Kort: zitten ook gewoon tekst achter keuzes, beelden. Dus die bouwstenen die komen vanuit de provincies, vanuit het programma NOVEX en de NOVEX-gebieden, die
Edo Kort: zijn belangrijk. Maar ook de verbeelding en het streven naar ruimtelijke kwaliteit, waar we met onze collega's van Mooi Nederland aan werken. We werken heel
Edo Kort: nauw samen met alle nationale programma's van de verschillende departementen, waarin ook de programma's zoals de NPLG of water en bodem
Edo Kort: sturend, die ook plannen, visies en doelen aan het ontwikkelen zijn. Daar werken we mee samen, zodat we straks met z'n allen wel verschillende programma's
Edo Kort: hebben, maar die allemaal wel in nauwe samenwerking met elkaar streven naar hetzelfde. Dus dat is best een opgave met elkaar, maar wel heel leuk om te doen.
Ruth Engels: Hartstikke mooi, fijn dank voor de toelichting. We gaan zo door naar Marleen. En ik wil nog een oproep doen aan de deelnemers: stel ook vooral jullie vragen in de
Ruth Engels: chat, want we vinden het hartstikke leuk om vragen die nu spelen, gelijk in het gesprek te te behandelen. Dus kom maar op met die vragen. Dan is het tijd voor
Ruth Engels: het volgende onderwerp. En voordat we gaan praten over de handreikingen van Mooi Nederland, eerst natuurlijk weer een vraag aan de deelnemers: bent u in uw
Ruth Engels: werk eigenlijk bezig met ruimtelijke kwaliteit? Dus beantwoord vooral de vragen. Dan ga ik vast even aan Marleen vragen wat ruimtelijke kwaliteit eigenlijk is. Of,
Ruth Engels: wat verstaan jullie daaronder bij Mooi Nederland?
Marleen de Ruiter: Ja, dat is een goeie vraag, daar hebben we best wel lang over gediscussieerd. Gebruik je de term omgevingskwaliteit of blijf je bij ruimtelijke kwaliteit? En wij
Marleen de Ruiter: hebben ervoor gekozen om ons aan de oudste definitie te houden die we kennen. Dat is die uit de Romeinse tijd eigenlijk nog, de definitie van Vitruvius. En
Marleen de Ruiter: dat is de balans tussen de functionele waarde, de toekomstwaarde en de belevingswaarde. En dat vullen we aan met herkomstwaarde voor erfgoed.
Ruth Engels: Hartstikke mooi, en ik zie al antwoorden binnenkomen. Er zijn mensen continu bezig met ruimtelijke kwaliteit. Nou, dat klinkt volgens mij hartstikke goed. Ook
Ruth Engels: mensen helemaal niet. Hoe doen jullie dat binnen Mooi Nederland?
Marleen de Ruiter: Ja, binnen Mooi Nederland zetten we ontwerpend onderzoek in om tussen al die opgaven die in Nederland spelen, bij de wederopbouw van Nederland, om daar
Marleen de Ruiter: die balans in te zoeken. En dat doen we op nationaal niveau, bijvoorbeeld door lange termijn toekomstverkenningen in te zetten. Nou, die zijn onder andere
Marleen de Ruiter: ondersteunend aan de kaart waar Errik het net over had. Maar dat doen we ook ook op lokaal en regionaal niveau, en daar hebben we dus de 8 handreikingen
Marleen de Ruiter: voor. In die 8 handreikingen beschrijven we eigenlijk een aanpak voor veel voorkomende combinaties van opgaven die spelen op lokaal niveau. En daar
Marleen de Ruiter: komt een aanpak uit om ruimtelijke kwaliteit te krijgen, maar ook om de versnelling te vinden met die opgaven die spelen.
Ruth Engels: En kun jij een voorbeeld geven van één van die thema's, je zegt 'we hebben er 8'.
Marleen de Ruiter: Een mooi onderwerp die tot de verbeelding spreekt, is naoorlogs wijken. Nou, als we ergens iets veel van hebben in Nederland, dan zijn het naoorlogse wijken. We
Marleen de Ruiter: hebben naar de wijken gekeken. De jaren '50, '60 wijken, maar ook de jaren '70, '80 wijken. En als je daar dus een aanpak voor ontwikkelt, kan je op heel veel
Marleen de Ruiter: plekken in Nederland aan de slag. En de opgave die we daarin bekijken zijn de verduurzaming van de openbare ruimte, verduurzaming van de woningen zelf,
Marleen de Ruiter: bijvoorbeeld het isoleren daarvan, maar ook kijken of we kunnen bijbouwen woningen kunnen bijbouwen om een doorstroom te genereren, of gewoon
Marleen de Ruiter: omdat mensen echt een woning nodig hebben in die wijken.
Ruth Engels: En dit zijn ook thema's waar natuurlijk gemeentes ook heel actief meewerken. Hoe werken jullie samen met gemeentes dat deze handreiking ook echt bruikbaar
Ruth Engels: zijn voor hun?
Marleen de Ruiter: Wij hebben per thema, dus voor alle 8 handreikingen hebben we een alliantie opgesteld. Bij bijvoorbeeld de handreiking voor naoorlogse wijken hebben we
Marleen de Ruiter: met zeker 10 gemeentes samengewerkt, maar ook met ministeries en met kennisinstellingen, en bijvoorbeeld staatbosbeheer en de Rijksdienst voor
Marleen de Ruiter: Cultureel Erfgoed. Dus in zo'n alliantie zaten eigenlijk zoveel mogelijk partijen waarvan we input wilden hebben voor die handreikingen. En daarbij hebben we
Marleen de Ruiter: ook botsproeven georganiseerd. In die proeven leggen we voor: gegeven dat dit de aanpak is waar we aan denken, kunnen jullie daar in jullie gemeenten mee aan
Marleen de Ruiter: de slag en daar hebben we ook weer hele waardevolle input opgehaald.
Ruth Engels: Mooi, dank je wel. En kun je nog iets meer vertellen over die handreikingen, wat staat er dan precies in?
Marleen de Ruiter: Ja. Ten eerste staan daar gewoon hele goede voorbeelden in, want die zijn er. En die voorbeelden, die kunnen we al gebruiken ter inspiratie, maar die hebben we
Marleen de Ruiter: ook geanalyseerd. Waarom zijn dit nou de best-practices, wat is hier goed gelukt? En daar hebben we leidende principes uit gehaald voor een aanpak, een soort
Marleen de Ruiter: stappenplan. Met welke partners werken samen? Welke opgaven spelen er? Hoe combineer je die? Omdat het ontwerpend onderzoek is, hebben we daar
Marleen de Ruiter: inrichtingsprincipes voor ontwikkeld, waar bouwstenen bij horen. Maar ook welk instrumentarium zet je in? Ik kan me voorstellen dat dat wat abstract klinkt.
Marleen de Ruiter: Daarom heb ik een voorbeeld meegenomen van groenblauwe dooradering van het landschap.
Ruth Engels: Groenblauwe dooradering, help ons even. Wat is dat?
Marleen de Ruiter: Ja, dat is dus een term die tot de verbeelding moet spreken. Dooradering van je lijf, zo ook het dooradering van het landschap met groen (natuur) en blauw
Marleen de Ruiter: (water). Dan moet je denken aan een soort netwerk of een structuur door het landschap van blauwe elementen (singels, beekjes) en groene elementen
Marleen de Ruiter: (wilgen, grienden), en dat alles moet zorgen voor meer diversiteit in het landschap. Wat natuurlijk ten bate komt van flora en fauna, wat er doorheen kan
Marleen de Ruiter: bewegen en natuurlijk de waterhuishouding van het landschap.
Ruth Engels: Als ik buiten de stad fiets, dan heb ik toch het gevoel dat we overal al groen en blauw hebben. Wat zijn dan echt de nieuwe accenten?
Marleen de Ruiter: Dat kan je op dat plaatje zien. Groen grasland heeft niet altijd de hoogste ecologische waarde, of de hoogste biodiversiteit, maar zodra je daar houtwallen
Marleen de Ruiter: of watertjes in aanlegt, dan doet het meer voor de waterhuishouding en kunnen bijvoorbeeld vogels zich er beter in vestigen. Het doet meer voor de flora en de
Marleen de Ruiter: fauna. Dus wij kunnen wel zeker in het landschap ook elementen, die bijvoorbeeld in het Twents coulissenlandschap al bestonden, weer terugbrengen.
Marleen de Ruiter: En bijvoorbeeld met het vernatten van onze typische weilanden en polders toch voor meer diversiteit in de natuur zorgen.
Ruth Engels: Mooi, ik krijg nog een vraag binnen van Mandy. Die gaat toch weer eventjes over die naoorlogse wijken. Of jullie daar ook ondergrondse ruimte in meenemen.
Marleen de Ruiter: Dat vind ik een hele leuke vraag, want dat is hartstikke belangrijk. Kijk al die opgaven die bij elkaar komen, zoals ruimte voor klimaatadaptatie, ruimte voor een
Marleen de Ruiter: nieuwe vorm van mobiliteit, energietransitie, die vragen bovengronds aandacht, maar ook behoorlijk veel aandacht ondergronds. Denk aan kabels, leidingen,
Marleen de Ruiter: plekken waar waterinfiltratie plaats moeten vinden, boomwortels vragen enorm veel ruimte en ook veel volle grond, een vitale bodem, dus dat hebben allemaal
Marleen de Ruiter: meegenomen. Ja.
Ruth Engels: Mooi en Mandy vraagt ook nog: zijn die handreikingen al beschikbaar of wanneer kunnen we die zien?
Marleen de Ruiter: Ja, nou, ze zijn zo goed als klaar. Wat we nog wel willen doen, is ze presenteren aan de ministers van de betrokken departementen. Dat gaan we in februari doen
Marleen de Ruiter: en daarna komen ze online. Daarna gaan we ze publiceren. Dan geven we natuurlijk de nodige ruchtbaarheid aan, maar als u ze niet wil missen, als de
Marleen de Ruiter: deelnemers ze niet willen missen, kunnen ze naar www.mooinederland.nu en zich inschrijven voor de nieuwsbrief en dan krijg je een seintje.
Ruth Engels: Hartstikke mooi, dus we kunnen ze in maart, of zo ongeveer rond die periode verwachten?
Marleen de Ruiter: Ja Ruth Engels: Nou, hartstikke fijn! En Edo, we hebben het eigenlijk ook hier over de Nota Ruimte. Landen die handreikingen dan ook in de Nota Ruimte straks.
Edo Kort: Ja, zeker. Dit biedt ontzettend mooie inspiratie, ook voor het product waar wij aan werken. Ik legde het net al uit, we maken een nationaal kader, maar er is ook nog
Edo Kort: ruimte voor regionale invulling. Dus ik denk dat die handreikingen hele mooie voorbeelden zijn van oké, als dit op nationaal niveau de richting is, hoe kan ik dat
Edo Kort: dan regionaal of lokaal invullen? En dan geven de handreikingen heel veel inspiratiemateriaal om dat te doen. We proberen ook te kijken naar: zijn daar een
Edo Kort: aantal inrichtingsprincipes die op het lokale niveau dus heel belangrijk kunnen zijn, die we ook op nationaal niveau zouden kunnen toepassen? Dus het belang van
Edo Kort: van knooppuntontwikkeling, om maar iets te noemen. Dat soort elementen. Kunnen we die nou ook op een hoger schaalniveau toepassen? Op die manier
Edo Kort: kan het misschien bijvoorbeeld ook een verrijking zijn voor die hoofdstructuur. Dat je zegt: dit is de kaart, maar dit zijn de inrichtingsprincipes op lokaal niveau die
Edo Kort: je daarbij zou kunnen hanteren.
Ruth Engels: Hartstikke mooi, fijn. Dank Marleen voor je toelichting. Ik kijk nog even naar vragen, die vallen mee, dus ik denk een heel helder verhaal. Volgens mij zijn we
Ruth Engels: toe aan het volgende onderwerp. Terwijl de nieuwe gasten aanschuiven heb ik eerst natuurlijk weer een pollvraag voor de deelnemers. En dat is in dit geval een
Ruth Engels: open vraag en we gaan het hebben over NOVEX. Dus de vraag is: wat zijn de grootsten ruimtelijke opgave voor de provincie, volgens u? We zijn heel
Ruth Engels: benieuwd of die ook overeenkomen met de beelden die wij natuurlijk zien. Ik ga weer even de gasten voorstellen. Nou ja, Edo, jij bent blijven zitten. Weet jij ook
Ruth Engels: van het volgende onderwerp alles af?
Edo Kort: Daar weet ik wel het één en ander vanaf en onze gasten nog veel meer dan ik. Maar zoals ik al zei, dit is heel belangrijke input. Die input van de provincies,
Edo Kort: gemeenten en waterschappen voor de Nota Ruimte. Zo wordt het niet alleen een nationaal feest, maar ook echt een gedragen verhaal.
Ruth Engels: Fijn, en naast jou is Nathalie aangeschoven. Jij werkt aan de participatie. Jullie hebben mensen gevraagd om op de stoel van de minister te gaan zitten. Dat
Ruth Engels: klinkt spannend.
Nathalie de Koning: Ja, we hebben online ruimte raadpleging gedaan, waar we inderdaad de mensen hebben gevraagd: wat zou jij nou kiezen als je minister zou zijn?
Ruth Engels: Leuk, daar horen we straks meer over. Tegenover jouw is Katja aangeschoven. Katja, jij bent het programmamanager NOVEX. Wat doen jullie precies binnen het
Ruth Engels: programma NOVEX? Katja Stribos: De kern van het programma NOVEX is dat ze samenwerken met andere overheden, aan het realiseren van onze gezamenlijke ambities. En dat doen we
Katja Stribos: eigenlijk in twee sporen. Het eerste spoor zijn de provincies. Die hebben aan ruimtelijke voorstellen gewerkt met gemeenten en waterschappen. En het
Katja Stribos: tweede spoor zijn de zestien NOVEX-gebieden. Hierbinnen hebben Rijk en regio het afgelopen jaar samengewerkt aan het maken van ontwikkelperspectieven.
Ruth Engels: Mooi, nou, je noemt al de NOVEX-gebieden. Saskia, daarvoor ben jij ook aangeschoven. Ik hoorde dat je hier net een half jaar werkt. Bevalt het een beetje?
Saskia Groenewoud: Hartstikke goed, prachtige materie om mee bezig te zijn. En ook om het gebiedsgericht werken verder te brengen. En nou, dat is heel mooi om dat aan de
Saskia Groenewoud: kant van het Rijk te doen. Ik heb het hiervoor gedaan op een andere plek, in de gemeente Amsterdam en nu bij het Rijk, en dat is zeer boeiend, kan ik zeggen.
Ruth Engels: Hartstikke fijn. Katja, ik zie heel veel antwoorden binnenkomen, dus ik ga eventjes een paar bijpakken. Energienetwerken afstemmen, hoor ik. Waterveiligheid, ook
Ruth Engels: in combinatie met erfgoed. Ruimtelijk keuzes, gezien het gebrek aan ruimte. Woningbouw, natuur, landbouw, drinkwatervoorziening, natuur en natuurherstel,
Ruth Engels: toekomst van de landbouw. Zijn dit ook de onderwerpen die jullie echt in het NOVEX proces voorbij horen komen?
Katja Stribos: Ja, zeker, dus wat wij steeds langs zien komen, zijn eigenlijk al die vragen over water, de veiligheid en beschikbaarheid, over natuur en landbouw. Je noemde al
Katja Stribos: een paar van die vraagstukken. Het gaat oover economie, maar het ook over energie en het gaat over wonen en werken. En wat ook geagendeerd wordt, zijn
Katja Stribos: natuurlijk allerlei randvoorwaarden om tot die uitvoering te komen. Want NOVEX gaat over en het ophalen van input voor nieuwe omgevingsvisies of voor
Katja Stribos: aanpassingen van omgevingsvisies, zoals de Nota Ruimte. Maar NOVEX gaat ook heel uitdrukkelijk over het uitvoeren van al die gezamenlijke ambities.
Ruth Engels: Mooi. En de NOVEX-voorstellen van de provincie, de ruimtelijke voorstellen, daar is dik anderhalf jaar hard aan gewerkt. Wat staat daar precies in?
Katja Stribos: Nou ja, we zijn heel blij zijn dat we een groot aantal van die ruimtelijke voorstellen hebben ontvangen. Daar is ontzettend hard aan gewerkt door provincies, samen
Katja Stribos: met gemeenten en waterschappen, dat zei ik zei al. En dat hebben ze gedaan aan op basis van een startpakket. Dat is nog maar krap een jaar geleden verschenen,
Katja Stribos: op 12 december. In dat startpakket zijn alle nationale opgaven verzameld waren. En toen waren er in het proces ook nog verkiezingen, provinciaal. En het
Katja Stribos: landschap is natuurlijk totaal veranderd. Dus ja, dat is natuurlijk een enorme prestatie en de rollen zijn natuurlijk nu omgedraaid. Nu zitten wij als Rijk in het
Katja Stribos: schuitje van een totaal ander landschap dan voor de verkiezingen.
Ruth Engels: Ja precies dat is inderdaad allemaal ook inderdaad nog even afwachten. Maar binnen NOVEX werken jullie ook gewoon door, net als in de Nota Ruimte, met de
Ruth Engels: provincies aan de opgaven.
Katja Stribos: Ja, want dat, dat vinden de overheden ook belangrijk dat we daaraan doorwerken.
Ruth Engels: Kun je iets meer vertellen, want ik zag net allemaal onderwerpen binnenkomen in de chat, wat zijn nou de onderwerpen die in die ruimtelijke voorstellen naar voren
Ruth Engels: komen? Wat geven de provincies aan?
Katja Stribos: Naast die randvoorwaarden voor uitvoering, gaat het steeds over die ruimtelijke vraagstukken, waar zowel keuzes nodig zijn op het niveau van het Rijk, maar ook
Katja Stribos: keuzes in de provincies en ook bij waterschappen en gemeenten. En dat gaat bijvoorbeeld dan over zoet water. Waar gaan we water bergen? Maar ook: hoe
Katja Stribos: gaan we het op termijn verdelen? Wat betekent dat voor de functies die we kunnen inpassen en kunnen ordenen. Een ander ding is natuurlijk die
Katja Stribos: landbouwgronden, gaan we dat doen? Gaan we landbouwgronden in de toekomst beschermen? Ander vraagstuk gaat over wonen en werken, dus waar
Katja Stribos: gaat Nederland haar geld mee verdienen in de toekomst? Wat zijn de economieën waar we op in gaan zetten? Dat is ook zo'n belangrijk vraagstuk en
Katja Stribos: tenslotte ja, wonen en werken, waar dan? Allemaal vraagstukken waar keuzes nodig zijn.
Ruth Engels: Precies. En je noemt heel veel vraagstukken, spelen die dan bij alle provincies? Of is daar een gedeeld beeld?
Katja Stribos: Nou, met name dat zoet water, het zoet watervraagstuk, is een vraagstuk wat bij alle provincies speelt. Maar wonen bijvoorbeeld ook wel, maar dan kan de
Katja Stribos: opgave per provincie verschillen. En soms heb je dat een provincie niet aan zee ligt. En als een provincie niet aan zee ligt, dan speelt bijvoorbeeld wind, de
Katja Stribos: aanlanding van wind op land, natuurlijk minder een rol. Dus dan als gevolg van die gebiedskenmerken kunnen vraagstukken ook wel verschillen.
Ruth Engels: Precies, maar jullie zien ook veel veel onderwerpen die eigenlijk overal spelen.
Katja Stribos: Ja, zeker.
Ruth Engels: En ik zie ook een vraag binnenkomen. Nou, de ruimtelijke voorstellen zijn nu aangeboden. Hoe gaat het provinciale spoor nu verder?
Katja Stribos: Het provinciale spoor gaat verder, maar dat geldt natuurlijk ook voor de ontwikkelperspectieven waar die ruimtelijke voorstellen in samenhang mee tot
Katja Stribos: stand zijn gekomen, als een soort iteratief proces, een wisselwerking. Ik heb bijna iedere dag meerdere keer overleg met Edo, want ja is heel belangrijk dat de
Katja Stribos: voorstellen en de vraagstukken die provincies agenderen, samen met waterschap en gemeenten, dat die dus heel goed gaan landen. Dat daar ook antwoord op
Katja Stribos: komt.
Ruth Engels: Ja, want Arjen stelt daar ook een vraag over. Het is eigenlijk waar jij al op hint, maar misschien kan Edo ook even aanvullen: hoe gaat het Rijk te ruimtelijke
Ruth Engels: voorstellen zorgvuldig meenemen in de Nota Ruimte? En ook Katja, in de ruimtelijke arrangementen? Maar eerst misschien even de Nota Ruimte.
Edo Kort: Nou ja, ze geven in die ruimtelijke voorstellen heel duidelijk aan: nou, Rijk, hier moet je toch echt zelf eerst de keuze over maken. Bijvoorbeeld die
Edo Kort: zoetwaterverdeling of de hoofdstructuren voor energienetwerken, om maar wat voorbeelden te noemen. Dat zijn heel duidelijke opdrachten, het gaat weer terug
Edo Kort: naar het Rijk. Dat zijn ook precies onderwerpen, niet geheel ontoevallig, waar de Nota Ruimte natuurlijk over gaat. Dus we hopen op dat soort onderwerpen die
Edo Kort: duidelijkheid geven richting de toekomst, die dan weer ruimte geven aan de lokale invullingen die daarmee samenhangen. De provincie zegt: als dat niet
Edo Kort: geregeld is, dan kan ik dat niet doen. Dus ik wil dit doen, maar dan moet eerst dat geregeld worden. Nou ja, dat is precies de wisselwerking die je zoekt.
Ruth Engels: Ja, en Katja, hoe werken jullie dan ook richting het ruimtelijke arrangement?
Katja Stribos: Wat we steeds doen en wat er nu al is gebeurd, is dat we eigenlijk al die voorstellen hebben geanalyseerd. Wat staat er nu in? Wat vragen provincies en
Katja Stribos: het verlengde daarvan, dus gemeenten en waterschappen, nu eigenlijk precies aan het Rijk? Wat willen ze zelf gaan uitvoeren? Waar hebben ze het Rijk voor
Katja Stribos: nodig en die input die hebben we ook al zo snel mogelijk meegegeven aan bijvoorbeeld de Nota Ruimte, aan Edo. En elke keer als er dan weer actualisatie
Katja Stribos: komt, want het laatste voorstel moet nog binnenkomen, dan zorgen we ook dat die informatie up-to-date is en dat Edo en zijn team weer met de laatste
Katja Stribos: voorstellen verder gaan. En op het moment dat daar iets gebeurt, in dat proces van dat men interdepartementaal tot een inzicht komt, dan zijn wij de eerste om
Katja Stribos: weer bij de provincies, en de waterschappen en gemeenten, aan te kloppen en zeggen: kijk, dit zijn de eerste bevindingen tot nu toe. En zo werken we dat op
Katja Stribos: totdat we aan het eind van dit jaar hopelijk een Ontwerpnota Ruimte hebben, maar vooral ook ruimtelijk arrangementen.
Ruth Engels: En misschien nog een specifieke vraag. Agnes heeft het over erfgoed. Is erfgoed een onderwerp in de ruimtelijk voorstellen?
Katja Stribos: Zeker, het is gewoon een randvoorwaarde. Ook meegegeven in het startpakket, erfgoed is eigenlijk van waaruit je begint. Als je überhaupt gaat inpassen dan
Katja Stribos: begin je natuurlijk bij die identiteit, bij die gebiedskenmerken. En erfgoed is natuurlijk heel belangrijk of misschien wel hét onderdeel daarvan.
Ruth Engels: En dat krijgen we ook in die Nota Ruimte weer te zien?
Edo Kort: Ja, op dezelfde manier. En ik wil daar nog aan toevoegen: ik had het net over die systemen waar de provincies terugkijken naar het Rijk. Maar die aanvulling van
Edo Kort: juist ook die lokale opgaven, van hoe provincie dat binnen de eigen grenzen willen gaan oppakken, dat werkt één op één heel mooi samen. En dan krijg je dus
Edo Kort: hopelijk dus dus die hoofdstructuren die dus echt geladen zijn vanuit de provinciale wensen.
Ruth Engels: Harstikke mooi. En de provinciale wensen bestaan niet alleen uit de voorstellen, maar er wordt natuurlijk ook hard gewerkt aan de NOVEX-gebieden. Saskia, kun jij
Ruth Engels: ons iets meer vertellen over hoe het daarmee staat?
Saskia Groenewoud: Ja, bij de NOVEX gebieden zijn de meeste ontwikkelperspectieven inmiddels ook bestuurlijk vastgesteld. We hebben er in totaal 16. Ze staan ook op de kaart.
Ruth Engels: Bijna dekkend over heel Nederland.
Saskia Groenewoud: Ja, zoals Katja ook aangeeft, de provincies hebben ruimtelijke voorstellen. En dan hebben we ook de NOVEX-gebieden. En waarom hebben we dan specifiek die
Saskia Groenewoud: NOVEX gebieden? Hierin komen de opgaven zo gestapeld op elkaar te liggen, dat we, het Rijk, de provincies, gemeenten en waterschappen, daarvan met elkaar
Saskia Groenewoud: hebben gezegd: hier moeten we even wat meer regie op gaan zetten. Zodat we ook echt al die opgaven die zo gestapeld liggen, ook goed ten opzichte van
Saskia Groenewoud: elkaar te kunnen laten landen. Daarover is van meet af aan met iedereen, overheden maar ook andere betrokkenen, gesproken. En die
Saskia Groenewoud: ontwikkelperspectieven die zijn daar het resultaat van en die zijn ook grotendeels bestuurlijk vastgesteld. En een aantal volgt nog in het eerste kwartaal van dit jaar
Saskia Groenewoud: om bestuurlijk vast te stellen.
Ruth Engels: Wat staat er precies in die ontwikkelperspectieven?
Saskia Groenewoud: In die ontwikkelperspectieven staan de opgaven, waar Katja en Edo het al even over hebben gehad, beschreven. Maar niet alleen beschreven, ook hoe ze op
Saskia Groenewoud: elkaar gaan aansluiten en waar ook nog vraagstukken liggen. En dat is wat er in de ontwikkelperspectieven is beschreven. Dus dat is een behoorlijke uitwerking al
Saskia Groenewoud: van de opgaven en hoe we dat ook gaan doen.
Ruth Engels: En misschien is het leuk om even stil te staan bij een paar voorbeelden, want we zagen net die kaart van die 16 gebieden. Die zijn enorm divers, in grootte, maar
Ruth Engels: ook in opgaven. Kun je iets meer inzicht geven in wat er in die gebieden speelt?
Saskia Groenewoud: Ja, ik denk dat ik dat het beste kan doen aan de hand van een aantal thema's. We hebben een aantal NOVEX-gebieden dat zijn havengebieden. En dat gaat over
Saskia Groenewoud: Groningen, dus de Eemshaven, over Rotterdam, over het Noordzeekanaalgebied en in Zeeland het North Sea Port District. Daarin wordt echt uitgewerkt hoe we in
Saskia Groenewoud: die havengebieden al die opgaven, waar energietransitie een hele belangrijke in is, maar ook de verduurzaming van de industrie, met elkaar gaan waarmaken. Ook
Saskia Groenewoud: aanlanding aan land van energiesystemen is daar een heel belangrijk vraagstuk in. Een andere thema gaat over de landelijke gebieden. En denk dan aan de Peel, 't
Saskia Groenewoud: Groene Hart en Arnhem-Nijmegen Foodvalley. Daarin spelen veel meer de discussies over hoe gaan we dat landelijk gebied, in combinatie met alle andere
Saskia Groenewoud: opgaven die er liggen, realiseren? En dan hebben we ook nog de verstedelijkingsgebied. Denken aan de Zuidelijke Randstad, maar ook aan
Saskia Groenewoud: Metropoolregio Amsterdam of Zwolle. We hebben er meerdere. Daarin zit veel meer het zwaartepunt van woningbouwopgave. Wel centraal staat bij allemaal:
Saskia Groenewoud: we staan allemaal voor grote opgave. We hebben een mooi Nederland, we willen een mooier Nederland. Dat zijn grote uitdagingen die we met elkaar
Saskia Groenewoud: hebben waar te maken. Niets doen is geen optie, het alleen doen is geen optie. Dit moeten we samen doen en dat staat in de ontwikkelperspectieven.
Ruth Engels: En je zei net ook al heel even kort, een deel is al bestuurlijk vastgesteld en een deel zal misschien bestuurlijk vastgesteld worden. Wat is precies de status van die
Ruth Engels: ontwikkelperspectieven?
Saskia Groenewoud: De status is dat op het moment dat deze bestuurlijk zijn vastgesteld, dan staan ze ook klaar om naar een volgende fase te gaan, namelijk richting de
Saskia Groenewoud: uitvoeringsagenda's. Want een ontwikkelperspectief is een mooi lonkend perspectief, maar we willen het ook met elkaar waarmaken. Dus die
Saskia Groenewoud: uitvoeringsagenda's waar nu aan begonnen wordt, moet het niet alleen zijn dat we straks een uitvoeringsagenda hebben, maar dat we ook met elkaar kunnen
Saskia Groenewoud: zeggen 'ja, hier kunnen we ook met elkaar de uitvoering aan geven'. Want daar moeten we naartoe, voor nu, voor de middellange termijn en voor later.
Ruth Engels: En ik zie ook een vraag binnenkomen van Tiny, die vraagt: liggen die NOVEX-gebieden vast of kunnen ze nog uitgebreid worden?
Saskia Groenewoud: NOVEX-gebieden liggen niet per se vast. Wat belangrijk is, is het principe van het gebiedsgericht werken. En nu liggen de opgaven in deze 16 NOVEX-gebieden.
Saskia Groenewoud: We gaan ook kijken wat missschien een nieuw kabinet gaat aangeven wat daarin van belang is, waar accentverschillen liggen. Zoals net al werd gezegd: de
Saskia Groenewoud: opgaven, die liggen er. En die liggen ook best wel geconcentreerd in provincie en in deze NOVEX-gebieden, maar daarin kunnen natuurlijk zeker ook
Saskia Groenewoud: verschuivingen zijn. Belangrijk is het gebiedsgericht werken en dat je dat met elkaar doet van meet af aan.
Ruth Engels: Precies. En ik krijg ook een vraag binnen, een hele terechte vraag van Erik. Houden die ruimtelijke opgaven dan op bij de grens? Volgens mij is het NOVEX-gebied in
Ruth Engels: Zeeland grensoverscheidende, toch?
Saskia Groenewoud: Die is zeker grensoverscheidend. En bijvoorbeeld een rivier is ook die houdt zich ook niet aan de grenzen. Rondom rivieren liggen ook al genoeg vraagstukken en
Saskia Groenewoud: dat noopt al dat je met elkaar samenwerkt. Dat klopt, ja.
Ruth Engels: Mooi fijn. En ik zie ook een vraag binnenkomen van Claudia. Misschien goed, Edo, om die weer eens even bij jou neer te leggen. Hoe zorgen we dat we de keuzes
Ruth Engels: die we nu maken ons later niet meer in de weg gaan staan? Want we kunnen ook wel eens een verkeerde keuze maken, of met een huidig inzicht, wat in de
Ruth Engels: toekomst anders blijkt.
Edo Kort: Niets doen is geen optie. We weten dat die analyse van die opgaven, waar ik ook mee begon net, die is dus heel belangrijk. Voor de Nota Ruimte kijken we ook
Edo Kort: heel ver vooruit. Zeker voor thema's als natuur en water is het heel belangrijk om echt ver vooruit te kijken en terug te rekenen van wat je nu nodig zou hebben.
Edo Kort: Om uzelf ook niet op slot te zetten in de toekomst. Dat is voor met name voor het water heel belangrijk. We weten bijvoorbeeld niet precies wat de
Edo Kort: zeespiegelstijging gaat doen, maar het is wel belangrijk om in sommige gebieden misschien nu extra ruimte te houden, zodat je over een tijd als je wat meer
Edo Kort: zekerheid hebt over wat er gaat gebeuren, nog keuzes te kan maken. Bijvoorbeeld voor je waterveiligheid. Het is wel heel belangrijk om daar rekening
Edo Kort: mee te houden.
Ruth Engels: En ik heb nog een andere vraag. Die gaat ook over een specifieke ruimtevraag, over defensie. Ik weet dat defensie vorige week zelf een webinar heeft
Ruth Engels: gehouden over de ruimtevraag die zij hebben. Wordt dat ook integraal meegenomen in de Nota Ruimte of hoe verhouden die belangen zich?
Edo Kort: Ja, defensie heeft ook een mooi nationaal programma 'Ruimte voor defensie' lopen. En dat is één van die nationale programma's waar we heel nauw mee
Edo Kort: samenwerken. Zij hebben ook vragen gesteld in dat startpakket richting de provincies. Provincies hebben daar ook antwoord op gegeven. Defensie zelf ook
Edo Kort: bezig om te kijken wat zij met hun terreinen willen, ook in combinatie met de andere opgaven, zoals natuur of regionale-economische ontwikkeling. Dus dat is
Edo Kort: voor ons een hele belangrijke partner. En het leuke daaraan is dat je de locaties kan aanwijzen.
Ruth Engels: Ja, precies, hartsikke leuk. Katja, ik ga even terug naar jou, want ik zie een opmerking over gezondheid. Is gezondheid ook een thema geweest in de
Ruth Engels: ruimtelijke voorstellen?
Katja Stribos: Het is in ieder geval vraag geweest in het startpakket. En het is natuurlijk ook een een thema. In het voorstel van Zuid-Holland speelt het bijvoorbeeld ook
Katja Stribos: nadrukkelijk een rol, van hoe pas je die nieuwe opgaven in en welke keuzes maak je daarin?
Ruth Engels: Ja, precies dus dat is ook daar onderdeel van. En wat we al eerder zeiden, dat komt straks ook in de Nota Ruimte terug. Saskia, ik eindigde bij jou met een vraag
Ruth Engels: van Ivo, want we hebben die kaart van die 16-NOVEX gebieden net gezien. Die overlappen elkaar in veel gevallen. Hoe werken jullie daarin samen, hoe zorg je
Ruth Engels: dat het ene ook in het ander landt en viceversa?
Saskia Groenewoud: Dat is dit erg veel afstemming. En dit moet je echt samen doen. En niet bang zijn voor een overlap. Want ja, er liggen gewoon wel accentverschillen, maar weet
Saskia Groenewoud: met welke opgave je bezig bent. Dat is niet alleen dat wij dat nu doen voor de fysieke opgave, maar we kijken ook wel naar wat sociale thema's, maar dat
Saskia Groenewoud: nemen wij hier niet op het bord. Maar je moet altijd blijven samenwerken en altijd over die grens kijken. Dus het is niet alleen die geografische grens, maar het is ook
Saskia Groenewoud: over de grens heen, naar andere beleidsterreinen. En zo maken we samen uiteindelijk ook een Nota Ruimte.
Ruth Engels: En waar we mee begonnen waren inderdaad, de ontwikkelperspectieven zijn ook een bouwsteen voor de Nota Ruimte. Hoe worden die straks onderdeel van de
Ruth Engels: Nota Ruimte?
Edo Kort: Ja eigenlijk hetzelfde als bij de ruimtelijke voorstellen. Dat geeft hele mooie gebiedsgerichte invulling aan die grote opgave. En de NOVEX-gebieden lopen in
Edo Kort: sommige gevallen ook echt al wat langer. Dan zie je gewoon heel concreet op lokaal niveau hoe die inpassing geregeld zou kunnen worden. Dus dat geeft een
Edo Kort: hele mooie inzoom eigenlijk een hele hand-on invulling van die grote abstracte nationale opgave. Wat mij betreft ook weer als mooie voorbeelden voor de Nota
Edo Kort: Ruimte, maar ook om straks gewoon op de kaart heel precies te kunnen zeggen: ja, maar dat gaat daar gebeuren en dat gaat daar gebeuren en daar zijn we het al
Edo Kort: met elkaar over eens. Want dat hebben we met een heel nauwgezet proces met elkaar uitgewerkt. Ja, prachtig!
Ruth Engels: Het is mooi om te horen, Edo,dat jij heel veel bouwstenen krijgt. Maar hebben de NOVEX-gebieden straks ook nog iets aan de Nota Ruimte?
Saskia Groenewoud: Jazeker daar hebben we zeker wat aan. Er liggen, zoals ik zei, enorme vraagstukken, en soms is er gewoon ook beperkte ruimte en zullen er keuzes
Saskia Groenewoud: moeten worden gemaakt en moet het Rijk ook keuzes maken. En juist dit hele traject betekent ook dat we de keuze-vraagstukken die echt op het rijksniveau
Saskia Groenewoud: liggen, dat we die boven tafel krijgen en daar ook een uitspraak over laten doen in de Nota Ruimte. Heel erg belangrijk om die ontwikkelperspectieven naar
Saskia Groenewoud: uitvoeringsagenda's te brengen en die ook waar te kunnen maken.
Ruth Engels: Fijn dank, Katja en Saskia voor jullie bijdragen. Ik ben heel benieuwd naar het vervolg. En ik denk ook heel veel kijkers, maar het is tijd voor het laatste
Ruth Engels: onderwerp. Tot slot gaan we in gesprek over participatie. Het participatietraject loopt al volop en dit webinar is misschien ook wel onderdeel van het
Ruth Engels: participatieproces. We beginnen natuurlijk eerst weer met een poll vraag. We zijn benieuwd of u al betrokken bent geweest in het participatieproces, dus vult u
Ruth Engels: vooral de antwoorden in en dan ga ik vast eventjes met Nathalie praten. Waar staan we in het proces? Waar zijn we allemaal mee bezig?
Nathalie de Koning: We zijn met heel veel dingen bezig. Eind september is natuurlijk de Contourennotitie gepubliceerd. Tegelijkertijd hebben we ook het participatieplan
Nathalie de Koning: gepubliceerd. En in het participatieplan hebben we aangegeven hoe wij belanghebbende, inwoners, medeoverheden, bedrijven, maatschappelijke
Nathalie de Koning: organisaties, allemaal willen gaan betrekken in het traject om te komen tot die nieuwe Nota Ruimte.
Ruth Engels: Hartstikke mooi. En NOVEX is eigenlijk toch ook een vorm van participatie?
Nathalie de Koning: Ja, het hele NOVEX traject, wat Katja en Saskia hebben toegelicht, is eigenlijk bij uitstek een heel belangrijk traject van hoe we onze mede-overheden (provincies,
Nathalie de Koning: gemeenten en waterschappen) willen betrekken. Vanuit de Nota Ruimte is ook een ronde geweest om de Contourennotitie toe te lichten, te bespreken met de
Nathalie de Koning: provincies. Dat was eind vorig jaar, begin dit jaar. We zijn er nog mee bezig. Edo is bij een aantal bijeenkomsten geweest.
Edo Kort: Ja, ik vind het heel belangrijk dat we dat dus echt samen doen met mede-overheden. En dat gesprek gaande houden. Dat kan zeg maar op een formele
Edo Kort: manier, maar het is vaak veel beter om dat gewoon informeel en in gesprek met elkaar te doen. En daar komt heel veel energie bij vrij. En ja, het zijn best pittige
Edo Kort: dingen waar we met elkaar aan werken. Maar je merkt gewoon als je je met elkaar richt op die inhoudt, dat je eigenlijk best wel goed bij elkaar komt ook.
Ruth Engels: Mooi, ik ga even kijken naar de reacties die we hebben ontvangen. Meerdere mensen zijn gelukkig ook de bijeenkomst van NOVEX geweest, dus dat is ook
Ruth Engels: goed om te lezen. En van Mooi Nederland en ook de ruimte raadpleging 'Op de stoel van die minister'. Nathalie, daar hadden we het net al eventjes over. Wat
Ruth Engels: hebben jullie daarmee precies gedaan?
Nathalie de Koning: Ja het is een online instrument, waarbij we dus mensen hebben gevraagd 'als je nou op de stoel van de minister zit, wat zou jij dan willen doen?' Hij is eind
Nathalie de Koning: november gestart en 15 januari is 'ie gesloten. Dus we zijn nu bezig om de uitkomsten te analyseren. We hebben 2 vragen gesteld. De eerste was welke
Nathalie de Koning: dingen vind je belangrijk als het gaat om de ruimtelijke ordening? Bijvoorbeeld nabijheid van voorzieningen, energie en al dat soort dingen. Hoe kijk je
Nathalie de Koning: daartegenaan? En de andere vraag was waar zou je nou meer of minder ruimte aan willen geven, gegeven het huidige ruimtebeslag wat de functies hebben?
Nathalie de Koning: Dus dan gaat het inderdaad over wonen, over waterbodem sturend, maar ook over duurzame landbouw, gangbare landbouw en bijvoorbeeld defensie.
Ruth Engels: En kun je al iets vertellen over de uitkomsten van die ruimte raadpleging?
Nathalie de Koning: Eén uitkomst hebben we in ieder geval, dat is dat we een kleine 10.000 mensen hebben deelgenomen. De raadpleging bestaat trouwens uit een besloten
Nathalie de Koning: gedeelte en een open gedeelte. En het besloten gedeelte is de representatieve groep. Op basis van die groep komen we ook tot verdere analyse. Nog even
Nathalie de Koning: wachten op de uitkomsten. We willen komend voorjaar de Kamer gaan informeren en dan zal ook het rapport beschikbaar zijn. En misschien wel leuk
Nathalie de Koning: voor de mensen die nu aan het kijken zijn, die niet de ruimte raadpleging hebben ingevuld, je kunt het nog invullen. Je antwoorden worden weliswaar niet
Nathalie de Koning: meegenomen, maar het is ook wel een leuke exercitie om gewoon te kijken naar wat jij nou zou kiezen. En met name van dat je kan dus niet alles doen. Maar je
Nathalie de Koning: moet echt zelf ook een afweging maken.
Ruth Engels: En waar kunnen de mensen dat dan nu nog vinden?
Nathalie de Koning: Op ruimte.raadpleging.nl, maar ook gewoon via de website van de nationale omgevingsvisie. Daar staat nog een link en als ze dan even een paar klikken doen,
Nathalie de Koning: dan komen ze uit op die ruimte raadpleging.
Ruth Engels: Oh leuk, het is het zeker waard het om eventjes te kijken naar hoe dat in zijn werk gaat. En ik zie dat ook enkele mensen deel hebben genomen aan het
Ruth Engels: burgerperspectief en het jongerenperspectief. Kun je daar iets meer over vertellen?
Nathalie de Koning: Ja, net als in 2018 in het kader van de van het NOVI traject, hebben we groepen burgers en ook in het bijzonder groepen jongeren gevraagd hoe zij nou tegen de
Nathalie de Koning: inrichting van Nederland aankijken in 2050. Voor de grote groep burgers is dat gedaan aan de hand van een vragenlijst. Voor de jongeren, en dan hebben we
Nathalie de Koning: het over jongeren op basisschool, middelbare school en ook studenten, is in een aantal sessies met hun een gesprek gevoerd over hoe zij nou die toekomst zien in
Nathalie de Koning: 2050. Het is even de teaser, want ook daarvoor geldt: we zijn druk bezig met de rapporten en die verwachten we ook komend voorjaar te publiceren, dus dan zijn
Nathalie de Koning: ze ook voor iedereen.
Ruth Engels: En laat me raden. Straks ook op de website van de nationale omgevingsvisie?
Marleen de Ruiter: Ook op die website inderdaad. We doen een beetje promotie voor onze website. En wat ook wel leuk is aan die burgerperspectieven en jongeren
Marleen de Ruiter: perspectieven, is het verschil met 2018. Is men anders gaan kijken naar hoe de inrichting eruit moet zien, zijn thema's meer of minder belangrijk geworden? Dus
Marleen de Ruiter: ik ben wel ook zelf wel heel erg benieuwd van wat daar nou uitkomt.
Ruth Engels: En je zei net bij die ruimte raadpleging 'Op de stoel van de minister' hebben jullie 2 vragen gesteld. Zijn dat dan dezelfde vragen die ook in het jongeren en
Ruth Engels: burgerperspectief is gesteld?
Nathalie de Koning: Nee, ze zijn net weer anders geformuleerd. Zeker bij de jongeren hebben we de vraag van hoe zij de omgeving straks zien, veel vrijer gelaten. En bij de ruimte
Nathalie de Koning: raadpleging, maar dat was ook gewoon simpelweg het instrument, dan moet je wat gerichter de vraagstelling doen om er uitkomsten uit te krijgen. Uitkomsten
Nathalie de Koning: die we weer kunnen analyseren, kunnen gebruiken.
Ruth Engels: Nou Edo nog een bouwsteen voor de Nota Ruimte! Hoe ga je het allemaal verwerken?
Edo Kort: Ja, nog meer bouwstenen. En dat is heel goed. Zeker de professionele partijen, die zijn natuurlijk altijd benaderbaar en bereikbaar, en die weten ook vaak heel
Edo Kort: goed wat ze willen. Dus dan heb ik het over de medeoverheden maar ook het bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties, met wie we ook de gesprekken
Edo Kort: voeren. Maar juist de inwoner van Nederland is natuurlijk op dit soort thema's, op nationaal niveau, toch best ingewikkeld om te bereiken. Dus ja, ik ben heel blij dat
Edo Kort: dus bijna 10.000 mensen die ruimte raadpleging hebben ingevuld, want dat was meer dan we hadden durven dromen. Dus het geeft ook wel aan wat het belang
Edo Kort: is van het onderwerp, dat mensen daar iets over willen zeggen en zich dus betrokken voelen. Ja, ik vind dat heel belangrijk. Dat gaan we nu we allemaal
Edo Kort: samen te voegen. Dus wat zeggen die verschillende onderzoeken, die ook allemaal in verschillende mate van representatief zijn? Wat zeggen die met elkaar?
Edo Kort: En wat geeft dat eigenlijk als boodschap mee aan ons en het huidige kabinet, maar ook volgend kabinet, als het gaat over over de ruimte? Wat zijn de waarden
Edo Kort: die gedragen worden?
Ruth Engels: Mooi. En Nathalie, daar komen ook vragen binnen. Onder andere van Gerard. Hij mist in het overzicht van het participatieproces de inbreng of de samenwerking
Ruth Engels: met natuur en milieuorganisaties. Hoe doen jullie dat?
Nathalie de Koning: Sowieso in één op één contact met die organisaties. Maar we hebben ook, dat was begin november, een bijeenkomst georganiseerd samen met het
Nathalie de Koning: Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving. En voor die sessie waren deze partijen, en ook andere partijen, uitgenodigd om, in dit geval, te praten over de
Nathalie de Koning: Contourennotitie die toen net was uitgekomen. En het is ook de bedoeling dat we in aanloop naar de nieuwe Ontwerpnota Ruimte weer zo'n sessie organiseren
Nathalie de Koning: met het overlegorgaan en die partijen daar wederom weer voor uit te nodigen.
Ruth Engels: Hartstikke mooi, fijn. En ook een hele terechte vraag van Boris, want dat is denk ik ook bij participatie heel belangrijk. Hoe zorgen we dat we een representatie
Ruth Engels: hebben van de totale bevolking?
Nathalie de Koning: Nou, dat is dus wel het leuke aan de ruimte raadpleging die we hebben gedaan. Daar zitten ze besloten. Dat klinkt misschien een beetje van hoe, wat is dat
Nathalie de Koning: precies? Maar juist in die groep is er dus heel erg gekeken naar dat er een representatieve verdeling was. Het gaat over man-vrouw, maar ook over
Nathalie de Koning: leeftijden en over opleidingsachtergrond. Het moet representatief zijn ten opzichte van de verdeling in Nederland. En uit de eerste uitkomsten die wij nu
Nathalie de Koning: binnen hebben gekregen, blijkt dat het een goede representatieve verdeling is geweest. Dus we kunnen ook de resultaten op die manier presenteren. Dat is wel
Nathalie de Koning: heel fijn dat het ook gelukt is. Juist voor de jongeren is in het laatste stadium nog heel veel effort gezet om te zorgen dat zij ook deelnemen. Want in het bereiken
Nathalie de Koning: van iedereen is dat toch een vrij lastige groep, zeker om ze vrij langdurig achter een PC te krijgen om iets in te vullen.
Ruth Engels: En ook een hele terechte vraag, denk ik, van Wendel. Hoe verhouden het soort adviezen van inwoners zich tot de ideeën van de experts? Edo, misschien kun jij
Ruth Engels: daar iets over zeggen.
Edo Kort: Ja, zo'n ruimte raadpleging, is natuurlijk een uiteindelijk ook een simplificatie van de werkelijkheid, want die is ontzettend complex. Maar die wisselwerking is dus
Edo Kort: juist goed. Je krijgt wel in algemene zin mee waar het belang van de mensen ligt, wat voor waarden ze belangrijk vinden en dat is gewoon een hele belangrijke
Edo Kort: opdracht. Dus dat zijn eigenlijk verschillende abstractieniveaus waar je in handelt met verschillende partijen. Die boodschappen, die zijn duidelijk en ik vind het wel
Edo Kort: onze plicht om het product dat we maken naast die boodschappen, over de waarde vanuit de bewoners van Nederland, te leggen. Strookt dat met elkaar of
Edo Kort: zijn we complete mismatch aan het maken? Nou, ik hoop het niet.
Nathalie de Koning: En misschien ook wel leuk: in de ruimte raadpleging hebben we ook gevraagd om aan te geven waarom men een bepaalde keuze maakt. En dat geeft natuurlijk
Nathalie de Koning: ook weer inzichten hoe mensen naar bepaalde onderwerpen kijken. Wij hebben een bepaald beeld van wat we bedoelen in bepaalde thema's maar misschien
Nathalie de Koning: ziet men dat toch weer anders. Ook dat geeft dus weer nieuwe inzichten voor ons.
Ruth Engels: Mooi. En Nathalie de Nota Ruimte is er nog niet. Wat kunnen we de komende tijd nog verwachten op het gebied van participatie?
Nathalie de Koning: Nou, sowieso dat we met die rapporten van de ruimte raadpleging, als ook van de perspectieven, naar buiten komen. Verder willen we natuurlijk weer een
Nathalie de Koning: bijeenkomst met OFL (Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving) gaan organiseren, waar dus maatschappelijke organisaties en bedrijfsleven in vertegenwoordigd
Nathalie de Koning: zijn. Best wel een grote groep die daarin zit. En uiteindelijk ook met het traject om te komen tot de ontwerpnota, willen we ook voor allerlei bijeenkomsten gaan
Nathalie de Koning: organiseren. Sowieso dat we die weer ter inzage gaan leggen, net als dat we vorig jaar dat hebben gedaan met de Notitie Reikwijdte en Detailniveau.
Ruth Engels: Dat is mooi, dus daar komt ook nog weer van alles aan.
Nathalie de Koning: Ja, ja.
Ruth Engels: Spannend, fijn!
Nathalie de Koning: Ik ga toch weer die site promoten: meld je via de site aan voor de nieuwsbrief. Via de nieuwsbrief houden we je ook op de hoogte van wat er gebeurt. En we zullen
Nathalie de Koning: tegen die tijd ook weer een webinar gaan organiseren.
Ruth Engels: Ja, dank je wel voor je toelichting, Nathalie. We zijn er bijna doorheen en wat ik net zei: ik ga toch nog even de site promoten:
Ruth Engels: www.denationaleomgevingsvisie.nl.
Ruth Engels: Dan kunt u op de hoogte blijven van alles wat we doen en wat Marleen net ook al zei, ook www.mooinederland.nu. Daar kunt u ook alles vinden wat wij doen aan
Ruth Engels: ontwerpend onderzoek en ruimtelijke kwaliteit. Edo, misschien dan nog even een vooruitblikje. Wat kunnen de deelnemers, de kijkers, de komende tijd nog van ons
Ruth Engels: verwachten?
Edo Kort: Nou, Nathalie heeft net al een kijkje in de toekomst gegeven. Ja, voor ons wordt het gewoon ontzettend spannende tijd. Nu ook politiek. Dus al die producten bij
Edo Kort: elkaar brengen tot een gedragen product, dat is echt geen sinecure. Daar volgen nog vele gesprekken met elkaar over om daartoe te komen. Maar ja, dat
Edo Kort: tegelijkertijd ook wel gewoon een heel leuk traject. Er ligt zo ontzettend veel en nu is het aan ons om het gewoon te doen, te trechteren en keuzes te maken. En
Edo Kort: hopelijk komen we dan tot een product die genoeg draaglijk wordt.
Ruth Engels: Kortom jullie gaan hard aan de slag, de komende tijd. Ik wil de gasten in de studio bedanken voor jullie deelname en natuurlijk ook de mensen thuis. Hartstikke fijn
Ruth Engels: dat u heeft gekeken en ik hoop dat we u van voldoende informatie hebben voorzien en een beeld hebben kunnen schetsen wat we precies helemaal doen
Ruth Engels: aan de Nota Ruimte. Ik wens u een prettige dag.