*Muziek speelt*
Welkom bij dit webcollege over de mer-beoordeling voor projecten
gericht op de komst van de Omgevingswet.
Ik ben Gosewien van Eck en ik werk als adviseur
milieueffectrapportage bij Rijkswaterstaat en bij de helpdesk
Informatiepunt Leefomgeving.
In dit webcollege neem ik u mee in de meest relevante aspecten
van de mer-beoordeling, zoals wettelijk geregeld
in de Omgevingswet.
U krijgt als bevoegd gezag handvatten om de mer-beoordeling
goed uit te kunnen voeren.
De procedure van de mer-beoordeling onder de Omgevingswet
wijkt op sommige punten af van de procedure
onder de Wet milieubeheer.
Waar dat het geval is, zal ik dat aangeven.
Dit webcollege gaat niet in op de plan-mer-beoordeling.
Daarover kunt u meer informatie vinden op de website
van het Informatiepunt Leefomgeving.
U vindt hier ook meer achtergrondinformatie
over het instrument milieueffectrapportage onder de Omgevingswet.
In dit webcollege komen de volgende onderwerpen aan bod:
wat is de mer-beoordeling?
Voor welke projecten is de beoordeling van toepassing?
Welke rollen zijn er in de mer-beoordeling?
Wat is de procedure voor de beoordeling?
En hoe werkt inhoudelijke uitvoering van de mer-beoordeling?
*Muziek speelt*
Stel, een initiatiefnemer heeft een project voor ogen.
Denk aan een kippenstal, een fabriek, een dijkversterking
of een woningbouwproject.
Om te bepalen of er bij zo'n project aanzienlijke milieueffecten
kunnen optreden, voert u als bevoegd gezag een toets uit:
de mer-beoordeling.
Als uit de mer-beoordeling blijkt dat er aanzienlijke milieueffecten
kunnen optreden, dan moet er een milieueffectrapport
worden gemaakt om deze effecten in beeld te brengen.
De mer-beoordeling wordt uitgevoerd bij het besluit
dat toestemming geeft voor de uitvoering van het voorgenomen project,
zoals een omgevingsvergunning ,een projectbesluit,
en in sommige gevallen ook het omgevingsplan.
De initiatiefnemer kan een mer-beoordeling ook overslaan
en direct besluiten om een milieueffectrapport te maken.
Redenen hiervoor zijn bijvoorbeeld omdat het opstellen
van een milieueffectrapport toegevoegde waarde biedt
doordat er dan een alternatieve vergelijking
wordt gemaakt, of omdat er dan maar een procedure doorlopen
hoeft te worden in plaats van twee.
Een andere reden kan zijn dat de initiatiefnemer verwacht
dat er vrijwel zeker aanzienlijke milieueffecten zullen optreden.
*Muziek speelt*
Als er een aanvraag binnenkomt voor bijvoorbeeld een omgevingsvergunning
voor een milieubelastende activiteit, moet u als bevoegd gezag bepalen
of er een verplichting is voor het maken van een milieueffectrapport
of een mer-beoordeling.
Vaak heeft de initiatiefnemer zelf al onderzocht
of er sprake is van een mer-beoordelingsplicht,
maar u heeft zelf ook de verantwoordelijkheid om na te gaan
of er mer-verplichtingen gelden.
Om te bepalen voor welke projecten er een mer-beoordeling geldt,
bekijkt u bijlage V bij het Omgevingsbesluit.
Hierin staat een opsomming van de projecten
waarop een mer-beoordeling van toepassing kan zijn.
Bijlage V vervangt de bijlagen C en D uit het Besluit mer.
In de eerste kolom van de bijlage staat de omschrijving van een project.
In de vierde kolom staan de besluiten waarvoor mer-verplichtingen gelden.
Het gaat daarbij om de daadwerkelijke toestemming
voor een project, ook wel het 'schop-in-de-grond-besluit'
genoemd. Denk aan besluiten als een omgevingsvergunning
milieubelastende activiteit.
Voor sommige projecten staat het omgevingsplan in kolom 4.
Er is dan geen ander besluit aangewezen.
Dat betekent dat de verplichting voor het opstellen van milieueffectrapport
of het uitvoeren van de mer-beoordeling slechts geldt voor één besluit.
Om te bepalen of er voor een project een mer-beoordeling nodig is,
onderzoekt u eerst of het project voldoet aan de omschrijving in kolom 1.
Als dat zo is, dan kijkt u of het besluit dat u wilt nemen in kolom 4
of in artikel 11.6 van het Omgevingsbesluit staat.
Als dat het geval is beoordeelt u of er voor het besluit
een mer- of een mer-beroordelingsprocedure doorlopen moet worden.
In kolom 2 zijn vaak drempelwaarden opgenomen voor het in kolom
1 genoemde project.
Deze drempelwaarde is vaak uitgedrukt in een bepaalde lengte
of een bepaalde omvang.
Als het voorgenomen project boven de drempelwaarde in kolom 2 uitkomt,
moet er een milieueffectrapport gemaakt worden.
Kolom 3 voor de mer-beoordeling bevat in de meeste gevallen geen drempels.
Dat is nog wel het geval in bijlage D bij het Besluit mer.
Doordat deze drempels zijn vervallen, geldt er nog maar één procedure
voor de mer-beoordeling.
Dit betekent dat zodra er sprake is van het project
zoals genoemd in kolom 1, er een mer-beoordeling
gemaakt moet worden.
Om de initiatiefnemers te helpen bij het bepalen van de mer-plicht
is een handig hulpmiddel ontwikkeld.
Dat is de mer-scan.
Dit hulpmiddel kan ook door het bevoegd gezag
gebruikt worden om te bepalen of voor een project
een mer-plicht of een mer-beoordelingsplicht geldt.
Door het beantwoorden van enkele vragen met deze scan wordt duidelijk of
en wat er met mer moet gebeuren.
De mer-scan vindt u op de website van het Informatiepunt Leefomgeving.
*Muziek speelt*
De mer-beoordeling kent de volgende formele rollen:
de initiatiefnemer, een publieke of private partij
die een project wil uitvoeren, en het bevoegd gezag, het bestuursorgaan
dat bevoegd is tot het vaststellen van het besluit
dat nodig is voor het betreffende project.
Voor initiatieven binnen de overheid, bijvoorbeeld van een gemeente,
betekent dit concreet dat deze twee formele rollen
binnen één organisatie worden ingevuld.
Burgers en andere belanghebbenden hebben geen formele rol
in de mer-beoordelingsprocedure.
Hier kom ik later in het webcollege op terug.
U kunt als bevoegd gezag de commissie voor de milieueffectrapportage vragen
om mee te kijken naar de inhoud die gebruikt is bij de keuze voor wel
of geen mer-plicht.
Deze second opinion over de juistheid en de volledigheid
van de milieu-informatie bij de mer-beoordeling
kunt u rechtstreeks aanvragen bij de Commissie m.e.r.
*Muziek speelt*
De procedure voor de mer-beoordeling kent drie wettelijk verplichte stappen.
Stap 1 is de mededeling van de initiatiefnemer
aan het bevoegd gezag.
De initiatiefnemer van een mer-beoordelingsplichtig project
deelt aan u als het bevoegd gezag het voornemen mee
om een project uit te voeren.
Deze mededeling is meteen het verzoek aan het bevoegd gezag
om een mer-beoordelingsbeslissing te nemen. Deze mededeling kan tegelijk
met de vergunningaanvraag voor het project naar het bevoegd gezag worden gestuurd.
Het verzoek om de mer-beoordelingsbeslissing
is dan onderdeel van de aanvraag.
De mededeling kan ook eerder dan een vergunningaanvraag
naar een bevoegd gezag worden gestuurd.
Het voordeel daarvan is dat de vergunningaanvraag
in een later stadium meteen in behandeling kan worden genomen
en de mer-beoordeling niet leidt tot opschorting van die behandeling.
Ook wanneer er geen private initiatiefnemer is,
moet u als bevoegd gezag een mededeling ontvangen.
Dit is bijvoorbeeld het geval als de gemeente
zowel initiatiefnemer als bevoegd gezag is voor een nieuw te ontwikkelen
woningbouwlocatie.
Dit is nieuw ten opzichte van de Wet milieubeheer.
Nu geldt deze verplichting alleen voor de private initiatiefnemer.
In de Wet milieubeheer is het in die situatie wel verplicht
om andere overheden te raadplegen bij de mer-beoordeling.
Dat is onder de Omgevingswet niet meer nodig.
De mededeling zelf is vormvrij.
In de praktijk wordt er meestal een notitie geschreven,
maar het mag dus ook in een andere vorm.
Vervolgens gaat u als bevoegd gezag kijken of de mededeling
voldoende informatie bevat, om een mer-beoordelingsbeslissing
te kunnen nemen.
De inhoudelijke eisen aan de mededeling zijn beschreven in het Omgevingsbesluit.
Als relevante informatie ontbreekt, dan moet u dit als bevoegd gezag
zo snel mogelijk aan de initiatiefnemer kenbaar maken.
De initiatiefnemers vult dan de ontbrekende informatie aan
binnen een door u gestelde termijn.
Er geldt voor u als bevoegd gezag een wettelijke termijn van zes weken
om tot een mer-beoordelingsbeslissing te komen. Deze termijn
kan niet worden verlengd.
De termijn wordt wel opgeschort tijdens de periode
waarin aanvullende informatie gevraagd is.
Als de aanvullende informatie te laat komt of nog steeds onvoldoende is
voor een mer-beoordeling dan kan het bevoegd gezag
de mededeling buiten behandeling laten.
Wanneer de mededeling tegelijk met de vergunningaanvrraag
is ingediend en de mededeling niet toereikend is
geldt het buiten behandeling laten ook voor de vergunningaanvraag.
De initiatiefnemer wordt hiervan op de hoogte gebracht.
Het is dan namelijk niet duidelijk of het project
mogelijk aanzienlijke gevolgen voor het milieu heeft
en dus voor de vergunningaanvraag een milieueffectrapport
gemaakt moet worden.
Stap 2 is de mer-beoordelingsbeslissing.
Dit is de beslissing van het bevoegd gezag of er wel
of geen noodzaak is om een milieueffectrapport te maken.
Zoals eerder aangegeven, neemt u als bevoegd gezag
deze mer-beoordelingsbeslissing binnen zes weken na de mededeling.
Hierbij zijn twee uitkomsten mogelijk.
1: als u als bevoegd gezag oordeelt dat het project
aanzienlijke milieueffecten kan hebben, bepaald u dat de initiatiefnemer
een milieueffectrapport moet maken om die effecten in beeld te brengen.
Zijn de mededeling en de aanvraag samen ingediend
en moet er een milieueffectrapport worden gemaakt,
dan wijst u de aanvraag af omdat er geen milieueffectrapport
bij de aanvraag zit.
Tweede optie: als u als bevoegd gezag oordeelt
dat het project geen aanzienlijke milieueffecten kan hebben,
beslist u dat er geen milieueffectrapport nodig is.
De vergunningaanvraag kan dan verder in behandeling worden genomen.
Stap drie is het publiceren van de mer-beoordelingsbeslissing.
De mer-beoordelingsbeslissing met bijbehorende motivering
wordt kenbaar gemaakt aan de initiatiefnemer.
Deze neemt het bevoegd gezag op in het ontwerpbesluit
en in het definitieve besluit.
Bij vergunningaanvragen liggen de momenten van het kenbaar
maken van de mer-beoordelingsbeslissing aan de initiatiefnemer
en het besluit op de aanvraag vaak dicht op elkaar
en worden gecombineerd in één besluit.
De beslissing dat er geen milieueffectrapport nodig is,
hoeft onder de Omgevingswet niet meer in de Staatscourant
gepubliceerd te worden.
De initiatiefnemer kan direct bezwaar maken
of beroep instellen tegen de mer-beoordelingsbeslissing
dat er een milieueffectrapport nodig is.
Voor burgers en belanghebbenden is dit traject niet mogelijk.
In het geval dat er geen milieueffectrapport nodig is,
kunnen burgers en belanghebbenden dit aankaarten via het moederbesluit,
waaraan de mer-beoordeling is gekoppeld.
Het moederbesluit is het besluit dat toestemming geeft
voor het voorgenomen project, bijvoorbeeld de omgevingsvergunning
milieubelastende activiteit of het omgevingsplan.
*Muziek speelt*
De initiatiefnemer beschrijft in de mededeling
de milieueffecten van het voorgenomen project.
Dit doet de initiatiefnemer aan de hand van de eisen
die zijn opgenomen in bijlage IIA bij de Europese mer-richtlijn
en die zijn overgenomen in artikel 11.10 van het Omgevingsbesluit.
Samengevat levert de initiatiefnemer een beschrijving van de fysieke kenmerken,
van de locatie van het project en van de mogelijk
aanzienlijke milieueffecten.
Een initiatiefnemer mag ook de kenmerken van het project
en voorgenomen maatregelen opnemen, die erop gericht zijn
onmogelijk aanzienlijke effecten te vermijden of te voorkomen.
Het bevoegd gezag moet de informatie van de mededeling
beoordelen aan de hand van drie hoofdcriteria.
Ten eerste: de kenmerken van het project.
Wat zijn bijvoorbeeld de fysieke kenmerken van het project?
Welke risico's brengt het project met zich mee?
Welke hinder of emissies ontstaan door het project?
En welke natuurlijke hulpbronnen worden err gebruikt?
Ten tweede: de plaats van een project.
Wat zijn de karakteristieken van het gebied
waar het project wordt gerealiseerd?
Denk aan de mogelijke nabijheid van bijvoorbeeld een natuurgebied,
een beschermd stadsgezicht of een drinkwater-beschermingsgebied.
En ten derde: de kenmerken van de potentiele effecten.
Bijvoorbeeld: hoe vaak treden de effecten op?
Zijn de effecten onomkeerbaar?
Hoe ver reiken de effecten en zijn er grensoverschrijdende effecten?
Het begrip milieu moet breed worden geïnterpreteerd.
Ook thema's als gezondheid, klimaat en cultuurhistorie
vallen daaronder.
Bij een mer-beoordeling is het nodig om u tijdens de onderzoeken
op de relevante effect te richten.
Wat relevant is, is afhankelijk van het type project.
Voor ontgonningen zijn dat bijvoorbeeld effecten
op bodem, water en archeologie.
Voor veehouderijen: hinder door geur en effecten op de natuur.
Maak hierbij gebruik van bestaande informatie.
Denk aan online tools, ervaringen van soortgelijke projecten
en de specifieke kennis van experts.
Het gebruik van dergelijke hulpmiddelen zorgt ervoor
dat met relatief weinig onderzoeksinspanning
toch goede uitspraken gedaan kunnen worden over de vraag
of het voorgenomen project kan leiden tot mogelijk aanzienlijke milieueffecten.
Het bevoegd gezag neemt de kenmerken van het project,
of de voorgenomen maatregelen die de initiatiefnemer heeft aangeleverd,
mee in de afweging en de motivering van de mer-beoordelingsbeslissing
of er wel of geen milieueffectrapport opgesteld hoeft te worden.
De uitvoering van de voorgenomen maatregelen
die relevant zijn voor de uitkomst van de mer-beoordeling
moet u als bevoegd gezag opnemen als voorschrift bij het besluit.
Daarmee borgt u het uitvoeren van de maatregelen
of het toepassen van de kenmerken.
*Muziek speelt*
Tot slot willen wij u nog drie belangrijke uitgangspunten meegeven.
1: begin op tijd en stem af met de initiatiefnemer.
Het is verstandig om op tijd in het planproces te starten
met een mer-beoordeling.
Zo voorkomt u dat u in een te laat stadium concludeert dat een mer-procedure
noodzakelijk is.
Bij vergunningsprocedures is bijvoorbeeld het vooroverleg
tussen het bevoegd gezag en de initiatiefnemer
een goed moment om hierover te praten.
Zo heeft een initiatiefnemer voldoende tijd
om een kwalitatief goede mededeling op te stellen.
Hier heeft u als bevoegd gezag ook baat bij.
Ook bij projecten waar het bevoegd gezag zelf initiatiefnemer is,
moet bij de start van het project duidelijk zijn
of er sprake is van een mer-beoordelingplicht.
2: bevoegd gezag beslist.
Als bevoegd gezag neemt u het besluit over de noodzaak
om een milieueffectrapport te maken.
Wanneer u aanzienlijke milieueffecten uitsluit is
het doorlopen van een mer-procedure niet nodig.
De initiatiefnemer levert de informatie bij u aan
om dit besluit te kunnen nemen.
Een initiatiefnemer kan ook kenmerken en maatregelen opnemen
in de mededeling waarmee aanzienlijke milieueffecten
voorkomen kunnen worden.
Het belang van deze mededeling is dus groot.
De mededeling is niet de beslissing, die maakt u zelf.
3: bij twijfel, beslis dat een milieueffectrapport
nodig is. Wij raden u aan om bij twijfelgevallen te besluiten
dat een milieueffectrapport nodig is.
Dan weet u zeker dat het milieubelang voldoende in de besluitvorming
betrokken kan worden.
Denk bij twijfelgevallen aan situaties waarbij het moeilijk te zeggen is
of het project wel of geen aanzienlijke milieueffecten kan
hebben. Maar ook bij situaties waarbij aanzienlijke milieueffecten
alleen met veel inspanning voorkomen kunnen worden.
Deze situaties vragen zulke ingrijpende maatregelen
om de milieueffecten te verzachten, dat er waarschijnlijk beter
een brede alternatieve afweging in het milieueffectrapport
gemaakt kan worden.
We zijn aan het einde gekomen van dit webcollege.
Bedankt voor het kijken.
Als u meer wilt weten over de mer-beoordeling voor projecten
of andere onderdelen van milieueffectrapportage
onder de Omgevingswet dan kunt u deze vinden op de website
van het Informatiepunt Leefomgeving.
*Muziek speelt en fadet uit*