Hallo, ik ben Margit Koesoemo Joedo en ik werk als omgevingsmanager aan
de Omgevingswet bij het ministerie van Binnenlandse Zaken. Welkom bij
het webcollege over participatie onder de Omgevingswet. U heeft
in een ander webcollege kunnen zien hoe participatie geregeld is
in de Omgevingswet, in het onderliggende Omgevingsbesluit
en de daar onderliggende Omgevingsregeling. Dat webcollege
kunt u terugzien op de site van Aan de slag met de Omgevingswet.
Begin 2020 vond de behandeling van de ontwerp-Invoeringswet
in de Eerste Kamer plaats. Daar hebben kamerlid Nooren en anderen
een motie over participatie ingediend. Die is aangenomen.
Zij vinden het belangrijk dat inwoners weten waar ze aan toe
zijn. De motie-Nooren houdt dan ook een motiveringsplicht
in voor decentrale overheden over het eigen participatiebeleid.
De uitwerking van de motie landt, via het Invoeringsbesluit,
als regel in het Omgevingsbesluit. In dit college zal ik kort
uitleggen hoe participatie per instrument in de Omgevingswet
geregeld is, en hoe dit als gevolg van de motie-Nooren wijzigt.
De verantwoordelijkheid voor het toepassen van participatie ligt
volgens de Omgevingswet meestal bij de overheid, bij het bevoegd gezag.
Het bevoegd gezag stelt uiteindelijk een omgevingsvisie,
een omgevingsplan, een verordening, een waterschapsverordening,
een programma of een projectbesluit vast. Voor elk van deze
instrumenten zijn regels voor participatie vastgelegd. En die
regels hebben betrekking op de kennisgeving aan de voorkant
en de motiveringsplicht aan de achterkant.
Bij de kennisgeving van een omgevingsplan geeft de gemeente aan hoe de participatie wordt
vormgegeven. Bij een projectbesluit doet de overheid uiterlijk bij
de start van de verkenning van een projectbesluit een 'kennisgeving
participatie'. In deze kennisgeving staat hoe burgers, bedrijven,
maatschappelijke organisaties en bestuursorganen bij de verkenning
worden betrokken. In de kennisgeving participatie gaat
het bevoegd gezag in ieder geval in op de volgende vragen: wie worden
betrokken, waarover en wanneer? Wat is de rol van het bevoegd gezag
en de initiatiefnemer? En waar is of komt aanvullende informatie
beschikbaar? Deze kennisgeving participatie kan gelijktijdig
plaatsvinden met de kennisgeving voornemen, maar dat hoeft niet.
Misschien is er behoefte aan meer tijd om het participatietraject in te richten.
Daarnaast heeft de overheid een motiveringsplicht bij
het vaststellen van een omgevingsvisie, programma, omgevingsplan
en projectbesluit. De overheid geeft hierbij aan hoe zij burgers,
bedrijven, maatschappelijke organisaties en bestuursorganen
betrokken heeft bij de voorbereiding en wat de resultaten
hiervan zijn. De Omgevingswet kent nog een instrument die u nog niet
voorbij zag komen. De omgevingsvergunning. Let op: bij
de omgevingsvergunning ligt de verantwoordelijkheid
voor participatie bij de initiatiefnemer. Bij de aanvraag
van een omgevingsvergunning moet de initiatiefnemer aangeven
of hij of zij de omgeving bij de plannen betrokken heeft, en zo ja,
hoe dat is gebeurd en wat de uitkomsten hiervan zijn.
Participatie is hier dus niet verplicht. Daar is een uitzondering op.
Een gemeenteraad kan gevallen aanwijzen waarin participatie wel
verplicht is. Het gaat dan om activiteiten die niet mogelijk zijn
volgens het omgevingsplan: de zogenaamde buitenplanse
omgevingsplanactiviteiten. En het college van burgemeester
en wethouders moet voor deze gevallen bevoegd gezag zijn.
Het kan voor de overheid handig zijn om voor zulke gevallen
participatiebeleid te formuleren. Zij kan dan daarin aangeven hoe
zij omgaat met ingekomen aanvragen.
Sinds de motie-Nooren is aangenomen, is de motiveringsplicht uitgebreid. De decentrale
overheden, dus de gemeenten, provincies en waterschappen,
zullen namelijk ook moeten aangeven op welke wijze invulling is gegeven
aan hun eigen participatiebeleid. De motie roept decentrale overheden
dus op om eigen participatiebeleid op te stellen. Zij mogen zelf
bepalen hoe zij hun participatiebeleid vormgeven.
Zij kunnen daarin hun visie op participatie en uitgangspunten
opnemen. Bijvoorbeeld over de toegankelijkheid,
de representativiteit, de betrokkenheid voor
ondervertegenwoordigde groepen, de eigen rol en hoe
het participatieresultaat wordt meegewogen in het uiteindelijke
plan. Op deze manier is voor alle betrokkenen inzichtelijk hoe
zij kunnen meedenken en meedoen. Samengevat, de motiveringsplicht
wijzigt door de motie-Nooren als volgt: de overheid moet bij
vaststelling van bepaalde plannen aangeven wie zij hierbij betrokken
heeft, wat de uitkomsten hiervan zijn en hoe ze invulling heeft
gegeven aan haar participatiebeleid. Van
de omgevingsverordening en een waterschapsverordening bestond nog
geen motiveringsplicht, maar door de motie-Nooren nu wel. Het is dus
De motie-Nooren is niet van toepassing op rijksbesluiten.
Ook niet op het projectbesluit. Hier golden voor
participatie al uitgebreidere regels voor.
Als gemeente, provincie of waterschap, kunt u dus nu al aan de slag met
het vaststellen van uw participatiebeleid. Op de website
Aan de slag met de Omgevingswet, vindt u voorbeelden van overheden
die u zijn voorgegaan. U vindt daar ook de Denkwijze(r) voor goede
participatie. In de Denkwijzer is het belang van goede participatie
beschreven. Hierin kunt u succesfactoren en randvoorwaarden
voor goede participatie vinden. En leest u hoe deze kunt inzetten bij
de instrumenten van de Omgevingswet. Ik wil graag nog twee
vragen met u bespreken. De eerste is de vraag of de uitbreiding van
de motiveringsplicht met terugwerkende kracht voor al
vastgestelde besluiten geldt. Het antwoord is nee.
Voor de omgevingvisies omgevingsplannen, programma's,
omgevingsverordeningen en waterschaps- verordeningen die al
vastgesteld zijn, geldt de uitgebreide motiveringsplicht niet.
Als deze instrumenten na de inwerkingtreding van de wet
op 1 januari 2022 wijzigen moet er wel aan de motiveringsplicht worden voldaan.
Tot slot wil ik stilstaan bij het wetsvoorstel Versterking
participatie op decentraal niveau. Bij een spoedige behandeling
in de Tweede en Eerste Kamer kan het wetsvoorstel medio 2021
in werking treden. Met dit wetsvoorstel wordt de huidige
inspraakverordening verbreed naar een participatieverordening.
In de participatieverordening regelen gemeenten, provincies
en waterschappen hoe zij inwoners betrekken bij de voorbereiding,
uitvoering en evaluatie van beleid. Ze zijn vrij te beslissen hoe
zij inwoners bij deze beleidsfasen betrekken. Participatie is
natuurlijk vooral een kwestie van doen en elke overheid zal haar
eigen accenten leggen.
Hoe verhoudt de motiveringsplicht ter uitvoering
van de motie-Nooren zich nu tot de participatieverordening uit dit
wetsvoorstel? Die vraag heeft een wat langer antwoord nodig.
De motiveringsplicht sluit aan bij wat het wetsvoorstel voorstelt.
Decentrale overheden moeten aangeven op welke wijze
zij invulling hebben gegeven aan hun participatiebeleid,
zoals bijvoorbeeld opgenomen in de participatieverordening.
Participatiebeleid kan breder zijn dan alleen
de participatieverordening. U kunt in het participatiebeleid verwijzen
naar regels in de inspraak en participatieverordening. Het beleid
kan bovendien aangeven hoe een norm uit de verordening concreet kan
worden toegepast. Ik zal een voorbeeld geven. De verordening
zegt: "Het bestuursorgaan informeert belanghebbenden hierover
op correcte wijze." In het beleid kan worden aangegeven wat met
de norm 'een correcte wijze' wordt bedoeld. Het participatiebeleid
en de participatieverordening zijn niet inwisselbaar. Het beleid bindt
namelijk alleen het bestuursorgaan, niet de burger. En in het beleid
kan alles worden opgenomen wat het bestuursorgaan belangrijk vindt.
De verordening beperkt zich tot de normatieve juridische regels.
We zijn aan het einde gekomen van dit webcollege. Bedankt
voor het kijken. Mocht u meer informatie willen hebben
over participatie onder de Omgevingswet, dan kunt u die vinden
op de website van Aan de slag met Omgevingswet. U vindt daar onder