﻿Nou dat moet je ook wel in de context van de tijd zien. Hè dat was zeg maar… ik ben afgestudeerd
in '73, en dat was een periode… de verbeelding was aan de macht. Het kabinet Den Uyl was er nog niet,
maar dat hing allemaal in de lucht en de oriëntatie was eigenlijk vrij gebruikelijk dat
je keek naar de publieke sector. De private sector die was, nou, toch onder studenten – zoals ik ook
was – lag wat minder voor de hand. Bovendien had ik een achtergrond van macro-economie,
openbare financiën, dus ik had een nogal, zeg maar macrogericht pakket. Dus ook vanuit
die optiek was het logischer dat ik in eerste instantie keek naar Rijksoverheid. Bovendien vroeg
de Rijksoverheid toen met verzameladvertenties: 'De Rijksoverheid vraagt nieuwe mensen'. Dus ik heb
ook… op zo’n eigenlijk open inschrijvingsdag ben ik geweest. En daar presenteerden verschillende
departementen zich. En ik herinner me nog dat het ministerie van Financiën bij de Inspectie Rijksfinanciën
vacatures had en dat ik daar ook wel in geïnteresseerd was. En toen zei degene die
achter de tafel zat – in 1974, begin '74 – ‘Nou daar moet je wel goed over nadenken, want ik weet niet
of de Inspectie Rijksfinanciën wel iets voor een vrouw is. Het is namelijk nogal hard en streng.’
Ja, dan ben je 24 en dan denk je: Oh nou ja, dan ga ik maar even naar een ander departement kijken.
Nou ik vond het fantastisch, spannend en en ook discussies in de Kamer die je dan op de
publieke tribunes of de ambtenarentribune, sorry, op de ambtenarentribune bijwoonde waar ik ook weer
de rol had gewoon zorgen dat de antwoorden op vragen netjes bij elkaar werden gebracht op
het moment dat de minister ze nodig had. Dus het was allemaal niet heel inhoudelijk ingewikkeld
wat ik deed, maar het zat natuurlijk wel vlak tegen de politieke en ambtelijke top aan en dat
was heel spannend. En dat… waarom vertel ik dit nou? Omdat ik daarna, na drie jaar, zeg maar,
ging je dan of kreeg je de mogelijkheid om naar een ander departement te gaan. En
toen kwam ik terecht bij wat toen nog heette ‘Cultuur Recreatie en Maatschappelijk Werk’.
En toen realiseerde ik mij dat ik… dat het soortelijk gewicht van een ambtenaar
samenhangt met het soortelijk gewicht van het department. En het departement van Economische
Zaken in die tijd had een veel hoger soortelijk gewicht dan het appartement van CRM. En hoewel
ik dezelfde persoon was, duikelde mijn status en aanzien in gewoon het ambtelijk apparaat.
Nou ik was wel onder de indruk van de manier waarop bijvoorbeeld Miedema, Gert Miedema,
zich in zo’n setting, zeg maar, hoe hij daarin opereerde. Hoe hij ook probeerde, en later
zeker met Lubbers aan tafel, om de belangen van Limburg en de belangen van het Rijk met elkaar
in harmonie en parallel te brengen. Dus dat zag ik wel. Maar ik was ook wel heel erg bleu in die
tijd. Daar is nog ergens een foto van, ik kan hem niet meer terugvinden. Maar een foto van Lubbers,
Miedema, Dirker en daarnaast ik als degene die de notulen maakte. En ik had toen wat langer haar en
mijn pony hing echt in mijn ogen en ik keek alleen maar naar de tafel. Ik durfde … terwijl die mannen
natuurlijk gewoon regelrecht in de camera keken. Dat dus. Maar je leert wel in zo’n setting, want
je ziet dus wel dingen en Miedema is een hele… ik weet eigenlijk niet eens of hij nog leeft,
maar dat was een hele ook humane DG, die bijvoorbeeld als je iets had gedaan … Ik
ging elke veertien dagen naar het gouvernement in Limburg om samen met de ambtenaren daar te
schrijven aan stukken die uiteindelijk die perspectievennota moesten worden. En hij
schreef dan met zijn pennetje: ‘Complimenten voor juffrouw Sint. Dit is een hele heldere notitie.’
Ongelofelijk belangrijk als je jonge talentvolle mensen een kans wil geven. Ik bedoel dat is een
voorbeeld dat ik heb opgeslagen. En in mijn latere loopbaan heel vaak ook zelf heb gedaan.
Ik zeg altijd maar: Als je ergens aan de top van een organisatie zit, heb je een la met koekjes.
En het is heel belangrijk om af en toe een koekje uit te delen aan mensen die dat verdiend
hebben, en te zeggen: Dit was echt top, hartstikke mooi, compliment. Doe ik nog steeds, ook nu nog.
Het was een hele moeilijke periode van de Partij van de Arbeid. En kijk, politiek is een hard vak
dus als op een gegeven moment de partij in het ongerede raakt, ze zouden daar nu voor tekenen
hoor, maar toen hadden ze, ze begonnen met dertig procent van de stemmen, toen werd het bij de
gemeenteraad, zakte de partij naar een landelijk gezien 25 procent en vervolgens bij de provinciale
verkiezingen naar twintig procent. Ja en dan is het ook wel heel prettig als er ergens iemand kan
worden aangewezen die daar de schuld van is.
Zoals Elco Brinkman dat ook is overkomen. En nou, en ik heb toen – en dat was wel heel
belangrijk – ik heb toen uiteindelijk…
- De blame ging toen nog niet naar Kok... - Nee, nee, maar dat begrijp je ook.
Dat kan je ook wel begrijpen dat dat … En je had ook kunnen zeggen:
wie kon nou die WAO-hervormingen tegenhouden? Dat was natuurlijk de fractie, niet het partijbestuur.
Oké, zo lopen dingen. En ik heb toen wel voor mezelf de afweging gemaakt: Laat ik
het erop aankomen dat het congres mij wegstemt of treed ik zelf af? En het is voor mezelf en
voor mijn gevoel van eigenwaarde heel belangrijk geweest dat ik de beslissing zelf heb genomen.
Er was een vacature ‘directeur interbestuurlijke betrekkingen en informatievoorzieningen bij
Binnenlandse Zaken’ en daar heb ik op gesolliciteerd en dat ben ik uiteindelijk
geworden. Van Aartsen had heel duidelijk… die zei: ‘Geert Jansen DG CDA, ik ben VVD, ik vind het
belangrijk dat op deze portefeuille iemand uit de Partij van de Arbeid komt.’ Dus gewoon in die zin
speelde politieke kleur wel een rol, maar… - Hij zocht naar evenredige verdeling.
- Hij zocht… hij zei: ‘Dit is het ministerie van Binnenlandse Zaken, Koninkrijksrelaties zat er
toen nog niet bij, en juist omdat het gaat over het binnenlands bestuur moet ook de ambtelijke
top een afspiegeling zijn van verschillende stromingen die in de politiek zijn.’
- Toch zit er iets geks in dat argument. Vind je niet?
- O nee, dat kan best. - Want aan de andere kant is het het verhaal van...
ja, het moet geen bal uitmaken van wat jij politiek..., want jij bent ambtenaar…
- Nee maar dat is ook zo. Maar dat … - Scheiding tussen het politieke en het bestuurlijke...
- Ja maar dat was ook het argument van Jozias niet. Zijn argument was niet
omdat er verschillende stromingen gedachtegoed ambtelijk….
Zijn uitgangspunt was: Uiteraard is het departement ambtelijk neutraal,
maar juist omdat het Binnenlandse Zaken is … ja, ik bedoel geef het voor wat het waard is hè,
maar juist omdat het Binnenlandse Zaken is, juist omdat het over het openbaar bestuur gaat,
is het belangrijk dat je laat zien dat alle verschillende achtergronden,
dus ook… nou ja de ChristenUnie bestond nog niet, maar laten we zeggen GPV, SGP, wat er toen was,
maar dat dat je echt bewust zoekt naar een zekere balans in achtergronden om,
omdat je die ook aantreft in het openbaar bestuur. Dat was zijn redenering.
Wat ik ook bij hem heb gezien en ook van hem heb afgekeken, hij gaf ook heel veel ruimte
aan mensen, mits je hem maar op de hoogte hield. Ik zal nooit vergeten dat wij in de Kamer bij een
Kamerbehandeling – Ien Dales stond achter het spreekgestoelte – en wij zaten met een rijtje
ambtenaren, waaronder de SG Jozias dus, achter op de ambtenarentribune. En iemand die schreef een
korte notitie en die stuurde die rechtstreeks naar de minister. En Jozias stond op en die
zei … boog zich voorover en die zei : ‘Zeg vriend ik heb dit niet gezien. Wil je dat eventjes terug
laten halen? Want ik wil even weten wat je zegt.’ Maar gewoon zonder boosheid of wat,
maar geen misverstand: Als het politiek belangrijk is, dan kijkt de SG even mee.
Nou dat was … dat is ergens in mijn achterhoofd wel opgeslagen en daar heb ik ook wel gebruik van
gemaakt. Ja, je krijgt heel veel ruimte je mag heel veel doen, maar hou me in de loop.
Maar ik ben gefascineerd ook door de processen en de mechanismen en de ingewikkeldheid van het
verzoenen van verschillende belangen, zodat je toch het algemeen belang, hoewel iedereen daar
iets anders onder verstaat, toch kan dienen. En het schrikt mij ook niet af dat het soms
tergend langzaam gaat en stroperig is, omdat het uiteindelijk natuurlijk toch… Als je terugkijkt,
zie je pas hoe hard het wel degelijk vooruit is gegaan. Terwijl je,
als je er middenin zit denk je: Het is allemaal surplace.
Toen wel ja. Nu is dat heel anders, maar ik ben pas toen ik secretaris-generaal werd…
maar dat is al wel weer veel later, was ik pas de tweede vrouw na Helen de Maat,
die een vrouwelijke SG was. - Die was ook de eerste vrouwelijke
gemeentesecretaris in Amsterdam hè? - Ja klopt.
- Überhaupt van de G4. - Van de G4, precies. Nee, daarom.
En ja dat, ik was natuurlijk ook door mijn economie-achtergrond, door het bedrijfsleven,
door het feit dat ik altijd fulltime ben blijven werken gewoon gewend geraakt aan in
een mannenwereld opereren. Daar daar, ja daar ontwikkel je - zeker als je jonger bent en je
sekse nog een grotere rol speelt dan wanneer de verpakking toch wat ouder wordt, ja dan … daar heb
je copingmechanismen voor, maar die waren gewoon vooral zorgen dat je goed in je vak was, en
ja, ik heb daar nooit zo heel erg bij stilgestaan. Maar het was natuurlijk gewoon een mannenwereld.
Je komt op een bepaald punt in je loopbaan en ik denk dat dit het sterkste is geworden nadat
ik … In de periode dat ik in Amsterdam zat als gemeentesecretaris en daarna als
secretaris-generaal, dat je beseft dat je niet alleen een topambtenaar bent,
maar dat je ook een rolmodel bent. En dat je dus ook de verantwoordelijkheid hebt om talentvolle
vrouwen, jonge vrouwen te spotten. Ik heb ook in de tijd dat ik secretaris-generaal werd,
heb ik een bijeenkomst georganiseerd: Toptalent ontmoet Rolmodel. En dan de rolmodellen… Dat waren
allemaal mensen uit de top van de Rijksdienst, dat konden mannen zijn. Maar de toptalenten dat waren
allemaal vrouwen. Dus degenen die meededen aan de conferentie die moesten van mij twee toptalenten,
vrouwelijke toptalenten, uit hun eigen organisatie meenemen, en daar deden we speeddating-gesprekken
mee, en dan probeerde ik te zorgen dat talentvolle jonge vrouwen stageplekken of ruilplekken kregen,
zodat meer mensen hun talent zagen en ze daardoor snel door de rangen heenkwamen.
En verder is het investeren in de persoonlijke relaties met die diensten natuurlijk altijd
belangrijk geweest. Dat heb ik later ook in onze SG gedaan en ook in het ziekenhuis toen ik daar
bestuursvoorzitter was. Je moet gewoon naar mensen toegaan. Goh, mag ik bij jou op bezoek
komen? Mag ik bij jou, mag ik, wil je mij, ik ben gemeente-secretaris, wil je mij laten zien en
uitleggen wat jouw dienst doet? Goh interessant, en hoe zit dat nou en waar zitten jouw dilemma’s?
En hoe gaat het met de wethouder? Ik bedoel, alleen als je dat doet en je gaat naar mensen toe
in plaats van dat je ze allemaal naar de Amstel laat komen. Zo ingewikkeld is het niet hè? Als je…
Als je, laat ik zeggen, de sleutel tot gezag en respect is ook dat je oprechte interesse hebt.
En het belangrijkste eigenlijk was voor mij de vraag: Is de ambtelijke leiding van de
sociale dienst die er toen was, is die in staat om dat te doen? En de analyse was,
dat is niet zo. En daar heb ik toen wel met de portefeuillehouder in het college
over gesproken en gezegd: ‘Jij moet uitkijken. Want als jij niet ingrijpt…
jij moet hier ingrijpen, en daar kan ik jou bij steunen en daar kan de wethouder
P&O en de directeur P&O, die kunnen je daarbij helpen, maar het moet van jou uitgaan. Want als
jij hier niet ingrijpt, dan wordt het… Is het niet meer een ambtelijk probleem, maar is het
een politiek probleem.’ En daarin speel je dus wel een rol. Zonder dat … Ik had geen rechtstreekse
hiërarchisch relatie en dat was ook de positie helemaal niet die ik had. Maar ik had… Ik zag
natuurlijk wel dat dit hartstikke fout ging. Nou, toen is er een tijd lang… is daar Hans Nijs, die
daar een hele goeie klus had gedaan in een ander verband, die is daar directeur geweest. En die
kreeg het uiteindelijk ook niet voor elkaar. Maar die heeft wel weten te voorkomen, doordat hij de
verstandige beslissing nam om het oude systeem in de lucht te houden voordat het nieuwe ge… terwijl
het nieuwe geïmplementeerd werd, en toen het nieuwe niet werkte was er Godlof nog het oude
systeem in de lucht. Maar uiteindelijk is besloten om, zeg maar, naast de sociale dienst een hele
nieuwe dienst Werk en Inkomen op te zetten. En eigenlijk die van scratch on op te bouwen.
Ja, maar niet elk incident is zo politiek heet dat het een zekere bemoeienis van de ambtelijke top
vergt. Ik heb ter voorbereiding op dit gesprek ook even nagedacht: Hoe zat het nou toen ik SG
was? Welke dingen waren nou politiek heet? Nou, toen ik aantrad in 2000 was het heel simpel:
De vuurwerkramp in Enschede en de brand in ‘t Hemeltje in Volendam.
Dat is een dossier waar je dan ook als secretaris-generaal mee te maken hebt en
wat je niet anders kan dan, omdat … sowieso al omdat er verschillende dienstonderdelen
bij betrokken zijn, de Inspectie maar ook Milieu, en het natuurlijk politiek gewoon
heel ingewikkeld was. En dat er bovendien een interdepartementale component aan zat, omdat
het toezicht op ‘aan munitie gelijk te stellen stoffen’ eigenlijk lag bij Defensie.
De Schipholbrand was natuurlijk… Toen de Onderzoeksraad voor Veiligheid met zijn onderzoek
begon, en dan is er altijd eerst een conceptrapport dat aan de kring van intimi op
hoogambtelijk niveau wordt voorgelegd… Ja, toen ik dat onder ogen had, wist ik wel dat de positie van
de minister onhoudbaar was. En dat dus … - En dat weet je omdat er bepaalde soorten
van bijvoeglijke naamwoorden in dat rapport staan.
- Ja en omdat je gewoon kan inschatten dat in dit geval de twee betrokken ambtelijke diensten,
de dienst Justitiële Inrichtingen – verantwoordelijk voor de gevangenen – en
de Rijksgebouwendienst – verantwoordelijk voor het gebouw – beiden als diensten zodanig, laat ik maar
zeggen, dingen hadden gedaan die misschien wel allemaal te goeder trouw waren, maar waarbij elf
mensen om het leven waren gekomen, en dat daarvoor bewindspersonen politieke verantwoordelijkheid
moeten nemen. Niet omdat ze schuldig zijn, maar omdat dit zo groot is dat je niet kan zeggen...
En toen heeft heel erg geholpen, want dat gesprek heb ik met Sybilla Dekker moeten voeren… heeft het
heel erg geholpen dat ik zelf als partijvoorzitter die afweging hebt gemaakt. Ik bedoel: Ik kon
uit eigen ervaring spreken hoe het voelt, hoe onrechtvaardig het voelt, en dat het toch moet.
Mijn persoonlijke opvatting is dat de koninklijke weg is zoals Hennis Plasschaert het heeft gedaan:
Je gaat het debat aan met de Kamer tot en met de eerste termijn en dan trek je je conclusies.
Maar dat kan je niet los zien van de personen van de bewindslieden. Dus
je bent ook op dat moment om met je minister te praten over de vraag: Wat is nou voor jou
de beste weg? Treed je… ga het Kamerdebat aan, wetend dat het hier ging om de dood
van elf mensen. Dat is toch … Dat was natuurlijk bij Hennis Plasschaert ook
nog wel met die ontploffende munitie, dat ging ook over de dood van mensen… Dus je
weet dat als als mensen die onder de hoede van de Rijksoverheid zijn gesteld door een
noodlottige samenloop van omstandigheden het leven laten, ja dan is er …
- Veel zuurder kan het niet worden. - Veel zuurder kan het niet worden. En
dan is er ook geen sprake van optreden. Ik bedoel: Dat kan in sommige dossiers wel,
maar niet in zo’n dossier. Dus dan is de uitkomst… is absoluut zeker van tevoren,
hoe je het ook wendt of keert. Die beide bewindslieden zijn verantwoordelijk, zijn absoluut
niet schuldig. Integendeel, ze waren er nog niet eens allebei toen het allemaal zo werd ingericht.
Ja, en dat was natuurlijk een heel ingewikkelde, want daarna kwam Winsemius even, als tijdelijke
minister. En het aftreden van met name …Donner had nogal een impact in CDA-kringen. Dus daar ontstond
een discussie over de vraag: Er zijn nu twee ministers afgetreden en nu moeten we eigenlijk ook
de twee topambtenaren die aan het hoofd staan van, enerzijds, de dienst Justitiële Inrichtingen en,
anderzijds, de Rijksgebouwendienst ook aftreden. En daar ben ik toen dwars voor gaan liggen. Want
dat waren de twee mensen die helemaal niet op het moment dat die zaken speelden verantwoordelijkheid
droegen. Dus daarvan heb ik toen, en dat heb ik toen met Winsemius dan nogal indringend besproken,
dat het niet zo kan zijn dat je… wel een topambtenaar verantwoordelijk kan stellen
voor iets wat gebeurt op het moment dat hij die verantwoordelijkheid ook heeft, maar
als zijn opvolger die part noch deel heeft gehad aan hoe dat die… die zeg maar penitentiaire
inrichting op Schiphol gebouwd is, dat die zou moeten aftreden. Dat kan niet.
- Nee, dat zijn geen ministers. - Het zijn geen ministers. Ze dragen
geen politieke verantwoordelijkheid, maar ambtelijke verantwoordelijkheid.
De mensen die dat eigenlijk op het moment zelf hoorden, waren chauffeurs die beneden in de
wachtruimte zaten, van de dienstauto’s, te wachten tot dat ze weer iemand moesten rijden, en die daar
de televisie hadden aanstaan. Die hoorden het als eerste. En die, zoals mijn chauffeur later zei,
durfden niet ‘boven’ – zo noemden ze dat – ‘boven’ te bellen van: Er is iets bijzonders gebeurd.
Ik deed de deur open, want hij is alleen dus ik… En daar zat Jan Pronk met net
zoveel emoties als ik zelf ook had. En ik zei tegen hem van: ‘Goh, komt het kabinet
niet bij elkaar?’ En toen keek hij me aan en toen zei hij: ‘Dat vind jij dus ook?’
Maar hij zei: ‘Ik heb daar met Wim over gepraat, maar die vindt dat hij
eerst een verklaring in de Kamer moet afleggen, en dat is pas morgen’ Ik zei:
‘Nou, dat is te laat, dat moet nu.’ En toen zei hij: ‘Ja, je hebt gelijk,
ik ga Wim nog een keer bellen.’ En dat heeft hij toen ook gedaan. En nou, ik was in die kamer,
en uiteindelijk besloot Kok: Het lijkt toch verstandig dat we de ministerraad bij elkaar
roepen. En omdat dit zo uitzonderlijk is, want dit is geen gewone ministerraad, vraag ik aan
elke minister om een ambtenaar mee te nemen. Dus toen ben ik met Jan meegegaan naar de Trêveszaal.
Wij zaten daar ambtelijk naast onze bewindspersoon, maar we hadden geen
rol in die dialogen. En uiteindelijk oefende hij dan wat hij ongeveer zou gaan zeggen.
We hadden gewoon de radio aan staan; het was twee minuten over zes toen de moord op
Pim Fortuyn wereldkundig werd gemaakt. En dat was wel choquerend, dat vond ik echt,
ik was echt absoluut verbijsterd daardoor, en ik had al grote bedenkingen tegen… toen
met dat taartincident. Ik had… Ik bedoel: je kunt het hartgrondig met iemand oneens zijn,
maar je benadert niet iemand in persoon op zo’n bedreigende manier. Maar wat ik natuurlijk
helemaal totaal niet had kunnen voorzien, was hoe fel de reactie en hoe anti, antilinks de
reactie was. Dat Ad Melkert de gordijnen moest dichtdoen en dat de politie van Den Haag de
grootst mogelijke moeite had om het Binnenhof te beschermen tegen mensen die woedend waren. Op zich
waren ze natuurlijk terecht woedend. Want Fortuyn had zich in die periode, eerst met Leefbaar
Rotterdam en vervolgens, in de aanloop naar de verkiezingen van 25 mei geloof ik, opgeworpen als,
laten we zeggen, de vertolking van toch de enorme onderstroom van onvrede die zich had opgehoopt.
Dat was een trein die reed en ja, Dijkstal die leefde toen nog, en er waren allerlei
verkenningen, en ja, er zou een Paars III komen. En dat was eigenlijk achteraf gezien wel enorm
aanmatigend en totaal verkeerd lezen van wat er echt in de samenleving en onderstroom aan de
hand was. En dat dat hebben we politiek niet gezien, dat hebben we als SG‘s niet gezien.
Ja, ja, maar het… Als je, laat ik zeggen, SG bent, en elke ochtend staat de dienstauto
om vijf over zeven voor de deur om jou naar Den Haag te brengen en die levert
jou gemiddeld gesproken op zijn vroegst om half acht ‘s avonds en vaker ook nog
voorbij middernacht weer af … - Dan maakt het niet zo heel veel uit waar je woont.
- Dan maakt het niet zo heel veel uit waar je woont. Dus ik denk dat dat... dat hebben we gewoon niet gezien.
Niet alleen wij als SG‘s niet, maar ook de DG’s niet. En je zou eigenlijk kunnen zeggen,
misschien laat ik zeggen, dat ministeries van Sociale Zaken met hun contacten met Divosa en
dat soort dingen, hadden misschien wel meer in handen om die … Maar die zagen
het ook niet. Dus je zat op een rijdende trein en die reed over een spoor, maar we
hadden helemaal niet in de gaten dat daarnaast een trein een andere afslag aan het nemen was.
Toen heb ik wel, toen duidelijk was dat het kabinet VVD, CDA en LPF er zou komen, dus niet
een gedoogkabinet, maar gewoon echt de LPF met ministers in het kabinet, en ik als SG de melding
kreeg dat ik met Henk Kamp een gesprek moet voeren, toen heb ik wel zelf bij Henk, voordat
hij nog bij de Koningin, toen nog, geweest was om formeel ja te zeggen tegen het ministerschap,
heb ik wel tegen Henk gezegd: ‘Henk, voordat wij beginnen aan de dossiers die bij VROM spelen en
die ingewikkeld zijn, wil ik gewoon een ander punt op tafel leggen aan het begin van dit gesprek. Jij
weet en ik weet dat ik geprofileerd lid van de Partij van de Arbeid ben. Ik ben niet blind voor
de verkiezingsuitslag, ik weet dat ik nu hoor tot een stroming die gewoon het vertrouwen en
de gunst van de bevolking heeft verspeeld. En als het voor jou, of voor het kabinet,
maar als het voor jou een probleem is dat ik die politieke kleur heb, dan moet je dat nu zeggen,
want dan weet ik gewoon wat mij te doen staat. Dan stap ik opzij. Dan leg ik mijn functie neer.’
En toen zei Henk, en het was eigenlijk wel heel erg mooi, Henk keek me strak aan zoals hij dat kon,
kaarsrecht strak aankijkend: ‘Ik vind het belangrijk dat mijn SG politiek gevoel heeft.
De Partij van de Arbeid is voor mij niet besmet, en ik beoordeel mijn mensen altijd op hun daden.’
Nou dacht ik: Oké, met deze minister kan ik wel verder. Dat was eigenlijk wel heel … voor mij
was dat natuurlijk een geweldige opluchting. Maar ik vond dat ik dat punt gewoon aan het begin van
het gesprek op tafel moest leggen en dat dat ook hoort bij je rol. Want als de constellatie zo is
veranderd, dan is het … kan het legitiem zijn dat de minister zegt: Ja sorry, weliswaar ken
ik je niet, en ik vind je ook niet op voorhand onbetrouwbaar, maar jij bent teveel een politieke
liability. Dus … Maar dat had hij helemaal niet. Dat had hij helemaal niet en dat is wel bijzonder.
Ik weet ook dat, toen ik Henk introduceerde in het ministerie, toen hij zijn eerste dag als
minister, op 12 juli 2002, als minister kwam, toen, in die grote hal, honderden ambtenaren.
En ik heette hem welkom en ik zei: ‘Minister Kamp, u kunt erop … rekening mee houden dat al
deze mensen hier hun uiterste best zullen doen om uw politieke agenda te realiseren.’
En later zeiden mensen tegen mij: ‘Dat was wel een statement wat je daar gaf.’ En natuurlijk
was het dat. Want daarvoor was Pronk minister van Milieu. Het departement moest ‘ontpronken’.
- Nou ja, en het moest, nou ja … - Ik vond dat ik het signaal moest
afgeven ook aan mijn eigen apparaat: Luister vrienden, er waait een andere politieke wind,
en wij als links departement, want zo stonden we natuurlijk bekend …
- Ja, zelfs [...] Pronk stonden jullie zo bekend.
- Ja, precies. Wij als links departement zullen toch deze minister van dit
kabinet in staat moeten stellen om een politieke agenda waar te maken.
Het ging er mij eigenlijk meer om dat ik in het openbaar ook in het departement tegen mijn mensen
wilde zeggen: ‘Wij realiseren ons dat de politieke agenda echt heel duidelijk verschoven is. En wij
als ambtenaren, het is onze professionaliteit om daarin mee te gaan.’ Dat is natuurlijk wel…
Dat is eigenlijk het kenmerk van natuurlijk… In die zin is het ambtelijk apparaat neutraal.