Je moet boerenslim zijn, je moet boerenslimheid hebben.
Je moet in de tweede plaats historisch besef hebben, je moet weten waar het probleem in wortelt,
hè, uit het verleden.
Want een probleem of een situatie is er op een bepaald moment, maar die staat
altijd in verbinding met het verleden.
En het derde is: je moet een warm hart hebben.
Dus dat is de ethische kant van de zaak.
En als je dat beschouwt, dan is dat gewoon een mix van hart en hoofd: hoofd in de zin
van ratio en ook kennis, en het hart is om de afwegingen zuiver te houden.
Dat je iets als solidariteit ofzo ook inhoud kan geven vanuit de gedachte dat je een van
degenen bent met wie je te maken hebt.
Dat je ook mens bent, net als de anderen.
En dat je niet als je minister bent… dat je dan dus de aarde ontstijgt.
Hè, wat ik wel vaak gezien heb.
Hè, want als je minister wordt, nou, nou, nou, nou, dan verandert er een heleboel.
Mensen gaan anders tegen je aankijken, mensen gaan je anders behandelen.
Je wordt ook een beetje in de watten gelegd.
En dan denk je: Nou, dat is met mij toch wel heel wat geworden.
Ik vind dat heel gevaarlijk en het wordt steeds gevaarlijker als je er langer zit.
Want dan wordt het vak routine en dan worden problemen soortgelijk.
Dat hebben we toen als eens gehad en hoe hebben we dat toen gedaan?
Of: daar heb je dat weer.
Dat… een beetje blasé.
En bovendien verslijt jezelf ook hè?
Je wordt ouder en meestal wordt je dan niet alerter.
Je wordt wel gewiekster, maar niet alerter.
En de frisheid van het benaderen van problemen gaat er een beetje af.
Hij zei: ‘Je moet maar minister worden.’
En ik zei: ‘ja, maar ho eens even.’
En hij zei: ‘Ja, want Jan Peter die wil je ontmoeten.
En we zijn bezig met een kabinet en dat heb je toch allemaal wel gevolgd.’
En ik zeg: ‘Ja, ik lees ook de krant.’
Daar kwam je naam dan al wel in voor.
Johan Remkes kon ook wel minister worden van Landbouw. dat was ook een Groningse boer,
die zou dat ook wel kunnen.
Je kent dat wel, al de speculaties over de invulling van die functies.
Nou, toen ben ik dus op een avond – mijn vrouw lag in het ziekenhuis, dat was heel
vervelend, die moest geopereerd worden aan haar kaken – en toen moest ik … Jan Peter,
die had ik nog nooit ontmoet.
Dat was wel merkwaardig.
Ik heb dat allemaal niet zo handig gedaan, die introductie, en dat heeft ook wel een
beetje een krasje gegeven op onze relatie vanaf het begin.
I: Wat was niet handig?
CV: Nou ja kijk...
Haha….
Het is wel komisch, en na zoveel jaren kan ik het wel vertellen.
Maar ik kom daar en de enige die ik kende was Cees van der Knaap.
En ik gaf Balkenende een handje en hij begon te vertellen over het kabinet, en hij was
formateur en dan moest ik maar minister van Landbouw worden en of ik dat dan ook ambieerde.
Ik zei: ‘Nou, dat ambieer ik niet zozeer, maar goed, ik ben een calvinist, als het op
mijn pad komt, dan zal ik het overwegen.’
En toen zei ik: ‘By the way, wie wordt er nou premier?’
En dat was natuurlijk heel pijnlijk.
Het allerbelangrijkste is dat je goed begrijpt wat er in het vakgebied dat je toegeschikt
krijgt speelt.
En dat je daar mensen kent die daar een rol in vervullen en dat je de oprechte ambitie
hebt om daar wat aan te doen.
Ik heb altijd gezegd: Je moet leveren.
Als bestuurder moet je leveren.
Je kunt net zulke mooie woorden gebruiken als je wilt, maar uiteindelijk zeggen de mensen:
Je zit er om iets voor elkaar te brengen.
Daar kun je het wel of niet mee eens zijn, maar je moet iets voor elkaar brengen.
Er moet iets anders zijn als je weggaat dan dat je begonnen bent.
En dat moet positief zijn, dat je kunt zeggen: We hebben iets, iets bijgedragen.
Jan Tinbergen zei altijd: ‘Je moet je steentje pakken en dat moet je aan het bouwwerk bijdragen.’
En er wordt ook wel weer eens wat afgebroken, maar per saldo moet je als bestuurder dat…
En de tweede les die ik altijd voor ogen heb gehouden, dat is een les van Jan de Koning,
die mij overigens zei…
ja dat zei Sicco Mansholt ook, ‘Jij ontloopt het ministerschap niet’, zei hij al vroegtijdig
tegen me.
Maar hij zei: ‘Cees, je moet zorgen dat de mensen één stap verder gaan dan ze
uit zichzelf zouden willen' .
Dat is een bekende uitspraak van Jan de Koning.
Ik vond echt dat deze rol in de omstandigheden waarin de sector verkeerde, … iemand moest
hebben die ze begreep.
En dat ook de enige manier was om iets te veranderen, dat er iemand was waarvan men
het gevoel had: Die begrijpt ons en wij begrijpen ook wel dat hij Keulen en Aken niet op één
dag kan bouwen.
En dat is dus vertrouwen.
Dat is de vertrouwensrelatie.
En ze kenden mij dus overal.
En ik weet nog wel dat er heel gauw mensen naar me toe kwamen en die zeiden: ‘Kun je
dit regelen, kun je dat regelen?’
En dan zei ik: ‘Nee, dat kan ik niet en ik wil het niet ook.
Want het is niet de vraag of dat ik niet voor de sector allerlei dingetjes zou willen doen,
maar ik ben vanaf nu, nu ik deze positie heb, ben ik voor jullie niet meer aanraakbaar,
omdat ik te maken heb met het algemeen belang.
Ik moet het afwegen, je mag het bij me neerleggen en ik zal aan de ambtenaren vragen om het
eens uit te zoeken, maar mijn beslissing mag niet beïnvloed worden door het feit dat ik
je ken.
Ik ben van het land.
Ook niet van de sector.
Ik bedoel, de sector lag me na aan het hart.
Maar de sectorbelangen waren onderdeel ervan.
Daar stond ik wel voor, maar het was niet zo dat ik geen begrip had voor het feit dat
andere sectoren het niet verdroegen.
Ik heb met Pieter van Geel, die Milieu deed, wij hadden natuurlijk veel contact.
Mestbeleid en noem maar op.
Pieter zei altijd: ‘Ik heb bij jou een parkeerplaats op het ministerie, want er staat een P op.’
Ik zei: ‘Dat klop Pieter, die is er speciaal voor jou neergelegd.’
Ja, ik weet nog goed, Jack de Vries die zei: ‘Cees, heb jij het regeerakkoord al gelezen?’
Ik zeg: ‘Nee, dat heb ik nog niet gelezen.’
Hij zegt: ‘Nou hier, neem het maar mee.’
Dus ik zat een beetje te kijken, nou ja goed, ik keek even wat er over de landbouw stond
en ik dacht: daar staan een paar onzinnige dingen in, dat kan natuurlijk helemaal niet.
Maar ja, voordat ik het allemaal goed begreep, was ik al beëdigd en zat ik daar al.
En toen was er al heel snel – ja, als ik erop terugkijk is het komisch – een informele
landbouwraad in Kopenhagen, in Denemarken, en daar schoven ook journalisten aan en één
van die journalisten was van de NRC en die liep met me mee en die zei: ‘Veerman, gefeliciteerd,
en wat vindt u nou van die landbouwparagraaf in het regeerakkoord?’
Ik zei: ‘Ja, dat is toch lastig hoor’ zei ik, ‘om dat te doen.
Ik geloof niet dat wat we ons voornemen, dat dat gaat lukken.’
Nou ja, ik had die woorden nog niet uitgesproken of ze waren al in Den Haag.
Waarop…
We hadden ’s avonds een diner en toen belde Atze Nicolai me op en die zei: ‘Cees, wat
heb je nou gedaan?
‘ Ik zei: ‘Hoezo, wat heb ik nu gedaan?
Begint het nu al?’
‘Ja,’ zei die, ‘je hebt onze onderhandelingspositie prijsgegeven.’
Ik zeg: ‘Pardon, onderhandelingspositie prijsgegeven?’
Hij zegt: ‘Ja, we wilden onderhandelen met het mes op tafel.
Alle landbouwsubsidies weg en anders mogen die…’.
Ik zeg: ‘Ja, dat heb ik wel gelezen, maar dat is toch idioot?’
‘Nee, nee, dat hebben we afgesproken.’
Ik zeg: ‘Ja, dat hebben we afgesproken, ja, dat hebben we afgesproken, maar dat gaat
toch niet lukken?’
Toen zei hij: ‘Ja, maar dat dondert niet of het lukt.
We hebben het afgesproken.’
Ah, dacht ik, zo zit dat dus.
Dus ik sta in die Kamer en Balkenende zat dus rechts van mij en die zat te schrijven.
En ik dacht: Hoe red ik mij hieruit?
Dus ik heb maar gezegd: ‘Ja, dit is een beginnersfout.
En ik heb het nu wel door, dus het zal me geen tweede keer gebeuren.’
Maar ik had bijna gezegd: ‘Overigens ben ik van mening dat het idioot is’, en dat
heb ik achter de kiezen gehouden, maar dat was wel een beetje het gevoel wat ik had,
dat ik dacht: Nou ja, als het spel zo gespeeld moet, is dat prima.
Dus ik heb tegen al, al die verwijten over me heen… dilettant, ja dilettant inderdaad,
een dilettant, ja prima.
Mijn vrouw was in Domburg met haar zus en die belde me op en die zei: ‘Kom naar huis
joh, kom naar huis, laat ze daar in Den Haag…’
Het had haar zo geërgerd dat ik zo werd aangepakt.
En vrienden van me begonnen me op te bellen en die zeiden: ‘Nou Cees, een goed debuut
joh.’ ik zei: ‘Ja, niet geslaagd.’
Ik heb me minister gevoeld toen er belangrijke besluiten genomen moesten worden… in die,
in die, in die kippencrisis hè, dat je dus moet zeggen tegen boeren: ‘Morgen gaan die
honderdduizend kippen die jij hebt, die gaan allemaal doodgemaakt worden.
En u krijgt wel een vergoeding, maar we weten nog niet wanneer en hoe.’
Dat zijn geweldig moeilijke besluiten.
Een veearts die was overleden aan die kippengriep, het eerste geval… bekende geval ter wereld
van iemand die dus aan die aviaire influenza is gestorven.
En toen waren er geruchten dat die man geen adequate kleding had gedragen toen hij de
stal in ging en dat hij daardoor besmet was.
En er was autopsie gedaan, die man zat helemaal vol met virus.
Maar die familie kreeg dus eigenlijk te horen vanuit het departement en uit andere departementen
– Volksgezondheid – ja, onvoorzichtig geweest, uw man is onvoorzichtig geweest mevrouw.
En toen bleek dat dus helemaal niet waar te zijn.
Die man bleek dus echt heel precies… dat was gewoon pure pech.
Die man was goed gezond en die was binnen drie dagen dood.
En toen ben ik naar die familie toegegaan en natuurlijk met lood in de schoenen.
En toen heb ik gezegd: ‘Kijk, ik vertegenwoordig nu het Koninkrijk der Nederlanden en dus alle
Nederlanders en daarbuiten, en ik kom u mijn verontschuldigingen aanbieden.
Want wij, met z’n allen, alle Nederlanders hebben het verkeerd gezegd en gedaan.
En ik heb u niks te bieden dan dit.’
Nou, die mevrouw, die barstte in tranen uit en ik ook.
En er was een vriend bij, die ben ik later nog wel eens tegengekomen en die zei: ‘Dat
is zo goed geweest.’
Daarna heeft die vrouw haar leven weer opgepakt.
Maar het idee dat haar man aan zijn eigen fouten is overleden, dat was onverdraaglijk.
Ja, en dan ben je dus even minister.
Wij praatten over alles.
Niet alleen over politiek, of hoe deden we dat nou, of als ik weer eens iets doms gedaan
had, met een auto of mijn bedrijf in Frankrijk enzovoort…
Dan zaten we even te puzzelen, hoe doen we dat nou?
Dan dacht ie mee.
En hij leed ook wel een beetje mee hè?
Dat was een hele hechte, hele hechte relatie.
En met de andere DG’s… met de DG’s ook.
Zo plezierig.
Volstrekte openheid.
Ik zei altijd: ‘Zeg nou wat je vindt.’
Als je zegt: ‘Cees, dat moet je niet doen, daar- en daar- en daar- en daarom… dan ben
ik wel in staat om te zeggen: “Toch doe ik het”, maar ik heb je goed gehoord.
En ik zal het je niet verwijten.’
Maar eh…
En dan zeiden ze zelf ook: ‘Jij bent de minister.’
Mijn secretaresse zei ook altijd: ‘Jij bent de minister.
Denk erom.’
En soms zei ik dan ook wel: ‘Moet ik dat nou wel doen?’
En dan zei zij of de SG: ‘Ja, jij bent de minister.
Jij maakt het uit.
En niemand houdt je tegen dan de Kamer.’
Nou ja, dat is waar.
Ja, dat is waar.
Die Kamer dat was natuurlijk…
Nou ja, daar kunnen we het misschien straks nog over hebben.
Maar met je hoge ambtenaren moet je een één-op-één-relatie hebben.
En ik was voor niemand een bedreiging.
En ik vond dat ik prima mensen had.
Ik had ze niet zelf uitgezocht, maar ze waren…
Het waren prima mensen.
Voortreffelijke mensen, elk met z’n eigen aard, en als ik dat clubje bij elkaar zette,
dan wilde dat nog weleens een beetje wrijven, dan zag ik dat wel, dat er één niet op z’n
gemak zat, en dan zei ik: ‘Blijf even zitten, gaan we straks even…
Wat is er?‘
Ja, een beetje zoals een goede manager dat doet, die z’n staf voorzit, z’n managementteam
voorzit.
En dan zit er eentje ongelukkig te kijken en dan zegt hij: ‘Blijf even zitten.
Effe weten wat er is.
Is er thuis wat?
Is er met de collega’s wat?
Vertel effe.’
Gewoon, menselijk.
En daar heb je dat weer, dat onderdeel, het warme hart.
Je moet, je moet…
Ik zeg altijd: ‘Ik ben van jullie afhankelijk, vertel nou in vredesnaam hoe het zit.’
Als je minister wordt en je hebt zakelijke belangen…
Ik werd dus gevraagd op vrijdag en op maandag zouden we dan…
Voor maandag moest alles geregeld zijn.
Dus ik ben toen naar een advocaat…
Ik had niet een eigen advocaat, maar ik kende een advocaat van een bestuur waar we samen
in zaten en ik zeg: ‘Hoe moeten we dat nou toch regelen?’
En hij zei: ‘Joh, je moet eens even kijken, ik heb een collega, notaris Van der Stap van
Loyens en Loeff, die heeft dat voor Hans Weijers gedaan, en dan kijken we even hoe we dat doen.’
Maar Van der Stap zei: ‘Ja, ik ga morgen met mijn vrouw met vakantie, drie weken.
Maar… Dan doen we het toch vanavond?’
Het was een heel ingewikkelde constructie en er was een overkoepelende holding in Frankrijk,
die was leeg en daar had ik een keer voor getekend, voor de jaarstukken.
Want toen kwam mijn bedrijfsleider, die zegt: ‘Dit moet morgen getekend.’
Alles moet altijd morgen hè, in Frankrijk, want ze talmen zo lang dat je geen tijd meer hebt.
Dus ik tekende dat.
Ik zat daar met die club van de EO, over die opnames toen, die ze op mijn boerderij gedaan
hebben, in het kader van portretten.
En ja, ik tekende dat en dat is toen gaan zwerven.
Nou ja, het is allemaal goed afgelopen.
Het was ook fout gewoon.
Gewoon fout.
Stom.
Ik had het anders moeten doen.
Maar laat ik maar zeggen, hoe het tevoorschijn is gekomen, dat is toch wel interessant.
Het is in Nederland natuurlijk opgepikt door de beroemde Joep Dohmen, die daar natuurlijk
een reputatie in heeft.
Die heeft me ook achtervolgd tot het laatst, tot de laatste snik bijna, want die dacht:
Die vent die deugt niet en er moet een keer wat komen wat…
Dat gevoel kreeg ik.
Er moet een keer wat zijn dat we ‘m over de knie kunnen leggen.
- Maar dat debat is gevoerd.
U wist u gesteund door de fracties van de andere…
- Ik had op een gegeven moment…
Men had in de eerste termijn natuurlijk mijn….
Natuurlijk mij ongelooflijk de wacht aangezegd, maar ik kreeg niet het gevoel dat ze op mijn
huid uit waren.
Hè, dat voel je meteen, de toonzetting en, en…
Ik had geen achtergrondinformatie.
Natuurlijk was ik goed…
Ik zei: ‘Ja, wat ik ga vertellen, dames en heren…’
Mijn mensen die hadden allemaal spreekteksten gemaakt, dan moet je dit en dat aanvoeren
en…
Al die mensen waren zo begaan met mijn lot dat ze dachten van: We willen die minister
een bak argumenten meegeven, dat het niet zo erg is en dat het anders is en…
Kortom, ik heb het allemaal weggelegd, ik heb het allemaal wel gelezen, maar ik heb
gezegd: ‘Jongens, ik zeg gewoon eerlijk hoe het zit.
En als de Kamer dan zegt: “Nou ja, dat kan er niet mee door”, het zij zo.
Het is zoveel harder geworden.
Kijk, uiteindelijk hoort er een zekere zakelijke ondergrond in elk debat te zitten.
Dat je je gebruikt van metaforen en beelden en meer met je armen spreekt dan met je stem,
dat begrijp ik allemaal.
Maar je moet uiteindelijk respect hebben voor de anderen.
Zowel voor de minister als voor de collega-Kamerleden.
En dat mekaar bijna uitfoeteren, dat hoort niet op die plek, ’s lands hoogste wetgevende
vergadering, dames en heren.
Dus dat gevoel van: Waar bevind je je nou…
Ik heb eens een keer een grote fout gemaakt, toen ik mopperde tegen Piet Hein.
Ik zei: ‘Piet Hein, het is toch ook maar een rotvak dat we hebben.’
En toen zei hij: ‘Ho, je hebt een ambt.’
En toen dacht ik: Verroest, dat is waar.
En de jaarlijkse bespreking over de begroting, de voorbereidende begroting, dan wordt je
dus ambtelijk helemaal opgeladen, met ‘Dit moet je vragen’ en ‘Dat moet je vragen’
en ‘Daaraan denken’ en ‘Dat niet vergeten’ en ga je dat debat in met je ambtenaren naar
Financiën en dan zit daar ook een batterij ambtenaren en de minister, Gerrit in mijn
geval, die zit een beetje zo en die vraagt dan: ‘Zo. Hoe is het allemaal?'
Dus dat had ik een keer gedaan, dat ik naar hem ben toegestapt en dat ik zei: ‘Gerrit
joh, moet dat nou…, kunnen we het niet een keer samen doen?‘
En toen zei Gerrit: ‘Dat durf ik alleen met jou.’
Ik zeg 'Oke'.
Dus ik kom daar met mijn briefje, van zo en zo en zo... - ‘Nee, dat kan niet Cees,
dat begrijp je toch wel, maar dat oké, doen we dat zo.’
En ik kom terug op het departement en die ambtenaren stormen op me af.
‘En hoe is het gegaan?’
Want die wilden hun geld natuurlijk hè?
Nou, dit en dat en... O nou, nou mooi.
‘En, by the way, de visserij? Die tien miljoen?'
Vergeten.
De andere ochtend, ministerraad.
Ik denk: ja, wat moet ik nou?
Ik denk: Wacht even, ik stap naar Johan Remkes.
Ik zeg: ‘Johan, moet je luisteren.
Ik ben gisteren bij Gerrit geweest en we hebben dat samen afgedeald, samen, hij en ik, en
nou ben ik wat vergeten.’
‘Dat is niet zo handig,’ zei die.
Ik zeg: ‘Nee.’
‘Daarom moet je ook je ambtenaren meenemen.’
Ik zeg: ‘Maar dat was nou precies de bedoeling dat we dat niet doen.’
Hij zegt: ‘Wat wil je dan?’
Ik zeg: ‘Nou, ik wil eigenlijk dat we met Gerrit het er even over hebben.’
‘Nou, dan loop ik wel even met je mee,’ zei hij.
Dus Gerrit staat daar ergens een sigaretje te roken en die zag mij natuurlijk wel komen.
‘Heb je versterking meegenomen?,’ zegt hij tegen me.
Ik zeg: ‘Ja, ik heb versterking meegenomen.‘
Ik zeg: ‘Want Gerrit, ik ben dat gewoon vergeten joh, die tien miljoen voor visserij.’
‘Ja, hahaha,’ zei die, ‘ik had het wel door, maar ja, je wilt het zelf.’
Hij zegt: ‘En weet je Cees, ik heb op mijn donder gehad van mijn ambtenaren, die zeggen:
“Die Veerman had je dat moeten zeggen.
Dat is een eerlijke vent, dat ga je toch niet verzwijgen?”’
Ik zeg: ‘Gerrit, en wat doen we er nu aan?’
‘Ja, wat doen we er nu aan?
Het is gebeurd,’ zegt ie.
Ik zeg: ‘Moet je luisteren.
Ik krijg van mijn ambtenaren op mijn flikker, jij krijgt van je ambtenaren op je flikker,
vergeef me de woorden, wat doen we nou?’
‘Ja,’ zegt hij en hij kijkt eens naar Johan.
‘Dat vind jij toch ook zeker?’
zegt ie.
‘Dat we het maar moeten doen.’
‘Ja,’ zegt Johan.
Pakt ie een sigaret en schrijft daarop: Tien miljoen voor de visserij.
Ik kom thuis, na de ministerraad.
Ik zeg: ‘Nou hoor, ik heb het voor mekaar, tien miljoen…’
‘Nou, hoe krijg je dat nou voor elkaar?‘
Ik zeg: ‘Dat is me gewoon gegund.’
En ik weet discussies in de ministerraad, tussen sommige ministers en de minister van
Financiën, op het scherpst van de snede, twee drie keer heen en weer.
En ik zie wel eens Gerrit zijn gezicht, dan pauzeerden we wel ‘s, dan zei die: ‘Ze
krijgt niks.
Nee, ik doe het niet.’
- De vraag is, waar haal je dit vandaan?
Hoe kom je erop om Remkes aan te spreken?
- Nou ja, Johan was natuurlijk een rots in de branding.
Johan was een partijgenoot van Gerrit, en Johan en ik hadden dezelfde liefde voor de
boerderij, voor het land, het landschap, en over de visserij, er zit natuurlijk visserij
in Groningen hè, in het noorden.
Ja, en ik dacht: Nou ja, wie moet ik meenemen?
Ik hoefde Maria van der Hoeven niet mee te nemen en ik hoefde de premier niet mee te
nemen.
Maar Johan, dat lijkt….
Ja, Gerrit luisterde naar Johan.
Dan spelen partijen geen rol.
En dat is de grote kunst.
Kijk, ik was van het CDA, maar goed, dat was het dan ook.
Ik was geen partijtijger.
Ik liep niet met folders langs de deur.
Dus ik werd toch als bestuurder gezien.
En natuurlijk, in het departement dan zei je: Laat Cees dat nou maar opknappen.
Er moest in Brussel natuurlijk van alles gebeuren.
En dan ben je van tevoren door de Kamer…
Die zeiden: ‘Dit moet er gebeuren.’
En de ministerraad zei: ‘Dat moet er gebeuren.’
En dan ging ik naar Brussel en dan deed ik mijn best.
En daar werkte het precies eender als hier.
Namelijk: het wordt je gegund.
En als je daar onder uit de zak gaat geven, dat helpt niet.
Je moet je bestuurlijk opstellen en zeggen van: ‘Ik begrijp dat het lastig is.’
Ik deed ook heel veel bemiddeling in Brussel.
Dat een commissaris zei van: ‘Kun jij niet eens even kijken?’
En zo dat je als Nederland al heel snel een belangrijke positie had en dat was in het
Kabinet eigenlijk precies net zo.
Ik was dus niet echt een partijtijger.
Je had…
We hadden dat bewindspersonenoverleg.
Nou, dat vond ik het dieptepunt van de week.
Op donderdagavond, voor de ministerraad.
Dan werden de messen geslepen voor de ministerraad.
Daar was het allemaal partijpolitiek.
Van ‘we moeten de VVD niet dit en dan gaan we niet dat en zus en zo’.
En dan dacht ik altijd…
Dat vond ik onprettig.
Dan dacht ik: Laten we nou kijken…
En dan kun je wel zeggen: Ja, misschien ben jij wel te gauw naar een compromis toe, maar
kunnen we nou kijken of we het allemaal niet een beetje verstandig kunnen doen?
Iedereen wil wat hebben.
Een gulden regel die ik altijd probeer voorop te houden: Iedereen wil wat betekenen.
Ieder mens wil wat betekenen.
Wil in zijn waarde worden gelaten, maar ook behouden, wil wat betekenen.
Hij wil het gevoel hebben dat hij er op de een of andere manier toe doet.
En als je dat gevoel niet begrijpt en niet wenst te respecteren, dan krijg je niks voor
mekaar, anders dan met dwang of grof geweld.
En als je er vanuit gaat dat de andere partij, de tegenpartij…
Bij onderhandelingen moet je je in hen verplaatsen, dat is de eerste les die ik van Harry ter Heide
heb geleerd, de oude FNV-man, was hoogleraar in Rotterdam, we zaten samen in het faculteitsbestuur:
Altijd je verplaatsen in de ander.
En de ander respecteren.
Die staat ook voor zijn zaak.
En dat is toch echt…
Dat vond ik bestuurskunde.
De kunde van het besturen.
Dat zijn geen middelen waarmee ik zou willen strijden.
Ik wil strijden met feiten, met goed voorbereide argumentaties, gevoelig zijn voor de argumenten
van een ander en bereid zijn de positie van een ander te wegen.
Te zeggen, nou ja...
Ik heb wel begrip voor…
Ik had begrip voor die keuze van Balkenende voor Neelie en die respecteer ik ook.
Maar wat ik pijnlijk vond is dat hij me daar niet in gekend heeft.
Dat vond ik pijnlijk.
Ik dacht van: Ja, hallo, iedereen heeft erover gepraat en hij meldt zich niet.
Hij had toch ook…
‘Cees, ik zit ontzettend in de klem, want iedereen roept dat jij naar Brussel moet.
A wil ik je niet kwijt’ – Gerrit wilde het ook niet.
Dat heeft ie later nog eens tegen me gezegd: ‘Ik wou je niet kwijt.
Je bracht rust en vrede in het Kabinet, een van degenen die dat deed, dus ik wou je absoluut
niet kwijt.’
Maar ja, ja, als Balkenende nou gezegd had: ‘Ja Cees, je begrijpt wel, wij willen je
niet kwijt en ik heb een andere optie, ik heb een geweldige kans om…’
Nou ja, prima joh.
Nou, mijn allerbeste adviseur dat was mijn eigen vrouw.
Dat was net zo als bij Barend Biesheuvel, want toen noemden ze het kabinet Miesheuvel…
Ja, haha, dat staat in het boek Mooie Barend, die biografie van Biesheuvel.
Mijn vrouw, die zei: ‘Dat moet je niet doen, Cees’ als ik daar eens over zat te filosoferen.
Dat is een belangrijk punt gewoon, de thuishaven.
En natuurlijk, wij hebben wel een goede relatie met Chris Kalden en de andere leden van de DG.
Maar ook met de mensen om me heen, de secretaresse.
Ik had een politiek assistent, die had bij mij gestudeerd in Tilburg, die is nooit afgestudeerd,
want daar is het niet van gekomen.
Die was van de VVD.
Dus ik had die jongen aangesteld, en het eerste dat ik in het bewindspersonenoverleg te horen
kreeg was: ‘Cees, wat heb je nou gedaan?’
Ik zeg: ‘Wat is er nou weer verkeerd?’
‘Jij hebt een VVD-er als PA, als persoonlijk assistent.’
Ik zeg: ‘Ja, nou en?‘
‘Maar alles wat jij vindt, gaat zo naar de VVD.’
Ik zeg: ‘Nou ja, het zou ook kunnen dat ik wel eens wat van de VVD hoor.
Toch?’
Ik bedoel: het feit dat je dat niet eens bedenkt.
Dat je ook een retourleiding hebt hè?
Ik zeg: ‘Bovendien, als hij geheimpjes die wij bespreken aan de VVD overbrieft, dat is
maar één keer.
En dat weet hij ook.’
Je moet in de politiek niet bang zijn om je kwetsbaarheid te tonen.
Want als je al te flink wilt wezen, dat kun je toch niet.
Je maakt een fout.
Gegarandeerd maak je een keer een fout.
Je zegt een keer iets verkeerd, je doet een keer iets verkeerd en onmiddellijk: hap.
Wordt de valbijl tevoorschijn…
Dat is veel minder als je laat zien dat je ook kwetsbaar bent.
Dat je zegt: Nou, dat heb ik gewoon verkeerd beoordeeld, het spijt me.
En ik ga proberen dat in orde te maken en te zorgen dat de gevolgen van mijn stommiteit
zo klein mogelijk blijven.
Maar dat komt niet gauw over de lippen van iemand die denkt: Ik ben toch maar mooi minister.
Ik heb wel eens iemand horen roepen, horen zeggen – die had die portefeuille gekregen,
later, in een ander kabinet, die zei: ‘Ik ben toch maar mooi minister.’
Dus dit wordt natuurlijk…
Ik weet wel, als je in de politiek opstijgt van fractie-assistent, naar Kamerlid, naar
woordvoerder, naar fractievoorzitter, dat je uiteindelijk denkt: Er is nog maar één
haven waar ik in terecht wil komen en dat is het ministerschap.
Een voorbeeld.
Er was een debat over de afschaffing van de tabakssubsidies.
Dat hebben wij helemaal niet, in Nederland meer, dus hebben we…
Je kunt er dan bij gaan zitten en zeggen: ‘Ik zie wel hoe het loopt, of ik stuur mijn
vertegenwoordiger wel naar die vergadering en dan hoor ik wel als ik nodig ben om ja
of nee te zeggen.’
Maar je kunt natuurlijk ook denken: Ja, kunnen we daar behulpzaam bij zijn?
Kijk, er zijn landen die daar groot belang bij…
De Grieken bijvoorbeeld, die hebben veel tabak.
Griekse tabak is niet te roken, hebben ze mij verteld, maar het is er.
Die nieuwe lidstaten hebben ook tabak, Hongarije, er zit zelfs nog een beetje tabak in Frankrijk,
Zuid-Frankrijk, er is tabak in Spanje en in Italië, daar zijn grote subsidies op.
Dat zijn hele grote bedragen, daar zijn die mensen volstrekt van afhankelijk.
Die tabak is waardeloos voor de wereldmarkt, het is een beetje voor het binnengoed voor
een sigaar, bijgemengd, maar…
Dus die leven van die subsidie.
En ja, dat wilde dus de commissie afschaffen, in de vorm van elk jaar een beetje.
Nou, daar was grote oppositie tegen, en daar was dus een blokkerende meerderheid en de
commissaris Franz Fischler die kon daar dus niet mee verder.
Toen ben ik naar die Fransen toegegaan, die Franse minister, en ik zei: ‘Moet ik een
beetje helpen soms?’
Hij zegt: ‘Nou ja, kijk, maar ja…’.
Ik zeg: ‘Ik heb een ideetje.’
‘Nou,’ zegt hij, ‘dan gaan we even bij elkaar zitten.’
Dus hij roept de Fransen, de Italianen, de Spanjaarden en de Grieken bij elkaar in een
kamertje.
‘De Nederlandse minister heeft geen tabak en die heeft een ideetje.’
En ik zei: ‘Nou stel nou voor dat we die afbouw niet zo (gradueel), maar zo (plateaus-gewijs)
doen: vier jaar nog gewoon subsidiëren en dan sterk naar beneden en dan…’
Natuurlijk een hele vileine gedachte, want vier jaar dat is ook de termijn waarop die
ministers zitten…
- Ja, dan hebben ze er zelf geen last meer van.
- Voilà.
Maar ja, er moest wel wat gebeuren.
Want er moest een besluit vallen.
‘Ja’, zeiden ze, ‘dat zou natuurlijk wel goed zijn. [xxx] piekeren, maar dat wil
de commissaris vast niet.
Ik zeg: ‘Maar als hij het nou wil, doen jullie het dan?’
‘Nou, daar moeten we over denken, moeten we over denken.’
Dus uiteindelijk kregen we een signaaltje van ja, hier gaan we mee akkoord.
Toen ben ik naar Franz Fischler gegaan.
Ik zeg: ‘Franz, als je het nu eens zo doet?’
‘Du bist der Teufel,’ zei die, ‘du bist der Teufel.’
Hij zei: ‘Maar dat doen ze nooit.’
Ik zei: ‘Maar als ze het nou doen.’
‘Ja, dan vind ik het goed,’ zei die.
Dus we komen weer terug in die vergadering en ik zei: ‘Franz, dan moet jij dat voorstel
doen.
Dat is het beste.
Dat de commissie het voorstel doet.’
Dus Franz die doet dat voorstel en er wordt een spel gespeeld natuurlijk hè: de Fransen
roepen ‘ooooh’, de Italianen roepen ‘boeoeoeh’.
Maar ik wist hoe het lag, want ik was het wezen vertellen.
Ik zeg: ‘Dit gaat erdoor, dit komt voor mekaar.’
En de Italiaanse minister -- zo’n kleine man, hij is later minister van Napels geworden,
hij was niet van zo’n erg solide partij – maar die vloog mij om de nek, hè?
Nou, iedereen blij.
Dan kun je dat doen.
En dan stijgt je gezag.
- Wat dreef je nou om deze rol te pakken?
- Ja, haha.
Toch een…
Mij drijft: ik wil iets tot stand brengen.
Leveren.
We moeten leveren als bestuurder.
En als politici.
Niet kletsen, maar leveren.
Dat is toch een beetje de boerenaard hè?
Het is allemaal mooi, die praatjes, maar praatjes vullen geen gaatjes.
Dus er moet wat gebeuren.
Ja, dat dreef mij wel ja.
Want het zou toch mooi zijn als wij dat als Nederlanders voor elkaar kregen.
Kijk, straks hebben wij ook wat te vragen.
Je moet je eigen plan trekken, maar hou één ding voor ogen en dat is: Je bent dienaar
van het land en niks anders.
Want oh… we denken van: ze dragen m'n tassen en ik slaap in dure hotels, ik heb een auto
met chauffeur, maar dat is allemaal flauwekul.
Allemaal flauwekul.
En ik heb aanzien en ze gaan later een straat naar me noemen en dat is allemaal flauwekul.
Je hebt maar één taak en dat is je best doen voor het land.
Op die plek.
En als dat je drijfveer niet is…
Als je denkt van: Ik ben carrièrepoliticus en als ik minister geweest ben, dan kan ik
iets in Europa of dan kan ik misschien wel een mooi commissariaat krijgen, dan is dat
niet het goede begin.
Ja, het grote politieke probleem waar je nu tegenaan loopt is het verbrokkelde politieke
landschap, de veranderde politieke mores en de diepe onderstroom in de samenleving
van ontevredenheid.
Wat je in Amerika ziet gebeuren, dat dus eigenlijk een, een, een…. een bijzondere man, om
niet te zeggen, sommigen zeggen een halve gek, maar in ieder geval een bijzondere man
het voor elkaar krijgt om de mensen die het hardst geraakt zijn door de globalisering
achter zich te krijgen, omdat ie ze een toekomst voorspelt die hij op geen honderd jaar waar
kan maken.
En dat de mensen dus uit afkeer van de traditionele club waartoe ze behoren, de Democraten, wat
wij dus sociaaldemocraten noemen hier, hè, the liberals, sociaaldemocraten, dat ze zich
van de weeromstuit, omdat ze zich alleen gelaten voelen, op de tegenpartij gaan stemmen.
Dat kan dus niet anders zijn dan dat er zo’n diepe afkeer en teleurstelling is in de gevestigde
politiek dat ze bereid zijn om de andere partij te steunen.
Ik kijk er met heel veel voldoening op terug.
Ik ben blij dat ik het gedaan heb.
Of ik het een ander zou adviseren?
Ja, er moet worden bestuurd, zegt Piet Hein altijd en dat is ook zo.
Dus er moeten mensen zijn om dat te doen.
Maar de selectiemechanismen zoals die nu zijn, zo van ‘Je hebt nu jarenlang meegelopen
in de partij en nu ben je er wel een beetje aan toe’, die vind ik verkeerd.
Buitenstaanders erin, vrouwen erin, mensen waarvan je zegt van ‘Moet die het nou gaan
doen? Laat die maar even struikelen in het begin'.
Maar die krabbelen best weer op als het flinke lieden zijn.
En steun ze een beetje.
En denk niet te partijpolitiek.
Denk aan het grote belang.
Het klimaat is een belang dat ver boven de partijen uitgaat.
Vitaal platteland, gaat er ver bovenuit.
Onze infrastructuur op orde brengen, het land veilig houden - ik heb de Deltacommissie voorgezeten,
dat is gelukkig ook een groot succes, nu hebben we het weer over de veenweidegebieden – zo
kun je maar doorgaan.
Er zijn grote problemen en pak die aan.
Doe dat nou vanaf het grondvlak.
De mensen in de straat, de mensen aan de voet van de samenleving, die hou je niet voor de gek.
Echt niet.
Een bekende uitspraak: You can fool some people some of the day, but you can’t fool all
people all of the day.