Ik ben geboren in Rotterdam.
Mijn vader was scheepstimmerman bij Wilton-Fijenoord.
Mijn moeder was huisvrouw.
Ik heb een tijdje, voor zover ik me herinner want het was natuurlijk mijn vroege jeugd
voor een deel in Rotterdam Zuid gewoond, en daarna verhuisd naar Hoogvliet, toen naar
Den Haag, zelfs nog begonnen in de Schilderswijk.
En later in andere huizen dus in Den Haag verder gewoond.
Ik ben vanaf m'n elfde dus in Den Haag opgegroeid.
Maar Rotterdammer ben je altijd.
En publieke dienst, openbaar bestuur: ik herinner me nog dat ik gekeurd moest worden voor militaire
dienst, en één van de oefeningen was dat er een soort kaart was waar je dingen moest
invullen en dan was die kaart klaar, en dan werd er gevraagd van waar wil je eigenlijk werken...
Dus de één zei die fabriek, de spoorwegen, en toen zei ik het stadhuis.
En toen zei de kolonel, of ik weet niet wie dat was, die zei van, kun je daar werken dan?
Ja, dat zat toen al een beetje in me, denk ik.
Nou, ik denk dat zeg maar politiek bestuurlijk bewustzijn een beetje ontstond in de tijd....
Ik denk, dat was natuurlijk in de tijd weer ietsje later, hoewel, 1972, Joop den Uyl.
Keerpunt 72, waarin ik heel erg het gevoel kreeg van de politieke [...] doet ertoe.
Die kunnen perspectief geven.
Ik denk dat ik heb kunnen studeren dankzij de Mammoetwet hè?
Om maar even dat, dat zei je dan zo, hè, vanwege de Mammoetwet, of dat helemaal klopte
weet je dan niet.
Maar dat was wel heel sterk het gevoel.
Ik was ook de eerste in de familie die ging studeren.
En je voelde ook wel van nou ja, je moet er wel wat voor doen.
Maar dat het er ook toe deed onder welke omstandigheden gecreëerd werden.
Dat bewustzijn dat heb ik wel vrij vroeg gehad denk ik.
Niet in mijn vroegste jeugd uiteraard, maar dan, ja.
Nou ja, dan komt de toevalsfactor, want toen ging ik studeren, Economie in Rotterdam,
de staatkundig economische richting, dus dat is vooral een beetje openbare financiën, conjunctuurleer
en economische politiek.
Dat is natuurlijk fascinerend, vond ik dat.
Miljoenennota's bestuderen, rijksbegrotingen bestuderen, dat soort dingen.
- Koopmans en Wellink.
- Ja, ja.
Maar ook wel zeg maar de staatsrechtkant, Pot-Donner en zo, de dikke boeken.
Dus die combinatie vond ik wel fascinerend.
En toen ik afstudeerde was...
Nee, toen heb ik het laatste jaar van m'n studie bij Economische Zaken gewerkt.
Toen was Frans Rutten die was SG bij Economische Zaken en was ook hoogleraar in Rotterdam en
daar hadden twee leerlingen, twee studenten per jaar naar EZ om nou ja daar bij de afdeling
Economische Politiek te werken, zijn stafclub.
Was een fantastische tijd, heel...
Ja, je kon van alles doen zeg maar.
Ik heb...
- Was hij een mentor ook voor je?
- Ja.
Ja, maar wel op tamelijk grote afstand.
Ik heb toen...
Ik herinner me nog wel dat ik uiteindelijk van mening was dat mijn scriptie nou wel klaar
was, en toen heb ik uiteindelijk die laten kaften en op zijn bureau gelegd en gezegd
van dat is 'm dan, want hij bleef maar opmerkingen maken.
Dus ik dacht van dat moet een keer ophouden dit.
Maar dat...
Dus ik had dat gedaan, en toen was het zo dat ze bij VROM zochten ze allemaal economen.
Daar werkten heel veel ingenieurs en juristen, en daar zochten ze een econoom om na te denken
over de huursubsidie en allemaal dat soort dingen.
En toen kwamen ze bij mij uit, via via.
En toen was één van de consequenties dat ik niet in dienst hoefde.
Dat was overigens nog een paar jaar spannend, want elk jaar moest dat opnieuw worden aangevraagd.
Dus dan dacht je weer oef...
Maar dat was een bijkomend voordeel.
Tenminste toen ervaarde ik het als een voordeel.
VROM was toen een departement, ze hadden daar economen nodig, dus dat kwam een beetje op
inderdaad.
En wat mij toen opviel is dat als je een beetje geluk had en een beetje je best deed en op
de goeie dossiers zat, dan kon je al vrij snel, kon je ja, met de bewindslieden in contact
komen en dingen voorstellen.
Ik vond het bijvoorbeeld machtig, ik vond bijvoorbeeld de begrotingstijd heel mooi hè?
Dan was er begrotingsbehandeling en dat zaten allemaal mensen in kamertjes Kamerantwoorden
te maken, en dan maakte je een antwoord en vijf minuten later was dat ineens beleid geworden,
want dat was dan...
Werd dan verteld hè?
De staatssecretaris of de minister gebruikte dat in z'n antwoord of het kwam in een beleidsstuk
terecht, of je kon een speech schrijven voor de minister, dat ging 'ie nog uitspreken ook.
Dat je dan dacht van nou, dat, wauw, dat heb ik net bedacht en nou wordt het uitgesproken.
Ik vond het fascinerend.
Ik vond dat echt heel mooi om te doen.
En overigens, een gevoel van enorme verantwoordelijkheid, van ja, dat kan dus gebeuren, dus je moet
even opletten dat je geen fouten maakt.
Dat was, vond ik ook nog wel heel bijzonder.
En ik heb toen...
Ik ben toen begonnen bij Auke Steensma, dat was een beetje klassieke hogere ambtenaar,
die heel...
Bijna heel adellijk.
Maar dat was wel een type dat als je een nota schreef, dat ie zei van kom eens even, van
dat kan je beter anders schrijven want dat is...
Loopt niet mooi, of.
Die was ook vaak met het pennetje, leerde die je hoe je nota's moet schrijven.
Daar heb ik ongelofelijk veel aan gehad.
En hij was er ook een meester in om mensen op de goeie plekken te zetten.
Ik herinner me nog wel dat ik een gesprek met hem had en dat 'ie tegen mij zei van ja,
d'r is een plek vrij bij de afdeling woningcorporaties, de toezichtclub, en dat moet jij maar gaan
doen, plaatsvervangend hoofd.
En ik dacht van nou dit is, ik word verbannen naar Siberië, dat is echt gewoon...
Dat stond bekend als een club die met...
Vrij hoge leeftijd, waarin veel inspecteurs rondliepen die er al jaren werkten.
Dus ik dacht van nou, wat doet 'ie me...
En achteraf heb ik daar, nog nooit zoveel van management geleerd dan op die plek.
Dat was heel...
- Want er moest gereorganiseerd worden of... ?
- Uiteindelijk...
Er was toen de discussie over dat het toezicht op de woningcorporaties niet goed genoeg was,
dat moest gemoderniseerd worden.
Er waren rapporten van de Rekenkamer, dus uiteindelijk is de capaciteit van die
afdeling verdubbeld.
Er was een enorm programma met professionalisering, modernisering, inspectiebeleid opzetten, oudere
inspecteurs aansturen, praten met woningcorporaties over hoe zij dat ervaarden.
Nou, een geweldige tijd.
Marcel van Dam, niet zo lang.
Gerrit Brokx.
Hans Alders zat er toen, die deed de milieukant.
En later Johan Remkes, en een hele mooie indrukwekkende hervormingstijd onder Enneüs Heerma.
Ja, ook wel een beetje gevoed door de context hè?
Want toen, zeg maar de...
Er moest toen bezuinigd worden.
En er waren woningwetleningen, die de Rijksoverheid verstrekte.
En die leningen waren relevant voor de Rijksbegroting, dus het vervangen van die leningen door een
ander systeem betekende aan de ene kant een bezuiniging zonder dat er heel inhoudelijk
bezuinigd moest worden.
Dat was natuurlijk een verandering in het financieringssysteem die ertoe leidde van
dat je wel een bezuiniging kon inboeken, terwijl er eigenlijk niet zo gek veel in beleid hoefde
te worden ingeleverd.
Dus dat was een groot bijkomend voordeel, zullen we maar zeggen.
Althans werd het zo toen ervaren.
Je moet zicht hebben op veel meer arena's.
Als je een bepaald, zeg maar, bezig bent met een bepaald instrument of zo, dan kijk je naar
de ins en outs of dingen die vervangen moeten worden en binnen die context kan het dan.
En hier moet je bekijken: wat vindt de politiek ervan?
Hoe ligt het in het veld?
Hoe werkt de organisatie?
Hoe zit het met de timing?
En er zijn maar weinig momenten in de tijd, is mijn ervaring, waarin al die schuivende
panelen zodanig zijn dat je er doorheen kan kijken.
En dat moment kun je ook...
Nou ja, dan kun je ook vaak dingen veranderen.
Als het met elkaar klopt, of dat je de openingen, de window of opportunities hebt gecreëerd zeg maar.
Je had bijvoorbeeld zeg maar de begrotingsarena, een milieu van ja, als die woningwetleningen
van de begroting af zouden zijn, zou dat een enorme verlichting zijn van de Rijksbegroting,
althans op het gebied van de volkshuisvesting, wat ook nog voordelen had omdat dat ook...
daarmee de taakstelling werd ingevuld, zonder dat je heel veel beleid moet inleveren.
Tegelijkertijd is dat een hele grote opgave voor de sector hè?
Wat betekent dat nou precies voor die corporaties?
En moet je dus met de koepelorganisaties praten, die in het begin helemaal niet vóór waren.
Die dus...
Uiteindelijk zijn we met alle spelers op een locatie ergens buiten gaan zitten om alles
inhoudelijk door te spreken, van wat betekent dit inhoudelijk, wat betekent dat voor de
sector, kunnen de koepelorganisaties het dragen, wat zijn voetangels en klemmen die erbij komen
te maken.
Dus dat zijn ja, veel meer afstemming en uitzoeken, overtuigen.
Ik heb opgetreden op het congres van de Nationale Woningraad, om van de kant van het Rijk uit
te leggen van wat, waarom het nuttig was.
Wat ook natuurlijk een uitdaging was om te zeggen hoe doe je dat dan?
Vooral omdat er ook op een andere manier naar kosten en financiering moest worden gekeken,
en naar vastgoedbeheer en of dat dan een goede was, dus dat was van, eigenlijk van beheerders,
waarin je niet zoveel hoefde te sturen naar, ja, je moet dan wel mensen hebben die dan
ook moesten nadenken van wat betekent dat qua exploitatie voor woningbezit, meer de
economische benadering en zo.
Dat heeft ook wel geleid tot andere mensen die dan in de corporatiesector werkzaam waren,
met goeie en slechte kanten.
Het is overigens in de tijd gezien...
Het is heel interessant om niet alleen maar naar de recente geschiedenis te kijken, maar
ook nog iets meer terug te kijken.
Woningcorporaties zijn ontstaan vanuit werkgevers en uit de kerk en de vakbonden.
En door de oorlogen, door de materiaalschaarste is daar zeg maar overheidsbeleid bij gekomen,
waarin de corporaties steeds meer ingesnoerd werden.
Toen kwam er een staatscommissie, in 1960 kwam de commissie De Roos, die zei van ja,
maar dat gaat zo niet langer, die corporaties die moeten veel meer hun werk doen, die moeten
veel meer woningen gaan bouwen, dus die moeten vrijer worden, die moeten reserves kunnen
vormen.
En toen is de staatscommissie De Roos gekomen, die zei van corporaties mogen, moeten hun
algemene bedrijfsreserve mogen houden.
Weliswaar in het belang van de volkshuisvesting aangewend, maar die moeten het wel kunnen houden.
En dat heeft geleid tot de grote groei van de verzelfstandiging van de corporaties.
- Ja, ja. Dus dat zijn hele lange lijnen.
- Je ziet in de tijd ook....
Ik heb daar ook ontzettend veel over gelezen, om te begrijpen hoe zo'n sector in mekaar
zit, en waar je op moest letten, en wat zeg maar de historische groundlayers zijn, de
fundamenten zijn van zo'n sector.
Ik ben altijd wel jaloers geweest op mensen die dat niet nodig hadden, want dat scheelt
bakken met tijd.
Als je zeg maar op het proces kan sturen en je zegt van nou ja, inhoud, laat maar.
En je stuurt het proces, nou ja, een soort van heerlijkheid is dat.
Maar ik heb het nooit gekund en nooit gewild.
- Leg eens uit, het niet kunnen en het niet willen...
- Niet kunnen omdat ik dacht hoe kun je nou sturen als je niet toch de inhoudelijke kant
doorgrondt, en niet gewild omdat ik dacht van ja, maar als je beslissingen moet nemen
over moeilijke zaken, dan moet je ze zelf snappen.
Als je ze zelf niet snapt, kun je niet beslissen.
En dat, nogmaals, ik zeg niet dat dat per definitie goed is of de enige weg is, ik heb
alleen zelf nooit die...
Ik begreep nooit van hoe het anders kon.
Ik ben nog een tijdje plaatsvervangend DG van de ABD geweest, en dat was ook een beetje
de discussie die ik toen voerde.
Want ik vond dat de mensen van de ABD te weinig doorvroegen op van hoe zit ons bestand nou in elkaar,
en wat willen die mensen nou, in plaats van dat je zegt ja, je hebt drie jaar op een plek
en dan moet je weer iets anders doen.
Er is natuurlijk een tijd geweest dat ambtenaren veel te lang op een plek zaten.
Dat heeft mede ertoe geleid dat de ABD is opgericht, om dat te veranderen.
Ik denk dat dat wel een succes is geworden.
Het nadeel ervan is dat je te veel procesmatig kijkt van wat, welke soorten mensen moeten
op welke plekken zitten.
Dus het is altijd een beetje een soort mix natuurlijk.
Je ziet overigens wel dat dat ook alweer gecorrigeerd is, dat nu als er een plek is dat je ook kijkt
naar van ja, waar komen mensen vandaan, wat zijn hun interesses, wat is hun ervaring...
Dat dat ook een zwaardere rol speelt dan toen.
Het is geen zwarte kunst, hè?
Want ik bedoel, ik heb volkshuisvesting gedaan gedurende echt hele lange tijd, en toen overgestapt
naar Binnenlandse Zaken als een beetje de werkgeversrol van de overheid, en toen VWS
en toen PGGM.
En je moet er gewoon knetterhard voor werken, je moet gewoon, je moet lezen, praten, snappen,
doorvragen.
Dus je hoeft niet uit de sector te komen om iets te kunnen doen in de sector, maar je
moet wel bereid zijn je dossiers te vreten.
Een beetje een rare stellingname misschien, maar ik vond ook wel...
Ik vond het ook respectvol naar de medewerkers, dan, ik bedoel, die zijn bezig met een bepaalde
nota of een wet of regel of een instrument.
Daar moeten ze over denken en praten en dat schrijven ze aan jou, en stel je voor dat
je dan zegt nou bedankt, doen we het zo. Ja...
Ik wil ook gewoon horen van goh, waar ben je tegenop gelopen en wat zijn de keuzes die
erachter zitten en moet ik nog ergens, wil je nog andere dingen bij me kwijt en zo.
Dat vond ik altijd, ja...
Als ik zelf ook een nota schreef en ik hoorde er nooit meer van, dan dacht ik ook van ja,
wat moet je daar nou mee.
Ik heb er eigenlijk nooit wat van gemerkt.
Misschien lette ik verkeerd op hè?
Dat kan ook.
Maar ik heb er nooit wat van gemerkt.
Nou deed ik, ik probeerde het altijd heel erg te scheiden, in de zin van op geen enkele
manier een relatie met mijn werk of zo te hebben, maar ik heb er eigenlijk ook nooit
wat van gemerkt.
Want ik ben er ook nooit...
Wel op aangesproken in de zin van goh, vertel eens of zo, goh, spannend, dat stadhuis of zo,
Weet je wel, dat soort dingen, maar nooit in...
Maar of het een rol gespeeld heeft ergens, weet je niet.
Waar ik zelf, maar dat is een beetje karaktertrek misschien hoor, maar waar ik zelf heel erg
voor waak, ook voor mezelf of in m'n eigen denken, is van dat je niet de ideologie bepalend
laat zijn voor de voors en tegens van een bepaald standpunt.
Zeker als ambtenaar, maar ook wel als mens, wil ik gewoon hoe het zit en snappen, terwijl
als ik iets moet doen omdat de ideologie voorschrijft dat je dat moet vinden, dan begin ik al ongemakkelijk
te worden.
Dan denk ik, ja, dan wil ik toch uitzoeken of het klopt.
Toen ik naar Aedes ging, en toen, ik had even contact met
Lodewijk Asscher, en die zei van nou, je hebt alle sociaaldemocratische mijlpalen alweer
geslagen nu.
Dus misschien is het dan toch in de terreinen waar je in geïnteresseerd bent en mensen,
emoties, geld, systemen, dat moet allemaal met elkaar kloppen, dat is bij uitstek natuurlijk
bij wonen en bij zorg en bij pensioenen het geval. Dat is zo.
Ik vind dat je, ja zeker als ambtenaar, de plicht hebt om in ieder geval ook de feiten
op tafel te leggen.
En dan kan er best om andere redenen anders besloten worden, want niet alles werkt rationeel.
Ik bedoel dat, als je in verschillende arena's werkzaam bent, dan sommige arena's worden
bestuurd op feiten en andere worden op emoties gestuurd, of soms door de omstandigheden of
door de crisis.
Maar je moet het ook doen.
We zijn natuurlijk allemaal ongeduldiger dan hoe het in de praktijk gaat.
Ik heb ooit een keer een staatje gekopieerd van de Amerikaanse hervorming van de gezondheidszorg.
Daar hadden ze een balk gemaakt van nou, het eerste idee tot en met de verzekeringen, de
systemen, methoden en instrumenten.
En dat balkje duurde iets van vijftien jaar, voordat zeg maar die hervorming...
Dat de Amerikanen zeiden van nou ja, dan zijn we ongeveer op het punt waarvan we zeggen
nou, we kunnen de effecten van die hervormingen...
Ja, in Nederland doen we dat na een jaar of zo.
Of na twee jaar.
Dan zeggen we nou, komt er nog wat van.
Kijk nou eens.
Kijk, volkshuisvesting, en zeker in de tijd dat ik er was, dat was een club die gingen
eerst doen en dan denken.
Ja, dat is gewoon ja, er moet gewoon gebouwd worden en er naartoe naar die gemeente, en
zeggen van jongens hoe gaat het ermee, en dan huppakee.
En dan op vrijdag bij de borrel zeiden van ja hm, even toch nog paar een dingen uitzoeken
hè?
Dus dat was een enorme 'can do'-mentaliteit.
Dat was...
En bij VWS zie je dat ook wel, maar dan zie je dus met een heel sterk professioneel veld,
hè, met artsen en ziekenhuizen en [...], die echt wel factoren zijn, en die moest je
snappen en kennen en weten, en...
Terwijl zeg maar Binnenlandse Zaken natuurlijk een bestuursdepartement is die niet zozeer
zeg maar sturen met geld of sturen met doelen.
Dat is het niet.
Je probeert de bestuurskracht van Nederland te faciliteren, zeg maar.
Dat is natuurlijk een totaal ander mechanisme.
Bij Binnenlandse Zaken had ik vaak de neiging...
Het verschil met VROM en VWS was, die departementen gingen vaak eerst doen en dan denken, en bij
Binnenlandse Zaken ging men denken, en dan misschien nog een keer denken...
Mijn privétheorietje daarover is dat vroeger kwam je als politicus, kwam je in een departement.
Dan had je je ideeën had je opgedaan in je eigen kring, daar waren de beleidsprogramma's
gemaakt, dan had je wel van dit is...
En dan kwamen er wel eens bewinds..., ik overdrijf nu even hè?
En dan kwam er een bewindsman op het departement en die ging tegen het departement van: jongens,
dit willen we. Ga dat voor me uitwerken.
Tegenwoordig zijn de problemen zo complex, zo gedifferentieerd, zo omvangrijk, dat je
je ambtenarenapparaat niet nodig hebt om te zeggen dit gaan we doen, maar meer van wat
is er aan de hand?
En dat je, dat zijn je ogen en je oren.
Daar sta en val je mee.
Dat is niet zeg maar een uitvoerend apparaat die zegt van bedankt voor het idee, ik ga
het uitvoeren.
Maar de ideeën komen ook van je ambtenarenapparaat.
Hans Hoogervorst zei tegen mij: Martin, even voor de goeie orde, ik doe de sales, jij doet de inhoud.
Heel vaak als er dan een beleidsnota kwam met een advies en zo en ik las hem en ik dacht
van nou hij moet nu, hij moet naar de minister want er zijn allerlei dingen uitgezocht maar
ik weet het niet, ik weet het niet, je moet er toch nog eens over denken, dan schreef
ik dat erbij.
Dan zei ik van minister, het is allemaal prima, maar je moet, we moeten het er effe hierover
hebben.
En dat hielp.
En dan, dus je leert aan de ene kant, leer je van hoe zit zo'n man of vrouw in elkaar,
en wat vindt 'ie belangrijk en waar moet je op letten, en waar...
Hoe moet je goed bedienen.
En tegelijkertijd heeft een bewindsman of -vrouw er ook recht op om opvattingen te krijgen
die, nou ja, die in ieder geval gehoord moeten worden, los van wat je ermee doet.
Nou kom ik weer: het moet inhoudelijk kloppen.
Je moet niet de discussie krijgen van dat je iets vertelt, en dan dat het gewoon niet
klopt.
Want dan ga je gewoon op je bek, dat kan niet.
Je moet oog hebben voor in welke arena zo'n minister staat.
In welke arena zo'n minister staat, want de, zeg maar de ambtelijke ratio is in de volgende
arena niet de ratio zoals die geldt.
Dus daar moet je verstand van hebben.
En je moet zorgen dat de kwaliteit van je organisatie zodanig is dat je ook de vragen
die je waarschijnlijk gaat krijgen, dat je die ook echt kan beantwoorden.
En dat je ook zegt dat je ze niet kan beantwoorden als je het niet weet.
Dat je daar eerlijk over bent.
Het is eenzamer, die verantwoordelijkheid voelt echt heel anders hè?
Als je adviseert, dan zeg je van nou dit zou je kunnen doen, dit, ik voorzie dit, dat...
Dat is een heel ander gevoel dan dat je zegt van oké, ik ga het doen.
En nu ga ik naar de Tweede Kamer en dan ga ik het verdedigen, want dan...
Het is wel permanent examen, dat wat je aan het doen bent.
Dus dat is echt wel, echt een ander gevoel.
En wat mij altijd wel hielp is van, als ik dan een verhaal kreeg waarin stond van nou
dat kan niet want dat is in strijd met de regels dan...
Ik stond bekend als degene die altijd vroeg van oh ja? Waar staat dat?
En dan, nou toch in vrij veel gevallen, als ik dan die vraag stelde en het werd uitgezocht,
dan kwamen ze terug en zeiden van ja, je kan het inderdaad toch ook wel anders zien.
Maar je moet dus weten ja, hoe die wetten en regels in elkaar zitten, en welke interpretaties
denkbaar zijn, en wat er nou echt staat.
Ik was daar ambtenaar geweest, ik kende de mensen die ik blind kon vertrouwen en mensen
die je effe moest doorvragen.
Ik wist van die afdeling, daar moet we even, die is niet helemaal sterk, daar moet een
beetje op gelet worden.
En de ander dacht je van nou, kan wel.
Dus omdat je de mensen kent, wat hielp in je oordeel, waarop je kan varen en niet kan varen.
Maar dat, en zeg maar een nieuwe bewindsman of -vrouw heeft dat natuurlijk niet.
Ik denk dat ik, dat ik ook begrip had van moeizame dingen, hoe dingen moeizaam tot stand
komen, terwijl je dat begrip helemaal niet zou moeten hebben of zo.
Omdat je ook wist van oké, ja, ik snap wel dat zoiets lang duurt en ja, dus ik ging af
en toe ook wel uitleggen waarom dingen liepen zoals ze liepen, aan de buitenwereld, terwijl
ik had misschien ook op meer afstand kunnen zeggen van ja, schande.
Ik had zelf...
Ik had veel begrip voor het ambtelijk apparaat.
Voor een deel te voorzien en niet te voorzien, van hoe dat gaat lopen.
Maar je weet gewoon, kijk, de moeilijkheden, de politieke moeilijkheden ontstaan nooit
over het beleid, over de zwarte woorden op wit papier, die gaan altijd over de uitvoering.
Want daar gaat, in the end, gaat het voor de mensen, gaat het daarom natuurlijk.
Dus dat...
Je voelt altijd wel van nou ja, hartstikke mooi dat dit beleid er doorheen is, en dat
de wet er is en zo, nou hartstikke mooi en knap, en dat vier je ook en zo.
Maar je weet gewoon, tenminste ik wist altijd wel, ja, de spannende periode is altijd de
periode erna.
Het gaat altijd over de uitvoering.
Je ziet ook dat ook in politieke zin, dat ook een verandering ook van houding betekent.
De eerste twee jaar van het staatssecretariaat vond ik ook, waarom vond ik dat ook heel mooi?
Omdat je...
Ik had zelf, maar dat was ook wel breder, het gevoel van jongens, dit zijn zulke grote
hervormingen, dit gaan we niet alleen met de coalitiemeerderheid doen.
Dat is niet goed.
Er moet een bredere overeenstemming over zijn.
Dus praten met, nou de conservatieve vijf heette dat dan toen geloof ik.
En dan zeggen: jongens, wat vinden jullie ervan?
Oh, dat is eigenlijk wel een goed idee, kunnen we dat...
Zeg maar het klussen, het reshapen van het idee samen met andere politiek vond ik echt
een machtig mooie periode.
Ik vond het echt fantastisch.
Het werd een beetje geframed door de media van allemaal kamertjes langs en camera's gingen
mee als ik dan bij die op bezoek ging en die op bezoek ging, dat ik dacht van nou, maar
het is gewoon werk dit...
Wat ik zelf het aller..., of nou ja, het allermooiste, maar in ieder geval ontzettend
fijn vond is om te doen is met gewone mensen praten over wat er aan de hand is en ook over
het beleid.
Dus ik heb echt heel veel werkbezoeken ook gedaan.
En ook in nou verpleeghuizen, ziekenhuizen, wijkverpleging.
Dat vond ik altijd fantastisch.
Daar hoorde je dingen die je anders niet hoorde.
Daar hoor je de zorgen van mensen, ik begreep ze ook.
Er was altijd een woord van, een klankbord, dat mensen het idee hadden dat ik ze hoorde
en zo, dus dat vond ik altijd heel mooi.
Die persoonlijke politiek kant, die vond ik veel zwaarder, want die is voor een deel is
die ook unfair.
Maar goed, dat is een persoonlijke...
En bij mijn vader had ik maar één grote zorg, is van of hij er niet aan onderdoor ging.
Je kan, als er dan kritiek komt, kun je dus meedoen met die kritiek, ook de afstand nemen
en ernaar gaan kijken en zeggen: ja, het is inderdaad verkeerd, en grote schande, ik ga
eraan werken.
Dat redt je dan een tijdje.
Totdat je er ook achter komt van ja, eraan werken, maar dat duurt ook een tijdje.
Dus het is niet in één keer opgelost, en het is dus...
En je bent niet alleen maar de toeschouwer die mee kan roepen van het is toch een schande.
Want dat kun je twee keer doen, en de derde keer zeggen ze van ja, maar jij was verantwoordelijk.
Dus ja, het kan, in ieder geval in de empathie voor het probleem, en het niet wegpraten van
het probleem.
En niet zeggen van ja, maar het klopt wél hè?
Dus daar, dat helpt, maar niet in de uiteindelijke discussie.
Het was ook…
Het was in die zin wel bijzonder dat in het eerste bewindspersonenoverleg in eigen kring
wat we hadden, zei Diederik Samsom jongens, we zitten nu met de VVD in een kabinet, dat
is lastig, want die denken over een aantal dingen anders dan wij.
Maar wij gaan niet op donderdagavond met elkaar bespreken wat we op vrijdag gaan zeggen.
Het is onze coalitiepartner, dus dat doen we dus gezamenlijk.
En daar heeft ie zich echt aan gehouden.
Niet dat de problemen niet werden besproken, maar niet van tevoren van nou ja, nu gaan
wij in eigen kring even bedenken wat we morgen gaan zeggen.
Ik dacht van nou ja, ik heb het gewoon zo geformuleerd van als nu alle hens aan dek
nodig is, en ik ben één van die hens, ja, dan moet je maar aan dek.
En ik heb...
Pas later ga je nadenken van ja, wat betekent het eigenlijk?
En wat vindt de Partij van de Arbeid er dan van, en...
Maar emotioneel was het besluit al genomen nadat de vraag was gesteld.
Het was 19 maart, want het was de dag voor de verjaardag van mijn vader, en ik stond
een appeltaart voor hem te bakken, dus ik kon de telefoon zelf niet aannemen.
En mijn vrouw pakte de telefoon uit m'n zak, en die zei van hm, Mark Rutte.
Nee, toen stelde Mark die vraag, en toen zei ik van ja, nou ja, ja, nou goed, ja, wil ik
eigenlijk wel over denken, maar moet er niet even overleg plaatsvinden met de Partij van de Arbeid?
Toen zei Mark: ja, vast wel, maar jij moet eerst gewoon zelf even nadenken over of je dat wil.
Ik herinner me nog wel van dat er één, ik kennelijk één opmerking heb gemaakt die
diepe impact heeft gehad, ook op de mensen van de... op de ambtenaren.
Ik heb toen gezegd van jongens, we gaan nu heel veel beslissingen moeten nemen in
hele korte tijd, waarvan we later niet zullen weten van of dat goeie...
Pas later zullen weten of het goeie beslissingen waren.
Eén ding, de beslissingen die we met elkaar nemen, ik ben verantwoordelijk daarvoor, jullie niet.
En dat was een, voor heel veel...
Later zeiden heel veel mensen tegen me we waren zo blij dat je dat zei, want iedereen
had zoiets van ja, we zijn nu dingen aan het doen, en wat...
Zijn die wel goed?
En wat vinden ze er later van, en wat betekent dat dan?
En door te zeggen luister eens, de politiek verantwoordelijke moet die verantwoordelijkheid nemen en niet jullie.
Jullie moeten kunnen werken.
Dat hielp ontzettend.
Rust en overzicht brengen.
Prioriteren, van eerst dit, dan dit.
En wat ook heel belangrijk was is dat ik ken natuurlijk heel veel mensen uit het veld.
Dus zeg maar het overleggen over van...
Je kon mensen bij elkaar roepen van jongens, we staan met z'n allen voor een klus, wat
vinden jullie, wat is het beste om te doen?
Dat ging heel snel.
Ja, iedereen had het gevoel van we moeten bij mekaar zitten en we moeten crisis managen.
Volgens mij zei Mark van nou, dit is Martin van Rijn, kennen jullie allemaal, die is hier
nu, en die is volwaardig lid van de ministerraad, we gaan niet zitten bedenken van wat 'ie wel
of niet mag horen, hij is gewoon één van ons. Punt.
Dus dat was de Trêveszaal introductie.
Nou ja, creëer openheid en veiligheid, zodat je...
Wat altijd belangrijk is, maar dat je echt alles tegen elkaar moet en mag zeggen.
Dat is volgens mij heel erg belangrijk.
Ja, je moet de ins en outs van het werkveld en de mensen die er rondlopen, die moet je
wel kennen, want je moet ze namelijk in toptempo bij mekaar halen en besluiten met elkaar kunnen
en durven nemen.
Dus dan moet je dat...
Ja, dan moet je het snappen en je moet de mensen kennen.
Het gekke is dat, zeg maar, de dagelijkse crisismanagement is zodanig heftig dat je
geen tijd hebt, en misschien ook neemt, om dan over na te denken over van kan het anders
of zo?
Je gaat gewoon.
Dat is misschien ook wel het feit dat het een crisis is natuurlijk.
ik heb toen bij mijn [...] gezegd het is een sprint en een marathon.
Allebei.
Dus het is een sprint in de zin dat je moet snel mondkapjes, beademingsapparatuur, dingetjes
regelen.
En je weet ook van dit zou wel eens heel lang kunnen duren.
Dus dat is een hele andere manier van werken en uithoudingsvermogen.
En wat ik ook, naarmate de crisis zich ontwikkelt, fascinerend vind, die verschillende aspecten
van die crisis, zeker bij zo'n pandemie, die moet je natuurlijk allemaal wegen.
Dus in het begin is het van nou ja, er is de witte jassenkant, hoe zit dat virus eigenlijk
in mekaar, hebben we vaccins, oh nee, hoe gaan we ze ontwikkelen, geld erbij, spullen
kopen en dat soort dingen.
Maar de handhavingskant is een vraagstuk op zich.
Je vaardigt maatregelen uit die iets zeggen over het gedrag van mensen, gaan mensen dat
dan doen?
En als ze het niet doen, kun je ze dan handhaven?
En hebben we dan voldoende mensen om ze te handhaven?
Hoe gaan de media reageren,
wat is de mediastrategie?
Want hoe gaan de media reageren?
Of houden we goed in de gaten wat de media horen, want misschien komt er informatie uit
die jij moet gebruiken.
Dus de media, de naleving, de epidemiologische kant, al die aspecten, die komen allemaal bij elkaar.
Kijk, in a way, aan het begin van de crisis had je twee dingen, namelijk gedrag en vaccins.
Dat is waar je een crisis mee bestrijdt.
En nu hebben we twee dingen, namelijk gedrag en vaccins.
Er is nog niks veranderd.
Het gedrag is wel veranderd.
En de beschikbaarheid van vaccins is aan het veranderen.
Omdat, hè, gelukkig verandert dat het perspectief.
Maar in essentie zijn het deze twee dingen.
Er komt ook heel veel improvisatietalent en creativiteit boven.
In de hele samenleving.
Dus fabrikanten die eerst ventilatoren bouwden, die ontdekten van ja, maar als ik nou dat
een beetje ombouw, dan is het een beademingsapparaat.
Weet je wat, dat ga ik gewoon doen.
Die dan bellen en zeggen van kom eens even kijken naar een beademingsapparaat.
Dat je eerst denk van nou, slaat dat nou op.
En dan ga je kijken en denkt van verrek, dat klopt.
Fantastisch.
Er is, ja die, we zeiden het net tegen mekaar, maar die mensen die elkaar kennen en om die
reden de netwerkkant, die gaat natuurlijk ook werken hè?
Het feit van dat je dus zeg maar van dat je zegt van nou we sturen dat vliegtuig vast
naar China en in de lucht regelen we dan wel of die landingsrechten heeft.
Ja, dat doe je omdat je denkt van ja, dan ga ik bellen en dan komt het goed.
Dat is natuurlijk ook mooi.
Het goeie en het slechte in de mens komt boven.
Het goeie komt boven door te zeggen hoe gaan we dit samen fixen.
Het slechte komt ook boven, doordat mensen zeggen van ik heb een stel mondkapjes geregeld,
ze zijn weliswaar van waardeloze kwaliteit, wil je ze kopen voor het dubbele van de prijs.
Dat is er ook.
Maar ik kon ook mijn Duitse collega bellen en zeggen van heb jij IC-capaciteit die wij
zouden kunnen benutten, en binnen een dag was dat geregeld.