Voor steeds meer organisaties…
is het toepassen van open source- principes een vanzelfsprekendheid.
Je moet geloven in de visie en de filosofie…
van het product waaraan je mee ontwikkelt.
Waarom is het voor iemand als Ron Roozendaal…
maar ook voor organisaties als Adyen en Alkemio…
steeds vanzelfsprekender om die open source-principes toe te passen?
In dit inzicht gaan we op bezoek bij de organisaties…
en verkennen we de mogelijkheden rondom open source.
Hoe kan de overheid zich laten inspireren om een nieuwe stap vooruit te zetten?
Edo Plantinga werkt op allerlei manieren met en voor de digitale overheid.
Hij kan daarom als geen ander uitleggen…
waarom open source werken zo belangrijk is.
Edo, hoi. Jij werkt voor de digitale overheid op het gebied van open source.
Hoe ver is dat nu ontwikkeld?
Ik denk wat veel mensen zich niet beseffen…
is dat open source echt in een stroomversnelling is geraakt.
Om een indicatie te geven…
uit onderzoek bij grotere bedrijven blijkt dat het gebruik van open source…
de afgelopen vijf jaar met 250 procent is toegenomen.
Dat is echt heel substantieel.
Dus dat geeft denk ik wel aan dat het echt big business is geworden tegenwoordig.
En de vraag is denk ik niet of de overheid daar iets mee moet.
Maar de vraag is eerder hoe de overheid daar iets mee moet doen.
En hoe gaat dat dan precies in zijn werk bij grote techbedrijven?
Ik denk dat niet veel mensen zich beseffen…
dat het tegenwoordig juist de grote techbedrijven, zoals Google en Microsoft…
de grootste bijdragers van open source-softwarecode zijn.
Wat dus door anderen vrij te hergebruiken is.
Dus om een voorbeeld te geven: de hele cloud-infrastructuur van Google…
de software daarvoor…
die is onlangs, of een aantal jaren geleden, ook open source vrijgegeven.
En je ziet nu dat bijvoorbeeld alle gemeenten in Nederland…
daar ook gewoon gebruik van kunnen maken…
dus dat is echt wel een hele grote ontwikkeling, wat dat betreft.
En als we dan even specifiek kijken naar de overheid…
op welke manier werkt die al met open source?
Nou ja, kijk, voor de overheid geldt dat in principe niet anders…
dan voor bedrijven.
Open source gebeurt nu gewoon en iedereen doet het…
dus de overheid moet er ook iets mee.
Dat is niet eens meer een vraag.
En ik denk dat we het geluk hebben met de overheid…
dat het gewoon ook heel erg goed aansluit bij de waarde van de overheid.
Denk bijvoorbeeld aan de transparantie…
en de controleerbaarheid van de overheidsprocessen.
Die kun je gewoon prima met open source waarborgen.
En je kunt ook denken…
aan de onafhankelijkheid van de grotere techbedrijven…
doordat je zelf weer meer autonomie krijgt over de code…
die je zelf ontwikkelt en die je zelf maakt.
En tot slot ook het samenwerken, met name over overheden heen.
Dat past gewoon heel erg goed.
Open source is daar gewoon een heel goed middel voor…
omdat je gewoon veel makkelijker bij elkaar in de keuken kunt kijken…
bijvoorbeeld: hoe werkt het bij jou? Of je software kunt hergebruiken.
Ja, en als overheid is dat gewoon een supergroot voordeel…
want we zijn allemaal niet elkaars concurrenten, dus dat is alleen maar goed.
Waarom is open source zo succesvol?
Ja, als iets al een keer ergens ontwikkeld is, ergens op de wereld…
waarom zou je dan het wiel opnieuw uitvinden?
Dus eigenlijk, wat dat betreft, vrij logisch.
Maar wat ook een kenmerk ervan is…
is dat als jij zelf je broncode vrijgeeft…
en andere mensen gaan dat hergebruiken…
dan is dat voor degene die het vrij geeft ook goed.
Omdat hoe meer mensen de code gebruiken…
hoe robuuster de code wordt…
hoe veiliger het wordt, hoe meer bugs eruit gehaald worden…
en hoe flexibeler de code wordt.
Dus het is ook vaak in je eigen belang om die broncode vrij te geven.
Edo, wil je iets vertellen over waarom je voor de overheid werkt?
Ja, ik vind het persoonlijk heel belangrijk dat het werk dat ik doe…
dat dat iets bijdraagt aan de maatschappij.
Dat de wereld er een beetje beter van wordt.
Nou, dat klinkt wel heel erg hoog over, maar…
ja, dat is toch wel een belangrijke drijfveer…
wat mij betreft.
En ja, het leuke wat ik zelf zie in de overheid…
is dat samenwerking gewoon heel belangrijk is.
Het is gewoon heel makkelijk om iemand op te bellen binnen de overheid…
dan te zeggen: goh, jij bent hiermee bezig – ik ook.
Zullen we gaan samenwerken? En dat kan dan gewoon.
En het aardige is dat open source als model…
om digitale dienstverlening te ontwikkelen…
daar gewoon perfect bij past, dus dat vind ik heel erg leuk.
Ron Roozendaal is directeur informatiebeleid…
hier op het ministerie van VWS.
Daarnaast is hij de motor…
achter de open source ontwikkeling van de CoronaMelder-app…
en blogt hij actief over ICT en informatievoorziening.
Dat klinkt als iemand die ik moet spreken.
Ron, vanuit welke waarde werk jij voor de overheid?
Ik werk voor de overheid om samen te helpen…
de maatschappij net een stukje beter te maken…
met veel aandacht voor mensen waarvoor dat niet vanzelfsprekend is.
En waarom is open source voor jou zo belangrijk binnen de overheid…
en dan met name binnen de overheid van de toekomst?
Ik ga je teleurstellen, want voor mij is open source eigenlijk niet de kern.
Voor mij is de kern dat je het samen doet, samen met de maatschappij…
en ook open en transparant, verantwoorden over wat je doet.
En een onderdeel daarvan is dat je open source gebruikt…
wat het kan, om te laten zien wat je doet en om mensen van buiten…
te laten bijdragen aan een betere maatschappij.
En hoe maak jij nu al zelf gebruik van open source-componenten?
Nou, heel Nederland heeft gemerkt en weet dat we midden in een pandemie zitten…
nu al bijna twee jaar.
Het bestrijden van die pandemie…
daar worden ook allerlei digitale hulpmiddelen bij gebruikt.
En als je wilt dat je vertrouwd wordt als overheid in wat je doet…
dan doe je dat in alle openbaarheid.
En dat betekent dus ook dat de broncode van CoronaCheck…
en CoronaMelder en alle andere dingen die we doen…
dat die staat op de GitHub-site van het ministerie van VWS.
We gaan zelfs zo ver…
dat onze minister, de minister van Volksgezondheid van Nederland…
de eerste minister wereldwijd was die een GitHub-commit deed.
MARIE: Je noemt een paar keer GitHub.
Wil je even vertellen wat dat is?
Nou, GitHub is de plek…
waar eigenlijk alle grote open source-projecten wereldwijd staan.
Dus de broncode van alles…
wat bijvoorbeeld Duitsland doet aan pandemiebestrijding, staat daar ook…
maar van heel veel andere dingen…
die mensen open source ter beschikking stellen.
Dat betekent dat alle open source–ontwikkelprojecten…
van het ministerie van Volksgezondheid daar ook te vinden zijn.
En wat betekent open source werken voor ambtenaren?
Wat verandert er voor hen?
Ik vrees dat ik je weer ga teleurstellen…
want het gaat voor mij niet over open source werken.
Het gaat voor mij over transparant werken en mensen van buiten betrekken…
wat je ook doet, en open source is een manier om dat te doen.
Wat mij betreft: open source hoef je helemaal niet altijd te doen.
Ik vind het helemaal niet erg dat als we een tekstverwerker gebruiken…
dat die niet per se altijd open source is.
Ik vind het wel belangrijk dat als we nieuwe dingen maken als overheid…
die maatschappelijk veel impact hebben…
dat we dat in alle openheid en alle transparantie doen.
Dat we dat doen als het gaat om…
voor welk beleid sta je en het gesprek daarover.
Dat, als we dat doen, we het ook hebben over: hoe gaat het eruit zien, dan?
Welke waarden pas je toe?
En dat, als je uiteindelijk iets maakt…
je ook de broncode daarvan ter beschikking stelt…
zodat mensen kunnen meekijken en ook echt kunnen zien…
dat je rekening hebt gehouden met alle waarden en normen…
die je wilt gebruiken vanuit de overheid.
Het is vooral heel anders werken dan je eigenlijk gewend was.
Het is werken met de buitenwereld.
Daar moet je ook wel wat voor doen.
Dat betekent, bijvoorbeeld als je plannen hebt te presenteren…
dat je die durft te bediscussiëren met de maatschappij.
Ook als ze wat spannend zijn.
En dat betekent bijvoorbeeld ook zorgen…
voor goede mensen aan boord die dat gesprek kunnen modereren…
want het gaat er niet altijd zacht aan toe.
Dat betekent dus vooral een andere houding…
ten opzichte van de buitenwereld en de maatschappij.
Techondernemer Neil Smyth zet zich tegenwoordig fulltime in…
voor een open source-samenleving.
En vanuit die missie heeft hij dan ook…
het open source-platform Alkemio mede opgericht.
Ik ben heel benieuwd wat hij mij vandaag te vertellen heeft…
over waarom een open source- samenleving zo belangrijk is.
Hallo, Neil.
Jij bent medeoprichter van het platform Alkemio.
Wil je iets vertellen? Wat is dat voor platform?
Ja, Alkemio heeft als doel om ons als maatschappij…
beter te laten samenwerken rondom de complexe vraagstukken…
die nu spelen op globaal, nationaal en lokaal niveau.
En dat doen wij door echt het vraagstuk zelf in het midden te zetten.
En daaromheen kunnen wij de organisatie, mensen en kennis koppelen…
die kunnen bijdragen om het doel van het vraagstuk te kunnen bereiken.
MARIE: Waarom is dan juist open source…
zo belangrijk of zo vanzelfsprekend hierbij?
Als je meerdere partijen bij elkaar wilt brengen rondom een vraagstuk…
dan moet je een neutrale en veilige plek hebben…
waarin ze veilig kunnen samenwerken…
onderweg naar de doelen die ze willen bereiken.
En dat speelt natuurlijk ook voor het platform…
waarop je de vraagstukken wilt neerzetten.
MARIE: Dus je kan het dan juist…
met elkaar hebben over waar het echt over gaat, zonder andere ruis op de lijn.
Klopt. Je kan op een veilige manier samenwerken…
wetende dat áls je contributie wilt maken aan dat platform zelf…
dat dit teruggaat naar de doelen van het platform…
rondom betere samenwerking als maatschappij.
En waarom is het juist ook voor de overheid zo belangrijk…
om open source te laten slagen?
Onze maatschappij is nu een digitale maatschappij…
en we gebruiken de digitale middelen voor alles dat wij doen.
Maar best veel van die digitale platforms komen nu van partijen…
die hun eigen belangen naar voren zetten…
in plaats van de belangen van de maatschappij.
En dat heeft hele grote consequenties…
voor waar wij naartoe gaan als maatschappij.
En als we dat weer in balans willen brengen…
zodat de maatschappelijke waarden meer naar voren komen…
dan kunnen wij open source in zetten om meer balans in de markt te creëren…
zodat meer van de waarden van de platforms naar de maatschappelijke waarden gaan.
Dus als ik het goed begrijp, dan zullen dus door open source werken…
de partijen die andere belangen hebben dan specifiek het maatschappelijke belang…
wat meer naar de zijkant van het toneel verschuiven.
Hun kracht en hun positie in de markt wordt anders…
en daar heeft de overheid wel een belangrijke rol in te spelen.
Zij bepalen eigenlijk de regels waarin we allemaal spelen.
Dus als zij echt de regels een beetje aanpassen…
om te zorgen dat er meer open source komt…
dan kan je meer, dan kan je ook zorgen dat waar onze maatschappij op drijft…
het digitale fundament, ook meer komt in het publieke domein.
En als ik als ambtenaar open source wil gaan inzetten in bepaalde vraagstukken…
naar wat voor aspecten moet ik dan kijken? Welke vragen moet ik dan stellen?
Dat is een hele goede vraag. Mensen denken heel snel aan de broncode…
als je de woorden open source gebruikt.
Maar eigenlijk gaat het niet zozeer om de broncode.
Het gaat om de mensen en organisaties die rondom de broncode spelen…
wat voor community daaromheen leeft.
En als je dat op de lange termijn wil inzetten…
moet je wel zorgen dat de broncode op de lange termijn levensvatbaar is.
Ten tweede: open source is niet open source.
Er zijn veel verschillende smaken van open source.
Sommige mensen roepen dat ze open source zijn…
maar hun broncode is niet 100 procent beschikbaar…
of een deel van de oplossing is open source, maar het andere deel niet…
of er komt een bepaalde licentie die zorgt dat je het niet kan inzetten…
in alle situaties waar je het wil inzetten.
Dus je moet echt kijken naar: is alle broncode beschikbaar…
die je nodig hebt…
en onder welke condities, en in welke situaties kan je het inzetten?
Wat is er dan echt nodig om meer open source-oplossingen…
aan te kunnen dragen binnen de overheid?
In een open source-wereld kan je niet wachten…
tot je allemaal kant-en-klare producten krijgt…
omdat die marktstimulansen er niet zijn.
Je moet eigenlijk durven om samen onderweg te gaan…
met partijen die samen willen bouwen.
Open source gaat allemaal over samen bouwen…
samen creëren en dus durven die stappen te maken.
Durf samen met partijen te werken om samen iets te bouwen.