Open source bestaat voor tien procent uit code en voor negentig procent uit mensen.
Volgens welke waarden, idealen en overtuigingen…
werken mensen eigenlijk voor de overheid?
En hoe rijmen die waardes dan met de principes van open source?
We zien hoe deze twee werelden elkaar ontmoeten en stellen onszelf de vraag…
hoe kan open source helpen bij het nastreven van die waardes van de overheid?
Matthijs Goense werkt altijd op het snijvlak tussen ICT en dienstverlening.
Met behulp van technologieën…
probeert hij de dienstverlening aan burgers te optimaliseren.
Ik ben heel benieuwd hoe open source hier een rol in kan spelen.
MARIE: Goeiemorgen.
MATTHIJS: Hallo.
Zo, bij jou thuis in Amersfoort.
Ja, welkom.
Wil je me eens vertellen volgens welke waardes en principe…
jij voor de overheid werkt?
Ja, een van de belangrijkste waarden waar vanuit ik werk…
is dat ik altijd de eindgebruiker…
of de burger centraal stel in het werk wat ik doe.
Maar dat ik ook open en transparant ben over de manier waarop ik dat doe.
Dus als ik iets maak…
dat ik niet alleen het eindproduct aan iemand lever en adviseer…
maar ook open ben over hoe ik tot dat advies of dat product ben gekomen.
En ik denk dat open en transparant zijn…
voor in de breedte voor de hele overheid belangrijk is.
Je hebt het over transparantie, maar ook over de controleerbaarheid.
Dat is een mooi bruggetje naar open source.
Zou je mij willen vertellen wat open source precies is?
Open source in de context van software…
betekent dat ik jou niet alleen maar de applicatie geef…
die je kan installeren op je telefoon of op je computer…
maar ook de broncode geef waarmee die applicatie gemaakt is.
Dus dat betekent dat jij…
ook kan zien hoe die applicatie daadwerkelijk van binnenuit werkt.
En dat is heel basaal, zou ik maar zeggen, het principe van een open source.
MARIE: Dus daarmee wordt het ook veiliger…
als ik je zo hoor?
Ja, dat is een langslepende discussie…
die misschien ook wel nooit aan een einde komt…
of open source software nou veiliger is.
Het is in ieder geval transparanter en beter te controleren.
Dus als jij wil weten of die applicatie veilig is…
bij open source software staat jou eigenlijk niks in de weg…
om dat zelf te gaan controleren en te onderzoeken.
MARIE: En wat is er nodig…
voor een succesvolle open source samenwerking?
Je hoeft in principe niet met iemand samen te werken…
om iets open source te maken.
Je kunt gewoon een stuk software maken…
en die open source op het internet beschikbaar stellen.
Maar verwacht niet dat er dan mensen naar jouw software komen kijken.
Je zult dus iets moeten doen…
bijvoorbeeld aandacht vragen in een community…
voor mensen die geïnteresseerd zijn in jouw software.
Om te vragen: kom eens naar mijn software kijken.
Wat je ook veel ziet is dat je bijvoorbeeld met marktpartijen samenwerkt…
aan die software en zegt: we gaan gezamenlijk een stukje open source maken.
Dus dan geef je iemand, door gewoon iemand te betalen, even heel plat gezegd…
een incentive om met jou samen te werken op een stuk open source software.
Ja, nogmaals…
het alleen maar gewoon op het internet zetten van je broncode is niet genoeg.
Dan gebeurt er gewoon echt niks.
Dus je zult daar ook iets omheen moeten creëren…
of faciliteren om die samenwerking tot stand te brengen.
Jij hebt meegewerkt aan de CoronaMelder-app.
Kun je vertellen waarom de CoronaMelder-app…
nou zo'n goed voorbeeld is van open source?
Ja, heel basaal natuurlijk…
omdat we de broncode van die app online gezet hebben.
Dus iedereen kan die broncode bekijken.
Maar we hebben ook tijdens het ontwikkelen van de app…
dus al vanaf versie 0.1 zijn we dat gaan doen.
Dus ook developers buiten het team…
dat de app daadwerkelijk aan het ontwikkelen was…
konden van buiten al meekijken welke keuzes er gemaakt werden…
en hoe die app in elkaar zal steken.
En een ander bijzonder ding is dat we niet alleen de broncode online gezet hebben…
maar ook het ontwerp van de app.
Dus welke teksten gebruiken we? Welke plaatjes?
En we kregen ook dus vanuit de community van ontwerpers…
heel veel feedback over hoe het beter kon.
Zo kwam er een hele interessante dialoog eigenlijk…
met een hele brede groep developers en ontwerpers op gang rondom die app.
En hoe was dat dan om op zo'n manier te werken?
Ik vond het begin heel spannend…
maar later dacht ik: meer!
Ik wil nog meer feedback! Dat was hartstikke leuk.
MARIE: Leuk.
MARIE: Raymond Alexander is een…
van de initiatiefnemers van Common Ground.
Daarin wisselen gemeenten op een nieuwe slimme manier…
gegevens uit via een open source werkwijze.
Waarom en hoe kan de overheid nog meer open source toepassen?
Dat ga ik hem vragen.
Goeiemorgen, Raymond.
Goeiemorgen.
Open source: wil je me daar iets over vertellen?
Wat zijn daar de voordelen van?
Open source maakt software van de overheid…
duurzamer, toegankelijker en transparant.
En we gebruiken open source in het kader van Common Ground bij gemeenten…
omdat we daar dezelfde doelen voor hebben.
MARIE: Common Ground: vertel.
Common Ground is een initiatief van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten…
waaraan we werken aan een herinrichting…
van de gemeentelijke informatievoorziening.
En de kern van Common Ground is dat we data scheiden van de bron…
omdat we data op dit moment nog heel vaak kopiëren van systeem naar systeem.
En we staan ervoor om met Common Ground…
die data te bevragen bij de originele bron en het niet meer te kopiëren.
MARIE: En wat is daar het voordeel van…
als je dat niet meer kopieert?
Wij zeggen dat, door de standaardisatie op informatievoorzieningen toe te passen…
we daar meer innovatie op het gebruik in krijgen.
En daarnaast kost het kopiëren van data…
en het dan ook beheren en up-to-date houden heel veel inspanning.
En zijn er ook kanttekeningen te bedenken bij open source?
Of is het vooral heel erg voordelig?
De bedoeling is dat je per geval…
de afweging maakt of die duurzaamheid, toegankelijkheid…
en transparantie ook echt waarde toevoegt.
Maar je kan je ook voorstellen dat als open source niet goed onderhouden wordt…
door de samenwerkingspartners…
dat dat ook een kwetsbare oplossing is.
Een andere kanttekening die je bij open source kan plaatsen…
is dat als iets helemaal transparant is…
we hebben veel issues rondom informatieveiligheid…
dat door die transparantie iedereen mee kan kijken…
en het dus ook onveiliger kan worden.
En waarop moet gelet worden door de overheid…
bij het implementeren van open source?
Bij gemeenten moeten we vooral ook zorgen dat we investeren in kennis en expertise.
Op het moment dat je met open source gaat werken…
en je wil een goede opdrachtgever zijn…
moet je ook zelf kennis hebben van het soort code…
wat je dan als open source vrij gaat geven.
Ik had het al over een actieve community.
Dat was ook een investering van de overheid dat we kunnen bijdragen…
dat die community sterk is, en actief is, en dat we elkaar daarop bevragen.
Dat zijn zo de belangrijkste punten.
MARIE: En wat kan de overheid nu doen…
om open source succesvol te laten slagen?
Nou, wat we bij gemeenten doen…
is werken aan een vaststelling van open source als een standaard.
Een standaard tenzij, maar dat betekent dat gemeenten in staat worden gesteld…
om op basis van die standaard, wanneer open source relevant is…
dat ook in hun programma van eisen mee te nemen.
En ik blijf maar terugkomen op die community.
We kunnen bevorderen dat we met open source gaan werken…
als we ook proactief aan die communities gaan werken en die versterken.
Wat is het voordeel van die communities? Wat levert dat uiteindelijk op?
Nou ja, goed, ik had het al over 345 gemeenten.
Die werken eigenlijk allemaal aan dezelfde maatschappelijke opgaven.
En wat we nu in het kader van Common Ground al merken…
is dat gemeenten veel meer samenwerken en we hebben daar ook een programma voor…
dat heet "Samen organiseren"…
dat we veel meer inzicht krijgen in elkaars uitdagingen…
maar dat we elkaar ook gaan helpen om die uitdagingen beter op te lossen.
En open source is dan ook voor alle partijen die die source beter maken…
een hele mooie ingang om elkaar te versterken.
MARIE: Yvo Hunink is Adviseur Innovatie…
voor verschillende programma's van de gemeente Den Haag.
Hij heeft zich daarin dan ook actief ingezet…
voor de implementatie van open source hierin.
Ik ben vandaag hier op het stadhuis in Den Haag…
om hem het hemd van het lijf te vragen over zijn kennis en ervaring.
Yvo, waarom zouden we als overheid met een open source-aanpak moeten werken?
Er is best wel een lijstje redenen te verzinnen.
Dat heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken ook al gedaan.
Denk aan kostenbesparing, aan transparantie, stimuleren van innovatie.
Maar voor mij, als je daar een beetje op inzoomt…
denk ik dat we een nieuwe generatie van digitale technologie in gaan…
waarin we veel meer eigenlijk die publieke kant gaan belichten.
Dus het wordt eigenlijk publieke digitale infrastructuur.
En als het met overheidsgeld gefinancierd wordt…
het is nota bene voor mensen…
dan moet het ook verantwoordbaar zijn naar de mensen toe.
En ook herbruikbaar door de mensen.
Dus je bent veel meer in een ecosysteem aan het denken…
dan dat je min of meer een product maakt.
En open source laat het toe om eigenlijk de evolutie van software…
door verschillende activiteiten toe te laten.
Hé, en hoe werkt dat nou in de praktijk? Dat implementeren van open source?
Er zijn een heleboel facetten te bedenken.
We hebben een team bij ons…
het MijnDenHaag-team, dat ook echt zelf code publiceert online.
Maar alleen het publiceren van je code en open source inkopen…
dan ben je er nog niet.
Open source gaat eigenlijk over het creëren van een community rondom een code.
En dat vergt ook communitywerk.
Dat is eigenlijk een onwijs sociaal component bovenop die technologie.
En dat wordt vaak vergeten.
Je kunt je voorstellen als wij een aantal ontwikkelaars hebben…
van software bij Den Haag…
die zetten een component online.
Maar een andere gemeente in het land wil het net even wat anders.
Dan gaan zij daarmee tweaken…
maar die moeten met hun vragen wel weer bij ons kunnen komen.
Dus daarmee krijg je eigenlijk een sociaal netwerk om die code heen.
En verschillende variaties daarbinnen…
van hoe die code zich ontwikkelt en in de context toegepast gaat worden.
Wat heeft de overheid nodig om open source te gaan werken?
Ik denk dat de belangrijkste verandering ten opzichte van hoe we dat vroeger deden…
is dat je gewend was om bij ICT eigenlijk een product te krijgen.
Je vraagt een systeem aan ontwikkelaars en je weet precies: dat is het dan.
Er is een einde.
Je kunt er een kader omheen zetten.
En bij open source neem je veel meer een mindset van…
oké, we gaan iets ontwikkelen met elkaar…
en we nemen dienstverlening af uit de markt om daar aan mee te ontwikkelen…
maar misschien is dat niet de enige die daaraan ontwikkelt.
Het kan zijn dat een andere organisatie mee ontwikkelt aan hetzelfde…
of dat er zomaar in de samenleving gewoon mensen mee gaan ontwikkelen…
wat je niet van tevoren had kunnen zien aankomen.
En dat voelt misschien een beetje gek voor heel veel mensen…
en dat is nog best wel even wennen, om zo te kunnen werken.