Ja natuurlijk, probeert de ene partij het een beetje
naar links en de andere partij een beetje naar rechts te krijgen.
Maar dat is het gewone en gezonde en goeie politieke debat.
Hartelijk welkom heren, bij Overheid van Nu.
Wethouder Sjaak Kruis en gemeenteraadslid Marco Boogaard
uit Lelystad. We gaan het hebben over het raadsakkoord van Lelystad.
Het is bijna een exportproduct te noemen. Maar voordat we daar aankomen,
dat raadsakkoord kwam in 2022 tot stand als oplossing
voor een situatie van, ik heb het maar zo opgeschreven,
politieke versplintering en polarisatie. In het kort graag,
wat was nou eigenlijk de situatie voordat dat raadsakkoord tot stand kwam?
Wie kan dat even kort schetsen? -Nou ja, de situatie
was gewoon dat er veel partijen waren. Ik denk dat
dat het allerbelangrijkste was. -Hoeveel partijen hadden we toen?
Dat weet ik niet meer, daar kijk ik toch even jou aan. Veertien?
Tussen de veertien en zestien scheelde dat,
afhankelijk van hoe de pet erbij stond van mensen.
Voor hoeveel zetels? -35 zetels.
Ja, dus de burgemeester die verzuchtte af en toe:
als ik de fractievoorzitters bij elkaar heb,
heb ik het quorum van de raad ongeveer. -Oké, ja, alleen
geen besluitvormend orgaan, dus dat was dan weer een dilemma.
Maar daar zat het hem inderdaad wel in dat het uiteindelijk heel veel wisselde.
Ja, oppositie, coalitie. Daar dan weer discussies,
op gegeven moment minderheidscoalitie, dat werkte ook niet prettig mee.
En toen is inderdaad, Sjaak met mijn collega,
zijn de contouren gaan schetsen van een raadsakkoord.
En was dat al voordat de verkiezingen van 2022 plaatsvonden?
Ja, ik was zelf acht jaar fractievoorzitter
van GroenLinks geweest in de raad en ik had besloten
ik stop ermee, want dit vind ik niks meer. Dit is ook niet effectief en productief.
En toen kreeg ik op Omroep Flevoland een afscheids interviewtje
en toen vroegen ze: kan het ook anders? En daar ben ik toen
wat over gaan nadenken. Daar heb ik toen wat contouren
voor mezelf van geschetst. En de dag na dat interview
trok mijn collega Dennis Grimbergen aan de bel
en die zei: zullen we eens verder praten? En op die manier hebben wij toen,
voordat de verkiezingen waren bedacht van wat zouden
de contouren kunnen zijn, hoe je anders zou kunnen werken.
En die hebben we met een groepje ook vanuit de fractievoorzitters
gelegitimeerd. Die hebben vervolgens aan de volgende raad aangeboden van,
dit zou een methode van werken kunnen zijn.
De raad die er toen kwam na de verkiezingen?
Ja. En die contouren, zoals je dat nu zo'n beetje
omfloerst noemt, was dat ook gewoon al het raadsakkoord
waar je als, hoe noem je dat, als entiteit, als vorm?
Raadsakkoord als basis, waarbij het akkoord
ook gemaakt wordt door de raad zelf en niet door een of andere
ver afstaande formateur of iets dergelijks.
Tweede was dat we ook heel veel waarde hechten
aan dat de raad zelf in charge zou zijn om het college te gaan benoemen
en de voorbereidingen daarvoor te doen. En het derde was
dat we ook gezegd hebben van, je moet ook vaststellen
waar je het niet over eens bent. Ja, wat was het ook alweer,
het niet-raadsakkoord, geloof ik. Ja. Dat bestaat ook, het niet-akkoord.
Waarin partijen gewoon kunnen aangeven dit is voor ons een principiële brug
te ver om daar een handtekening onder te zetten,
dus dat doen we ook niet. Zodat iedereen ook weet,
daar zijn we vrij in de raad om daarmee te opereren zoals we willen.
Ja dus zo'n raadsakkoord, komt tot stand en hoe is dat nou eigenlijk
de afgelopen, waar hebben we het over, drie jaar gegaan?
Hoe heeft dat gewerkt? -Misschien is denk ik nog wel het meest
bijzondere aan ons raadsakkoord, want er zijn veel meer raadsakkoorden,
maar bij ons is denk ik, zijn twee dingen bijzonder:
één dat we dat niet-akkoord ook gesloten hebben, twee is
dat we die werkwijze, ook vertaald hebben naar de keuze
voor een college. De raad heeft wethoudersprofielen
samengesteld en vastgesteld voordat ze enig idee hadden
wie dat zou worden. Partijen konden kandidaten
leveren op wethoudersprofielen. Je mocht voor maximaal
twee wethoudersprofielen kandidaten leveren
en daar is een gewone sollicitatieprocedure
op gevolgd met een raadscommissie die bestond,
die echt raadsbreed was, van PVV tot GroenLinks.
En die hebben in feite de selectie gedaan. -Maar goed, om op te merken
is dat de PVV het raadsakkoord niet ondertekend heeft.
Maar dus juist die manier van samenwerking,
dat de partijen die dat wel ondertekend hebben gezegd hebben van:
ja, we willen dit raadsbreed met elkaar uitzingen,
klinkt dan weer negatief, maar dit is echt wel de intentie
om het goed met elkaar te doen. Dus we gaan nu niet denken
in oppositie en coalitie. Ze hebben zich constructief opgesteld
bij de gesprekken. Dus inderdaad, de commissie
heeft raadsbreed een wethoudersgroep samengesteld.
Ik denk dat dat ook redelijk uniek is, waarin je vaak zegt,
nou wij hebben deze kandidaat als partij, of deze twee moeten deze posten.
Nee, ze hebben gewoon breed gekeken: wat is nou de beste samenstelling
van het team? -Nou, dus de PVV doet niet mee,
maar doet heeft toch meegedaan zeg maar? -Klopt.
Ze hadden zelfs iemand mogen voordragen en had hij mee kunnen doen
in de commissie. -Waarom doen ze op deze manier
niet/wel mee eigenlijk? -Nou voor de PVV was natuurlijk
toch belangrijk, het woord warmtetransitie en energietransitie
kwam er iets te vaak in voor, waardoor zij vonden
dat ze het niet moesten mee tekenen. Tegelijkertijd,
we hebben een hele constructieve PVV in Lelystad, dus
die zeiden ook wel van ja, maar we willen niet helemaal
buiten de boot vallen, we willen wel mee blijven praten.
Het grappige is dat ook de enkele partijen die niet getekend hebben
voor het raadsakkoord uiteindelijk de eerste begroting,
die we hebben opgesteld als college, en waarin we dat hele raadsakkoord
eigenlijk voor 80% vertaald hebben. Die hebben wel voor die begroting gestemd,
dus dat duidt op een andere vorm van houding en andere constructiviteit
in het geheel, zeg maar. -En wat is dan toch in essentie,
want als je er een beetje over leest, dan voor die verkiezingen van 2022
gaat het er best hard aan toe in die gemeenteraad,
dat is echt, mensen vechten elkaar een beetje
de tent uit en zo, dat is echt een hele slechte situatie.
En toch kan dat dan zo omdraaien tot precies het tegenovergestelde
eigenlijk, als het gaat, om samenwerking, om elkaar wat gunnen.
Het verrast ons, maar ik denk omdat je echt naar de inhoud gaat kijken.
Het is veel minder ja, poppetjes kijken en kleurtjes kijken van ja,
maar ja, jij bent de oppositie. -Maar daarvoor
werd juist niet naar de inhoud gekeken en er werd op de man gespeeld.
Ja, en dat doen we dus nu wel. En daarmee denk ik dat het zo goed is,
omdat iedereen denkt ik kan, vanuit de inhoud,
kan ik meepraten. Ik heb daar een andere visie over
dan alle andere partijen, maar ik word wel gehoord.
En je hebt wel een verbindend stuk. Dat raadsakkoord is het verbindende stuk.
En dat geeft, ik was zelf aanvankelijk bang
dat het een heel kleurloos en onduidelijk verhaal zou worden,
omdat het toch een soort grote gemene deler is.
Maar het is gewoon eigenlijk best een scherp stuk
met duidelijke doelstellingen geworden. En daar kunnen gaan wij mee aan de gang.
En dat is ook de basis voor al die partijen
om hun gesprek verder over te voeren. Ja, natuurlijk,
probeert de ene partij het een beetje naar links en de andere partij
een beetje naar rechts te krijgen, maar dat is het gewone en gezonde
en goede politieke debat, wat je ook wel degelijk
gewoon en ook in alle scherpte in de raad nog wel hebt.
Wat wij merken als wethouders, het is politiek harder werken,
want je kunt niet op een clubje bogen die jou zo zonder meer
door dik en dun gaat steunen. Dus je moet iedere keer,
moet je die meerderheden zeg maar verdienen,
tussen aanhalingstekens, en dat gaat in goed gesprek, enzovoort.
Maar het leidt ertoe dat je dat wij als wethouders
gewoon zeer regelmatig ook bij al die verschillende fracties
komen. We zitten niet meer bij onze eigen fractie als basis.
We komen op verzoek van de fracties en dan gaan we het hebben over de dingen
die spelen enzovoort. Dat is ook heel anders dan het was.
Het vraagt ook wel behoorlijke inzet van die wethouders,
maar gelukkig werkt dat tot nu toe goed, dus stimuleert dat alleen maar
om daarmee door te gaan. -Ik durf zelfs te zeggen dat het dualisme
beter tot uiting komt, dan zeg maar traditioneel coalitie oppositie.
Ja, terwijl dat toch inderdaad een belangrijk uitgangspunt was
langs deze weg. Nou is het raadsakkoord van Lelystad
niet geheel uniek in die zin dat er ook andere raadsakkoord bestaan,
of hebben bestaan. Jullie vertellen er ook best graag over.
Delen gemeente eigenlijk hun ervaringen op dit vlak
of is er belangstelling? -Ik vind het nog wel heel beperkt.
Er is veel belangstelling, ook van de landelijke pers
hebben we al de nodige belangstelling gehad.
En je ziet dat er toch een grote angst is bij partijen
om zo'n soort model te gaan hanteren. Er zijn allerlei misverstanden,
ook over hoe dat dan uitpakt en werkt. Ik heb een tijdje geleden met een aantal
wethoudercollega's van elders daar uitgebreider over doorgesproken
en dan merk je, het zit gewoon niet heel erg in die hoofden,
dat je ook op zo'n manier, dat democratie niet iets is
wat op één manier kan, maar dat dat ook op andere manieren
kan en dat je daar succesvol met elkaar mee kan zijn.
We zitten heel erg vast in de frames, zoals dat in Den Haag
ook wel heel erg het geval is, vind ik. -Ik merk dat veel mensen,
zo wel het college zeg maar, wat traditioneel is,
en de de traditionele raden denken van: hé, ik kan niet uit de verf komen,
ik kan niet kleur bekennen, om maar even zo te zeggen,
terwijl ik heb het nog steeds ervaren dat het beide kanten
juist wel op kan doen, vanuit inhoud. En ja, ik kan ergens tegen zijn
en dan weet ik dat de hele raad misschien wel voor is.
Maar ik kan wel duidelijk mijn stempel drukken
en zeggen van: nou oké, dit is het. Of zelfs er zeggen mensen: ja
maar dat haal ik toch niet. Ja, het is ook al een aantal keer
voorgekomen dat je dan toch met een motie of amendement
zelfs, zeg maar, langs de velden gaat. En dan? Maar haal je dus wel
een meerderheid? En dan? Nou ja, het college
moet het uitvoeren. Terwijl als je traditioneel had gewerkt
was dat niet gebeurd. -Wat ik zelf
een van de mooiste voorbeelden vind is, we hebben ravijn jaren,
daar hebben we het allemaal over. Sorry, waarover?
Het ravijn jaar, dus de grote bezuinigingen
die allemaal moeten komen. Wij hebben die vorig jaar
in het begrotingsproces verwerkt. We hebben als college een model neergelegd
bij de raad met drie onderdelen. Dit zou je sowieso kunnen doen,
kost niet heel erg veel pijn en moeite. Dit is een pakket
waarin je een keuze kunt maken tussen een aantal opties
die wel degelijk echt pijn doen, maar waarvan we als college zeggen
vinden we aanvaardbaar. En dit is een pakketje, het kan,
maar daar moet u wat ons betreft niet aankomen,
want dan vernielt u de stad. Even heel grof gezegd.
De raad is daarmee aan de gang gegaan en die heeft in een ingewikkeld
en moeizaam proces wel degelijk gewoon zijn eigen pakket samengesteld
en gekozen. Ook onder het mom van: ja maar we hebben dat raadsakkoord,
en dat hebben we niet voor niks, we hebben deze manier van werken gekozen.
Moeten we dat ook wel echt met elkaar doen en serieus maken dus.
En dat heeft fantastisch goed gewerkt. -Oké, tot slot jongens,
dat raadsakkoord, is dat nou een structurele oplossing
of is het nou een noodoplossing? Zo structureel?
Laten we zeggen hoe structureel is dit? -Nou ja, kijk, als ik ervan uitga
naar de naar de volgende verkiezingen dat er ongetwijfeld
weer twaalf, dertien, tien, veertien partijen zullen zijn,
dan denk ik wel dat dit één van de methode is
waarop je recht kan doen aan die veelkleurigheid
en tegelijkertijd wel een bestuurbare stad met consistentie
in het beleid kunt houden. En dat zie ik in die traditionele middelen
met dit soort... -Nee, heel eerlijk
als er vijf partijen weer komen, met twee partijen
of drie partijen ruime meerderheid, ben ik ook eerlijk,
dan is dat dan makkelijk. Maar dan moet je een ruime meerderheid hebben,
en niet één twee zeteltjes, want vier jaar is daarmee toch best lang.
En precies wat Kruis zegt is, ja als we met zoveel partijen blijven zitten
is dit een duurzame oplossing. -Nou, een probaat middel
tegen de versplintering. Heren, hartelijk dank
voor de voor dit gesprek.